by admin | nov 7, 2025 | Onderwijs
Iedereen kent sinds kort de Brusselse Basisschool Balder. Tv-kijkend Vlaanderen zag in een docureeks hoe de school worstelt. Wat je niet zag, was hoe een brugfiguur mee probeert te bouwen aan structurele netwerken die de school, de gezinnen en de buurt sterker maken. Onderzoekers van Hogeschool Odisee en de directeur van Balder vertellen hoe belangrijk die brugfiguur is voor de school.
Realistisch beeld
De documentairereeks over basisschool Balder vertelt de verhalen van kinderen, hun ouders en een schoolteam in Sint-Gillis. De reeks geeft een realistisch beeld van het leven in een arme wijk in Brussel waar nieuwkomers aankomen en op zoek gaan naar een toekomst voor zichzelf en hun gezin. We zien hoe publieke ruimte tekortschiet, hoe kinderen opgroeien in wijken met weinig groen maar wel met doorgaand verkeer, drugshandel en geweld.
Veel van de kinderen die bij Balder schoollopen, groeien op in zeer kwetsbare omstandigheden. De indicatoren van armoede, werkloosheid en schooluitval scoren hoog in Brussel. De sociale context en maatschappelijke uitdagingen die de docu in beeld brengt, zullen dan ook voor menig Brusselse school herkenbaar zijn.
In het publieke debat naar aanleiding van de reportage is er veel aandacht voor het onderwijskundige aspect. Terecht. Ieder kind heeft recht op kwaliteitsvol onderwijs. Het schoolteam van Balder neemt haar taak serieus en doet er alles aan om kwaliteitsvol onderwijs te bieden aan alle kinderen, ondanks het lerarentekort en het wegvallen van de directie.
Een school is geen eiland
Met velen liggen we er wakker van. Met velen willen we daar ook iets aan doen. Er ligt hier een belangrijke maatschappelijke opdracht klaar: kinderen, gezinnen en schoolteams ontzorgen, zodat er opnieuw geleerd en gespeeld kan worden.
Binnen het project Bondgenotennetwerk tegen kinderarmoede werkt Odisee al enige tijd samen met het schoolteam van Balder. Samen bouwen we aan de ‘warme school’ die Balder wil zijn. Een school waar kinderen voelen dat ze belangrijk zijn, waar ze zichzelf mogen zijn. Een school die gezinnen betrekt, die samenwerkt met zorg-, jeugdwerk- en vrijetijdspartners, en die de buurt versterkt.
We weten dat mensen in kwetsbare omstandigheden een kleiner sociaal netwerk hebben en minder makkelijk toegang vinden tot diensten of voorzieningen. Daarom zetten we met het Kenniscentrum Gezinswetenschappen en Resokit van Odisee onze schouders onder de netwerken van Balder.
Brugfiguren: de spil in sterke en levendige netwerken
Hoe sterker de netwerken van een school, hoe rijker de kansen voor kinderen en hun ouders. Zo wordt de school een kansenhub: een plek die gezinnen en de buurt versterkt en verbindt. Maar zo’n netwerk bouw je niet op in een handomdraai. Het vraagt inzicht in de noden van kinderen en gezinnen, voeling met de school en de buurt, en vooral: aanwezigheid, toewijding en luisterbereidheid.
Daarom zijn brugfiguren onmisbaar. Zij zijn de sleutel om netwerken duurzaam uit te bouwen en te voeden. Zonder hen dreigt het lerarentekort een vicieuze cirkel te blijven: leerkrachten vallen uit door gebrek aan ondersteuning, terwijl er geen netwerk is omdat er te weinig tijd is om het op te zetten. Met brugfiguren doorbreken we die cirkel. Ze bouwen mee aan structurele netwerken die de school, het gezin en de buurt sterker maken – en kinderen meer kansen geven.
Wat doet een brugfiguur?
Balder stelt vandaag een brugfiguur tewerk. De kern van wat zo’n brugfiguur in het onderwijs doet? Netwerken van burgers versterken.
Brugfiguren slaan letterlijk en figuurlijk een brug tussen maatschappelijk kwetsbare kinderen en hun ouders, en het onderwijsaanbod of de ruime dienstverlening van de gemeente of stad. Daarnaast zet een brugfiguur preventief en proactief in op de samenwerking tussen onderwijs en welzijn in functie van een vlotte schoolloopbaan.
Brugfiguren werken aan een goed partnerschap tussen ouders, scholen en buurt. Dat doen ze met verschillende concrete doelen in het achterhoofd. Zo willen ze ontmoeting en informatiedoorstroom tussen gezin en schoolteam versterken. Ze vergroten de mogelijkheid tot inspraak en advies van ouders op school, bijvoorbeeld via ouderbevragingen. Ze stimuleren ook de actieve samenwerking tussen gezin en school. Denk aan ouders die komen voorlezen in de klas of meedoen aan een klusdag.
Daarnaast zorgt de brugfiguur ervoor dat er meer samenwerking met buurtpartners is. En tot slot wil de brugfiguur zowel het gezin als de school versterken. Bijvoorbeeld door een gezin toe te leiden naar gezinsondersteuning en de school te ondersteunen rond positieve communicatie.
