Op sociale media leiden de hogere temperaturen opnieuw tot berichten met fotocollages van weerkaarten. De mensen achter de collages willen ermee aantonen dat weerkaarten vandaag “extra rood” kleuren om “angst op te wekken” voor het klimaat. Maar de voorbeelden zijn vaak misleidend omdat ze bijvoorbeeld temperatuurkaarten met andere weerkaarten vergelijken, of weerberichten van verschillende tv-zenders tegenover elkaar plaatsen.
De hogere temperaturen leiden op sociale media opnieuw tot de hardnekkige bewering dat “de media” de temperatuurkaarten in de weerberichten aanpassen om “de mensen bang te maken”.
Zo schrijft iemand op 30 juni 2025 op X het woord “klimaathysterie” met daarbij een fotocollage van wat een vergelijking tussen weerkaarten van Duitsland uit 2017 en 2022 moet voorstellen. De kaart uit 2017 is groen en de kaart uit 2022 kleurt rood, terwijl de temperaturen daar lichtjes lager zijn. Ook op 1 juli 2025 wordt de collage opnieuw gepost.
Het is geen nieuw bericht. Al in 2022 ging de collage rond met als doel te bewijzen dat “de media de gevolgen van klimaatverandering overdrijven”. Want “groene kleuren zouden ingeruild zijn voor rode kleuren”.
Bovendien is het niet het enige bericht met die boodschap, tonen verschillende posts op sociale media aan. Heel wat mensen insinueren dat de weerkaarten recent zouden zijn aangepast en dat er vroeger “geen bloedrode weerkaarten” werden getoond. “Rood wekt angst op en dat is de bedoeling”, klinkt het.
Misleidende vergelijkingen
Maar de fotocollages zijn vaak misleidend. Laat ons naar het eerste voorbeeld kijken, met de 2 kaarten uit Duitsland.
Beide kaarten komen uit een weerbericht dat tijdens de nieuwsuitzending “Tagesthemen” op de Duitse openbare omroep ARD wordt getoond. Het probleem is dat in de fotocollage 2 verschillende types kaarten met elkaar worden vergeleken, weten de factcheckers van Politifact.
Zo is de groene kaart uit 2017 een weerkaart waar – als we de volledige uitzending van 21 juni 2017 bekijken – verschillende fenomenen op werden getoond, zoals temperaturen, buien, stormen en windrichting. Het ging niet specifiek over het visualiseren van de temperatuur.
De kaart uit 2022 wou dat wel doen: hier ging het om een temperatuurkaart die de verandering van temperatuur doorheen de dag wou tonen, blijkt wanneer we de uitzending van 20 juni 2022 (een dag vroeger dan beweerd op sociale media) bekijken. De koelere ochtendtemperaturen staan daar op een kaart met groene kleuren, later op de dag kleurt de kaart dan inderdaad meer oranje en rood.
Volgens Politifact werden de weerberichten voor de Duitse publieke omroepen pas sinds 2020 gestandaardiseerd. Een woordvoerder van Hessischer Rundfunk, dat sindsdien verantwoordelijk is voor de productie van de weerkaarten, zegt daar:
“De twee grafieken verschillen in ontwerp en presentatie. Tot eind 2019 gaven de temperatuurkaarten (…) alleen de temperatuur in getallen weer – de groene achtergrond had geen relatie met de temperatuur.”
Het gebruik van de temperatuurkaart is overigens niet nieuw. Al in 2017 – hetzelfde jaar dus als de eerste foto in de collage – werd bij ARD bijvoorbeeld ook al een (rode) temperatuurkaart gebruikt, toont een uitzending van Tagesschau aan.
Nog veel meer voorbeelden
Het is niet de enige misleidende fotocollage die de laatste jaren de ronde doet. Zo circuleert er een collage van 2 Franse weerkaarten die van respectievelijk 2002 en 2022 zouden zijn. Die van 2022 kleurt roder en donkerder dan de oudere kaart.
