De onafhankelijke kwaliteitsbewaker NVAO, die mee nadenkt over de hervorming van de lerarenopleidingen, is te nauw verweven geraakt met het kabinet van onderwijsminister Zuhal Demir (N-VA). Dat zeggen betrokkenen aan Apache. Insiders getuigen hoe onder vicevoorzitter Wouter Duyck en directeur Axel Aerden de NVAO in grote mate een verlengstuk werd van de politiek.
Op vrijdag 6 maart 2026 keurde de Vlaamse Regering op voorstel van onderwijsminister Zuhal Demir (N-VA) een conceptnota goed ter Versterking van de aspirant en startende leerkrachten – naar krachtige en kennisrijke lerarenopleidingen. Demir had haar mosterd voor die nota gehaald in door haar bestelde aanbevelingen bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO).
Wat doet de NVAO?
Eind 2020 ging Wouter Duyck aan de slag bij de NVAO als ondervoorzitter. In de jaren daarvoor kreeg hij als professor cognitieve psychologie aan de UGent mediabekendheid met zijn striemende kritiek op de ‘zesjescultuur’ in het onderwijs en de ‘pretpedagogen’.
Zijn organisatie werd actief betrokken bij het uitdenken van nieuwe opleidingscurricula voor de lerarenopleidingen. In februari van dit jaar berichtte Apache over drie informele rondetafelgesprekken die tussen september en november 2025 door de NVAO georganiseerd werden. Die moesten mee de basis vormen voor de door de minister gevraagde aanbevelingen. Alle deelnemers moesten tekenen voor geheimhouding.
Van elke bijeenkomst stelde de NVAO niet voor publicatie bestemde ‘draftnota’s’ op die Apache kon inkijken. Volgens verschillende betrokkenen gingen die véél verder dan louter het formuleren van aanbevelingen. Ze noemden het een ‘kant-en-klaarpakket’ met een “compleet curriculum in drie delen”.
Ze stelden zich vragen bij de verstrengeling tussen het onafhankelijke NVAO en het kabinet van de minister. Dat raakte volgens hen aan de vrijheid van hogeronderwijsinstellingen om zelf te kiezen hoe zij hun opleidingen vormgeven.
Hun gevoel van wantrouwen werd alleen maar versterkt door de samenstelling van de NVAO-werkgroep: zowat alle experts die in de nota’s de revue passeerden, hadden linken met het Expertisecentrum Onderwijs en Leren (Excel) van Thomas More.
Met op kop: Tim Surma, directeur van Excel en de onderwijsexpert aan wie Zuhal Demir een felbesproken subsidie van 8,2 miljoen euro toekende. Het wekte voor hen nogmaals de indruk dat de input van één bepaalde groep van experts wordt voorgetrokken op de rest.
Druk op benoeming
Op maandag 9 maart 2026 communiceerde de NVAO op haar eigen website over Demirs pas goedgekeurde conceptnota voor een hervorming van de lerarenopleidingen. “De minister baseerde haar beslissingen mee op het rapport Studie en advies kwaliteitsimpuls lerarenopleiding, dat de NVAO overhandigde aan de minister op 1 december 2025”, luidde het.
Op de webpagina staat een link naar dat bewuste rapport, met daarin de namen van zeven experts die de definitieve input leverden voor de vernieuwde lerarenopleiding. Apache verneemt van verschillende bronnen uit het onderwijsveld dat er bij de samenstelling van die zevenkoppige expertengroep druk is uitgeoefend door Wouter Duyck.
Vijf van de zeven door de NVAO geselecteerde experts zijn als ‘sprekers’ te boeken via de Nederlandse afdeling van ResearchED: Hannah Bijlsma, Anna Bosman, Daniel Muijs, Dries D’haese en Dirk Van Damme.
Ook Tim Surma verleent zijn diensten als spreker aan ResearchED. Maar als expert is hij verdwenen uit het op 1 december 2025 gedateerde en op 9 maart 2026 bekendgemaakte NVAO-rapport. “Initieel werd ook Tim Surma betrokken in de studie”, staat er te lezen. “Dries D’haese heeft hem vervangen.” D’haese is echter wel voltijds “onderzoeker en begeleider professionalisering” bij Surma’s Excel.
De zesde expert is Esther Gheyssens, sinds november 2025 ook deeltijds onderzoeker bij Excel. De zevende expert is Miranda Timmermans, lector ‘samen opleiden en professionaliseren’ aan de Marnix Academie in Utrecht.
ResearchED werd in 2013 gestart door de Britse voormalige leraar en ex-nachtclubmanager Tom Bennett. Over de hele wereld organiseert hij congressen over evidence-informed teaching, effectieve didactiek en kennisrijk curriculum met onder anderen Bijlsma, Bosman, Muijs, D’haese, Van Damme en Surma als sprekers.
