Wat verandert er in september 2026?
Een nieuwe maand, nieuwe maatregelen, wijzigingen van de wetgeving, enz.
Hierbij een kort overzicht.
• Onderwijs
Bijna 3.800 leerlingen in het eerste jaar secundair onderwijs krijgen vanaf 1 september drie extra uren Nederlands per week, bovenop het gewone lessenpakket. Dat komt neer op 5,3 procent van de instromende leerlingen. De extra lessen zijn verplicht voor wie aan het einde van de lagere school de minimumdoelen Nederlands niet haalt. De klassenraad van het basisonderwijs beslist bij de uitreiking van het getuigschrift welke leerlingen in aanmerking komen.
In het basisonderwijs start de gefaseerde invoering van vernieuwde minimumdoelen, die de eindtermen uit 1997 vervangen. De rode draad is een sterkere focus op kennis, en de doelen worden veel specifieker. In het schooljaar 2026-2027 worden de vernieuwde doelen voor Nederlands, wiskunde en wetenschappen en techniek verplicht voor kleuters en voor het eerste tot en met het derde leerjaar. De overige leergebieden en hogere leerjaren volgen stapsgewijs tot 2029-2030.
Dertig basisscholen zijn geselecteerd als inspiratieschool. Zij krijgen elk 70.000 euro om extra personeel vrij te maken en nemen een voorbeeldrol op bij de invoering van de kennisrijke minimumdoelen. Elke inspiratieschool deelt haar expertise met een tiental andere scholen binnen lerende netwerken. De minister trekt voor het project 2 miljoen euro uit.
Schooldagen moeten voortaan zoveel mogelijk samenvallen met effectieve lesdagen. Facultatieve vakantiedagen verdwijnen, pedagogische studiedagen worden aan banden gelegd en lessen schorsen na verkiezingen in schoolgebouwen mag niet meer. De eerste en de laatste schooldag worden volwaardige lesdagen en in het secundair onderwijs daalt het maximale aantal evaluatiedagen. Wanneer lessen toch niet kunnen plaatsvinden, wordt pedagogisch zinvolle opvang de norm. Demir wijst erop dat Vlaamse scholen 11 procent minder les geven dan het OESO-gemiddelde. Aan de schoolvakanties verandert niets.
Twintig pioniersscholen gaan op 1 september van start. Daarin werken scholen voor gewoon en buitengewoon onderwijs samen met leerondersteuners en CLB’s om te testen hoe leerlingen met extra ondersteuningsnoden beter ondersteund kunnen worden. De proefprojecten zijn vrijwillig – de minister benadrukt dat het niet om een herhaling van het M-decreet gaat. Tegen het einde van de legislatuur moeten het er vijftig zijn. Voor het eerste schooljaar is 5,2 miljoen euro voorzien.
• Levensbeschouwelijke vakken
Eén geplande hervorming gaat niet door op 1 september: de flexibilisering van de levensbeschouwelijke vakken. De Raad van State oordeelde dat de organisatorische flexibiliteit die de regering via een decreet wilde invoeren, te ver gaat. Demir noemde het na dat advies onredelijk om de scholen nog een nieuw kader op te leggen.
• Hoofddoekenverbod
In negen Oost-Vlaamse provinciale scholen gaat op 1 september dan weer een hoofddoekenverbod in. Het gaat om een algemeen verbod op het dragen van uiterlijke tekenen van religieuze of politieke overtuiging, zoals hoofddoeken, keppels, kruisjes of partijpins. De maatregel geldt voor zowel leerlingen als personeel.
De kwestie leidde vorig jaar tot verhitte debatten in de Oost-Vlaamse provincieraad. De beslissing om het neutraliteitsprincipe op te nemen in de schoolreglementen kadert in het bestuursakkoord tussen N-VA, CD&V en Vooruit, maar kreeg bij eerdere stemmingen geen meerderheid doordat enkele raadsleden van Vooruit zich onthielden. Er was een wisselmeerderheid nodig van meerderheidspartij N-VA en Vlaams Belang.
Het provinciebestuur had de regel eigenlijk vorig schooljaar al ingevoerd willen zien, maar Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Hilde Crevits (CD&V) had het verbod vernietigd door een procedurefout. In het GO!-onderwijs geldt in heel Vlaanderen neutraliteit. Voor de gemeentelijke, stedelijke, provinciale en vrije scholen is het aan elke school apart om een beslissing te nemen.
• Nieuwe autokeuringregels
Vanaf 1 september wordt ook de autokeuring in Vlaanderen hervormd. Voortaan moeten alle personenauto’s die ouder zijn dan vier jaar, maar om de twee jaar naar de keuring. Het verzekeringsbewijs wordt niet meer gecontroleerd en de termijn om grote gebreken te laten herstellen, gaat naar twee maanden.
