Over bedelaars doen heel wat clichés de ronde: ze zijn lui, geven al hun geld uit aan alcohol of werken in opdracht van een criminele bende. Maar nieuw onderzoek geeft toch een ander beeld. “Voor het grootste deel gebruiken bedelaars het geld voor zaken waarvoor wij het ook zouden gebruiken: om te leven”, zeggen de Vlaamse onderzoekers.
Wie regelmatig door de straten van Brussel of een andere grootstad loopt, weet dat er heel wat bedelaars actief zijn. Je passeert ze misschien zelfs dagelijks. Toch tasten veel passanten in het duister over hun leefwereld.
“Ook sociaal werkers weten niet altijd hoe ze moeten omgaan met mensen die bedelen”, zegt Harm Deleu, onderzoeker aan de Odisee-hogeschool. Samen met Mieke Schrooten en Pascal Debruyne voerde hij 4 jaar lang onderzoek naar bedelaars in Brussel. Ze spraken met bedelaars zelf, maar ook met professionals die in contact komen met bedelaars, zoals politieagenten en zorgverleners.
“Wie zijn die mensen? Waarom bedelen ze? En wat doen ze met het geld dat ze verzamelen? Dat wilden we graag te weten komen. “Hun bevindingen zijn gebundeld in het boek ‘Zichtbaar onzichtbaar’. In ‘Het uur van de waarheid’ op Radio 1 buigt Deleu zich alvast over de meest hardnekkige clichés over bedelen.
1 Bedelaars werken in opdracht van een criminele bende
Dat bedelaars niet echt behoeftig zijn en ’s avonds gewoon worden opgepikt met een BMW of andere luxeauto is een hardnekkige mythe.
“Ook op sociale media zie ik vaak dat soort opmerkingen circuleren”, zegt Deleu. Maar volgens de politie is er geen enkel bewijs dat bedelaars structureel worden ingezet door georganiseerde criminele bendes
“Wat wel soms het geval is, is dat het bedelen gebeurt in familieverband. Familieleden bedelen soms in dezelfde zone op verschillende plekken. Ik denk dat dat deels het misverstand kan verklaren, omdat mensen op een bepaald moment ook samenkomen.”
2 Ze verdienen bakken geld
“De bedragen die vaak terugkwamen, liggen rond de 15 à 20 euro per dag”, weet Deleu. “Daar spring je niet ver mee. Dat verklaart ook waarom bedelen voor criminele bendes niet aantrekkelijk is: de inkomsten zijn vrij beperkt.”
Al verschilt dat bedrag wel nog per profiel. “Sommige mensen krijgen sneller geld. Ze zien er sympathieker uit, wekken meer medeleven op of zitten misschien ook op de goede locatie op het juiste moment. Dan kunnen daginkomsten wat hoger liggen, richting de 30 of 40 euro, maar al bij al blijven dat beperkte bedragen.”
3 Bedelaars in Brussel zijn vooral afkomstig uit de Roma-gemeenschap
“Er is een grote diversiteit onder de mensen die bedelen in Brussel”, zegt Deleu. Het gaat om families uit Roemenië, maar ook andere Europese landen of leden van de Roma-gemeenschap zijn vertegenwoordigd. Binnen die groepen zijn er ook grote verschillen, benadrukt hij.
“Roemenen zijn bijvoorbeeld wel aanwezig in de populatie die bedelt, maar als je kijkt naar hoe ze leven, is dat heel verschillend. Soms gaat het over mensen die al jarenlang in België wonen, in een appartement leven, met kinderen die naar school gaan en een vrij gestructureerd leven hebben, maar bedelen nodig hebben om hun inkomsten aan te vullen.”
4 Mensen die bedelen zijn lui en willen niet werken…
“Het is zo dat mensen die bedelen dat vaak als hun werk beschouwen. Die gaan niet louter passief wachten, maar gaan ook in interactie met mensen. Ze bedanken ze, geven ze eventueel een goed gevoel…”
Maar daarnaast zijn er volgens Deleu ook mensen die het bedelen als een ‘aanvullende job’ zien. “Vaak doen ze al iets in het informele circuit. Zo zijn er mensen die ramen wassen bij lokale handelaars of op markten goederen in- en uitladen. Waar er handen nodig zijn, staan ze klaar om in te springen in ruil voor kleingeld.”
5 … terwijl ze heel makkelijk een ‘echte’ job zouden kunnen krijgen
Onder de bedelaars in Brussel zijn er ook heel wat EU-burgers: Belgen, maar ook Fransen en Italianen, Roemenen, Polen en Bulgaren. “Je denkt dat er zoiets is als vrij verkeer van personen. Er zijn legale wegen om naar België of andere EU-landen te gaan en je daar te installeren en te werken, maar toch loopt dat op allerlei manieren fout.”
“Ze komen in informeel werk terecht, in deels aangegeven werk of in seizoensarbeid zoals appels plukken. Als het werk wegvalt, is er weinig bescherming voor hen. Ze hebben bijvoorbeeld niet genoeg dagen gewerkt om een beroep te doen op sociale zekerheid. Of niet al het werk dat ze gedaan hebben is aangegeven.”
“Daardoor komen veel mensen in een negatieve spiraal terecht. Ze kunnen geen beroep doen op de verzorgingsstaat zoals wij dat kunnen.”
6 Mensen bedelen vaak om een alcohol- of drugsverslaving te financieren
Uit gesprekken met straatbewoners blijkt dat verslaving zeker voorkomt. “Maar de vraag is soms: wat was er eerst, de kip of het ei?” Het harde straatleven kan verslavingen in de hand werken. Dat willen mensen die geld geven, niet aanmoedigen.
In bepaalde groepen bedelaars komt het meer voor dan in andere, benadrukt Deleu. “Bijvoorbeeld bij de Roma en Roemenen staat verslaving helemaal niet op de voorgrond. Het is in de eerste plaats om te overleven, om geld te verzamelen om familie in het thuisland naar school te sturen of om eventueel kleine werkjes aan het huis te doen.”
“Voor het grootste deel gebruiken bedelaars het geld waarvoor wij het ook zouden gebruiken: om te leven.” Maar ook zij die geld uitgeven aan bier of andere middelen, hebben eten, water en een slaapplek nodig. “Het geld gaat dus niet enkel naar de verslaving.”
7 Bedelen is verboden
“We zien dat lokale overheden soms zoeken naar manieren om bedelen te beteugelen, maar dat botst vaak met andere rechtsbronnen, zoals de Europese wetgeving”, zegt Deleu. “Eigenlijk mag je bedelen.”
“Het agressief bedelen, het aanklampen of misbruik maken van mensen, mag niet. Daar zijn regels rond. Bedelen an sich mag, als iemand op een niet-agressieve manier om geld vraagt om tegemoet te komen aan zijn noden.”
Bron: vrt.nws