In de nasleep van de bankencrisis werkte Marc Bontemps samen met gelijkgezinden aan de oprichting van een duurzame, coöperatieve bank. Toen Ethias Bank in 2010 in de etalage kwam, zagen ze dat als de perfecte opstap voor hun ethische bank NewB. Maar vlak voor hun overnamebod werd Ethias Bank voor de helft van de vraagprijs verkocht aan de onlangs veroordeelde financial planner Jeroen Piqueur. Piqueur kondigde vorige week (30/4) aan in beroep te gaan tegen zijn veroordeling.
Vakbonden en ngo’s werken aan coöperatieve bank kopte De Tijd op 6 juli 2011. Een paar weken eerder hadden 24 organisaties in alle stilte de coöperatieve vennootschap NewB opgericht. “Bij de oprichters zitten zowel toplui van drie vakbonden (ABVV, LBC-NVK, ACLVB), als van verenigingen als Greenpeace, 11.11.11, Netwerk Vlaanderen, Bond Beter Leefmilieu, Vredeseilanden”, schreef de zakenkrant. “De nieuwe bank wil bijzondere aandacht hebben voor duurzaamheid en enkel focussen op het beheer van spaargeld en het verlenen van kredieten. Het loonbeleid moet haar soberheid weerspiegelen.”
De oprichters van NewB klonken ambitieus, al werden ze in De Tijd niet bij naam, maar als ‘bron’ geciteerd. Zo zei een van hen: “We hebben de ambitie op de financiële sector te wegen. We willen niet een nichespeler zijn als pakweg Triodos.” Dezelfde bron liet ook weten dat NewB nog volop aan het onderzoeken was hoe haalbaar een nieuwe ethische bank was. “Is er een cliënteel voor? Welke producten moet ze verkopen? Moet de bank kantoren hebben?”
Een licentie had de bank nog niet. “Een andere mogelijkheid is de overname van een bestaande instelling”, opperde de zakenkrant. “Naar De Tijd vernam keken de initiatiefnemers indertijd naar het dossier van Ethias Bank, maar kwam daar uiteindelijk niets van in huis.”
Ethias Bank was zowat een jaar eerder ‘verrassend’ in handen gekomen van het Gentse Optima Financial Planners van de graag in luxe badende ‘flamboyante zakenman’ Jeroen Piqueur. Dezelfde zakenkrant De Tijd interviewde op 5 juni 2010 de kersverse bankeigenaar Piqueur samen met de kersverse Ethias Bank-ceo Philip De Hulsters. Diezelfde De Hulsters was van 2007 tot 2009 al eens topman geweest bij Ethias Bank en had volgens De Tijd toen “de bank weer rendabel gemaakt met 3,4 miljoen euro winst in 2009.” In januari 2010 stapte Philip De Hulsters over naar Optima om een half jaar later in opdracht van Optima een rentree bij zijn oude bank te maken.
De journalist van De Tijd haalde de loftrompet boven voor Optima-ceo Jeroen Piqueur en noemde hem “de Belgische pionier in financiële planning”. “Optima ging bijna twee decennia geleden van start als financieel planner, zeg maar een specialist in het begeleiden van vermogende particulieren, door hun financiële situatie door te lichten en een actieplan op te stellen”, noteerde De Tijd. “Piqueur haalde de mosterd in de Verenigde Staten en bouwde Optima uit tot Belgisch marktleider in zijn niche. Het zakenblad Trends riep Optima eerder dit jaar uit tot Trends Gazellen Ambassadeur omdat het een van de snelstgroeiende Oost-Vlaamse ondernemingen is.” Precies zes jaar later, in juni 2016, ging Optima Bank failliet, na een ernstig conflict met de toezichthouder, de Nationale Bank van België.
Op dinsdag 31 maart van dit jaar werd Jeroen Piqueur veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf met uitstel. Hij kreeg een boete van omgerekend 400.000 euro, tien jaar bestuurdersverbod en een voorwaardelijk verbod om te ondernemen. 4,3 miljoen euro werd verbeurdverklaard. “Het gedrag van Piqueur verzuurt het economische klimaat”, oordeelde de strafrechter. “Hij wendde aanzienlijke bedragen aan voor zijn eigen voordeel. Het staat vast dat hij graaide en voor eigen gewin ging. Daarbij verloor hij compleet het zicht op de vermogensbelangen van anderen.”
