Je kunt veel zeuren over de VRT. Vaak terecht, overigens. Maar het moment is gekomen om een barricade op te werpen rond de VRT-toren. De aanvallen van N-VA op de VRT − na de uitstekende reportage van Pano over de schimmige aankopen van een anti-droneschild − zijn alarmerend. Theo Francken en Bart De Wever volgen een trumpiaanse handleiding om de openbare omroep in diskrediet te brengen.
Eén fragment, dinsdagavond 21 april in Terzake op de VRT, zegt alles over de gespannen relatie tussen de politiek (en dan vooral de grootste partij van het land, N-VA) en de openbare omroep. Je ziet premier Bart De Wever (N-VA) door een gang wandelen met een map documenten onder zijn arm. Microfoons van VTM en VRT priemen in zijn gezicht. De journalisten willen weten waar hij het geld denkt te halen om de stijgende energieprijzen te compenseren. Na een kregelig antwoord, stapt hij resoluut verder tot VRT-journalist Yves Borms hem vraagt of hij zoekt naar 50 miljoen euro. De Wever draait zich om en zegt met een onvervalst Antwerpse tongval: “Ik denk dat er oep de VRT nog kan bespaard weurren.”
Studiogast Wouter Verschelden, ex-hoofdredacteur van De Morgen die nu zijn eigen Wetstraat-nieuwsbrief (W16) publiceert, reageert laconiek op de emotionele reactie van de premier. “Het is een beetje de grumpy-versie van Bart De Wever”, zegt hij aan VRT-journalist Annelies Beck. Of bedoelde hij trumpy? Wat zeker is, is dat de manier waarop de VRT de voorbije week werd gebasht niet anders dan trumpiaans kan worden genoemd.
Waar zijn de drones?
Het begon met de weigering van minister van Defensie Theo Francken (N-VA) om te antwoorden op vragen van de Pano-redactie. Onderzoeksjournalisten Wim Van den Eynde, Mieke Fauconnier en Jan Konings visten wekenlang naar een reactie op hun reportage Waar zijn de drones?. De minister weigerde echter elke medewerking en dus bleven de bevindingen van de journalisten zonder weerwoord. Die onthullingen waren nochtans niet min. Theo Francken heeft beelden gelekt aan Het Laatste Nieuws waarop drones te zien zouden zijn die boven Zaventem cirkelen. Hij heeft ook vernietigende adviezen van de Inspectie van Financiën en waarschuwingen van de aankoopdienst van het leger naast zich neergelegd om via een spoedprocedure (zonder openbare aanbesteding) 50 miljoen uit te geven aan firma’s die een anti-droneschild zouden kunnen uitbouwen.
Een van die firma’s wordt geleid door een ex-onderzoeker van Vito, Steven Krekels, die al een tijdje onderzoek deed naar geo-intelligence (de captatie van waarnemingsdata) en die kennis stopte in een bedrijf (Senhive) dat nu geld krijgt van Defensie om een systeem uit te werken om drones te detecteren. Senhive kreeg dat contract zonder te moeten intekenen op een openbare aanbesteding. De regering gebruikte een spoedprocedure die het mogelijk maakt om contracten toe te wijzen zonder prijsvergelijking. De reden: de drone-dreiging die de vitale infrastructuur van België (Zaventem, militaire installaties) bedreigt. Omdat België niet beschikt over een afdoend anti-droneschild, moest er in sneltempo een worden gebouwd.
Senhive was maar een van de bedrijven die zonder aanbesteding geld kregen toegestopt van de regering. Een andere uitverkorene, Cobbs, gaat zelfs systemen aankopen in Letland, alsof er geen Vlaamse bedrijven zouden zijn die dit materiaal kunnen leveren … Pano deed grondig journalistiek speurwerk en toonde aan dat de Inspectie van Financiën grote bezwaren had tegen het contract. De regering legde die adviezen naast zich neer.