Werken als brugfiguur
Om de rol te begrijpen van brugfiguren, is het interessant om te kijken naar de principes die hen richting geven.
Een eerste belangrijk uitgangspunt is dat vertrouwen opbouwen met gezinnen in een kwetsbare positie tijd vraagt. Continuïteit en een langdurige aanwezigheid zijn daarom onmisbaar.
In Balder staat de brugfiguur dagelijks aan de schoolpoort. Zo leert ze de gezinnen via informele contacten kennen. Tijdens die gesprekken krijgt zij zicht op de noden van ouders en kinderen, en groeit ze uit tot een vertrouwenspersoon. Ook binnen de school zelf neemt ze actief deel aan groepsactiviteiten met kinderen of ouders, waardoor ze steeds beter ingebed geraakt in de leefwereld van de gezinnen.
De brugfiguur van Balder is in dienst van de school. In andere gemeenten moet een brugfiguur vaak meerdere scholen opvolgen. Maar de innesteling in één school versterkt de kansen tot aanklampend werken en snel inspelen op de noden van de gezinnen.
Naast dit relationele werk zet een brugfiguur ook sterk in op samenwerking tussen onderwijs en welzijn, met het oog op een vlotte schoolloopbaan. Door de sociale bescherming van kinderen en ouders te verbeteren en onderbescherming tegen te gaan, ontstaat er meer stabiliteit.
De brugfiguur kent de sociale kaart van de buurt en is actief betrokken bij overlegstructuren zoals die van het OCMW over gezinsondersteuning, het Huis van het Kind, de jeugddienst en de preventiedienst van de gemeente. Dankzij dit netwerk kan ze gezinnen gericht doorverwijzen naar de juiste hulpverleners of hen, indien nodig, persoonlijk begeleiden naar de bevoegde instanties. Ook de samenwerking met de bredeschoolcoördinator en het lokaal cultuurbeleid verlagen de drempel naar vrijetijdsinitiatieven voor kinderen.
Dichter bij de gezinnen
Daarbij werkt ze proactief – ook een belangrijk principe voor de brugfiguur. Diensten en hulpverleners worden dichter bij de gezinnen gebracht door met hun aanbod aanwezig te zijn op laagdrempelige ontmoetingsplaatsen. Zo vinden informele kennismakingen plaats. Mooie initiatieven in Balder zijn bijvoorbeeld oudercafés of welzijnsmarkten, waar buurtorganisaties zich voorstellen aan ouders.
Dit werk kan enkel slagen vanuit fysieke en relationele nabijheid. Samenwerkingen met HOPON, dat oudercafés organiseert, of met het expertisecentrum meertaligheid van Foyer, waar een ‘talendokter’ aanwezig is tijdens ontmoetingsmomenten, illustreren dit principe. Soms gaat het ook om heel concrete inzet waarbij de brugfiguur nieuwkomers letterlijk naar school begeleidt en bemiddelt in hun dagelijkse leefwereld met gemeentelijke of gewestelijke diensten.
Die nabijheid hangt nauw samen met een ander principe: outreachend werken. Om gezinnen opnieuw aansluiting te laten vinden met onderwijs en andere levensdomeinen, is het essentieel dat de brugfiguur zelf de eerste stap zet. Zij zoekt gezinnen op aan de schoolpoort, bij hen thuis of tijdens gezamenlijke uitstappen.
Empoweren en signaleren
Alles wat de brugfiguur doet, heeft tot doel om betrokkenen te empoweren. De brugfiguur probeert krachten en mogelijkheden bij mensen naar boven te halen. Zo zal ze bijvoorbeeld gezinnen ondersteunen bij het digitaal inschrijven van hun kinderen voor vrijetijdsactiviteiten. Zo kunnen ouders zelf keuzes maken, wat hun autonomie versterkt.
Maar de brugfiguur empowert niet enkel ouders. Ze organiseerde mee een professionaliseringstraject rond divers-sensitief handelen voor het schoolteam. Dat draagt ertoe bij dat leerkrachten vanuit een verbindende en cultuurbewuste houding met ouders kunnen omgaan, wat de onderlinge samenwerking en betrokkenheid bevordert. Tegelijk is de brugfiguur een belangrijke aanvulling op het schoolteam, net doordat ze de kinderen en gezinnen mee ondersteunt en toeleidt naar partners.
Ten slotte hebben brugfiguren een belangrijke signaalfunctie. Door hun unieke positie, dicht bij de leefwereld van gezinnen, kunnen zij drempels en lacunes aan het beleid of het schoolbestuur kenbaar maken. Het projectteam wil dit op Balder realiseren door een actieplan ouderbetrokkenheid op te stellen, waarin jaarlijks in overleg prioriteiten en concrete activiteiten worden vastgelegd.
Ook op wijkniveau is die signaalrol duidelijk zichtbaar. Naar aanleiding van signalen van de brugfiguur ontstond in de wijk ‘ouderpauze’. Daar wordt gratis kinderopvang voorzien voor alleenstaande ouders, waardoor niet enkel de kinderen, maar ook hun ouders beter ondersteund worden.
