Maurits Vande Reyde: ‘Verbieden is de makkelijkste vorm van macht, maar ook de meest kortzichtige.’
—
Maurits Vande Reyde is onafhankelijk Vlaams Parlementslid.
Waarom grijpen zo veel politici en experten tegenwoordig naar hét verbod als eerste en enige middel? Een overheid die almaar meer wil verbieden, wil uiteindelijk alleen zichzelf nog toestaan.
Een kleine bloemlezing van de voorgestelde verboden van de afgelopen maanden: sociale media, de ontwikkeling van artificiële intelligentie, winst maken in de zorg, vapen, fitnesssupplementen, meningen, roken op een terras en zelfs een pintje drinken op chirokamp. Sociaal filosoof François Levraux schoot de hoofdprijs af. Volgens hem moet de overheid zelfs grenzen stellen aan ‘het geluk van mensen’. Dat belooft een gezellige samenleving.
Zelden beste antwoord
Mocht dat allemaal doorgaan, dan wordt de lijst zo lang dat het eenvoudiger wordt om op te sommen wat wél nog mag. Een verbodsfetisj is slecht heel zelden het beste antwoord op maatschappelijke uitdagingen.
De meeste overheidsverboden zijn allereerst praktisch onhaalbaar. Zo weten politici die pleiten voor een verbod op sociale media op voorhand wel dat het niet uit te voeren valt. Maar het blijft een gemakkelijke uitweg. Ze willen een maatschappelijk fenomeen signaleren, zonder de verantwoordelijkheid om het effectief op te lossen. Voor elk verbod is er vast wel een expert die het komt verdedigen. Zo raken de vragenuurtjes in de parlementen ook gevuld.
Geen eerlijke communicatie
Een tweede probleem: de echte motieven achter de meeste verboden worden niet eerlijk gecommuniceerd. Altijd is er wel een nobele reden waar niemand tegen kán zijn. Het rookverbod op terrassen is een goed voorbeeld. Volgens minister Frank Vandenbroucke (Vooruit) gaat het om een gezondheidsmaatregel.
Kankerspecialist Filip Lardon gaf recent in Terzake helder tekst en uitleg: ‘Het heeft geen effect op de gezondheid, maar het zorgt voor de verdere denormalisering van roken. Dáár gaat het om.’ Het verbod op winst in de zorgsector is een nog erger voorbeeld. Officieel luidt de verklaring: ‘Zo weer je prijsstijgingen.’ Dat is natuurlijk nonsens. De echte reden is innovatieve vormen van sociaal ondernemerschap te weren.
Mensen zijn niet dom
Drogredenen gebruiken werkt op langere termijn enorm contraproductief. Dat moeten we na de coronacrisis toch wel weten. Mensen zijn gelukkig niet dom. Ze gehoorzamen wetten niet omdat de overheid ze maakt, wel omdat ze rechtvaardig zijn. Verboden die niet uit te leggen zijn ondermijnen dat principe. Met elk verhuld motief krijgt het vertrouwen in de overheid een nieuwe deuk.
Ten slotte vergeten verbodsliefhebbers iets fundamenteels: een samenleving is de optelsom van hoe individuen zich gedragen, niet andersom. Menselijke omgangsvormen en sociale conventies zijn bijna altijd effectiever in het reguleren van gedrag dan harde wetgeving.
Vrijheid
In het overgereguleerde Vlaanderen is het bijna ondenkbaar, maar wereldwijd bestaan talloze samenlevingen die zichzelf succesvol organiseren op basis van afspraken tussen burgers, zonder alomtegenwoordige centrale controle. Ook de grootste technologische doorbraken van de afgelopen decennia zijn decentraal tot stand gekomen. Dat de overheid cryptomunten wil inperken — en dat de Europese Centrale Bank zelfs een ‘concurrent’ lanceert — is daarbij veelzeggend.
Verbieden is de makkelijkste vorm van macht, maar ook de meest kortzichtige. Willekeurige verboden op ondeugd maken niemand deugdzaam. Een overheid die zonder overtuigende reden dingen ontzegt legt enkel haar interpretatie van vrijheid op. Misschien wordt het tijd om dat eens te verbieden.
Bron: doorbraak.be