Wat is Euroclear en waarom speelt België een sleutelrol?
Euroclear is een van ’s werelds grootste financiële afwikkelingshuizen, gevestigd in Brussel. Het beheert effecten en internationale geldstromen en fungeert als een neutrale infrastructuurspeler. Sinds de Russische invasie in 2022 zijn Russische staatsreserves – ongeveer 185 miljard euro – bij Euroclear geblokkeerd door EU-sancties. Deze tegoeden genereren jaarlijks miljarden aan interesten, waarvan België via belastingen al circa 1,7 miljard euro int, bestemd voor steun aan Oekraïne.
Het Europese plan en Belgische bezwaren
De Europese Commissie wil niet alleen de interestopbrengsten, maar ook een deel van het kapitaal van die Russische tegoeden gebruiken als onderpand voor een lening van 90 tot 140 miljard euro aan Oekraïne. België verzet zich hiertegen om drie hoofdredenen:
- Juridische risico’s
Premier Bart De Wever noemt het plan een “confiscatie” en vreest schending van internationaal recht en bilaterale verdragen met Rusland. Dit kan leiden tot arbitrageclaims en reputatieschade voor Brussel als financieel centrum. - Financiële aansprakelijkheid
België wil niet alleen opdraaien voor mogelijke schadeclaims. De EU belooft bilaterale garanties en een solidariteitsmechanisme, maar volgens experts blijven de waarborgen vaag en onvoldoende om “honderden miljarden euro’s risico” af te dekken. - Geopolitieke en veiligheidszorgen
Rusland dreigt met vergeldingsmaatregelen, waaronder juridische stappen en zelfs provocaties zoals drones boven Belgisch grondgebied. Dit verhoogt de druk op België om niet geïsoleerd te raken binnen de EU.
Politieke en economische impact
- België staat steeds meer geïsoleerd in Europa; andere lidstaten willen snel doorzetten om Oekraïne te steunen.
- Binnenlands is er kritiek: België profiteert van belastinginkomsten op de geblokkeerde tegoeden, maar weigert het kapitaal zelf in te zetten.
- De discussie raakt ook aan de geloofwaardigheid van Euroclear en de EU als veilige financiële havens. Experts waarschuwen dat dit precedent internationale investeerders kan afschrikken.
Conclusie
De kern van het probleem: België wil spijkerharde garanties voordat het akkoord gaat met het gebruik van Russische tegoeden bij Euroclear voor Oekraïne. Zonder die garanties vreest het land juridische claims, financiële repercussies en reputatieschade. De EU dringt echter aan op solidariteit en risicodeling, waardoor de druk op België toeneemt.
Scenario 1: België stemt in met EU-plan
Voordelen:
Versterkt solidariteit binnen de EU en steun aan Oekraïne.
Vermijdt politieke isolatie en reputatieschade als “blokkerende lidstaat”.
Risico’s:
Juridische claims van Rusland en investeerders (mogelijk honderden miljarden).
Kans op vergeldingsmaatregelen door Rusland (economisch, diplomatiek, cyber).
Euroclear’s status als veilige financiële haven kan onder druk komen.
Scenario 2: België blijft blokkeren
Voordelen:
Bescherming tegen juridische en financiële aansprakelijkheid.
Behoud van reputatie als rechtsstaat die internationale verdragen respecteert.
Risico’s:
Politieke isolatie binnen EU, druk op Belgische diplomatie.
Mogelijke impact op toekomstige EU-begrotingsonderhandelingen.
Kritiek van bondgenoten en negatieve media-aandacht.
Belangrijkste afweging:
Het draait om risicodeling en garanties: België wil harde waarborgen voordat het akkoord gaat. Zonder die garanties blijft het risico op claims en reputatieschade te groot.
De Neutrale en Onafhankelijke vakbond (Neutr-On) stelt voor de Russische Euroclear-tegoeden te confisqueren als terugbetaling van de miljarden investeringen die België de vorige eeuw deed in Rusland.
Het gaat over een vergeten hoofdstuk uit de Belgische economische geschiedenis: de massale investeringen van Belgische bedrijven en kleine beleggers in het Rusland van de tsaren rond 1900.