Ondersteuning is nodig
Een belangrijke randvoorwaarde om bruggen te kunnen bouwen, om aan de zijde van ouders, gezinnen, en schoolteam te kunnen staan, is ondersteuning van de brugfiguur. Een brugfiguur verbindt namelijk partijen met uiteenlopende visies op leven, leren, zorg of vrije tijd. De brugfiguur probeert flow te creëren in het interactieproces tussen deze partijen. Dat is uitdagend.
Binnen het Bondgenotennetwerk helpen we de brugfiguur van Balder. Ook vanuit de Vlaamse Gemeenschapscommissie vindt in Brussel momenteel uitwisseling en ondersteuning plaats. Ondersteuningsnoden zijn onder andere: casusbespreking, intervisie, professionalisering, uitwisselen van inspiratie en expertise, juridische vragen, de sociale kaart in beeld brengen. Of gewoon eens een concrete vraag of aanpak kunnen aftoetsen en een uitlaatklep hebben bij lastige momenten.
Impact op welzijn, maar nog geen duurzaam beleid
Wat betekent de inzet van een brugfiguur voor kinderen en hun ouders? Op de trefdag van SAAMO West-Vlaanderen over brugfiguren in het onderwijs was de consensus duidelijk: ze spelen een sleutelrol in de strijd tegen armoede. Wanneer ze ingebed zijn in het lokale armoedebeleid, kunnen ze echt het verschil maken. Hun focus ligt op een sterk flankerend beleid dat gezinnen vooruithelpt.
Maar ook onderzoek naar gezinscoaches toont aan dat brugfiguren die een verbinding leggen tussen gezinnen en ondersteunende diensten een wezenlijk verschil maken in de strijd tegen armoede. Ze signaleren sociale drempels en leveren zo waardevolle input voor een doeltreffend armoedebeleid. Met hun signaalfunctie dragen ze rechtstreeks bij aan structurele oplossingen.
In Brussel en Vlaanderen lopen verschillende projecten die brugfiguren inzetten om onderwijs en welzijn dichter bij elkaar te brengen. Toch ontbreekt zekerheid over hun toekomst. Bij Balder is de brugfiguur personeelslid van de school, maar de middelen en manier van administratieve aanstelling zijn onzeker, evenals de middelen voor de omkadering vanuit Odisee.
Brugfiguren dienen erkend te worden voor hun meerwaarde. Projectmatig werken ondermijnt de continuïteit van brugfiguren. Wat nodig is, is helder: een beleid dat brugfiguren blijvend ondersteunt en hen structureel verankert. Bij Balder zien we duidelijk dat de brugfiguur een wereld van verschil maakt. Voor de ouders. Voor de wijk. Voor de school. En vooral voor de kinderen.
Bron: sociaal.net
by admin | nov 7, 2025 | Verkiezingen 2024
Door het afschaffen van de opkomstplicht gingen minder mensen stemmen in 2024. Maar dat betekent niet dat zij geen interesse hebben in de politiek, stelt Benaissa Nams (SAAMO). Het middenveld moet hen via andere wegen betrekken bij het maatschappelijke debat: “Sociale organisaties vormen de brug tussen de politiek en de samenleving.”
Opkomstplicht verdwenen
In 2024 trok de kiezer voor het eerst naar de stembus zonder enige verplichting. Het verdwijnen van de opkomstplicht voor de lokale verkiezingen laat zich voelen: een derde van de Vlamingen bleef thuis. Daarmee staat onze democratie op een kruispunt. Want net de groepen die al structureel minder gehoord worden, dreigen nu nog stiller te blijven.
Onderzoek geeft aan dat vooral kwetsbaar gemaakte groepen zoals kortgeschoolden, minderheden en jongeren minder vaak hun stem uitbrengen. Wie die kenmerken combineert, loopt nog veel vaker de stembus voorbij. Niet-stemmers blijven vaak niet thuis uit onwil, maar door een diep gevoel van uitsluiting. Dat gevoel vindt zijn wortels in een onderwijs- en representatiesysteem dat ongelijkheid bestendigt.
Geen onwil maar uitsluiting
Onderzoek toont keer op keer hetzelfde pijnlijke patroon: kortgeschoolden verdienen minder, hebben minder (politieke) kansen en zijn vaak afwezig uit het publieke debat. Nederlandse onderzoekers Bovens en Wille noemen dit de ‘diplomademocratie’: vooral witte, hoogopgeleide profielen wegen op beleid en profiteren van dit systeem.
Die ongelijkheid krijgt ook een etnisch gezicht. Terwijl witte kinderen doorgaans de weg naar succes vinden, worden leerlingen met een migratieachtergrond structureel achtergesteld in een systeem dat eerder kansen afknijpt dan biedt.
Wat op het eerste gezicht gelijke kansen lijken, blijkt in werkelijkheid een systeem dat sociale en etnische verschillen reproduceert. De kloof tussen de verschillende sociale groepen wordt dus alsmaar groter.
Democratie als alledaagse bezigheid
Die groeiende kloof tussen groepen raakt aan de kern van onze democratie. Ze leeft dus niet enkel bij verkiezingen maar in het dagelijks handelen van burgers en organisaties. Sociale organisaties spelen daar een grote rol in. Ze vormen de brug tussen de politiek en de samenleving.
