Volgens econoom Grace Blakeley gebruiken bazen AI als excuus om de macht van werknemers te breken. Maar werknemers laten zich niet zonder strijd verslaan.
Toen technologie in de jaren 90 echt begon door te breken, werd ons verteld dat we getuige waren van de opkomst van een ander soort kapitalisme. Techbedrijven beweerden hoge lonen, extra voordelen op het werk en progressieve sociale waarden te bieden. Denk maar aan de beroemde slogan van Google: “Don’t be Evil”.
De laatste jaren is deze mythe ingestort. Tegenwoordig worden techbedrijven juist gezien als de slechteriken. Maar één onderdeel van de oude mythe blijft hardnekkig bestaan – het idee dat techbanen goede banen zijn. Zoals vakbondsleden bij United Tech and Allied Workers (UTAW, een vakbond in de VK, nvdr) hebben vastgesteld, kan dat niet verder van de waarheid verwijderd zijn.
Deze werkgevers – ondanks de pingpongtafels en slaapzones – blijven werkgevers. Ze ontslaan nog steeds mensen, ze verlagen nog steeds lonen en ze intimideren nog steeds werknemers.
De AI-bluf: “Het werkt niet”
Ik sprak met John, een organisator bij United Tech and Allied Workers, over de uitdagingen waarmee hun leden te maken hebben – en een van de grootste is de dreiging van baanverlies door AI. Maar het probleem is niet zo eenvoudig als het vaak wordt voorgesteld.
Techbedrijven, aangemoedigd door goedgelovige stemmen in de media, vertellen ons al jaren dat AI onze banen komt afpakken. Maar veel bedrijven hebben weinig voordeel gehaald uit het invoeren van hun zogenaamd baanbrekende AI-strategieën. Werkgevers beweren dat dat komt doordat werknemers het niet goed gebruiken. Werknemers – inclusief de meest technisch onderlegden – zeggen dat het komt doordat de technologie niet werkt.
“Je hebt niet-technisch management dat deze beslissingen neemt, gedreven door marketinghype en enorme budgetten, en de mensen die het werk daadwerkelijk doen zeggen: dit werkt niet,” vertelt John.
In de praktijk is AI een rechtvaardiging geworden voor herstructurering. Als een bedrijf slecht presteert en personeel moet schrappen, is AI een handig excuus voor managers om mensen te ontslaan zonder aan aandeelhouders toe te geven dat het slecht gaat met het bedrijf.
“AI is een uitstekend rookgordijn geweest voor allerlei zaken. Werkgevers nemen in feite een gok op waar ze mee weg kunnen komen en wat goed klinkt voor investeerders,” legt John uit.
Het idee dat AI ieders baan komt afpakken, wordt eindeloos herhaald door bedrijfseigenaars en politici, omdat dit narratief een uiterst nuttige rol speelt in een kapitalistische economie: het verzwakt de onderhandelingspositie van werknemers. Als werknemers bang zijn om hun baan aan AI te verliezen, zullen ze immers minder snel strijden voor beter loon of betere arbeidsomstandigheden.
“Zelfs als AI niet in staat is om ieders baan over te nemen, verzwakt het nog steeds de onderhandelingspositie. Bedrijven hebben het gevoel dat ze kunnen zeggen: ‘laten we inkrimpen, laten we zeggen dat het door AI komt,’” volgens John.
Maar de banen verdwijnen niet. Ze worden simpelweg overgedragen aan externe opdrachtnemers tegen lagere lonen en met minder voordelen. “Iedere keer weer als je me die voorbeelden laat zien,” zegt John, “kan ik je een outsourcer of aannemer laten zien die precies hetzelfde aantal mensen heeft aangenomen.”
Achter de hype
Nergens is dit duidelijker dan bij contentmoderatie – een van de meest brute en minst zichtbare vormen van arbeid in de digitale economie. United Tech and Allied Workers heeft jarenlang geprobeerd om contentmoderatoren in het Verenigd Koninkrijk te organiseren, terwijl zij herhaaldelijk te maken kregen met aanvallen op hun loon en arbeidsomstandigheden door de grote techbedrijven.
“Dit zijn mensen die kijken naar seksuele uitbuiting van kinderen en extreem geweld. Het is een krankzinnige sector. Een miljardenbedrijf verdient hier geld, maar weigert mensen fatsoenlijk te betalen.”
Deze bedrijven beweren dat ze lonen verlagen en banen schrappen omdat ze die kunnen vervangen door AI, maar volgens John klopt dat simpelweg niet: “Ze hebben die banen duidelijk niet door AI vervangen. Ze hebben ze gewoon verplaatst naar het buitenland zodat ze mensen een derde minder kunnen betalen dan wat ze in Londen betaalden.”
United Tech and Allied Workers ziet het als een deel van haar taak om claims te onderzoeken over banen die door AI zouden zijn vervangen. De vakbond vraagt vaak om bewijs dat banen echt geautomatiseerd zijn, in plaats van uitbesteed.
“Elke keer dat we om bewijs hebben gevraagd, ‘laat ons de AI zien die deze banen vervangt’, komt dat er niet. En de media onderzoekt het ook niet. Er is veel journalistiek die de hype rond AI klakkeloos overneemt,” vindt John.