Apache schreef eerder al over de benoeming van Tom Bennett in juni 2015 tot ‘gedragstsaar’ van de Britse scholen. Ook onderwijsminister Demir doet beroep op Bennetts expertise en laat zich inspireren door het Britse voorbeeld. Alle gekozen experten lijken dus uit een specifieke hoek binnen het wetenschappelijk onderzoek te komen.
Een directielid van een hogeschool herinnert zich hoe Wouter Duyck op een onderwijscongres in de zomer van 2025 de namen van rechtstreeks aan Excel te linken experts bekendmaakte. “Muijs, Surma, Gheyssens, Bijlsma. De Vlaamse Hogenscholenraad (VLHORA) had eerder een lijstje aangereikt van mensen waarvan zij vonden dat die aan de adviezen moesten meeschrijven. Daar werd niemand van geselecteerd, ook al ging het over alom gerespecteerde experts in curriculum en lerarenopleiding.”
Duycks eenzijdige selectie zorgde naar verluidt voor ophef onder de aanwezigen. “Want mensen met één welbepaalde visie op onderwijs mochten nu een richtinggevende nota over de lerarenopleiding gaan schrijven. De kritiek dat de NVAO zo kleur bekende, werd weggewuifd: ‘Niet wij schrijven het rapport, maar de experts.’ De informele rondetafels werden voorgesteld als fora om ook ‘de anderen’ inspraak te geven.”
Overleg met het kabinet
Dat een minister de adviezen van de NVAO ter harte neemt, lijkt vanzelfsprekend. Maar het probleem is volgens verschillende insiders dat de Vlaamse tak van de NVAO proactief wordt beïnvloed door de politiek. Er zou een ‘politisering’ en “verstrengeling tussen het bestuur en het kabinet van Onderwijs” zijn. Daarover willen betrokkenen die Apache sprak enkel anoniem getuigen, uit schrik voor gevolgen.
“Het is een publiek geheim dat vicevoorzitter Wouter Duyck al bij de vorige minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) op de schoot zat”, zegt een getuige. “Een andere rechtstreekse lijn tussen kabinet en NVAO loopt via Carine Steverlynck. Van november 2019 tot maart 2021 was zij kabinetschef van Weyts. In december 2021 werd ze aangesteld als dagelijks bestuurder bij de NVAO.”
Een voormalig kabinetslid bevestigt de intense wisselwerking tussen NVAO en het onderwijskabinet. Volgens hem is Wouter Duyck de middelman. “De expertengroep voor de hervorming van de lerarenopleiding werd rechtstreeks afgeklopt tussen het kabinet en Duyck.”
Duyck zelf reageert tegenover Apache dat de regering bestuurders van de NVAO benoemt, maar dat de werking volledig onafhankelijk gebeurt van de overheid. “Over procedures en accreditaties wordt niet met het kabinet overlegd. Pas als er een besluit genomen is, wordt dat aan de minister overgemaakt. Er wordt wel overlegd over beleid en regelgeving. Op het moment dat een studie zoals die over de lerarenopleiding is afgewerkt, wordt ze toegelicht bij de opdrachtgever.”
Ook bij de selectie van de experts voor de werkgroep van de lerarenopleiding zijn volgens Duyck alle procedureregels nauwgezet gevolgd. “Deze opdracht werd opgenomen door twee NVAO-beleidsmedewerkers. Zij stelden externe, onafhankelijke panelleden voor in functie van de noodzakelijke deskundigheden. Die mensen werden aan het bestuur van de NVAO voorgelegd.”
Naast ondervoorzitter van de NVAO is Duyck ook ondervoorzitter van het dagelijks bestuur van de Vlaamse afdeling. “In dit hele proces is ook input gevraagd aan betrokken instellingen en opleidingen. Dat leverde meer namen dan mogelijkheden op, dus moest er een keuze gemaakt worden.” Duyck geeft toe dat de uiteindelijke selectie van de experts gebeurde in overleg met het onderwijskabinet. Al ziet hij daar geen graten in: “Dat was zo bepaald in de omschrijving van de opdracht.”
Astroloog-therapeut aangenomen
Overduidelijke linken tussen de geselecteerde experts en de Thomas More-hogeschool minimaliseert hij: “De meesten zijn geen werknemers van Thomas More.” Zo stelt hij dat Hannah Bijlsma, een van de werkgroepleden, in de eerste plaats postdoctoraal onderzoeker is aan de Radboud Universiteit Nijmegen. “Sinds april 2025 is ze ook freelancer bij Excel, maar dat was ze nog niet toen wij haar engageerden.”