Voor de gevestigde middenveldspelers blijft het echter een uitdaging omdat de standpunten die ze innemen in het publieke debat niet altijd stroken met de meningen van hun steeds diversere achterban.
Zelforganisaties staan vaak wel dichtbij de achterban. Dit zijn initiatieven – vaak van minderheidsgroepen – die inspelen op concrete noden waar klassieke middenveldorganisaties niet langer of onvoldoende in slagen te voorzien. Ze zijn van onschatbare waarde, maar juist deze organisaties krijgen structureel te weinig ruimte in ons huidige democratische model.
Net daarom moeten middenveldspelers meer dan ooit intensief samenwerken om een inclusiever democratisch model te bouwen en kwetsbaar gemaakte groepen niet verder uit te sluiten.
Groeiende kloof
In het middenveld, ooit motor van sociale rechtvaardigheid, zien we diezelfde ongelijkheid. Professionalisering trok steeds meer hogeropgeleiden aan en creëerde onbewust nieuwe drempels, zo waarschuwde onderzoeker Sara Elloukmani op Sociaal.Net. In hetzelfde interview vertelt Jamal Belmahi van SAAMO dat zij die logica doorbreken door naast diploma’s ook ervaringskennis te waarderen, maar het blijft vechten tegen structurele ongelijkheid.
Tegelijk ontstaan zelforganisaties van minderheidsgroepen die deze leegten opvullen. Ze werken met ervaringsdeskundigheid, bieden ruimte voor nieuwe identiteiten en strijden tegen racisme en uitsluiting. Toch krijgen ze vaak vanuit de overheid te maken met wantrouwen, beperkte middelen en gebrekkige erkenning. Hen wordt verweten dat ze segregatie in de hand werken. Onderzoek toont echter net het omgekeerde aan. Volgens socioloog Dirk Jacobs stimuleert het beleven van de eigen identiteit in een open sfeer juist lokale inclusie, politieke participatie en samenwerking met andere organisaties.
De dynamiek van het klassieke middenveld dat steeds meer professionaliseert en zelforganisaties die onder druk staan, creërt een kloof tussen beleidsmakers, middenveld en burgers in een kwetsbare positie. Die afstand voedt gevoelens van vernedering, kwaadheid en apathie tegenover verkiezingen.
Maar, nogmaals: afwezigheid bij de verkiezingen betekent geen onverschilligheid over de politiek of maatschappij. Net daar liggen kansen voor nieuwe vormen van politieke betrokkenheid. De vraag is of het middenveld de moed vindt om opnieuw een echte tegenmacht te worden.
Meer dan bolletjes kleuren
Een van de vele misvattingen is dat democratie om de vier jaar een bolletje kleuren is in het verkiezingshokje. Met de opkomstplicht kon je nog zeggen dat de stem van alle burgers maximaal vertegenwoordigd wordt. Maar met de afschaffing ervan en dalende opkomstcijfers is dat niet meer het geval.
Veel erger is te denken dat het behalen van een verkiezingsmeerderheid ‘de wil van het volk’ is. Dit idee wordt gebruikt als verantwoording voor het primaat van de politiek. Verkozen beleidsmakers voeren hun wil uit, zelfs als hun eigen administratie, onderzoekers en het middenveld daartegenin gaan. In die zin ontkennen ze het idee van pluralisme en alternatieve vormen van participatie.
Wie democratie verengt tot de wil van de meerderheid, miskent hoe burgers vandaag werkelijk betrokken zijn. Hun engagement beperkt zich allang niet meer tot het stemhokje. Het uit zich op sociale media, via buurtinitiatieven, protestacties of tijdelijke netwerken rond concrete thema’s.
Middenveld als uitvoerder
Democratie is dus een levende praktijk. De uitdaging is het erkennen van deze vormen van betrokkenheid en ze vertalen naar een formele stem. Daarbij speelt het maatschappelijk middenveld een sleutelrol. Het vormt een ruimte waar burgers samenkomen, gemeenschappelijke doelen nastreven, sociale cohesie versterken, mensenrechten bewaken en beleid kritisch bevragen.
Althans, dat was altijd de bedoeling. Want in de laatste decennia heeft de politiek het middenveld steeds meer opzijgeschoven of uitvoerder laten worden van het beleid. Daarbij moest ze steeds meer verantwoording afleggen over het gebruik van overheidsmiddelen.
Marktlogica
Begrijp me niet verkeerd: transparantie over hoe belastinggeld wordt besteed is nodig en belangrijk. Maar dat heeft een wrange keerzijde. De administratieve rompslomp met allerlei voorwaarden, protocollen en prestatie-indicatoren zorgde voor een groeiende vermarkting en depolitisering van de sector.
Middenveldorganisaties nemen geleidelijk aan een marktlogica over door zich onbedoeld steeds meer te gedragen als concurrende ondernemingen. Als gevolg daarvan komt hun maatschappelijke missie onder druk te staan en gaan ze meer namens in plaats van met groepen spreken.