Marc Bontemps was een van de initiatiefnemers achter de ethische bank NewB. Hij studeerde af als handelsingenieur en stond jarenlang aan de top van Oxfam Wereldwinkels. Hij was ook een tijdlang managing director van Forum Ethibel, een ngo gespecialiseerd in advies over duurzame en ethische beleggingen. Vandaag is hij onder andere actief als stadsgids in Gent. De recente veroordeling van Jeroen Piqueur gooit hem terug in de tijd. Want wat De Tijd vijftien jaar geleden opperde, dat de initiatiefnemers van NewB interesse hadden in de overname van Ethias Bank, klopt als een bus.
Een bank met fatsoen
“De droom van een ethische, coöperatieve bank dateert van 2008, als reactie op de kredietcrisis”, zegt Bontemps. “We zaten met vrienden op café en iemand zei: ‘Dat is nu toch niet te geloven dat er geen conclusies worden getrokken?’ Want het hele financiële systeem stond op instorten. ‘Binnen een paar jaar is het weer business as usual.’ Wij wilden daar tegenin gaan en zo begonnen we op het plan te broeden om zelf onze bank op te richten. Een bank met fatsoen.”
Een straf idee, noemt hij dat nu. “We gingen praten met heel wat bankiers. Sommigen van de oudere generatie waren pissed off door wat er allemaal gebeurde bij de Fortis Bank en de gedwongen overname door het Franse BNP Paribas. Zij vonden ons initiatief sympathiek en we voerden lange gesprekken. Het leek alsof we de tijdsgeest mee hadden en we besloten de sprong te wagen.”
Bontemps & co. zamelden 50.000 euro in en rekruteerden hun eerste werknemer. “Die man had ervaring met het oprichten van gelijkaardige nieuwe banken in Europa en stelde een businessplan op. In het voorjaar van 2010 liet de ‘verantwoordelijke buitenlandse projecten’ van het Franse Crédit Coopératif ons weten dat hij interesse had in ons project. Op dat moment was er in België geen enkele coöperatieve bank en hij wilde ons initiatief helpen lanceren. Hij had een miljoenenbudget om buitenlandse coöperatieve banken te ondersteunen. Hij reisde graag naar Brussel en we spraken regelmatig met hem af. In februari 2010 werden we ontvangen op de hoofdzetel van Crédit Coopératif in Parijs.”
Wie waren ‘we’?
“Onder anderen Bernard Bayot en Yves Mathieu. Bayot is van in het prille begin voorzitter van NewB. Hij is directeur van Financité, een pluralistisch onderzoeksnetwerk voor ethisch beleggen. Financité is het FairFin van Franstalig België. Mathieu is een ervaren ex-bankier die jaren eerder in het directiecomité van Ethias Bank had gezeten. Ongeveer rond die tijd hoorden we waaien dat Ethias Bank te koop gesteld ging worden. De verzekeraar Ethias had tijdens de kredietcrisis 1,5 miljard euro staatssteun gekregen en de Europese Commissie was daar niet mee akkoord. Ethias moest zich daarom terugplooien op zijn kernactiviteiten, het verzekeren van lokale besturen. Een van de gevolgen was dat de bank in de etalage moest.”
Marketeer Stevaert
De overname van een bestaande bank zou het nog prille NewB een stevige boost kunnen opleveren. “Ethias Bank leek ons daarom een onderzoek waard. We hadden goede contacten bij de vakbonden en Yves Mathieu kende nog mensen bij de directie van Ethias. We legden ons oor bij hen te luisteren en kregen zo zicht op de toestand bij de bank. Via de vakbonden hoorden we dat er geen andere overnamekandidaten waren. Wijlen Steve Stevaert was toen voorzitter van de verzekeringspoot van Ethias en van Vitrufin, de moederholding boven Ethias. We wilden hem graag over onze plannen spreken. Ik heb hem toen twee keer ontmoet: de eerste keer in een chique hotel in Brussel waar hij vaak logeerde en de tweede keer bij hem thuis in Hasselt. Ik werd vergezeld door een ex-bankier van Algemene Spaar- en Lijfrentekas (ASLK) die mee aan de NewB-kar trok.”
Van een voormalig socialistisch politicus zou je mogen verwachten dat hij het idee van een ethische coöperatieve bank zeer genegen was?
“Hij liet ook uitschijnen dat hij ons initiatief tof en sympathiek vond. Een mogelijke overname van Ethias Bank door NewB vond hij geen slecht idee. We vroegen hem of hij wist of er lijken in de kast zaten. Tijdens dat gesprek zei hij langs zijn neus weg: ‘Je moet Vitrufin erbij betrekken.’ Hij tekende meteen een hele constructie uit. Dat gebeurde spontaan, tijdens het brainstormen. Hij vroeg: ‘Hoe gaan jullie de marketing organiseren? Hoe willen jullie klanten winnen?’ Op dat moment zag ik de marketeer in hem wakker worden. (lacht) Bij het afscheid beloofden we contact te houden.”