Een blik op de Linkedin-pagina van Bijlsma leert dat ze voor Excel van Thomas More-hogeschool al als freelancer aan de slag is sinds mei 2024. Ook Anna Bosman, Daniel Muijs en Dirk Van Damme hebben volgens Wouter Duyck geen enkele band met Excel.
“Esther Gheyssen is specialist effectieve klaspraktijken in het kleuteronderwijs en voornamelijk verbonden aan Odisee Hogeschool. Haar deeltijdse opdracht bij Excel startte ze ná onze opdracht”, zegt Duyck.
“Een panel is geen democratische vertegenwoordiging maar een groep onafhankelijke deskundigen. De hele oefening is net bedoeld om de opleidingen te ondersteunen in het omvormen tot maximaal evidencebased curricula. Ik nodig u uit om de wetenschappelijke bijdragen tot evidencebased lerarenopleidingen van de suggesties op de VLHORA-lijst af te wegen tegen de expertise van ons panel.”
Een lid van Duycks panel, Miranda Timmermans, volgde volgens haar Linkedin-pagina na haar doctoraat in de psychologie nog van 1994 tot 1997 een allesbehalve evidencebased onderbouwde “beroepsopleiding tot psychologisch-astrologisch therapeut” aan de Academie voor Astrologie en Innerlijke Groei in Amsterdam.
Monopolie in onderwijswereld
De NVAO is in Vlaanderen de enige organisatie in haar soort. “Hogeronderwijsinstellingen hebben het recht om beroep te doen op de diensten van andere accreditatieorganen met een zogenaamde certificatie van de European Association for Quality Assurance (ENQA)”, zegt een insider.
“De ENQA waakt over de kwaliteitsnormen voor hoger onderwijs in Europa. Alleen bestaat er in Vlaanderen geen andere organisatie met dat ENQA-label: de NVAO heeft dus in werkelijkheid een monopolie.”
Dat monopolie zou volgens betrokkenen door de NVAO en het onderwijskabinet ingezet worden om instellingen onder druk te zetten. Daarbij zouden individuele NVAO-medewerkers soms gepusht worden “om bepaalde adviezen in bepaalde richtingen te sturen”.
“Onze taak en bevoegdheid is vastgelegd in de Codex Hoger Onderwijs”, reageert Wouter Duyck. “U kunt dat een monopolie noemen, dat is dan een beetje zoals de fiscus die het monopolie heeft om belastingen te innen. Ik ben in twee legislaturen nooit onder druk gezet door politici, directeuren of opleidingsvoorzitters om besluiten in een bepaalde richting te duwen. Onze medewerkers bij mijn weten ook niet.”
Angst voor slecht rapport
Getuigen spreken dat tegenover Apache tegen. De grootste druk op NVAO-medewerkers zou volgens hen uitgeoefend worden door Axel Aerden, directeur van de afdeling Vlaanderen en Luxemburg. Een getuige vertelt aan Apache hoe Aerden hem vroeg om werk af te leveren dat voldeed aan de wensen van het kabinet. Er werd hem bijvoorbeeld gevraagd om ‘mild’ te zijn bij het beoordelen van bepaalde opleidingen bij instellingen. De getuige zegt dat hij daar nooit op inging, wat voor wrijvingen zorgde.
Een andere getuige wijst op de grote invloed die de Vlaamse afdeling van de NVAO heeft, bijvoorbeeld op het vlak van ‘instellingsreviews’ – zesjaarlijkse ‘controles’ van universiteiten en hogescholen.
“Die beoordelingen handelen over alle lopende opleidingen en vertegenwoordigen miljarden euro’s. Daarom wordt er soms héél véél druk uitgeoefend om negatieve reviews om te buigen naar positieve, zowel door de NVAO zelf als door onderwijsinstellingen”, beweert een betrokkene.
“De NVAO is dé poort naar potten vol overheidsgeld. Een hogeschool of universiteit zal dus wel oppassen om de NVAO te schofferen of een strobreed in de weg te leggen, want dan brengt die instelling zichzelf in gevaar.”
De insiders schetsen hoe de werkvloer bij de NVAO bestaat uit twee divisies: de beleidsondersteuners en -medewerkers. De medewerkers werken voor de NVAO via detachering vanuit een hogeschool of universiteit, de ondersteuners hebben een contract. De Codex Hoger Onderwijs schrijft voor dat de NVAO bemand moet worden door experts uit het hoger onderwijs, lichten ze toe. Die worden vanuit hogescholen en universiteiten voor maximum tien jaar naar Den Haag gedetacheerd.
Maar directeur Axel Aerden zelf zit er al véél langer dan tien jaar.
Fictieve detachering
Volgens zijn Linkedin-pagina startte Axel Aerden bij de NVAO in 2004 als senior international policy advisor. Tien jaar later werd hij er coordinator of quality assurance Flanders, om in 2017 tot managing director Flanders & Luxembourg benoemd te worden.
