“We gaan van een zorgcrisis naar een implosie of zelfs een zorginfarct”

by Frans Dams | jul 1, 2023 | Sectoren

De zorgcrisis wordt nog dieper. Het antwoord van het beleid is niet om de nodige middelen uit te trekken om de sector aantrekkelijker maken zodat het personeel niet gaat lopen. Neen, er is een groeiende tendens naar verdere industrialisering van de zorg. Dat gaat ten koste van zowel het personeel als de patiënten. We spraken hierover met Bart Van der Biest, BBTK-afgevaardigde in een ziekenhuis en bestuurslid van de beroepsorganisatie Belgische Federatie HBO Verpleegkundigen (BFHBOV) Hij spreekt in eigen naam.

Wat is het grootste pijnpunt in de zorg vandaag?

“Het chronisch tekort aan personeel! Vanuit het beleid worden hier allerlei verklaringen voor gegeven. Zo is het volgens zorgambassadeur Candice De Windt problematisch dat 30% van de studenten verpleegkunde verder studeren. Dat is bizar: ook in andere richtingen studeren jongeren verder. De reden waarom mensen afhaken, zit bij het geheel van werkvoorwaarden.”

“Maar liefst 40% van de verpleegkundigen oefent hun beroep niet uit. Dit is nochtans geen opleiding die je start zonder een concreet doel. In theorie is er geen tekort aan collega’s met een verpleegkundig diploma op zak, maar de werkomstandigheden leiden tot een exodus. Het tekort aan personeel beperkt zich echter niet tot de zorgfuncties. We zien dat ook bij ondersteunende functies zoals de schoonmaak of administratie. De lonen in de sector zijn laag. Als je dan elders meer kan verdienen mét betere uren, is de keuze snel gemaakt.”

“Het probleem van het personeelstekort is nu groter geworden. Velen hebben het lang volgehouden, maar na Covid volgde een massale exodus. Ook in het ziekenhuis waar ik werk, merk ik dat. Sommigen trokken bijvoorbeeld naar het onderwijs, waar er ook veel problemen zijn door het tekort aan middelen. Maar daar moet je tenminste niet werken in weekends en op feestdagen. De uitstroom betekent dat er veel ervaring vertrekt. Dit vertaalt zich in een daling van de kwaliteit van de zorg.”

“De problemen vandaag zijn niet nieuw, maar ze zijn uitvergroot door de Covid-crisis. Decennia van onderinvesteringen maakten dat er een zorgcrisis ontwikkelde. Nu gaan we naar een implosie van de zorg. Zorgnet Icuro waarschuwt voor een ‘zorginfarct’ door de combinatie van meer zorgvraag door de vergrijzing en het tekort aan personeel. Dat maakt dat acht op de tien ziekenhuizen activiteiten afbouwen. We stevenen op een ijsberg af, maar het orkest van de Titanic speelt rustig door.”

Er waren toch extra middelen voor de zorg aangekondigd?

“Minister Vandenbroucke (Vooruit) pakt graag uit met het Zorgpersoneelfonds dat 5000 voltijdse equivalenten extra opleverde. Tegelijk zegt dat niets over de veel grotere uitstroom. Vóór Covid duurde een gemiddelde loopbaan in de zorg zeven jaar, nu zal dat nog een pak korter zijn. Het is een sector die weinig zorgzaam omgaat met het eigen personeel. Als erg vrouwelijke sector komen daar nog specifieke problemen bij, waardoor je eigenlijk kan zeggen dat het een van de meest asociale sectoren is.”

“Het klopt dat er in 2020 extra budget uitgetrokken is voor het sociaal akkoord voor de federale sectoren van de zorg. Er werd 1 miljard euro vrijgemaakt. Daarvan is er 400 miljoen afgedwongen voor het Zorgpersoneelfonds dat in 2019 als amendement van de PVDA op de federale begroting in het parlement gestemd werd onder druk van stakingen in de Brusselse openbare en private ziekenhuizen. Het overgrote deel van de resterende 600 miljoen euro is gebruikt voor IFIC, een nieuw systeem van functieclassificatie met bijhorend loonstelsel. De bedoeling was om een billijk loonstelsel voor de volledige sector op te maken … maar in de praktijk werd het iets anders. Er werd o.a. gekeken naar de ‘gemiddelde marktwaarde’ van de functies die men één voor één gewogen heeft volgens de taken die men uitvoert, de verantwoordelijkheden die men draagt …  De exacte percentages voor de verschillende parameters voor de weging zijn nooit vrijgegeven omdat dit teveel discussie zou opleveren. Bovendien wordt de basislogica van het IFIC-model niet toegepast op de grootste groep werknemers, met name de verpleegkundigen. Voor hen blijft het diploma bepalend met een onderscheid tussen bachelors en HBO5.” 