“Geen windmolenparken!”
Een maand later zag Marc Bontemps het nummer van Steve Stevaert op het scherm van zijn telefoon oplichten. “Steve vroeg: ‘Hoe is het met de plannen?’ Hij voegde eraan toe: ‘Ik heb er zelf nog veel over nagedacht. Aan wie gaan jullie kredieten verschaffen?’ Ik antwoordde: ‘Het zal onder andere over hypothecaire kredieten gaan.’ Toen zei hij zeer nadrukkelijk: ‘Geen windmolenparken, hé.’ Windmolens waren volgens hem géén goede business. Hij zag er totaal geen toekomst voor banken in: ‘Houd je handen daarvan af!’” (lacht)
“Rond die tijd knoopten we formele gesprekken aan met Hans Verstraete, toenmalig vicevoorzitter van het directiecomité van Ethias. Onze eerste afspraak was op het hoofdkwartier van Ethias. Verstraete bevestigde: ‘Jawel, we zoeken een koper voor de bank.’”
Werd er een overnameprijs uitgesproken?
“Nog niet. Wij tekenden een non-disclosure agreement (NDA) en kregen toegang tot de dataroom. Niet veel later viel dan het bedrag dat ze bij Ethias in gedachten hadden: 80 miljoen euro, voor een bank met veertig personeelsleden.”
“Ze stelden ook een deadline voorop: 30 mei 2010. Wij bleven enthousiast, want de portefeuille van Ethias Bank paste perfect bij ons en de risico’s leken minimaal. Dus reisden we in april 2010 opnieuw naar Parijs, naar Crédit Coopératif, voor een gesprek met de voorzitter en de directeur-generaal. Wij hoopten dat zij ons enthousiasme zouden delen en mee die overname zouden financieren. Maar ik voelde dat die twee leidinggevenden niet op dezelfde lijn zaten. Onze go-between, verantwoordelijk voor buitenlandse projecten, zei dat we ons geen zorgen moesten maken. Ze gingen ons dossier bestuderen en snel iets laten weten.”
Maar u hoorde niets?
“De volgende twee weken bleef het inderdaad muisstil, dus belde ik zelf. ‘Ja, we hebben het bekeken’, zei onze man. ‘Maar weet je hoeveel Ethias Bank volgens mij waard is? Nul euro.’ Ik stond als aan de grond genageld. ‘We willen ze zelfs niet gratis.’ Wat echt regelrechte onzin was. Ik vermoed dat bij Crédit Coopératif níemand naar ons dossier had gekeken. Ze hadden geen zin in gekrakeel met hun hoge bazen en stuurden ons met een kluitje in het riet.”
“De vakbonden bij Ethias lieten ons weten dat wij de enige geïnteresseerden waren. Zij begonnen zenuwachtig te worden, want de deadline om te bieden kwam in zicht. Ze drongen aan en zagen NewB helemaal zitten. Wij moesten tijd winnen, op zoek gaan naar extra sponsors en toch ook verder overleggen met de mensen van Crédit Coopératif. Daarom begon ik een brief naar Hans Verstraete van Ethias te tikken, waarin ik vroeg om de deadline met twee maanden op te schuiven.”
“Toen kreeg ik opnieuw telefoon van Steve Stevaert. Ik weet nog precies waar ik stond in mijn bureau toen ik opnam en hem hoorde zeggen: ‘Hey Marc, hoe gaat het met je?’ Het werd een gesprek over koetjes en kalfjes, gemoedelijk, kabbelend. Nadat ik had ingehaakt, dacht ik: leuke babbel, maar waarom belde hij nu eigenlijk? Ik tikte nog een paar zinnen van de brief naar Verstraete en was van plan die ’s anderendaags te versturen. De volgende ochtend opende ik de krant en las ik dat Optima een bod had gedaan op Ethias Bank.”
Het telefoontje van Stevaert was bedoeld om te checken hoe het met het bod van NewB stond?
“Steve’s ‘goede vriend’ Luc Van den Bossche was toen nog voorzitter van Brussels Airport. In september 2011 zou Van den Bossche overstappen naar Optima, om voorzitter te worden van het directiecomité van de nieuwe ‘Optima Bank’, de vroegere Ethias Bank. Misschien heeft Steve Stevaert toen Luc Van den Bossche op de hoogte gehouden van de stand van zaken? Hij wist dat wij nog niet klaar waren voor de overname. Het is best mogelijk dat hij die informatie heeft doorgespeeld.”
Dat kan natuurlijk ook allemaal toeval zijn.