“Heksenjacht”
Francken wilde niet meewerken met Pano, omdat er volgens hem “een vijandige sfeer” heerste tussen hem en de journalisten. Nadat de reportage was uitgezonden, weigerde hij nog steeds te reageren. Toen hij in het parlement dan toch uitleg moest geven (en toegaf dat hij de beelden had gelekt aan HLN; beelden die achteraf gewoon van een rondvliegende helikopter bleken te zijn), sommeerde hij HLN om zijn reactie te komen filmen. Hij speelde de vermoorde onschuld en profileerde zich als slachtoffer van een heksenjacht. Andere ‘bevriende’ journalisten en media werden ingeschakeld om de VRT aan te vallen. Zo mocht de minister zelf de microfoon van PAL (het platform van ’t Pallieterke) vasthouden om de Pano-redactie de mantel uit te vegen. Joren Vermeersch, de speechschrijver van Theo Francken, kon niet wachten tot zijn wekelijkse column in De Standaard om op Facebook in zijn pen te kruipen en de Pano-reportage als een “absoluut dieptepunt qua journalistieke ethiek” te bestempelen.
Het nieuws dat het Brusselse parket een vooronderzoek is gestart om na te gaan of alle regels zijn gevolgd bij het toewijzen van de drone-contracten, duwde Francken nog meer in het defensief. Als voor het gerecht de aantijgingen van Pano ernstig genoeg zijn om ze te onderzoeken, zullen ze wel meer zijn dan losse flodders.
“Walgelijke reportage”
In de Kamercommissie Landsverdediging kreeg Francken de volle laag van de oppositie, maar ook meerderheidspartijen Vooruit en CD&V vroegen tekst en uitleg. Die kwam er in de vorm van een algemene ontkenning én een frontale aanval. Francken betreurde wel dat achteraf bleek dat de drones op de video die hij lekte naar HLN helikopters waren, maar voor het overige hield hij een scheldtirade tegen de ‘walgelijke’ reportage van Pano. In een passage die weinig aan de verbeelding overliet, en een echo leek van de sneer van Bart De Wever. “Duiding is belangrijk. De openbare omroep is belangrijk”, begon hij, om dan fijntjes op te merken dat de VRT 200 miljoen euro per jaar kost. “Als je dan met insinuaties komt, moet je met bewijzen komen.” Hoeveel bewijzen moeten er nog zijn, als je over officiële documenten van de Inspectie van Financiën en van de aankoopdienst van het leger beschikt?
Als je de Vlaamse media leest, lijkt hiermee de kous af. Het hele verhaal was voor de Vlaamse nieuwsredacties amper een paar dagen nieuwswaardig. Geen enkele redactie heeft ondertussen eigen onderzoekswerk gepubliceerd. In Franstalig België bleven die ook uit, maar daar verschenen wel kritische artikels (in Le Soir en op de RTBF) waarin geconcludeerd werd dat Franckens verdediging allesbehalve overtuigend is.
Dat is ook zo. Zo zit hij duidelijk verveeld met een verwijzing naar een post op X van 14 januari 2025 (toen hij nog geen minister was), een selfie met Steven Krekels. Die is volgens hem totaal onschuldig omdat Krekels toen nog niet voor Senhive werkte. Een zwakke reactie als je leest wat Francken toen zelf bij de foto schreef: “We leven in geopolitiek instabiele tijden. We moeten dringend onze weerbaarheid opkrikken. Defensie moet maximaal gebruik maken van de fantastische technologie en de O&O (onderzoek en ontwikkeling, red.) die we zelf in huis hebben. De volgende regering zal hiervan een prioriteit maken.” Het is alsof Bart De Wever na het verjaardagsetentje van zijn vriend Erik Van der Paal in ’t Fornuis, dat destijds door Apache met verborgen camera werd gefilmd, zou hebben getweet dat Land Invest Group dé geknipte kandidaat was om de Slachthuissite in Antwerpen te ontwikkelen.
