1 mei is een dag van trots, maar ook van vragen. “In een land vol burn-outs moeten we niet alleen werk vieren, maar ook een dag inlassen om er radicaal bij stil te staan,” vinden Nadia Kara en Martijn Strobbe van Co-Searching vzw, een community voor werkzoekenden.
Op 1 mei vieren we wereldwijd de Dag van de Arbeid. Een moment van trots op rechten waar generaties voor vochten zoals de 38-urenweek, betaald verlof en zwangerschapsverlof. Meer recent nog kwamen 100.000 mensen op straat tegen maatregelen die werk als een louter neoliberaal product beschouwen.
Maar in een land waar het aantal burn-outs stijgt (volgens het RIZIV kampte in 2025 één op de vier werknemers met burn-outklachten) moeten we verder durven kijken. Ook mensen jonger dan 34 jaar vallen steeds vaker uit. Ook zelfstandigen. Tijdsarmoede, het chronische gevoel te veel te doen te hebben met onvoldoende beschikbare tijd, is geen individueel falen: het is een collectief probleem.
De filosofe Nancy Fraser noemt het een symptoom van een economie die enkel oog heeft voor winst, niet voor mensen. De Amerikaanse beweging The Nap Ministry gaat nog verder: rust is geen luxe, rust is verzet. Naast de Dag van de Arbeid hebben we een ‘Dag Zonder Arbeid’ nodig: een dag waarop we collectief stilstaan bij de plaats van werk in onze maatschappij en bij het belang van vrije tijd.
Werk is ons grootste statussymbool, maar ook een valkuil
Werk is in onze samenleving heel belangrijk. Het is een van de grootste statussymbolen. Zo vanzelfsprekend dat we zelden stoppen om ons af te vragen: is dit het meest zinvolle wat we met onze tijd kunnen doen?
Onze cultuur waardeert mensen die werken. En met ‘werken’ bedoelen we vooral betaald werk, liefst voltijds, liefst wat economische waarde creëert. Beroepen in zorg en onderwijs zijn daardoor systematisch ondergewaardeerd. En onbetaald werk zoals kinderzorg, mantelzorg of vrijwilligerswerk? Dat telt nauwelijks mee. Toch levert het een onmisbare waarde, menselijk én economisch. Wie bepaalt eigenlijk wat arbeid is? En waarom is dat historisch zo gegroeid dat zorg vooral als ‘vrouwenwerk’ wordt gezien, en dus minder waard?
Economische groei is een keuze, geen natuurwet
Hoe komt het dat economische groei onze belangrijkste indicator is geworden? Waarom is dat onze grootste prioriteit? Deze keuze (want het is een keuze, geen natuurwet) gebeurt ten koste van andere zaken: vrije tijd, gezondheid, relaties, geluk.
Als burgers zitten we vast in een systeem. We moeten geld verdienen, niet alleen voor vakantie of etentjes met vrienden, maar steeds meer voor onze basisbehoeften. We werken omdat het moet: om rond te komen, om het gevoel te hebben dat we bijdragen. Uit onzekerheid over de toekomst, om te sparen, onze CV te vullen. Zelden nog omdat het intrinsiek zin heeft.
Econoom John Maynard Keynes voorspelde in 1930 dat we door technologische vooruitgang in 2030 nog maar 15 uur per week zouden werken. Zijn redenering: als productiviteit stijgt, kunnen we dezelfde welvaart creëren met minder arbeid. Die voorspelling is niet uitgekomen: niet omdat de technologie er niet is, maar omdat we al die extra productiviteit telkens weer omzetten in méér productie en consumptie, in plaats van in meer vrije tijd. We moeten in onze werkuren presteren, hoe productief we ook zijn.
Efficiënter werken betekent dus niet per se minder werken, maar eerder: meer werken in evenveel tijd. Onze levensstijl is zodanig geëvolueerd, dat we er ook meer voor moeten werken; maar als we minder zouden consumeren, zouden we minder uren kunnen kloppen. We kiezen dus collectief voor meer spullen, niet voor meer leven.
Gedwongen worden werkt averechts
Dat iedereen die kan bijdragen, dat moet kunnen, is terecht. Maar dat iedereen, altijd, volgens dezelfde maten en regels aan het werk wordt gedwongen, gecontroleerd, gestraft: dat kan toch niet de evolutie zijn van een democratische, moderne maatschappij? Voor wie werken we dan eigenlijk? Voor onszelf, voor de miljardairs, voor de regering?
“Ziek zijn gaf mij de ruimte om in te zien dat het tempo dat ik heel mijn leven probeerde te volgen, mij ongelukkig, moe en leeg maakte”, hoorden we nog onlangs bij iemand in herstel van burn-out. Terugkeren naar een voltijdse ‘gewone’ job is voor veel mensen geen optie meer. De huidige aanpak is niet duurzaam: de burn-outcijfers zijn het zichtbaarste symptoom.
Onze tijd is het kostbaarst, maar we verkopen ze
Onze tijd is het kostbaarste wat we hebben. En we worden gedwongen die te verkopen tegen een loon, niet altijd met veel zingeving. We verdienen geld alsof ons leven ervan afhangt, maar durven zelden te vragen of dat ook echt zo is.
Het kan ook anders. In IJsland liep tussen 2015 en 2019 een grootschalig experiment met een vierdaagse werkweek zonder loonverlies. De resultaten: productiviteit bleef gelijk of steeg, werknemers rapporteerden minder stress en een betere balans tussen werk en privé, en mannen namen meer deel aan het gezinsleven. Inmiddels werkt 90 procent van de IJslandse werknemers korter. De economische groei? Die steeg naar 5 procent in 2023, het op een na hoogste in Europa. Minder werken leidde daar niet tot armoede, maar tot meer geluk én een florerende economie.
Die vanzelfsprekendheid van geld verdienen houdt ons hier gevangen in schuldgevoelens bij ‘niets verdienen’, een obsessie met drukte en status. In de Belgische cultuur wordt een job te vaak gelijkgesteld aan menselijke waarde. Beleidsmakers zien werk vooral als motor van economische groei, vaak ten koste van ons welzijn.
Laten we collectief kritischer kijken naar hoe we onze levens invullen. En het systeem durven bevragen: wat als we allemaal wat minder zouden werken? Of dat ten minste faciliteren voor wie dat wil? Wat als we onze levens zouden vullen met zinvolle activiteiten, liefdevolle relaties, lange nachten slaap?
Een ‘Dag Zonder Arbeid’ is geen oproep tot luiheid. Het is een uitnodiging om werk weer te verbinden met zingeving en menselijk geluk. Niet langer gedwongen, maar vanuit vrijheid. Dat zou pas echte vooruitgang zijn.
Co-Searching vzw brengt werkzoekenden van allerlei leeftijden en achtergronden samen op weg naar een duurzame job. Elk jaar roepen ze 2 mei uit tot ‘Dag Zonder Arbeid’ – dit om bewustzijn te creëren rond werk en werkloosheid. Op 30 april organiseren ze een inspiratiedag, tickets zijn nog beschikbaar.
Bron: DeWereldMorgen.be