Inperking van het aantal afwezigheidsdagen zonder medisch attest?

Een op de tien werknemers blijft soms zonder reden afwezig op het werk. ‘Uiteraard zal misbruik voorkomen, maar dat hoeft geen problematische proporties aan te nemen’, zegt arbeidssocioloog Ignace Glorieux (VUB). Hij is dan ook kritisch voor de inperking van het aantal afwezigheidsdagen zonder medisch attest.

Een op de tien werknemers geeft toe soms zonder reden afwezig te zijn op het werk. Dat blijkt uit een bevraging van dienstverleningsbedrijf SD Worx bij 660 werkgevers en 1000 werkende Belgen. Sinds 28 november 2022 hoeven werknemers van kmo’s met meer dan 50 werknemers geen medisch attest meer voor te leggen als ze een dag ziek zijn, en dat tot drie keer per jaar.

Arbeidssocioloog Ignace Glorieux (VUB) schrikt niet van dat cijfer. ‘Ik zou zelfs inschatten dat het werkelijke aantal hoger ligt’, zegt hij. Toch is Glorieux voorstander van het soepele systeem, dat volgens hem blijkt geeft van vertrouwen tussen werkgevers en werknemers.

Maar er wordt wel misbruik van gemaakt.

Ignace Glorieux: Natuurlijk, maar niet in die mate dat het problematisch wordt. Integendeel: pas als iedereen die een dag thuisblijft naar de dokter loopt voor een medisch attest, zouden we absurde toestanden krijgen. Stel je voor dat we met z’n allen naar de dokter gaan voor een verkoudheid. Onze huisartsen zijn nu al overbelast.

Een van de geïnterviewden vertelde dat toen hij ziek was, hij naar de dokter belde voor een medisch attest. Die dokter begreep niet eens waarom hij belde. ‘Zeg toch gewoon tegen uw werkgever dat u ziek bent’, was de reactie.

Als werknemers voor elke dag dat ze afwezig zijn een doktersbriefje nodig hebben, getuigt dat van weinig vertrouwen. Bovendien zullen mensen die misbruik maken van het systeem zich heus niet laten tegenhouden door een verplicht ziektebriefje. Ook daar wordt misbruik van gemaakt.

Niet in alle organisaties en in alle sectoren vindt evenveel ziekteverzuim plaats. Met 13 procent ligt het cijfer hoger in kmo’s, en in de industrie- en bouwsector zegt zelfs 20 procent dat ze soms zonder geldige reden afwezig zijn op het werk. Medewerkers in sectoren als opleidingen, in professionele, wetenschappelijke en technische diensten en gezondheidszorg zeggen dat het minst te doen (6 à 7 procent).

Glorieux: De verschillen zijn inderdaad groot. Ze hebben waarschijnlijk te maken met de sociale druk die iemand voelt om te gaan werken. Wie ergens aan de slag is waar die onmisbaar is, zal zich minder snel ziek melden, omdat die beseft dat de gevolgen van zijn of haar afwezigheid sterker doorwegen. Zo is het voor een onthaalmoeder lang niet vanzelfsprekend om een dag afwezig te zijn. Wie daarentegen op een bureau het ene na het andere dossier moet afhandelen, kan dat werk wellicht makkelijker een dag laten liggen – waarmee ik overigens geen waardeoordeel uit over de verschillende types werk.

‘Mensen die misbruik maken van het systeem zullen zich heus niet laten tegenhouden door een verplicht ziektebriefje.’

De federale regering werkt aan een wetsontwerp dat de werknemer vanaf 2026 nog maar twee keer per jaar het recht geeft geen medisch getuigschrift voor te leggen voor de eerste dag van een arbeidsongeschiktheid. Is dat volgens u een goede zaak?

Glorieux: Dat zal het grote verschil niet maken. De echte profiteurs zullen wel een uitweg vinden, met of zonder medisch attest. Mensen die sporadisch thuisblijven – omdat het eens wat minder gaat of zelfs omdat het eens mooi weer is – zullen dat blijven doen.

Uit de enquête van SD Worx blijkt dat driekwart van de kmo’s nochtans tevreden is dat de afschaffing van het ziekteattest teruggebracht wordt naar twee dagen.

Glorieux: Ik begrijp dat werkgevers het aantal dagen dat een werknemer afwezig mag zijn zonder attest willen indammen, maar het lijkt me eerder een symbolische maatregel. Het zal geen groot verschil maken.