Francken heeft ook de onhebbelijke neiging om te veel van zich af te bijten als hij onder vuur ligt. Het oude spreekwoord “wie geschoren wordt, moet blijven zitten; anders snijdt hij zichzelf”, is hem duidelijk onbekend. Zo stelde hij dat de Inspectie van Financiën geen opmerkingen maakte over het contract met de firma Cobbs. De alerte Pano-redactie sloeg meteen terug met een grondig artikel waarin die bewering wordt ontkracht. De Inspectie van Financiën was wel degelijk erg kritisch, maar vooral de quote van de dienst prijzencontrole van Defensie dat ze “niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor mogelijke lacunes of onvolledige informatie in het rapport”, is vernietigend.
De voorbije dagen bracht Francken zonder schroom de top van het leger in stelling om zijn gelijk te bewijzen. Het leger, dat vroeger la grande muette werd genoemd, ontpopte zich zo tot de buikspreekpop van de minister. In een opvallende mededeling wordt onomwonden geschreven dat “de verwerving van het materiaal correct verlopen” is. De terughoudendheid die de dienst prijzencontrole van het leger in interne documenten uitte, is in het persbericht niet terug te vinden.
VRT in zwaar weer
Kritiek hebben op de openbare omroep is een nationale sport. Iedereen heeft wel een reden om te klagen en wellicht denken ze aan de Reyerslaan dat zolang de kritiek uit alle hoeken komt, ze goed bezig zijn. Toch kan niet meer worden ontkend dat de nieuwsdienst van de VRT in zwaar weer vertoeft.
Ex-journalisten van de VRT, Johan Depoortere en Walter Zinzen, verwoordden deze week in Humo wat steeds meer kijkers ook ventileren; in familiekring, onder vrienden, in hun professionele omgeving of zelf aan de ombudsman van de VRT. Dat het nieuws bulkt van de faits divers en de sportverslaggeving, dat belangrijk nieuws kort wordt gebracht om kijkers niet af te schrikken, dat de duiding in De Afspraak steeds meer op het entertainment in De Tafel van Gert begint te gelijken − maar dan met minder bekwame presentatoren − en dat N-VA met Frederik Delaplace een ceo heeft gekregen die voor het eerst in de geschiedenis een besparingsplan met naakte ontslagen heeft uitgerold. De strafste quote in het interview kwam van Walter Zinzen, die zei dat Frederik Delaplace destijds niet als beste uit de selectie was gekomen. Dat zou ex-hoofdredacteur van De Standaard Peter Vandermeersch zijn geweest. Volgens Zinzen heeft Bart De Wever hoogstpersoonlijk zijn veto tegen hem gesteld.
Dat verdient toch een beetje aandacht. Apache vernam uit verschillende bevoegde bronnen dat Peter Vandermeersch in 2020 inderdaad als eerste uit het assessment van rekruteringsbureau Hudson was gekomen. Koen Clement (ex-Persgroep, ex-WPG, ex-Europalia en nu Studio 100) werd als tweede gerangschikt en Frederik Delaplace (ex-De Tijd) als derde. De ultieme beslissing lag bij het kernkabinet van de Vlaamse regering-Jambon. De drie kandidaten werden op een vrijdagochtend een voor een uitgenodigd voor een kort gesprek waarbij naar verluidt de helft van de ministers ongeïnteresseerd op hun smartphone zat te tokkelen. “Het was allemaal al beslist”, zegt een van hen. “Dit gesprek was alleen maar pro forma.”
De VRT weigert alle commentaar op de selectie van de ceo. Minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) geeft geen teken van leven na herhaalde vragen van Apache.
Dat Peter Vandermeersch ondanks zijn beste score geen kans maakte, werd destijds al geschreven door Wouter Verschelden, die goed geconnecteerd is met de N-VA-top. N-VA zou hem niet hebben gewild. Minister van Media Benjamin Dalle (CD&V) kon dan handig zijn ‘wit konijn’ (Delaplace) uit zijn hoed halen. Koen Clement werd immers te veel gezien als een vertrouweling van DPG Media-baas Christian Van Thillo. Feit is dat Frederik Delaplace nadien zonder morren de besparingen doorvoerde die onder zijn voorganger Paul Lembrechts niet mogelijk waren.