“Op initiatief van Vandenbroucke wordt op vraag van Europa de zorgladder in het verpleegkundig zorgdomein herbekeken met een te vrezen degradatie van de toekomstige HBO5 die voortaan de titel ‘basisverpleegkundige’ zou dragen. Laat je echter niet vangen aan die nieuwe titel. De verschillende vertalingen in het Frans in het wetsontwerp geven de echte inhoud prijs van de ‘basisverpleegkundige’: eerst was het ‘aide-infirmier’, dan ‘assistent en soins infirmiers’ … Men koos voor ‘basisverpleegkundige’ in Vlaanderen om het gemakkelijker te verkopen en te doen slikken omwille van een eerdere slechte ervaring. Een poging van Maggie De Block in 2016 om hetzelfde door te voeren onder de werknaam ‘healthcare assistent’ werd meteen in de kiem gesmoord door het gemeenschappelijk vakbondsfront.”

“De eerste theoretische loonmodellen (op basis van de gemiddelde marktwaarde van de functies) van IFIC betekenden tussen de 900 miljoen en 1 miljard euro extra loonvolume per jaar voor het paritair comité 330. “Realiteitszin” deed de werkgevers en vakbondstop dit bedrag herleiden tot een model van ongeveer 600 miljoen euro extra loonvolume (1 derde minder dus) om in verschillende fases (4 of 5) door te voeren in een niet nader bepaald uitgerekt tijdsbestek. De covid-shock zorgde ervoor dat het voor sommige deelsectoren in 1 keer werd ingevoerd, voor andere die reeds een eerste fase achter de rug hadden, werd het in 2 tijden ingevoerd.”

“Volgens een berekening van Olivier Pintelon (ABVV) uit 2018-19 zou een collectieve arbeidsduurvermindering tot 30 uur in de zorgsector 1,7 miljard euro kosten. Alle (extra) budgetten voor de sociale akkoorden in de verschillende deelsectoren van de zorg samen bedragen meer dan 1,7 miljard euro, maar er is niets van de fundamentele problemen opgelost. Er wordt gebricoleerd in de marge, terwijl er niets aan de hyperflexibiliteit en stijgende werkdruk wordt gedaan. Dat is waarom collega’s de sector blijven verlaten.”

Van waar komt die hyperflexibiliteit?

“Om het personeelstekort op te vangen worden activiteiten afgebouwd en wordt personeel elders ingezet. Dit vertrekt niet van de zorgnoden. Voor patiënten is het belangrijk dat er verpleegkundigen zijn die hun specialiteit kennen. Daar wilde Maggie De Block destijds al een einde aan maken met haar pleidooi voor algemene verpleegkundigen die overal inzetbaar zijn. Zo werkt het neoliberale bestuur: verpleegkundigen zijn pionnen die verzet kunnen worden. Nochtans kan je een verpleegkundige die jarenlang op de psychiatrie werkt niet zomaar van de ene op de andere dag naar bijvoorbeeld de chirurgie overplaatsen. Dat ondergraaft de kwaliteit in de zorg.”

“Een andere manier om de flexibiliteit op te voeren, is de doorgedreven administratieve last met allerhande informaticaprogramma’s waarbij een verpleegkundige zich voor elke handeling moet verantwoorden. Verpleegkundigen zijn soms meer bezig met zich te verantwoorden dan met de zorg. Er is een opbouw van een hiërarchie met kleine en grote bazen, die allemaal loeren naar wie aan het bed van de patiënt staat. Van achter hun computer kunnen ze alles controleren en wordt het autoritair regime opgedreven. Ondertussen scoort België slecht qua personeelsbezetting. Internationaal wordt 1 verpleegkundige per 8 patiënten gezien als de limiet voor veilige zorg. In België is er 1 verpleegkundige voor 9,4 patiënten en we komen zelfs van 1 per 11!”