Bovendien moeten organisaties die rond thema’s zoals migratie, asiel en diversiteit werken extra waakzaam zijn. Zo moesten Vluchtelingenwerk Vlaanderen en Motief de laatste jaren het onderspit delven en werd het Minderhedenforum uiteindelijk opgerold. Het is een steeds terugkerend en problematisch patroon: een verkozen meerderheid die overheidssteun koppelt aan zijn eigen politieke agenda.
Naar een radicale solidariteit
De inperking van het middenveld door de overheid is één ding. Maar de groeiende depolitisering binnen het middenveld is ook zorgwekkend, zeker in het licht van de recente opeenvolging van crisissen: de oorlog in Oekraïne, de genocide in Gaza, de sociale afbraak in eigen land en de opkomst van extreemrechts. Daarbovenop dreigt de afschaffing van de opkomstplicht de betrokkenheid van burgers verder te verzwakken. Juist daarom is er nu nood aan middenveldorganisaties die positie innemen, een eigen verhaal durven brengen en het maatschappelijk debat niet schuwen.
Het is tijd om terug te keren naar de basis door meer in te zetten op nabijheid en engagement. Door mensen te informeren over systemische uitsluitingsvormen zoals armoede, racisme en discrminatie. En vooral: door mensen bewust te maken van hun handelingsvermogen en collectieve macht.
Zelfreflectie
Herpolitisering vraagt ook om zelfreflectie binnen organisaties. Een radicaal democratisch middenveld betekent dat organisaties zichzelf intern democratiseren en diversifiëren.
Mensen moeten zich herkennen in de organisaties waar ze komen. Een grondige herstructurering en democratisering van interne organisatieprocessen is onmiskenbaar belangrijk als organisaties de waarden die ze extern uitdragen waar willen maken.
Sommige middenveldorganisaties hebben die weg al ingeslagen, maar de weg is nog lang. Uit onderzoek van Socius blijkt dat de gemiddelde werknemer in het erkende sociaal-cultureel volwassenenwerk in Vlaanderen en Brussel nog steeds vooral een Belgische nationaliteit (95,7 procent) en Belgische herkomst (81,3 procent) heeft.
Meer samenwerken
Tegelijkertijd moeten sociale organisaties meer samenwerken. Ook met minder zichtbare spelers zoals zelforganisaties. Hun stem is onmisbaar in elk proces dat zich rechtvaardig en representatief wil noemen. Hen betrekken is dus geen extraatje, maar een democratische noodzaak. Een solidaire noodzaak.
Samenwerking is een voorwaarde om organisatorische macht en structurele verandering te bewerkstelligen. Ook al is die samenwerking niet altijd eenvoudig. Ze vraagt creativiteit in het omgaan met overheidsmiddelen en een voortdurende zoektocht naar complementariteit. Maar bovenal vraagt ze de erkenning van verschillen en de bereidheid verantwoordelijkheid te nemen voor elkaars onderdrukking.
Precies daar ligt de kiem van wat politiek activiste Houria Bouteldja ‘radicale liefde’ noemt: geen vals ideaal van universele verbondenheid, maar een bewuste keuze om ruimte te maken voor andere manieren van weten en organiseren. Zij omschrijft het als een moeilijke solidariteit, die niet vanzelf ontstaat, maar des te noodzakelijker is in een verdeelde samenleving.
Het middenveld moet haar politieke rol herwaarderen, meer inzetten op interne democratisering en structurele samenwerkingen aangaan met zelforganisaties. Alleen zo kan het middenveld haar democratische belofte waarmaken en de kloof dichten met groepen die vandaag te vaak afhaken: kortgeschoolden, jongeren en minderheden.
Bron: sociaal.net
by admin | nov 4, 2025 | Economie
Hoewel er 200.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning staan, blijft de bouw van sociale woningen tergend traag verlopen. Het voorziene budget van een miljard euro dit jaar raakt zelfs niet opgebruikt. ‘Geld is niet het grootste probleem.’
De Vlaamse regering voorziet een recordbedrag van zes miljard euro voor de bouw en renovatie van sociale woningen in de periode 2024-2029. Het miljard dat dit jaar voorzien is, zal echter niet worden opgebruikt.
Uit cijfers die Vlaams Parlementslid Nadia Naji (Groen) opvroeg, blijkt dat er in de eerste negen maanden van 2025 slechts 577 miljoen euro werd toegekend. Bij dit tempo dreigt dit jaar 231 miljoen onbesteed te blijven. Aan Het Laatste Nieuws zegt Naji ‘dat (huidig minister van Wonen) Depraetere (Vooruit) het zwakke beleid van haar voorganger gewoon voortzet’. Ook onder Matthias Diependaele (N-VA) raakte het budget niet op.
De behoefte aan sociale woningen blijft echter immens groot. 200.000 Vlamingen staan op de wachtlijst en dat vaak al jarenlang. ‘We moeten echt een tandje bijzetten’, zegt Björn Mallants, directeur van Woontrots, een woonmaatschappij actief in 13 Vlaams-Brabantse gemeenten. Daar beheren ze meer dan 4000 sociale huurwoningen.
In de eerste negen maanden van 2025 werd 577 miljoen euro toegekend voor de nieuwbouw en renovatie van sociale woningen. Bij dat tempo dreigt 231 miljoen euro onbesteed te blijven. Hoe kan dat?