Het lijkt erg waarschijnlijk dat de ceo van de VRT (die al jarenlang elk interview weigert met Apache, overigens) de voorbije week bestookt werd met telefoontjes vanuit N-VA-kabinetten en -hoofdkwartieren. De voorzitter van de openbare omroep, N-VA-coryfee Frieda Brepoels, kreeg wellicht ook al de volle laag.
En kijk. Alle kritiek over handjeklap tussen N-VA en de VRT-top ten spijt: de VRT heeft zich deze week moedig gedragen. De Pano-ploeg werd perfect begeleid en juridisch is alles waterdicht. Minister Francken zal van ver moeten komen om – bijvoorbeeld bij de Raad van de Journalistiek – zijn kritiek op Pano hard te maken. Het enige wat ontbreekt in de documentaire is een wederwoord, maar dat weigerde Francken zelf te geven.
Ook toen de minister alle zeilen bijzette om de openbare omroep in een hoek te duwen en als vooringenomen te bestempelen, bewaarde de VRT de kalmte. De Pano-redactie publiceerde zelfs nog een tweede luik van het onderzoek waarin foute beweringen en ongefundeerde beschuldigingen van Francken glashelder werden gecounterd. Daarna bleef het wel stil. Alsof de VRT zelf de handrem heeft opgetrokken. Zo reageerden noch de ceo noch de voorzitter van de raad van bestuur op het nauwelijks verholen dreigement van De Wever en Francken om de geldkraan dicht te draaien voor de openbare omroep.
Is hiermee het blazoen van de VRT helemaal opgepoetst? Natuurlijk niet. Waarom legt de nieuwsredactie (of de redactie van De Afspraak of Terzake) de coalitiepartners van N-VA niet het vuur aan de schenen? Vooruit en CD&V hebben de beslissing van de regering mee goedgekeurd. Op welke gegevens baseerden ze zich? Wat was het advies van de minister van Begroting (Vincent Van Peteghem, CD&V) en wat moet Frank Vandenbroucke, de veteraan uit het Agusta-schandaal, denken van dit schouwspel? Die voelt zich, zo vernam Apache, al een tijd heel ongemakkelijk met de snelheid waarmee Theo Francken legeraankopen doet zonder afdoende garanties. En waarom heeft VRT-journalist Jens Franssen (die boeken schrijft met een generaal van het leger) destijds klakkeloos de paniekerige analyse van Francken en de legertop gevolgd dat de drone-dreiging vanuit Rusland kwam? Daarvoor is geen enkel bewijs gevonden, hoe plausibel de verklaring ook lijkt. Werd Franssen daarvoor ooit op het matje geroepen?
Dat de zaak politiek nog niet van de baan is, bleek gisteren toen Vooruit-voorzitter Conner Rousseau in De Afspraak op Vrijdag zei dat zijn partij geen legeraankopen meer zal goedkeuren voor de interne audit die Theo Francken besteld heeft is afgerond.
N-VA heeft tijdens de regeringsonderhandelingen verkregen dat de VRT drastisch moet besparen. Benieuwd welke voorstellen de partij, na de confrontatie met de Pano-redactie, op tafel zal leggen bij de volgende begrotingscontrole?
Dat de VRT nog steeds een onafhankelijk public interest medium is, is de voorbije week gebleken. Wie zich een verdediger van de democratie en de persvrijheid noemt, doet er goed aan de barricades te bemannen om de bestorming van de VRT-toren door N-VA en haar acolieten te counteren. Vlaanderen heeft de VRT broodnodig, hoe onvolmaakt de openbare omroep ook is.
Bron: APACHE.be