“Minister Vandenbroucke gaat verder met de neoliberale plannen die Maggie De Block destijds uitwerkte voor de ziekenhuizen. Ondertussen zijn de ziekenhuisnetwerken een feit. In die netwerken van minstens 2 ziekenhuizen moet er uitgemaakt worden welke (specialistische) zorg door wie wordt aangeboden. De sluiting van materniteiten is het eerste voelbare gevolg. In totaal zijn er 25 ziekenhuisnetwerken. Voor bepaalde zorg zullen patiënten hierdoor veel verder moeten reizen. Met de ziekenhuisnetwerken kan er ook bespaard worden op ondersteunende diensten via de oprichting van gezamenlijke externe logistieke platformen die onder een ander paritair comité vallen met slechtere arbeidsvoorwaarden.”

“De tekorten worden aangegrepen voor een verdere industrialisering van de zorg. Dit gaat gepaard met een verdere hiërarchisering waar in de toekomst de bachelor in de verpleegkunde als ploegbaas een team van goedkopere zorgfuncties zal moeten aansturen. Dit is een hele stap terug in de tijd. Vroeger was er ook sprake van taakverpleging maar dit moest plaats maken voor een holistische benadering van de patiënt en geïntegreerde zorg. Dit zal in de toekomst nog meer naar het rijk van de theorie verwezen worden. De degradatie van de HBO5-verpleegkundigen kadert daarin.”

“Ondertussen experimenteert Vandenbroucke ook al met de denkpiste die Conner Rousseau lanceerde voor een verdere staatshervorming. Onder meer in de geestelijke gezondheidszorg wordt gewerkt met federale middelen, maar vullen de regio’s in wat er met die middelen gebeurt. Dit is een piste die na 2024 op grotere schaal kan uitgerold worden.”

“Kortom, er zijn op alle vlakken hervormingen in de sector en doorgaans in slechte zin.”

Wat moet er dan wel gebeuren?

“Fundamentele problemen vragen fundamentele oplossingen. Er moet een collectieve arbeidsduurvermindering komen. Zelfs in de brainstormsessies die Vandenbroucke organiseert met onder meer de vakbonden en beroepsorganisaties wordt erkend dat de 38-urenweek in de zorg niet meer van deze tijd is. Het is hoog tijd dat de 30-urenweek afgedwongen wordt! Dat zou de job meteen aantrekkelijker maken.”

“Er zijn dringend meer middelen nodig. In de federale begroting van 2024 moet er geld voor de sector voorzien worden. Wachten tot na de vorming van een nieuwe federale regering is geen optie, al helemaal niet indien de regeringsvorming opnieuw maanden- of jarenlang aansleept. Tijdverlies voor extra budget kan de zorgsector zich niet permitteren!”

“De betoging van 13 juni is belangrijk. Eerder werd al op 31 januari betoogd. Toen was de opkomst dubbel zo hoog als voordien verwacht door de vakbondsleiding. Het toonde hoe diep de woede zit. Die betoging werd bovendien goed voorbereid met materiaal dat ruim op voorhand beschikbaar was. Met vingerknipacties om de paar maanden zullen we er echter niet komen. Er is een escalerend actieplan nodig dat gekoppeld wordt aan duidelijke eisen zoals arbeidsduurvermindering en meer middelen. Dit actieplan moet op 13 juni aangekondigd worden, geen maanden nadien.”

“In 2019 waren er acties en stakingen in alle Brusselse ziekenhuizen, zowel private als publieke. De directe aanleiding toen was een technische discussie rond het sociaal akkoord. In Brussel werd dit echter opengetrokken en werd de ontmenselijking van de zorg aangeklaagd. Die bredere insteek versterkt de mobilisatie en de steun van de publieke opinie.”

“Vandaag is de kwestie van arbeidsduurvermindering essentieel. Een 30-urenweek betekent niet alleen dat de werkomstandigheden menselijker worden, maar vergt ook een volledige reorganisatie van de sector. Het is positief dat de eis van arbeidsduurvermindering opgenomen is door het gemeenschappelijk vakbondsfront. Dit is geen eis om enkel uitgespeeld te worden bij de sociale verkiezingen, er is nood aan een beweging om het effectief af te dwingen.”

