Alexianen Zorggroep Tienen ondersteunt mensen met een ernstige psychische kwetsbaarheid. Naast zorg wordt ook ingezet op activering. Maar voor sommige mensen is het perspectief op reguliere tewerkstelling niet meer realistisch. Voor hen is de beslissing om werkloosheidsuitkeringen te beperken in tijd, een ramp: “Een uitzondering dringt zich op.”
Werk op maat
“We komen hier niet alleen om te werken, we bouwen ook weer aan ons leven.” Het is een zin die je vaak hoort in het arbeidscentrum van Alexianen Zorggroep Tienen. Het arbeidscentrum biedt werk aan, aangepast aan de mogelijkheden en beperkingen van mensen die geen job vinden op de gewone arbeidsmarkt. Vaak gaat het om mensen met een grote psychische kwetsbaarheid, verstandelijke of fysieke beperking of om mensen die in erg complexe sociale situaties leven.
Werk op maat betekent een kans om in een aangename sfeer iets bij te leren. Dat leidt tot succeservaringen, meer zelfvertrouwen en zelfwaarde, structuur en stabiliteit, verantwoordelijkheid en het opbouwen van sociale contacten.
Eigen werktempo
In het arbeidscentrum gaan arbeidscoaches aan de slag met mensen met diverse psychische aandoeningen, complexe achtergronden en specifieke ondersteuningsvragen. Zij weten als geen ander hoe werk zowel hefboom als valkuil kan zijn. Met specfieke methodieken verlagen en overwinnen ze drempels naar de samenleving, en naar de arbeidsmarkt in het bijzonder. Met die aanpak op maat kunnen mensen het eigen werktempo bepalen, naargelang hun draagkracht tijdens hun herstel.
Voor Rita (60) is het belang van arbeidszorg duidelijk: “Na een zware depressie stond ik jarenlang aan de zijlijn. Reguliere jobs waren te veel voor mij. Ik raakte telkens opnieuw overspoeld. Via een activeringstraject kwam ik in het arbeidscentrum terecht. Een verademing: geen druk, wel structuur en begrip. Ik werk hier al meer dan zeven jaar. Mijn werk hier geeft me weer een reden om ’s morgens op te staan.”
Reguliere arbeid geen optie
Een substantieel aandeel in de arbeidszorg zijn de ‘tijdelijke activeringstrajecten’ en ‘arbeidsmatige activiteiten’ (AMA) voor mensen voor wie reguliere arbeid geen optie is. Helaas is dat de realiteit van een grote en diverse groep mensen met een psychiatrische problematiek.
Dat een gewone job (nu) niet lukt, was vaak de conclusie van een screening door werkpartners zoals VDAB en Gespecialiseerd Team Bemiddeling (GTB). Zij gaven een ‘AMA-welzijnsadvies’. Het doel van arbeidszorg is niet productie of rendement, wel het individueel welzijn.
Arbeidszorg is het enige alternatief op effectieve werkloosheid en maatschappelijke uitsluiting dat voor hen beschikbaar is. Psychisch kwetsbare mensen werken zo soms jaren in AMA, vrijwillig, zonder loon, maar met grote inzet. Zij werken vanuit de wil om opnieuw structuur, zelfvertrouwen en e
en toekomst op te bouwen.
Aanbod dun gezaaid
Voor deze mensen is het aanbod aan begeleiding dun gezaaid. Dat zou wel eens te maken kunnen hebben het feit dat de begeleidingsopdracht complex is. Want vaak worstelen deze mensen naast hun grote afstand tot de arbeidsmarkt met een multiproblematiek die ook aangepakt moet worden: schulden, armoede, eenzaamheid of fysieke beperkingen.
De vraag naar trajecten met arbeidsmatige activiteiten neemt toe. Wie ‘toeleidbaar’ is naar regulier werk, stroomt vaak al snel uit naar het gewone economische circuit. Wat rest binnen arbeidszorg is een groep mensen met een grote en steeds groter wordende afstand tot de arbeidsmarkt. Zo stijgt bijvoorbeeld de gemiddelde leeftijd, waarmee dus opnieuw de al kleine kans op reguliere tewerkstelling daalt.
Arbeidszorg werkt
Een studie van UCLL en POM West-Vlaanderen concludeert dat arbeidszorg de activering en integratie bevordert. Bovendien ervaren mensen in arbeidszorg een duidelijke verbetering van hun psychosociaal welbevinden. Door arbeidszorg vergroot de kans op een positieve beweging op de participatieladder. Investering in arbeidszorg levert ook maatschappelijke en economische winst op: de investering rendeert. Voorwaarde is wel dat er kwaliteitsvolle begeleiding voorzien is.
Van een duidelijke groei richting arbeidsmarkt getuigt Davy (35): “Door mijn psychische kwetsbaarheid ben ik al jaren in begeleiding. Vroeger voelde ik me vooral een probleemgeval. Hier niet. Hier werd ik uitgenodigd om mee te doen, op mijn ritme. Ik kreeg een taak, collega’s, een doel. Dankzij arbeidzorg heb ik vrijwilligerswerk gevonden in een fietsenwinkel. Het heeft mijn zelfvertrouwen hersteld. Op termijn wil ik stappen zetten naar betaald werk. Ik droom zelfs van een eigen fietsenzaak.”
Uitkering op de helling
Een grote groep van de mensen in een AMA-traject ontvangt een werkloosheidsuitkering. Deze uitkering is vanzelfsprekend een belangrijke en noodzakelijke houvast. De federale beslissing om de duur van de werkloosheidsuitkeringen te beperken tot twee jaar zal hen hard raken.
Een uitzondering op de tijdsbeperking van werkloosheidsuitkeringen voor mensen in erkende AMA-trajecten dringt zich dus op. Niet iedereen in deze trajecten kan terugvallen op een leefloon en zou bijgevolg teruggeduwd worden in armoede en onzekerheid.
Bovendien leidt het schrappen van de uitkering tot de ondermijning van arbeidszorg zelf. Want arbeidszorg is er net op gericht om mensen in hun vaak lange hersteltraject na psychiatrische moeilijkheden, te begeleiden naar volwaardige deelname aan de samenleving.
Niet meer maar minder activering
Het ontnemen van de uitkering is niet alleen een ramp voor de betrokkenen. Het is ook een pijnlijk signaal van exclusie, terwijl het net om mensen met een zekere activiteitsgraad gaat. Mensen die nota bene door diensten als VDAB en GTB niet toeleidbaar tot de arbeidsmarkt worden geacht, maar die ondanks alles wel proberen deel te nemen aan de samenleving. Mensen die vrijwillig meewerken, groeien, leren en herstellen.
Het is een stap terug in de tijd van de hulpverlening aan en het herstel van mensen met een ernstige psychische kwetsbaarheid. Finaal zal het niet leiden tot meer maar minder activering, met uitsluiting van deze mensen tot gevolg. Meer dan dertig jaar activering in de geestelijke gezondheidszorg op de schop?
Bron: Sociaal.net