Björn Mallants: Geld is niet het grootste probleem. Veel moeilijker dan geld vinden, is vergunningen krijgen voor de bouw van sociale woningen. Vooraleer een gemeente een bouwvergunning aflevert, duurt het al heel lang. Daarna komt vaak een stortvloed aan bezwaarschriften terecht bij de provincie, en daarna bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Zo zitten drie dossiers van Woontrots vast bij die raad. 120 sociale woningen in Kortenberg kunnen we daardoor voorlopig niet bouwen.
Zijn het buurtbewoners die bezwaarschriften indienen?
Mallants: Niet uitsluitend, ook mensen die verderop wonen dienen bezwaarschriften in. Vaak zijn die inhoudelijk op vrijwel niets gebaseerd, ze lijken geschreven met ChatGPT. Als die burgers ongelijk krijgen, zijn daar geen kosten aan verbonden. Bij een burgerrechtelijke procedure zouden ze bij ongelijk tot duizenden euro’s rechtsplegingsvergoeding moeten betalen, maar bij deze procedure niet.
Ik ben voor laagdrempelige toegang tot rechtspraak, maar nu is het echt té makkelijk om een mailtje te sturen met als boodschap ‘ik zie dat niet zitten’. Daardoor worden broodnodige sociale woningbouwprojecten op de lange baan geschoven, of sneuvelen ze helemaal.
Zijn er andere oorzaken waarom het geld niet besteed raakt?
Mallants: Soms heb je gewoon pech met aannemers die failliet gaan. Of is het heel moeilijk om geschikte locaties te vinden. Wij kunnen niet zomaar eengezinswoningen neerpoten zoals projectontwikkelaars dat doen. Sociale woningbouw vereist een hoge kwaliteit én densiteit. Daardoor zijn de geschikte projectlocaties beperkter.
Twee jaar geleden reorganiseerde de Vlaamse overheid de sociale woonmaatschappijen. We gingen van 90 naar 41 woonmaatschappijen. Die schaalvergroting zorgt ervoor dat er in elke gemeente nu nog maar één maatschappij actief is. Over tien jaar zal dat vruchten afwerpen. Maar de huidige overgangsfase maakt het moeilijker om projecten op te starten.
Ook onder de vorige minister van Wonen, Matthias Diependaele (N-VA), raakte het voorziene budget jaar na jaar niet op. Diezelfde oorzaken speelden toen ook al?
Mallants: Ja, Depraetere kampt met dezelfde problemen als Diependaele. De bouwprocedures zijn natuurlijk wat ze zijn: complex. Er ligt veel nadruk op het ‘goed besteden van openbaar geld’. Terecht uiteraard, maar als we het geld niet op krijgen, is dat geen prioriteit. We moeten het geld niet door ramen en deuren naar buiten gooien, maar de nood aan sociale woningen is al zo lang zo hoog dat we vooral iets moeten doen met het beschikbare geld.
Bij Woontrots kopen we soms iets duurdere bouwgronden of opgeleverde appartementen op de privémarkt. Goedkoop zijn die zeker niet, maar ik vind het mijn verantwoordelijkheid om het beschikbare geld te gebruiken. Zolang we goedkoop geld kunnen lenen van de overheid, is dat onze plicht. Maar veel collega’s zijn voorzichtiger.
Omdat ze vrezen anders over de kop te gaan?
Mallants: De financiering van onze sector is al langer een probleem. Met elk nieuw socialewoningproject maken we verlies. Als een woonmaatschappij weinig overschot heeft, eet het zo zijn reserves op. Dan is de appetijt om nog meer geld te lenen uiteraard afwezig.
Tegen de vorige minister van Wonen, Matthias Diependaele (N-VA) zei ik: ‘Als het geld dan toch niet opraakt, bied dan leningen van 2 procent rente aan in plaats van min 1 procent?’ Hij vond dat allemaal ‘niet nodig’ en ‘belachelijk’. Ik stel vast dat minister Depraetere nu wél leningen heeft ingevoerd aan min 2 procent.
Minus 2 procent? U krijgt dus geld om geld te lenen.
Mallants: Dat klinkt raar, maar het is eigenlijk een werkingssubsidie die via die lening wordt meegegeven. Die min 2 procent zorgt ervoor dat de cashflow op projectbasis veel interessanter is geworden. Met huurinkomsten van 400 à 450 euro per woning, kan dat nu break-even in 33 jaar. Dat excuus van de cashflow valt dus weg. De woonmaatschappijen moeten nu écht leveren.
En zonder voldoende sociale woningen kan een gemeente ook beboet worden. Is dat voldoende als stok achter de deur?
Mallants: Ik ben een grotere voorstander van de wortel dan van de stok. Al geven die boetes een goed signaal: we nemen het nu echt serieus. Een gemeentebestuur dat zo’n torenhoge boete moet betalen, zal aan zijn burgers mogen uitleggen waarom het geen sociale woningen heeft gebouwd om die boete te vermijden.
Een gemeente moet een bepaald aantal sociale woningen hebben, het bindend sociaal objectief (BSO). Hoeveel kost het als een gemeente dat niet haalt?