“Aerden is gedetacheerd vanuit een hogeschool waar hij nog nooit voor gewerkt heeft”, zegt een insider. “Verschillende detacheringen zijn fictief, met medewerkers die uit een andere hogeschool komen dan officieel geregistreerd is. Zo was iemand vijf jaar lang zogezegd gedetacheerd uit de hogere zeevaartschool, terwijl hij in werkelijkheid van elders kwam.”
Detachering vanuit hogescholen of universiteiten zet medewerkers in een zwakke positie. “Een gedetacheerde medewerker die bij een conflict wordt ‘teruggestuurd’ naar de instelling waar hij vandaan kwam, heeft geen andere keuze dan alle kritiek inslikken. Zijn hogeschool of universiteit strijkt de NVAO liefst niet tegen de haren in. Voormalig gedetacheerden zwijgen voor de rest van hun academische carrière omdat ze zich ervan bewust zijn hoe makkelijk ze op te sporen zijn.”
Een insider hekelt ook wat hij “het totale gebrek aan transparantie” noemt over verloning of over vergoedingen die betaald worden voor het verblijf in Den Haag. “Er lijkt vooral gewerkt te worden à la tête du client. Wat toch heel merkwaardig is voor een organisatie die de kwaliteit moet bewaken. Je kunt je ook afvragen wat de Vlaamse poot van de NVAO nog in Den Haag zit te doen.”
Directeur Axel Aerden laat via mail weten zich aan te sluiten bij alle antwoorden van zijn vicevoorzitter.
You’ll never work in this town again
Achter de schermen klinkt er veel kritiek in de onderwijswereld, maar betrokkenen lijken die in het openbaar niet uit te durven spreken. Er is ‘spreekangst’ in de Vlaamse onderwijswereld, stelde de aan de KU Leuven verbonden onderwijsexpert Roos Van Gasse onlangs in Knack. “Het is niet eenvoudig om kritiek te uiten op beleid waar je job van afhangt”, merkte Van Gasse op. “Zelfs niet als die kritiek perfect gefundeerd is. De minister beslist uiteindelijk over hervormingen en besparingen.”
Apache sprak de voorbije weken met verschillende personen in het onderwijs, van diverse scholen, instellingen en organisaties. Allemaal vragen ze volstrekte anonimiteit. “Het spel wordt zeer hard gespeeld”, zegt een van hen. “Ook de mensen aan de top van hogescholen en universiteiten houden zich gedeisd uit angst om bij het toekennen van toekomstige subsidies op droog zaad te worden gezet.”
Een gesprekspartner uit een onderwijskoepel spreekt van een ‘autocratisch bewind’. Een onderwijsdeskundige die eerst met open vizier praat, mailt een paar dagen later dat hij zich bedacht heeft. Een andere onderwijsexpert laat in een bericht weten dat hij graag met Apache wil praten, maar niet durft: “Er zou direct in mijn richting gekeken worden. Resultaat: You’ll never work in this town again.”
Een professor pedagogie heeft dan weer het gevoel dat hij in een oorlog is aanbeland: “Het is alsof we gedwongen worden ondergronds te gaan.”
Coalitiepartners reageren
Apache vroeg aan drie in de commissie Onderwijs actieve parlementsleden van de meerderheid naar een reactie op de ‘cultuur van angst’. “Hervormingen zijn altijd moeilijk, het is dan ook normaal dat er kritiek komt”, zegt Hannelore Goeman (Vooruit). “Dat burgers die ongeremd kunnen uiten, is eigen aan een democratie. Net zoals het uiteindelijk de politiek is die knopen doorhakt. Maar ik verwacht van een minister dat ze te allen tijde die basisregels respecteert.”
Loes Vandromme (CD&V) laat weten: “Onderwijs is mensenwerk waarbij er een basis van vertrouwen moet zijn. Net als respect voor de aanwezige expertise in scholen en onderwijsinstellingen.”
Koen Daniëls (N-VA) bespeurt geen angst. “Mijn ervaringen zijn dat er vlot en open wordt gesproken. Tijdens hoorzittingen in de commissie Onderwijs praten mensen van onderwijsinstellingen vrijuit, net als vertegenwoordigers van VLHORA en de Vlaamse Universiteiten en Hogescholen Raad. Ik lees opinies van directeurs in kranten en weekbladen en zie mensen actievoeren. In het parlement mag iedereen nog altijd zeggen wat hij wil. En soms gaat het er best pittig aan toe. Maar dat moet kunnen, want onderwijs is een heel belangrijk maatschappelijk thema ter waarde van 19 miljard euro.”
Bron: Apache.be