Bron: Knack

Volgens Neutr-On kan het niet de bedoeling zijn dat er misbruik gemaakt wordt van de ziektedag zonder medisch attest. Maar Neutr-On zou wel willen dat de ziekendagen beter opgevolgd worden door de bedrijfsarts. Als medewerkers vaak ziek zijn duidt dat dikwijls op een onderliggend probleem zoals slechte werkomstandigheden, te hoge werkdruk, pesterijen op de werkvloer, gebrek aan waardering, moeilijke thuissituatie, enz.

Ziekteverzuim op de werkvloer kan verschillende oorzaken hebben. Hier zijn enkele veelvoorkomende problemen en hun oorzaken:

• Lichamelijke klachten: Dit omvat blessures en ziektes die werknemers verhinderen om te werken, zoals rugklachten, spier- en gewrichtsproblemen.
• Geestelijke gezondheidsproblemen: Stress, burn-out en depressie zijn belangrijke oorzaken van ziekteverzuim. Werkdruk, slechte werkomgeving, geen waardering en gebrek aan ondersteuning kunnen hieraan bijdragen.
• Pesten en intimidatie: Een negatieve werksfeer kan leiden tot psychologische klachten en uiteindelijk tot ziekteverzuim.
• Motivatieproblemen: Gebrek aan autonomie, slechte organisatie of een onduidelijke rolverdeling kunnen ervoor zorgen dat werknemers zich minder betrokken voelen en vaker afwezig zijn.
• Privéproblemen: Financiële zorgen, familieproblemen of mantelzorg kunnen invloed hebben op de aanwezigheid van werknemers.

Volgens Neutr–On moet de bedrijfsarts of de controlearts meer tijd nemen om de problemen te herkennen en zo nodig oplossingen te kunnen vinden, waar dat nu hun bezoek meer een formaliteit is die zich beperkt tot het ondertekenen van een controleattest.

Werkgevers kunnen dan het  ziekteverzuim verminderen door een gezonde werkomgeving te creëren, ondersteuning te bieden en preventieve maatregelen te nemen.

Een slechte werksfeer kan bijvoorbeeld een aanzienlijke invloed hebben op ziekteverzuim. Werknemers die zich niet prettig voelen op hun werk kunnen last krijgen van stress, vermoeidheid en zelfs fysieke klachten, zelfs psychosomatische klachten. Dit kan leiden tot een hoger ziekteverzuim en verminderde productiviteit.

Factoren die bijdragen aan een negatieve werksfeer zijn onder andere:

• Is de werkomgeving gezond? Is de lucht en de temperatuur aangepast,  is er goede werkkledij?
• Stress en burn-out: Langdurige stress door een ongezonde werkomgeving kan het immuunsysteem verzwakken, waardoor werknemers vatbaarder worden voor ziektes.
• Mentale gezondheidsproblemen: Pesten, micromanagement en een gebrek aan erkenning kunnen leiden tot angststoornissen en depressie.
• Slaapproblemen: Voortdurende spanning op het werk kan slaapverstoringen veroorzaken, wat de algehele gezondheid negatief beïnvloedt.
• Verminderde motivatie: Werknemers die zich niet gewaardeerd voelen, kunnen minder betrokken raken bij hun werk, wat kan leiden tot meer verzuim.

Werkgevers kunnen ziekteverzuim verminderen door een positieve werkomgeving te creëren, open communicatie te bevorderen en stressfactoren aan te pakken.

Een betere werksfeer creëren kan een groot verschil maken voor het welzijn en de productiviteit van werknemers. Hier zijn enkele effectieve strategieën:

Werk aan een positieve cultuur

• Waardering tonen: Laat medewerkers weten dat hun inzet wordt gewaardeerd. Een simpel “goed gedaan” kan al veel doen.
• Betrek medewerkers: Geef hen inspraak in beslissingen en luister naar hun ideeën.

Stimuleer open communicatie

• Regelmatige feedback: Zorg voor open en eerlijke gesprekken tussen collega’s en leidinggevenden.
• Oplossingsgericht denken: Moedig een mindset aan waarin problemen gezamenlijk worden aangepakt.

Bevorder welzijn en werk-privébalans

• Flexibele werktijden: Waar mogelijk, bied flexibiliteit in werktijden of thuiswerkmogelijkheden.
• Gezonde werkomgeving: Creëer een ruimte die fysiek en mentaal comfortabel is, met ergonomische werkplekken en ontspanningsmogelijkheden. Zo mogelijk met wat achtergrondmuziek, een drank-automaat.

Stimuleer samenwerking en teamgevoel

• Teambuildingactiviteiten: Van informele momenten tot gezamenlijke projecten, zorg voor verbinding binnen het team zoals koffiepauzes in een rustige kantine.

Vier successen: Markeer behaalde doelen en mijlpalen met een kleine viering, hoe groot of klein ook.