“Dat kan, maar toch is ons vermoeden groot, al komen we het allicht nooit écht te weten. Stevaert stapte in 2015 uit het leven en Luc Van den Bossche blijft na het Optima-proces in de luwte. Waar we intussen wél zeker van zijn, is dat de Nationale Bank erg verveeld zat met het feit dat Ethias eerst geen verkoper voor de bank vond. Ze zat ook zeer verveeld met de financial planners van Optima.”
De Nationale Bank wist niet dat NewB interesse had in Ethias Bank?
“Wij hadden dat niet laten weten, want dat was eigenlijk de taak van Ethias. In 2016 verklaarde wijlen Luc Coene, op dat moment eregouverneur van de Nationale Bank, in het parlement onder ede dat ze geen andere keuze hadden dan Ethias aan Optima overlaten, ‘omdat er geen andere belangstellenden waren’. Dat was een halve waarheid. Akkoord, wij hadden nog niet geboden, maar we hadden wél die NDA getekend.”
“Optima had 49 miljoen euro geboden, wat heel wat minder was dan de vraagprijs van 80 miljoen van Ethias. Achteraf vingen we het gerucht op dat Luc Coene zich grote zorgen gemaakt had over dat bod en over de reputatie van Jeroen Piqueur. Heeft Coene toen aan Van den Bossche gevraagd om voorzitter van Optima Bank te worden om Piqueur in de hand te houden? En hoe toevallig is het dat toen ook wijlen Geert Versnick als bestuurder bij Optima werd betrokken? Want zo trokken ze de liberalen mee in het bad.”
De FSMA, de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten, hield de deal tegen.
“Inderdaad. Waarna de overnameprijs tot 26,7 miljoen euro zakte en Jan Smets, Coenes opvolger als gouverneur van de Nationale Bank, eind 2011 zijn definitieve zege gaf. Toen ik dat las, werd ik misselijk. Want voor dat bedrag hadden wij die bank wellicht zelf kunnen kopen en was NewB als coöperatieve bank gelanceerd. Vergeet niet dat onze eerste crowdfunding om de bank op de sporen te zetten 35 miljoen euro opbracht.”
De Ghelamco-arena
Achter de schermen speelde volgens Marc Bontemps nog iets anders mee bij het bod van Optima: de bouw van een nieuw Gents voetbalstadion. “Dat stadion was de grote droom van de toenmalige socialistische burgemeester Daniël Termont. Optima ging het eerst financieren, maar dat viel helemaal in duigen.”
Op 10 juni 2010 publiceerde De Tijd een stuk met de titel: Eindelijk akkoord over stadion Gent. “Dat was welgeteld een week na de aankondiging dat Optima de Ethias Bank overnam.”
Twee jaar na de eerstesteenlegging stelde projectontwikkelaar Ghelamco een ‘definitief akkoord’ voor de bouw en exploitatie van de nieuwe voetbalarena voor. Het hele stadion werd begroot op 70 miljoen euro, waarvan 10 miljoen euro geleend zou worden bij Ethias Bank. “Die wellicht overgenomen wordt door Optima”, schreef De Tijd er tussen haakjes bij. Financieel planner Optima had een optie genomen op de aankoop van 10.000 vierkante meter kantoorruimte.
Rond die tijd had Bontemps op het Gentse stadhuis een afspraak bij burgemeester Termont. “Dat gesprek ging over mogelijke investeerders in NewB. Bij het afscheid vertrouwde een trotse burgemeester me toe dat Piqueur hem verzekerd had: ‘Het hoofdkwartier van de nieuwe Optima Bank zal niet naar Brussel verhuizen. Optima blijft in Gent!’ Ik denk dat Termont zich dat vandaag nog altijd beklaagt.”
Crowdfunding
In 2020 kreeg NewB ook zonder Ethias Bank een bankvergunning; twee jaar later raakte de coöperatieve bank die alweer kwijt omdat ze er niet in was geslaagd om voldoende kapitaal te verzamelen voor de verdere uitbouw. In april 2023 volgde een samenwerking met de Gentse duurzame bank vdk die 25.000 klanten van NewB overnam. Er werd een partnerschap met vdk afgesloten voor het aanbieden van bancaire diensten. In september 2025 werd dat vervroegd stopgezet omdat het structureel verlieslatend was.
Vandaag is NewB actief in ethische verzekeringen en hoopt de organisatie in de toekomst sociale, ecologische en democratische projecten te steunen via crowdfunding. NewB telt 115.030 burgercoöperanten, naast 344 middenveldorganisaties en 8 institutionele investeerders.
Bron: Apache.be