Mallants: Als een gemeente het BSO niet haalt of onvoldoende inspanningen levert om het te halen, moet ze 4000 euro per jaar betalen per woning die ze te weinig heeft gerealiseerd. Vorige keer deden slechts zes gemeenten in Vlaanderen zogezegd te weinig. Die impact is dus nog zeer beperkt. De eerste keer dat een gemeente haar BSO niet haalt, wordt slechts 25 procent aangerekend en pas om de zoveel jaar is er een meting. Het zou dus veel strenger kunnen.
Pas tegen 2035 zal het gevolg hiervan duidelijk zijn. Als een gemeente dan honderd sociale woningen te weinig heeft, kan een boete van 400.000 euro toch doorwegen op het gemeentebudget.
Bron: Knack.be
by admin | nov 4, 2025 | Economie
‘Door alleen in te zetten op werk op de arbeidsmarkt en het belang van vrijwilligerswerk en mantelzorg te miskennen, vernietigt de regering het maatschappelijk weefsel en produceert ze eenzaamheid en onwelzijn’, schrijft Mieke Vogels, voorzitter van GroenPlus.
Sinds enkele weken is mijn supermarkt 7 op 7 open. Aan de kassa zijn de vaste personeelsleden vervangen door jobstudenten en gepensioneerden die een centje willen/moeten bijverdienen.
Vandaag meldt Nestor, een uitzendkantoor voor senioren, dat liefst 80.000 gepensioneerden op een wachtlijst staan op zoek naar een deeltijdse job of flexiwerk.
Moeten we hier gelukkig van worden?
Paul Verschueren van Federgon (de federatie van hr-dienstverleners) wordt er alvast blij van. ‘In een tijd waarin de arbeidsmarkt blijft kampen met een aanzienlijke krapte, en waarin de federale regering voor een moeilijke budgettaire opdracht staat, is het vanzelfsprekend dat we drempels wegnemen voor al wie nog wil bijdragen en zich wil blijven inzetten in onze maatschappij.’
Minister van Begroting Vincent Van Peteghem (CD&V) is minder gelukkig.
Budgetair brengt het geen soelaas, wel in tegendeel. Als het aantal flexi-jobs in hetzelfde tempo blijft aangroeien, zal de sociale zekerheid in 2029 479 miljoen euro mislopen. De regering wil het gebruik van flexi-jobs nog verruimen, wat het tekort verder zal doen oplopen. ‘Het systeem van flexi-jobs holt onze sociale zekerheid uit’, aldus de minister.
Dit is veruit het meest verderfelijke argument. Alleen wie actief is op de arbeidsmarkt draagt bij. Steeds meer jongeren en gepensioneerden doen flexi-jobs. Jongeren hebben geen tijd meer om leider te worden in de jeugdbeweging, ouderen schrappen hun engagement om les te geven aan anderstalige nieuwkomers.
‘Trek uw plan’
Door alleen in te zetten op werk op de arbeidsmarkt en het belang van vrijwilligerswerk en mantelzorg te miskennen, vernietigt de regering het maatschappelijk weefsel en produceert ze eenzaamheid en onwelzijn.
De eerste slachtoffers van dit beleid zijn de groter wordende groep senioren.
Terwijl de federale regering valide ouderen aanzet om een flexi-job te doen, bespaart de Vlaamse minister van Welzijn, Caroline Gennez (Vooruit) op de ouderenzorg. Wie zorg nodig heeft moet een beroep doen op familie en omgeving (vermaatschappelijking van zorg). Maar die familie en omgeving is steeds minder beschikbaar en wie ervoor kiest om zorg te verlenen wordt extra gestraft. Zorgverlof wordt afgebouwd en periodes van zorg tellen niet mee voor de pensioenopbouw.
Vermaatschappelijking van zorg wordt synoniem voor ‘Trek uw plan!’
Steeds meer ouderen zijn angstig en vragen zich af wie er nog voor hen zal zorgen.
We stevenen af op een ruwe en kille samenleving waar eenzaamheid en onwelzijn regeren. Cijfers (2024) van het Planbureau leren ons dat de welvaart, het bruto binnenlands product per hoofd, sinds 2005 met 15 procent toenam terwijl het welzijn, de levenskwaliteit verder wegzakt.
Bron: Knack.be
by admin | nov 4, 2025 | Economie
De Nederlandstalige en Franstalige boekensector waarschuwt de politici die op dit moment onderhandelen over de begroting voor de gevolgen van een btw-verhoging op boeken. ‘In een kenniseconomie zoals de onze is lezen geen luxeproduct, maar een voorwaarde voor vooruitgang’, schrijft Niels Famaey van Groep Algemene Uitgevers.
De federale en regionale regeringen staan voor een gigantische uitdaging: de begroting op orde brengen, en tegelijk een beleid voeren dat inzet op kennis, innovatie, werkgelegenheid en koopkracht. Maar precies die ambities dreigen te worden ondergraven door de mantra ‘iedereen moet inspanningen leveren’ en die enkel te zien als besparingen en extra belastingen. Moeten we niet weten waartoe al die inspanningen zullen leiden?
