Jinnih Beels (Vooruit): ‘Mensen ontraden — of erger nog: ontheffen — van hun vrije wil of mening, dat hoort volgens mij niet tot de kern van een gezonde welvaartsstaat.’
—
Jinnih Beels (Vooruit) is gedeputeerde van de provincie Antwerpen en oud-politiecommissaris. Ze schrijft deze opinie in eigen naam.
Nu en dan geeft Doorbraak mij de ruimte om mijn gedachten de vrije loop te laten. Als ‘linkse’ politica is dat volgens sommigen not done. Maar daar kom ik misschien in de toekomst nog wel uitgebreid op terug.
Soms leidt dat forum tot willekeurige hersenkronkels, vaker tot een terugblik op de actualiteit. In mei stonden de aanhoudende droogte en ons schrijnend gebrek aan anticiperende maatregelen bovenaan mijn lijstje met mogelijke onderwerpen. Nu het eindelijk weer is gaan regenen, heb ik besloten dat onderwerp voorlopig te laten voor wat het is. Een andere, minstens even problematische trend viel mij namelijk nog sterker op: de opmars van het verbod.
Vrijheid inperken
Want het voelde alsof er geen dag voorbijging zonder dat beleidsmakers het nodig achtten om opnieuw een stukje vrijheid in te perken, deze keer zelfs hun eigen vrijheid om een pintje te drinken inbegrepen. Een ondoordachte en verregaande beslissing, omdat je — dat weet ik als ex-politiecommissaris — met een verbod zelden een probleem bij de wortel aanpakt. Je schuift het simpelweg onder de mat in de hoop dat niemand er nog over struikelt.
Verregaand, niet omdat ik solliciteer voor de job van nieuwe ‘liberale’ partijvoorzitter, maar omdat ik mij oprecht de vraag stel: mag en kan een burger vandaag nog verantwoordelijk zijn voor zijn eigen gedrag en de gevolgen daarvan?
Makkelijk te slikken
Ik twijfel er niet aan dat zij die pleiten voor verboden het in de meeste gevallen goed voorhebben met de samenleving. Maar mensen ontraden — of erger nog, ontheffen — van hun vrije wil of mening, dat hoort volgens mij niet tot de kern van een gezonde welvaartsstaat. Integendeel. Het werkt vaak contraproductief. Het complete voorbijgaan aan de haalbaarheid van de handhaving van deze recent voorgestelde verboden illustreert dat punt misschien nog het best.
Neem nu het debat over sociale media. Steeds meer stemmen, van academici tot beleidsmakers, pleiten voor een verbod op sociale media tot 16 jaar. Op het eerste gezicht klinkt dat vanzelfsprekend en dus makkelijk te slikken. Sociale media zijn immers de bron van alle kwaad. Studeert je zoon niet goed? Sociale media. Lijdt je dochter aan een eetstoornis? Ook daar zullen sociale media wel verantwoordelijk voor zijn. Aan wetenschappelijke onderbouwing is geen nood. Het klinkt aannemelijk, dus zal het wel kloppen.
Maar net daar wringt het schoentje. Want de echte taak van de overheid is niet om zich te verschuilen achter logisch klinkende shortcuts, maar om beleid te voeren dat jongeren ondersteunt in hoe ze met die digitale realiteit leren omgaan. Een realiteit die — of we het nu willen of niet — niet meer weg te denken is uit onze hedendaagse samenleving. Aanklampend, begeleidend, educatief beleid dus, in plaats van een gemakkelijkheidsoplossing die vooral geworteld lijkt in politieke luiheid en de focus legt op het opleggen in plaats van het bijsturen.
Roken op terrassen
Bovendien zijn zulke onrealistische maatregelen niet alleen ineffectief, ze zijn ook een zegen voor de techbedrijven zelf. Door je toevlucht te nemen tot systemen als itsme® voor leeftijdsverificatie, geef je hun net toegang tot nog meer persoonsgegevens. De burger blijft vals gerustgesteld achter, de techgiganten winnen en de jongeren verliezen. Gelukkig kunnen beleidsmakers zich intussen op de borst kloppen voor alweer een krachtdadig optreden.
Een ander, misschien nog polariserender voorbeeld: het rookverbod op terrassen. Dat roken ongezond is, staat buiten kijf. Dat een verantwoordelijke overheid via campagnes en ontradende maatregelen inzet op sensibilisering spreekt voor zich. Maar dat een verbod in deze context realistisch is? Daar durf ik toch vragen bij te stellen.
Misschien klink ik hier opnieuw liberaler dan sommigen van mij verwachten, maar ik blijf erbij: mensen moeten de vrijheid hebben om eigen keuzes te maken, zolang ze ook bereid zijn de (negatieve) gevolgen ervan te dragen. Zelfs wie daar anders over denkt, moet erkennen dat dit soort verboden de horeca opzadelt met een onmogelijke opdracht. Een sector die nu al kreunt onder personeelstekort een repressieve handhavingstaak toebedelen, getuigt van weinig realiteitszin.
Niet gezond, wel individualistisch
Bovendien zullen sigaretten en andere roesmiddelen in welke vorm dan ook (helaas) altijd deel uitmaken van onze samenleving. Door gebruikers tegelijk te stigmatiseren en van horecapersoneel veredelde agenten te maken, creëer je vooral wantrouwen en een afbrokkelende solidariteit. Geen gezondere samenleving, wel een individualistische.
Eén ding moet ik onze beleidsmakers wel nageven: ze zijn voor de verandering consequent. Net zoals ze de ‘gewone burger’ niet in staat achten om verantwoorde keuzes te maken, hebben ze evenmin vertrouwen in hun eigen voorbeeldfunctie en leggen ze ook zichzelf paternalistische maatregelen op: geen alcohol meer in het Federaal Parlement. Niet omdat dat nu plots echt nodig zou zijn, maar als symbolisch gebaar om draagvlak te creëren voor nog meer futiele verboden. Alsof heiliger zijn dan de paus de onzinnigheid van verbodspolitiek zou camoufleren.
Begrijp me niet verkeerd: naar mijn bescheiden mening hoort alcohol niet thuis op de werkvloer. Laat staan dat het gratis wordt aangeboden, en dat is trouwens het echte probleem, want zelfs met de aangekondigde besparingen vermoed ik dat onze volksvertegenwoordigers nog wel in staat zijn hun eigen drankje te betalen.
Maar als je als politiek leider het signaal geeft dat je zelf geen maat kan houden in de nabijheid van een glas wijn, hoeveel geloof verdien je dan nog wanneer je anderen de maat neemt?
Je bouwt geen samenleving door mensen het denken af te leren of door ze te behoeden voor het maken van fouten. Je doet dat wel door hun verantwoordelijkheid te leren dragen voor hun vrijheid. En vooral: door zelf geen autoriteit te verliezen nog vóór je die probeert uit te oefenen.
Bron: doorbraak.be