Bron: LSP

Hun winsthonger verplettert ons

by Frans Dams | jul 1, 2023 | Sectoren

“We gaan van een zorgcrisis naar een implosie.” Dat is de dramatische, maar spijtig genoeg al te realistische, conclusie van een verpleegkundige die we in deze krant aan het woord laten. Het onderwijs kampt met dezelfde horror! Dat gebeurt op een moment dat de vraag naar zorg en onderwijs, aangepast aan de nieuwe noden en veranderende maatschappelijke ontwikkelingen (zoals de vergrijzing maar ook de mentale gezondheidscrisis), exponentieel toeneemt. Het systeem faalt volledig.

door Els Deschoemacker uit de juni-editie van De Linkse Socialist

Decennialange onderinvesteringen in alle levensnoodzakelijke openbare diensten hebben geleid tot een chronisch gebrek aan middelen en tot personeel dat massaal uitvalt door een combinatie van te hoge werkdruk, te lage lonen en te hoge levenskost. Het is de facto een situatie waarin de balans tussen werken en leven gewoon niet meer bol te werken is, wat de epidemie van burnouts en de uittocht van personeel verklaart.

De situatie is niet minder dramatisch in de privésector. Aangespoord door de concurrentieslag en winsthonger van de aandeelhouders heeft de directie van Delhaize een offensief ingezet. Het wil via franchisering de lonen en arbeidscondities van het personeel, en hun capaciteit tot vakbondsorganisatie, aan banden leggen. Dit geeft aan wat we op alle werkplaatsen kunnen verwachten indien we deze wedren niet stoppen. De wedren naar een verdere precarisering van de arbeidsmarkt versnelt, met alle gevolgen van dien.

Aan strijd hiertegen ontbreekt het niet. De werknemers in de zorg kwamen eind januari met meer dan 20.000 op straat en bereiden een nieuwe massale betoging voor op 13 juni. Het Franstalig onderwijs mobiliseerde de afgelopen maanden vijf grote actiedagen met telkens ettelijke duizenden leerkrachten en andere personeelsleden. Sinds 7 maart waren er stakingen, piketten, betogingen en blokkades door het personeel van Delhaize. De nood aan actie en organisatie is reëel maar heeft de steun van de hele samenleving nodig. Zij vechten niet alleen voor hun job, maar voor die van ons allemaal.

De nationale staking van de distributiesector gesteund door de interprofessionele solidariteitsbetoging tegen sociale dumping en voor de verdediging van ons recht op staken was daarom zo belangrijk. Niet in het minst als een stap om op te bouwen naar een meer veralgemeend tegenoffensief van de arbeidersbeweging. Tegen de werkgevers en de rechtbanken, die met deurwaarders en arrestaties een preventief verbod op stakersposten op alle winkels en distributiecentra met brute kracht wilden handhaven. Maar ook tegen de regering die met nieuwe wetgeving het recht op betogen en staken verder aan banden wil leggen!

De uitdagingen zijn niet minnetjes en we moeten onze wapens smeden. Een jaar voor de verkiezingen moet ook de arbeidersbeweging een bilan opmaken en concluderen dat de vele signalen van de afgelopen jaren niet volstonden. De pro-kapitalistische media en politieke partijen, binnen en buiten de regering, bleven doof voor onze noden en bereidden duidelijk een nieuw offensief voor met een terugkeer naar het budgettaire keurslijf.

Wachten met actie tot na de verkiezingen is gewoon geen optie! Op 30 mei gaan alle Brusselse IRIS-ziekenhuizen in staking, als springplank naar de betoging van het zorgpersoneel op 13 juni. In het najaar moet een nieuw actieplan in het onderwijs, zowel aan Nederlandstalige als Franstalige kant, de krachten bundelen. Er is alvast een oproep vanuit het Nederlandstalig hoger onderwijs om te betogen op 12 oktober. Andere werkplaatsen en sectoren moeten volgen. En wat nog afgedwongen wordt voor de verkiezingen, zal ons erna versterken.

Een uitbreiding van de vakbondsdemocratie, door op alle werkplekken een eisenbundel te bespreken en te stemmen en daarrond een actieplan te ontwikkelen, kan het woord geven aan de miljoenen werkenden en hun gezinnen en tegelijk duidelijk maken dat het voor ons genoeg geweest is! De ruimte voor extreemrechts en rechts zou drastisch ingeperkt worden als we met de arbeidersbeweging al onze krachten inzetten om het publieke debat te laten gaan over wat nodig is voor ons, de werkende klasse, de meerderheid van de bevolking en voortbrenger van alle rijkdom.