We weten dat verhalen over het vervangen van banen door AI de onderhandelingspositie van werknemers verzwakken. Daarom is het logisch dat vakbonden deze claims aanvechten – en werknemers de kracht geven om ze in twijfel te trekken. “Vakbonden moeten degenen zijn die deze beweringen ter verantwoording roepen, ze onder de loep nemen, belachelijk maken en bewijs eisen,” zegt John.
Na de bubbel: wie betaalt?
Uiteindelijk denkt John dat AI een bubbel is die op barsten staat: “Er is die hele AI-bubbel. Je ziet durfkapitalisten lachen op het podium van het World Economic Forum over hoe het allemaal draait om geld ophalen. Banken die massaal instappen vóór beursintroducties omdat ze weten dat ze hun geld eruit kunnen halen voordat het instort.”
Werknemers binnen de sector zijn niet blind voor de hype rond AI. Ze zien dat de technologie niet zo goed werkt als bazen beweren, ook al wordt die door het management opgedrongen. En ze weten dat zij degenen zijn die de gevolgen zullen dragen wanneer het misgaat. “Als het fout loopt, zullen werknemers de prijs betalen – via ontslagen, slechtere arbeidsomstandigheden en uitbesteding,” vertelt John.
Deze werknemers weten dat ze zich nu moeten organiseren om zich voor te bereiden op de chaos die eraan komt – en daar komt United Tech and Allied Workers in beeld. “We zien dat steeds meer werknemers naar ons toe komen en zeggen: ‘een paar van ons zijn begonnen te praten over een vakbond, we willen helpen.’”
De vakbond is nog klein, maar heeft nu al een aanzienlijke impact. “We hebben loonsverhogingen van 20 tot 30 procent gerealiseerd,” vertelt John, “We hebben banen gered en weerstand geboden tegen verplicht terugkeren naar kantoor.”
Vaak is alleen al de dreiging van vakbondsvorming genoeg om het management naar werknemers te laten luisteren: “Zodra je met een vakbondsvertegenwoordiger opdaagt denkt het management: ‘oh shit, we moeten ons beter aan de regels houden.’”
“Miljoenen uitgeven aan advocaten stelt voor hen niets voor”
Het spreekt voor zich dat de grote techbedrijven de pogingen van United Tech and Allied Workers om techwerkers te organiseren niet zomaar accepteren. Ze geven enorme bedragen uit om de vakbond te dwarsbomen nog voordat die echt van de grond komt.
“Bij TikTok hadden we een meerderheid van leden, we stonden op het punt erkenning te winnen”, zegt John. “Dus een week vóór de officiële stemming kondigden ze aan dat bijna het volledige trust & safety-team in Londen zou worden ontslagen en dat de banen naar het buitenland werden verplaatst om de vakbond te omzeilen.”
UTAW is een grassroots vakbond van techwerkers die het opneemt tegen enkele van de grootste en machtigste bedrijven ter wereld. Deze bedrijven beschikken over bijna onbeperkte middelen – en gebruiken die om te proberen de opkomende arbeidersbeweging in de techsector te ondermijnen.
“We zijn geen gelijkwaardige partijen. Miljoenen uitgeven aan advocaten stelt voor hen niets voor. Dat kan werkplekdemocratie met een jaar vertragen,” legt John uit.
Als deze bedrijven zo rijk zijn, waarom gebruiken ze die middelen dan niet gewoon om werknemers fatsoenlijk te betalen? Omdat toegeven aan de eisen van de vakbond een precedent zou scheppen. Big Tech kan het zich niet veroorloven dat werknemers het gevoel krijgen dat ze kunnen winnen als ze zich organiseren. Vakbondsvorming bedreigt immers niet alleen de bedrijfswinsten – het ondermijnt ook de fundamentele machtsongelijkheid tussen kapitaal en arbeid waarop het kapitalisme draait.
De strijd om techwerkers te organiseren staat nog in de kinderschoenen. De vakbondsdichtheid is nog laag in verhouding tot de omvang van de beroepsbevolking. Veel werknemers weten niet eens dat ze zich kunnen aansluiten bij een vakbond zoals United Tech and Allied Workers – en dat is precies waarom hun werk zo belangrijk is.
De strijd aangaan met Big Tech
Organisatoren bij United Tech and Allied Workers weten dat het opbouwen van vakbondsdichtheid in de techsector tijd zal kosten. Maar ze zijn erin voor de lange termijn vertelt John: “Dit is een project van 20 jaar. Je schrijft niet alleen mensen in, je verandert hoe ze hun plaats in de economie begrijpen.”
De grote techbedrijven denken dat ze onaantastbaar zijn. Ze denken dat ze werknemers kunnen uitbuiten, de planeet kunnen beschadigen en technologieën kunnen verspreiden die enorme sociale schade veroorzaken – zonder gevolgen. Wie zou hen immers stoppen? Ze hebben regeringen naar hun hand gezet – en ze duwen hun technologieën in zoveel aspecten van ons leven dat het bijna onmogelijk is geworden om zonder te leven.
In die context vormen georganiseerde werknemers de enige echte bedreiging voor de hegemonie van Big Tech. Als zij zich op de werkvloer verzetten, kunnen ze aantonen dat deze bedrijven geen almachtige monolieten zijn die boven de echte economie zweven. Zoals alle bedrijven hebben ze arbeid nodig om te overleven. En arbeid kan zich verzetten.
Dit artikel is een overname van de Substack van Grace Blakeley.
Bron: DeWereldMorgen.be