Personenauto’s moeten een eerste keer gekeurd worden vier jaar na de datum van eerste inschrijving. Lange tijd moesten ze vanaf dan elk jaar opnieuw naar de keuring, maar de voorbije jaren was er al een geleidelijke versoepeling en vanaf 1 september geldt de tweejaarlijkse terugkeer voor alle personenwagens.
Daarnaast wordt het verzekeringsbewijs niet meer gecontroleerd bij de autokeuring. Die controle gebeurt al federaal en via ANPR-camera’s, luidt het. En voor een trekhaak is geen aparte keuring meer nodig. Worden er grote gebreken vastgesteld, dan krijgt de bestuurder twee maanden de tijd om die te herstellen (in plaats van vijftien dagen).
Ook voor andere voertuigcategorieën verandert de periodiciteit. Bestelwagens en lichte vrachtvoertuigen gaan geleidelijk van een jaarlijkse naar een tweejaarlijkse keuring. Die geldt in een eerste fase voor dergelijke voertuigen die maximaal vier jaar oud zijn. En taxi’s en bussen moeten nog maar om het jaar gekeurd worden.
Onder meer sectorfederatie GOCA Vlaanderen en de vakbonden uitten eerder al hevige kritiek op de hervormingen, die volgens het vakbondsfront “de verkeersveiligheid, de objectiviteit van controles en de werkgelegenheid in de sector ernstig ondermijnen”. Mobiliteitsorganisatie Touring verwacht dan weer “keuringstoerisme”, waarbij autobestuurders uit Brussel en Wallonië hun auto in Vlaanderen laten keuren omdat de regels hier soepeler zijn.
• Nieuw Strafwetboek wordt van kracht
Op 1 september treedt ook het vernieuwde Strafwetboek in werking. De hervorming van de Strafwet kreeg meer dan twee jaar geleden al groen licht van het parlement. Normaal gezien moesten de nieuwe regels op 8 april al ingaan, maar omdat tal van andere wetten nog niet waren aangepast, kwam er nog uitstel tot aan de start van het gerechtelijk jaar, maar nu is het dus zo ver.
Het oude Strafwetboek dateerde nog van 1867. Na 150 jaar was het volgens minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) wat verworden tot een reeks koterijen.
De nieuwe tekst moet beter aansluiten bij de normen en waarden van de huidige maatschappij, en zou leesbaarder moeten zijn.
De aanzet voor het nieuwe Strafwetboek werd gegeven in 2015, onder toenmalig minister van Justitie Koen Geens (CD&V). De draad werd de vorige legislatuur weer opgepikt door de opeenvolgende ministers Vincent Van Quickenborne en Paul Van Tigchelt (Anders), om in februari 2024 het fiat te krijgen van de Kamer.
De tekst voorziet in een uitbreiding van het straffenarsenaal, waarbij de gevangenisstraf wordt beschouwd als het ‘ultimum remedium’ en enkel kan worden opgelegd als de doelstellingen van de straf niet kunnen worden bereikt met een van de andere straffen of maatregelen. Het zou ook een adequatere bestraffing van daders met psychiatrische aandoeningen moeten toelaten.
De indeling van misdrijven in misdaden, wanbedrijven en overtredingen uit het oude Strafwetboek valt weg, en in de plaats gaat het nieuwe Strafwetboek uit van een nieuwe schaal van hoofdstraffen, onderverdeeld van niveau 1 tot 8. Voor feiten binnen het laagste niveau 1 zijn gevangenisstraffen niet langer mogelijk. Feiten die binnen het hoogste niveau 8 vallen, worden bestraft met levenslang. Bovendien moet de rechter de doelstelling van de straf vastleggen. Een nieuwigheid is de invoering van het begrip verkeersdoodslag als nieuw strafrechtelijk begrip.
• Slapende rekeningen
Slapende tegoeden onder de 250 euro vloeien onmiddellijk naar de staatskas
In september verhoogt het minimumbedrag voor slapende tegoeden naar 250 euro. Kleinere bedragen stromen dan onmiddellijk naar de schatkist. Slapende tegoeden zijn rekeningen waar vijf jaar lang geen actieve verrichtingen op zijn gebeurd. De bank moet de titularissen van die rekeningen opsporen, maar als dat niet lukt, belanden de tegoeden bij de Deposito- en Consignatiekas.
Eenmaal die tegoeden overgedragen zijn aan de DCK geldt een verjaringstermijn van vijf jaar. Loopt die termijn af behoort het geld aan de schatkist. Die verjaringstermijn was tot voor kort overigens dertig jaar, maar door de recente programmawet is die verkort tot vijf jaar.