De noden zijn zo groot dat enkel een plan van massale publieke investeringen en uitbreiding van onze publieke diensten, gekoppeld aan een algemene arbeidsduurvermindering, kan antwoorden op de dringende noden in zowel de zorg als het onderwijs. Een rijkentaks, zoals voorgesteld door de PVDA, zou al heel wat middelen vrijmaken. De noden zijn echter groter. Een revolutionair socialistisch programma dat de eis voor een rijkentaks koppelt aan een strijd van de hele arbeiderswereld, om de door ons geproduceerde rijkdom rechtstreeks te gaan halen door de sleutelsectoren van de economie, waar de meeste rijkdom gegenereerd en geconcentreerd wordt, te nationaliseren, kan soelaas brengen.

Bron: LSP

Meer dan 60 % van de beroepschauffeurs zit vermoeid achter het stuur!

by Frans Dams | jul 1, 2023 | Sectoren

Op woensdag 21 juni zal de zon het langst aan de hemel staan. Voor beroepschauffeurs is het het echter elke dag de langste dag. De European Transport Workers’ Federation (ETF) grijpt deze dag aan om de aandacht te vestigen op vermoeidheid bij beroepschauffeurs. BTB-ABVV steunt deze actie door de werkgeversfederaties, opdrachtgevers en hun bedrijven uit de sector een bezoek te brengen om hen op deze problematiek te wijzen. BTB-ABVV grijpt  deze actiedag ook aan om het 10de zwartboek parkings te publiceren.

Alarmerende vermoeidheid

Een recente studie, uitgevoerd door ETF, heeft aangetoond dat vermoeidheid bij chauffeurs een wijdverspreid en structureel probleem vormt in het Europese passagiers- en vrachtvervoer op de weg. De studie, gebaseerd op gegevens van meer dan 2.800 chauffeurs in Europa, toonde aan dat ongeveer 66% van de ondervraagde bus- en touringcarchauffeurs en 60% van de vrachtwagenchauffeurs zich regelmatig moe voelt tijdens het rijden. Bovendien gaf een kwart tot bijna een derde van de chauffeurs toe dat ze in de afgelopen twaalf maanden minstens eenmaal in slaap waren gevallen tijdens het rijden.

Slechte arbeidsvoorwaarden 

De slechte arbeidsvoorwaarden in de transportsector werden geïdentificeerd als één van de belangrijkste oorzaken van vermoeidheid bij chauffeurs. Een slechte work-life balance met lange werkdagen, lage lonen, het moeten werken tijdens pauzes, onderbroken rust en slaap, en onvoorspelbare arbeidsroosters dragen bij aan het probleem. 

Chauffeurs worden vaak geconfronteerd met onrealistische werkroosters en werken in barre omstandigheden, zoals extreme temperaturen, lawaai, extreem druk verkeer, slechte wegen en moeten hun rust nemen in (nog steeds) niet voldoende kwalitatieve omstandigheden.

Zwartboek Parkings

Om de verkeersveiligheid te verbeteren, roept BTB-ABVV de werkgevers van de transportsector, de opdrachtgevers en beleidsmakers op om maatregelen te nemen. Wat zijn de eisen die BTB-ABVV en ETF op tafel leggen:

• Verkorten van de totale werkduur
• Verhogen van de lonen,
• Waarborgen van ononderbroken rust- en slaapmogelijkheden door massale investeringen in parkings.

BTB-ABVV pleit al meer dan 15 jaar voor betere, veilige en voldoende parkeerplaatsen voor professionele beroepschauffeurs.  

Parkeerplaats vinden voor vrachtwagenchauffeurs blijft problematisch: 90% van de chauffeurs moet voor hun nachtrust lang zoeken naar een plek. Als ze al een parking vinden is het meestal onveilig en oncomfortabel.  Dit is één van de vele conclusies die in het 10de zwartboek getrokken worden. bel.

Meer info:

Het volledige rapport is beschikbaar op de website van ETF.
Het 10^de zwartboek kan u raadplegen op de website van BTB.

Bron: DeWereldMorgen