Terwijl heel Europa vooruitgang boekt of stagneert, zakken Vlaamse tienjarigen fors in het internationaal TIMSS-onderzoek. Sinds 2015 is Vlaanderen de sterkste daler. Hiermee bereikt ons onderwijs een kritiek punt. Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir slaat alarm: “De tanker is nog niet gekeerd. Dit is een zeer frustrerende dag.” Maar wat gaat ze doen om de neerwaartse spiraal te doorbreken?
Europees kampioen voor wiskunde waren we toen Vlaanderen voor het eerst meedeed aan het TIMSS-onderzoek. Twintig jaar later zorgen de leerprestaties van onze tienjarigen voor woelige discussies, nu de resultaten bekend zijn van de proeven die 4336 leerlingen kinderen uit 146 scholen in 2023 hebben gemaakt. Voor wiskunde halen zij nu 521 punten op 1000. Een smak van 11 punten de diepte in tegenover vier jaar geleden. In 2019 had een gelijkaardige studie ons al uit de Europese kopgroep gewipt. Na de eerste terugval waren we al ingehaald door Nederland, nu dus ook door Duitsland. Enkel Frankrijk presteert minder goed.
Gevaarlijke positie
We komen gevaarlijk dicht bij het gemiddelde van 503. Onze 24ste plaats op 58 deelnemende landen, is een gevaarlijke positie gezien daar ook ontwikkelingslanden tussen zitten. Wij varen op het niveau van Portugal en Cyprus, terwijl Litouwen al sinds 2015 bezig is met een gestage klim en nu Europese primus werd.
In TIMSS wordt ook gepeild naar de kennis en de vaardigheden voor wetenschappen. Uitblinker zijn we daar nooit in geweest, maar vandaag zijn we met 488 punten ronduit gebuisd. Tegenover 2019 verloren we 13 punten. Ook hier is dit de tweede zware klap op rij, nadat we vier jaar geleden al aan de staart van het peloton waren beland.
Op de 35ste plaats halen we zelfs het internationaal gemiddelde (494) niet meer. Jaren gingen we er prat op dat het Vlaams onderwijs het zoveel beter deed dan in Wallonië, maar nu maken we nog amper het verschil. Polen, Litouwen, Nederland, Duitsland, Spanje, Letland, Noorwegen en Tsjechië scoren significant hoger. Engeland trekt het Europese klassement met 556 punten.
Dit is een nieuwe opdoffer voor ons onderwijs, na het onheilspellend PISA-onderzoek waarbij 15-jarigen vorig jaar werden bestempeld als ‘generatie dom’. Bij haar aantreden maakte onderwijsminister Zuhal Demir (N-VA) zich al zorgen over kinderen die in het vierde leerjaar al een jaar achterop zitten, omdat ze thuis nooit Nederlands horen. Uit dit onderzoek blijkt dat leerlingen die thuis altijd Nederlands spreken 7,5 procent beter scoren voor wiskunde tegenover de groep die thuis nooit Nederlands hoort. Voor wetenschappen loopt het verschil zelfs op tot 12,1 procent. Nu al heeft vier op tien leerlingen een migratieachtergrond.
Extra zorgwekkend in vergelijking met 2019, is dat de sterkere leerlingen – traditioneel de ‘witte kinderen’ – deze keer duidelijk achteruitboeren. Vooral meisjes vallen terug. Primus Litouwen telt 20 procent toppresteerders voor wiskunde, in Vlaanderen is dat 7 procent. Uitblinkers voor wetenschappen hebben we met 2 procent amper, terwijl Engeland 19 procent primussen telt.
Bij ons neemt de groep leerlingen die geen basisniveau bereiken voor wiskunde (5%) of wetenschappen (12%) toe overheen alle deelnemende onderwijssystemen.
Geen crèche
Opvallend: volgens de directies start een op vier kinderen in het basisonderwijs met onvoldoende lees- en rekenvaardigheden. Onderwijsminister Zuhal Demir (N-Va) wil het over een andere boeg gooien, en ingrijpen vanaf de kleuterklas. “Daar komen voor het eerst minimumdoelen, gericht op woordenschat en luistervaardigheid. Want vandaag is de kleuterschool teveel een crèche geworden en te weinig een klas.”
Voor het basisonderwijs kondigt ze een plan aan, om niet nog meer kostbare tijd te verliezen. Haar voorganger Weyts kreeg de nieuwe minimumdoelen tijdens de vorige legislatuur niet meer goedgekeurd. Demir rekent nu op de goodwill van de koepels en vraagt om in afwachting al meteen actie te ondernemen en tijdelijke leerlijnen te maken. Die moeten gericht zijn op Nederlands, wiskunde en STEM. Elke leerling moet de doelen effectief behalen. Voorts wil ze de lerarenopleiding hervormen met een grotere focus op lesinhoud, de juiste manier van lesgeven, en de beste manier om de klas goed in de hand houden. Aan de onderwijsinspectie vraagt ze de scholen achter hun veren te zitten, opdat ze de lat voldoende hoog zouden leggen.
Demir vraagt ook de koepels en de vakbonden om er de komende vijf jaar alles aan te doen om te vermijden dat ons onderwijs verder wegzinkt. Vraag is of zij dezelfde recepten in hun hoofd hebben om tot een beter resultaat te komen.
Wat is het TIMSS-onderzoek?
De Trends In Mathematics and Science Study (TIMSS) toetst elke 4 jaar de kennis, vaardigheden en het redeneervermogen voor wiskunde en wetenschappen in het 4de leerjaar. De resultaten kunnen vergeleken worden met de scores van leerlingen uit 58 andere landen en met de vorige Vlaamse scores.
Bron: hln