Geen enkele wind is gunstig als je niet weet naar welke haven je zeilt. Je kan maar zo’n succesvolle samenleving opbouwen als de mensen die erin leven. Daartoe dient kennis, en kennisoverdracht. Onder andere via boeken. Literaire, non-fictie, educatieve, wetenschappelijke, verhalende, over verleden en toekomst. Over kritisch denken.
In een kenniseconomie zoals de onze is lezen geen luxeproduct, maar een voorwaarde voor vooruitgang. In de hele discussie over het al dan niet verhogen van de btw, is het belasten van boeken (en gezonde voeding) de verkeerde hefboom voor wie de samenleving gezonder, sterker en slimmer wil maken. Wie vandaag het gat in de begroting wil vullen met een belasting op kennisproducten en boeken (in al zijn vormen van papier tot e- en luisterboeken), vergroot morgen de kloof in de samenleving – en ziet de economische én maatschappelijke kost over het hoofd.
Op basis van de huidige verkoopcijfers zou een btw-verhoging naar 9% op algemene én educatieve boeken jaarlijks maximaal 21 miljoen euro extra opleveren, maar ook leiden tot 9% minder boekenverkoop (bron: Goudriaan Economics), omgerekend zo’n 2,2 miljoen minder verkochte boeken en bijkomend jobverlies van enkele honderden jobs in België.
De boekensector is een fragiel ecosysteem van uitgeverijen, boekhandels, auteurs, bibliotheken, vertalers en vormgevers dat al zwaar onder druk staat door flinterdunne marges, stijgende productie- en loonkosten en buitenlandse concurrentie in een klein taalgebied. Wil je daar echt verder in snijden en de markt verschralen?
De maatschappelijke kost ligt nog vele malen hoger: een verminderde leesvaardigheid, toenemende ongelijkheid en armoede, een groter wantrouwen in politiek en samenleving, stijgende criminaliteit. Eerder publiceerde PwC al dat laaggeletterdheid de maatschappij exponentieel veel kost. Als we deze Nederlandse studie extrapoleren naar Vlaanderen betekent dat een jaarlijkse en structurele kost van zo’n 425 miljoen euro (lagere belastinginkomsten, hogere uitkeringen, zorg…). De indirecte en immateriële kosten rekent PwC dan nog niet door.
Een verhoging van de btw leidt tot minder toegang tot kennis voor laaggeschoolden. Uit het onderzoek ‘Wie is de koper?’ (2023 NL) van onderzoeksbureau GfK blijkt dat 57% van de boekkopers laag- tot middenopgeleid is en 25% tot de lagere sociale klasse behoort. Juist deze mensen worden het zwaarst getroffen door de verhoging. Rechtstreeks maar ook via de scholen (die geen btw recupereren) en bibliotheken die nog maar eens geconfronteerd worden met hogere kosten.
Een verhoging zorgt bovendien voor een lagere impact van leesbevorderingsprogramma’s zoals Boekstart en de Jeugdboekenmaand. Leesprogramma’s die nota bene door de (regionale) overheid worden gesteund met flankerende maatregelen terwijl het federale niveau deze inspanningen dreigt teniet te doen.
De Vlaamse leesvaardigheidsscores tonen nu al een negatieve trend. 24% van de scholieren (PISA 2022) haalt het basisniveau lezen niet. Bij volwassenen (PIAAC/PRSL 2021) is bijna 18% functioneel laaggeletterd. Laaggeletterdheid is in Vlaanderen een structureel probleem en je kan er gif op innemen dat we bij de volgende PISA-cijfers (2026) nog wat verder wegzakken in het moeras.
Het is tegenstrijdig beleid dat lezen duurder maakt, en daarmee zijn eigen doelstellingen van kennisspreiding, werkgelegenheid en koopkracht ondermijnt. Het is een maatregel die financieel beperkt bijdraagt maar exponentieel net veel kost aan de sector en vooral aan de samenleving.
“Iedereen moet inspanningen leveren” klinkt dus fair en zelfs solidair maar is dat niet. Het is vooral een slogan die ons niet noopt om verder te denken dan onze neus lang is. Het is de makkelijkste oplossing, maar de minst effectieve. Na een succesvol Boektopia toont de boekensector hoe ze inspanningen wil leveren. Door beleving, door een waaier aan titels aan te bieden aan jong en oud, door onverminderd dag in dag uit hard te werken met een hart voor boeken. De btw daarop verhogen? C’est une fausse bonne idée.
België zou tot slot met een tarief van 9 procent tot de hoogste categorie in Europa behoren. Binnen de EU ligt het gemiddelde btw-tarief op boeken onder de 6%. Landen als Ierland, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Letland, Noorwegen, en Denemarken hebben hun btw op boeken gewoon afgeschaft, omdat ze snel merkten dat de maatregel economisch én cultureel averechts werkte. Wie kennis en lezen belast, belast de toekomst.
Uitgevers, boekhandels en auteurs – Nederlands- én Franstalig – vragen geen uitzonderingsbehandeling, maar consequentie in beleid. Het behoud of verlagen van de huidige btw op boeken is geen gunstmaatregel, maar een investering in de geletterdheid, de competitiviteit en de democratische weerbaarheid van ons land.
Bron: Knack