Voor kleine bedragen in de DCK geldt bovendien geen verjaringstermijn. Die slapende tegoeden stromen onmiddellijk naar de schatkist. Aanvankelijk bedroeg die minimumdrempel 20 euro, later werd dat 60 euro en vanaf september wordt dat dus 250 euro. Wie wil checken of hij of zij slapende tegoeden heeft, kan terecht op www.slapenderekeningen.be.
• Ook logopedisten kunnen videoconsultaties aanbieden
Logopedisten kunnen vanaf 1 september patiënten zien via videoverbinding. Dat heeft het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (Riziv) bevestigd. De keuze ligt steeds bij de patiënt. Als die een fysieke consultatie wil, dan is dat mogelijk. Ook bijvoorbeeld het eerste contact tussen de logopedist en de patiënt moet steeds fysiek verlopen, net als evaluatiesessies, bilansessies en collectieve sessies. Videobehandelingen zijn ook geen optie voor patiënten jonger dan vier jaar. En er kunnen maximaal tien opeenvolgende sessies op afstand via video plaatsvinden.
Eerder werden videoconsultaties al mogelijk voor artsen, kinesitherapeuten en verloskundigen. “Videoconsultaties op afstand zijn een nuttige aanvulling op de zorg”, zei minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) eerder. “Wanneer je dat goed organiseert, heeft iedereen er baat bij. Voor zorgverleners leidt het tot minder no-shows, voor patiënten tot een betere opvolging. Zorg wordt zo niet onderbroken door drukke agenda’s of moeilijke verplaatsingen.”
• Pensioenlijn niet meer gratis
Mensen die vragen hebben over hun pensioendossier, kunnen vanaf 1 september niet meer terecht op het gratis nummer 1765. Dat wordt vervangen door een standaardnummer: 02/225.17.65.
De Pensioenlijn was jarenlang gratis, maar kostte de pensioeninstellingen (Federale Pensioendienst, Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen en Sigedis) elk jaar meer dan een miljoen euro. “Door over te schakelen op een standaardnummer kan een aanzienlijke besparing (gevraagd door de regering) worden gerealiseerd, terwijl de kwaliteit van de dienstverlening gewaarborgd wordt”, aldus de Pensioendienst.
Voor de meeste bellers verandert er weinig. Oproepen naar een vast nummer met het voorvoegsel 02 zijn in de meeste vaste en mobiele abonnementen inbegrepen. Voor de anderen wordt de oproep aangerekend aan het tarief van een lokaal gesprek. De openingsuren blijven dezelfde: van maandag tot vrijdag, van 8.30 uur tot 12 uur.
Wie na 1 september 1765 belt, krijgt een bericht te horen met de verwijzing naar het nieuwe nummer. De Federale Pensioendienst wijst erop dat burgers ook online heel wat informatie kunnen terugvinden, op de websites mypension.be
• Helft minder opvangplaatsen in Brusselse daklozenopvang
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest worden op 1 september 1.000 opvangplaatsen voor daklozen geschrapt. De 2.000 opvangplaatsen die in het kader van de Brussels Deal werden gecreëerd, worden teruggebracht naar 1.000.
Dat besliste minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) in juli.
De Brussels Deal werd eind 2022 in het leven geroepen omdat er in het reguliere Fedasil-netwerk onvoldoende plaats was voor de opvang van asielzoekers. Met een jaarlijks budget van 42 miljoen euro werden 2.000 nieuwe plaatsen in het Brusselse gewest gefinancierd. Volgens minister Van Bossuyt is de vraag intussen gedaald tot ongeveer 1.000 alleenstaande mannen, van wie bovendien de helft onderdak zou krijgen bij familie, vrienden of kennissen. “Belastinggeld kun je maar één keer uitgeven.
Als er nog ongeveer 1.000 mensen op de doorstroomlijst staan, ga ik geen 2.000 plaatsen blijven betalen”, legt ze uit.
Verschillende middenveldorganisaties spreken die redenering tegen en waarschuwen dat de schrapping een humanitaire crisis kan teweegbrengen. Volgens de Brusselse daklozenorganisatie Samusocial stijgt het aantal aanvragen voor opvang in Brussel juist sterk, voornamelijk bij gezinnen met kinderen. Uit cijfers van Samusocial blijkt dat in de maand juli alleen al – nog voor de schrapping van kracht werd – ruim 244 van de 299 gezinnen die om opvang vroegen, niet meer geholpen konden worden door de verzadiging van het netwerk.
“De schrapping van die duizend plaatsen zal een toch al kritieke situatie alleen maar verergeren, waardoor nog meer gezinnen, kinderen en kwetsbare personen op straat komen te staan”, stellen de organisaties. Ze vrezen dat veel mensen zonder opvang hun toevlucht zullen moeten zoeken tot metrostations en parken, en houden rekening met nieuwe tentenkampen in Brussel.
Bron: GVA