Volgens het bijschrift zou er “20 jaar geleden minder zwaar getild zijn aan hoge temperaturen dan vandaag”. Maar de factcheckers van Knack konden aantonen dat de kaart uit 2002 vervalst was en in realiteit een weerbericht uit 2019 toonde.
Nog een voorbeeld. Vorig jaar ging een collage van weerkaarten viraal, de ene in groen en beige en de andere met gelijkaardige temperaturen, maar donkerrood en fel oranje.
“Het is ontworpen om je de leugen van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering te verkopen”, staat er onder andere als bijschrift bij.
Ook hier blijkt de collage misleidend. De factcheckers van DPA zagen dat de kaarten afkomstig waren van 2 verschillende websites die het weer voorspellen en ieder hun eigen kleuren gebruiken om temperatuur te illustreren. “Beide websites gebruiken tegenwoordig geen dramatischer kleuren dan enkele jaren geleden”, klinkt het bovendien.
Welke kaarten gebruikt VRT?
“We gebruiken kleurenschalen enkel voor de temperatuurkaart van Europa en voor de kaart van België waarop we de luchtkwaliteit visualiseren”, zegt Christophe Janssens, creative director bij VRT NWS. “Dat zijn kaarten die we slechts sporadisch tonen, bijvoorbeeld bij grote temperatuurverschillen in Europa of wanneer we het weer in populaire vakantiebestemmingen willen weergeven.”
“De kleuren die we gebruiken zijn afkomstig uit ons VRT NWS-kleurenpalet, maar zijn ingeschaald in overleg met onze dataleveranciers, in dit geval het KMI voor de weerdata en Ircel voor de luchtkwaliteit.”
“Die schaal is – bijvoorbeeld voor de temperatuurkaart van Europa – bepaald door het KMI.”
De meest recente kleuren voor het weerbericht dateren uit 2017. “Dat heeft uiteraard niets te maken met de klimaatverandering, maar is het gevolg van een restyling van het weerbericht”, aldus Janssens.
Ook weerman Bram Verbruggen zegt dat VRT NWS eerder uitzonderlijk temperatuurkaarten toont. “Wij krijgen de data binnen via het Europese weermodel (ECMWF). Iedere gebruiker vult de kleuren vervolgens in op basis van een schaal. Binnen Europa bestaat er geen vaste kleurenschaal.”
“Daarom is het altijd belangrijk om naar de legende te kijken, want kleurschalen kunnen verschillen naar gelang de omroep. Ik kan me ook inbeelden dat de Spanjaarden een andere schaal hanteren dan de Noren.”
“In het weerbericht zelf hebben we ook achtergrondkleuren. Voor zonnig en warm weer gebruiken we bijvoorbeeld donkeroranje omdat je dan een sfeer van warmte creëert.”
“Maar als je kijkt naar de evolutie van de cijfers – lees naar de verandering van het klimaat – dan gaan we in de toekomst onze kleurschaal voor warmere temperaturen moeten herzien”, aldus nog Verbruggen. “Anders wordt ze roder dan rood.”
In elk geval is het zo dat ook in het verleden al rood werd gebruikt om aan te geven dat de temperaturen hoog opliepen.
Met andere woorden: heel wat collages met weerkaarten zijn misleidend omdat ze bijvoorbeeld temperatuurkaarten met een ander type weerkaart vergelijken of omdat ze van andere bronnen komen waar andere kleurcodes gelden. VRT NWS gebruikt slechts sporadisch temperatuurkaarten en die komen uit het VRT-kleurenpalet. Er was geen recente beslissing om die roder te maken.
Conclusie:
- Op sociale media gaan fotocollages van weerkaarten rond. Daarbij wordt beweerd dat weerkaarten vandaag “roder” worden gekleurd om alarmisme rond klimaatverandering te voeden.
- Dat is in veel gevallen misleidend. Er worden andere types weerkaarten met elkaar vergeleken of weerkaarten van verschillende zenders.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers, samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN).
Bron: vrt.nws