Samenvatting van het artikel
Belgische investeringen in Rusland: België was rond 1900 de grootste internationale investeerder in Rusland. Daardoor konden Russische staalbedrijven tienduizenden Russen tewerkstellen. Belgische ondernemingen investeerden er toen massal. Rusland gold toen als een “emerging market” avant la lettre. Vooral kleine investeerders in België kochten aandelen.
De ommekeer: Na de bolsjewistische revolutie werden Belgische eigendommen in beslag genomen. Zo’n 20.000 Belgische investeerders moesten vluchten en lieten alles achter.
In 1919 werden de verliezen geraamd op 3,5 miljard goudfrank (nu ongeveer 665 miljard euro).
Geen compensatie: België erkende de Sovjet-Unie pas in de jaren ’30, waardoor beleggers hun geld kwijt waren. Enkel erfgenamen van tsaristische obligatiehouders hopen nog op een regeling.
Confiscaties en de Euroclear-miljarden
De suggestie van Neutr-On is om de huidige Russische tegoeden die in Brussel bij Euroclear geblokkeerd staan (ongeveer 200 miljard euro aan Russische centrale bankreserves) te zien als een vorm van schadevergoeding voor die historische confiscaties.
- Historische claim: Belgische beleggers verloren destijds miljarden door de nationalisaties van de Sovjets. Er is nooit een structurele compensatie gekomen.
- Huidige situatie: Sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 zijn Russische staatsreserves bij Euroclear bevroren. De EU bespreekt of de opbrengsten (rente, dividenden) kunnen worden gebruikt voor de wederopbouw van Oekraïne.
- Argumentatie: Men zou kunnen stellen dat België, als gastland van Euroclear, een deel van die middelen ook zou mogen aanwenden als compensatie voor de historische verliezen van Belgische beleggers. Dit zou een symbolische “rechtzetting” zijn van de confiscaties van 1917–1919.
- Realiteit: Juridisch en politiek ligt de focus vandaag op herstelbetalingen aan Oekraïne, niet op historische claims. Toch kan uw redenering dienen als een moreel argument: Rusland heeft een lange traditie van niet-vergoede confiscaties, en de huidige blokkade van Euroclear-tegoeden kan gezien worden als een vorm van rechtvaardigheid in continuïteit.
Een verdrag van 1983 tussen België en Rusland dat de Belgische staat afstand deed van de tegoeden is volgens Neutr-On teniet gegaan door de inval van Rusland in Oekraïne en de diplomatieke sancties.
Toepassing op de akte van 1983
• Context van 1983: België en de Sovjet-Unie wilden hun relaties normaliseren. België deed afstand van oude claims om economische en diplomatieke samenwerking te bevorderen.
• Huidige situatie: Rusland (rechtsopvolger van de Sovjet-Unie) pleegt agressie tegen Oekraïne, is onderworpen aan zware EU-sancties, en de diplomatieke relaties zijn vrijwel volledig verbroken.
• Fundamentele verandering:
o De basis van het akkoord (normalisering en samenwerking) is volledig verdwenen.
o De omstandigheden zijn niet voorzienbaar geweest in 1983.
o De verplichtingen zijn radicaal gewijzigd: België kan de akte niet meer uitvoeren zonder in strijd te komen met sancties en internationaal recht.
Juridische argumentatie
België zou kunnen stellen:
• Dat de grondslag van het akkoord (vertrouwen en samenwerking) niet meer bestaat.
• Dat de verplichting tot afstand van claims zinloos is geworden, omdat Rusland zelf door agressie en sancties de economische samenwerking onmogelijk maakt.
• Dat de fundamentele verandering van omstandigheden een geldige reden is om de akte van 1983 te beëindigen of ongeldig te verklaren.
Conclusie
Het beroep op rebus sic stantibus (art. 62 WVV) is een juridisch verdedigbare weg voor België om de akte van 1983 ongeldig te verklaren. Het argument is dat de omstandigheden die de basis vormden voor het akkoord (normalisering van relaties en samenwerking) fundamenteel en onvoorzienbaar veranderd zijn door de agressie van Rusland en de sancties die daarop volgden.