by admin | nov 4, 2026 | Varia
OCMW’s grijpen almaar meer naar artificiële intelligentie (AI) om hun dienstverlening efficiënter te maken. AI zou onnodige administratie wegnemen, waardoor maatschappelijk assistenten kunnen focussen op ‘écht sociaal werk’. Die retoriek maskeert de druk op OCMW’s als een efficiëntieprobleem, schrijft onderzoeker Janne Petroons (KU Leuven).
Meer mensen hebben recht op leefloon
De meeste OCMW’s staat het water aan de lippen. Uit cijfers van de POD Maatschappelijke Integratie blijkt dat het absolute aantal leefloonontvangers jaar na jaar toeneemt. Begin dit jaar voerde de federale regering de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd in, wat resulteerde in een toestroom van nieuwe OCMW-cliënten. Zelfs volgens de meest conservatieve schattingen ontvangt één op de drie personen die door de maatregel hun werkloosheidsuitkering verloor nu hulp van de lokale OCMW’s.
Meer recente rapporteringen spreken zelfs van ruim één op de twee. Diezelfde OCMW’s passen voortdurend veranderende regelgeving toe. In maart nog veranderde de berekeningswijze van de bestaansmiddelen voor leeflonen. Dit alles gebeurt bovendien tegen een achtergrond van opeenvolgende crises die zich ook lieten voelen in de OCMW’s, de COVID-19-pandemie, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis. Niet alleen zijn er steeds meer cliënten die begeleiding aanvragen, ook hun profielen worden steeds complexer.
In deze omstandigheden vervullen OCMW’s een aartsmoeilijke kerntaak, het garanderen van eenieders menselijke waardigheid. Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld via financiële hulp in de vorm van een leefloon of een ander type van maatschappelijke dienstverlening.
Daarbij spelen maatschappelijk assistenten een cruciale rol. De wet schrijft voor dat alleen zij een sociaal onderzoek mogen uitvoeren en hun bevindingen daarbij dienen neer te schrijven in een sociaal verslag. Dit gebeurt overigens binnen een wettelijk kader dat de ruimte laat om besluiten te nemen op basis van casuïstiek.
Vervolgens is het aan het Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst (BCSD) om als vertegenwoordigers van de samenleving te oordelen of de voorstellen van de maatschappelijk assistenten al dan niet worden goedgekeurd.
Technologie maakt intrede
In diezelfde context worden dataficatie en algoritmische besluitvorming steeds vaker ingezet om onze welvaartsstaat te stroomlijnen. Een mooie Belgische illustratie daarvan is het linken en delen van overheidsdata via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ), een toepassing die alle maatschappelijk assistenten in het OCMW gebruiken om hun sociaal onderzoek uit te voeren.
In 2006 won de KSZ nog de prijs in de categorie e-government en innovatie van de Verenigde Naties als vernieuwend project in de openbare dienstverlening. Fast forward naar 2026, waarin een nieuwe technologie steeds meer de intrede maakt binnen de Belgische OCMW’s: AI.
De grote hoop die in één adem genoemd wordt met de nieuwe AI-toepassingen, is dat ze het bureaucratisch proces dat gepaard gaat met OCMW-dienstverlening efficiënter maken. Dit onder het elan van administratieve vereenvoudiging.
Efficiëntie wordt dan vaak gelijkgesteld aan een snellere besluitvorming of minder administratief werk. Door algoritmen of AI een deel van het besluitvormingsproces te laten overnemen, dienen maatschappelijk assistenten meer ruimte te krijgen voor zogenaamd écht sociaal werk. Daarmee bedoelt men regelmatig het werk dat geleverd wordt in direct contact met de cliënt.
Kortom, de belofte die AI de OCMW’s brengt is die van minder administratie en meer cliëntcontact voor maatschappelijk assistenten.
Automatiseerbaar
Kritische stemmen waarschuwen voor de implementatie van AI binnen OCMW’s. Een gekend argument is dat echt sociaal werk mensenwerk is, wat niet door algoritmen of computers kan worden uitgevoerd. Inschatten of iemands menselijke waardigheid in het gedrang is en bijgevolg sociale dienstverlening geleverd moet worden, vraagt namelijk een professioneel en contextueel oordeel.
Hoe kan een algoritme dat gestandaardiseerde besluiten neemt, geen relatie opbouwt met de cliënt en niet opgeleid is als maatschappelijk werker zulke beslissingen nemen of ondersteunen? Om de belofte van AI te realiseren moet dus een onderscheid worden gemaakt tussen de taken van maatschappelijk assistenten die te automatiseren zijn, namelijk hun administratieve taken, en de taken die dat niet zijn, ofwel het sociaal werk.
Dat legt een spanning bloot. Een sociaal verslag schrijven geldt doorgaans als zo’n administratieve taak. Het vraagt van een maatschappelijk assistent om zich achter een computerscherm te plaatsen en data in te voeren in een vaak voorgestructureerd sjabloon. Maatschappelijk assistenten verwerken daarbij zowel informatie die direct gelinkt is aan de toekenningsvoorwaarden voor bijvoorbeeld leeflonen – denk aan een inschatting van werkbereidheid – als informatie die relevant is voor de ruimere begeleiding van de cliënt.
Vandaag de dag gebeurt dit in sommige OCMW’s deels automatisch en worden er al bepaalde elementen voorgestructureerd op basis van eerder ingeschreven data in het softwaresysteem. Met de eerdere contextschets in het achterhoofd is het dus niet verwonderlijk dat enkele OCMW’s het schrijven van sociale verslagen identificeren als mogelijke toepassing voor AI.
Opmerkelijk verschillende keuzes
Hoewel deze OCMW’s het doel delen om maatschappelijk assistenten te ontlasten, blijkt in de praktijk dat zij opmerkelijk verschillende keuzes maken over hoe die AI-toepassing er precies uit moet zien.
Een eerste onderscheid betreft welke data gebruikt worden als input voor het AI-systeem. Zo zijn er bepaalde AI-toepassingen die verschillende bronnen van data combineren en op basis hiervan de meest relevante informatie selecteren en samenvatten. Meer specifiek worden in dat geval documenten, KSZ-data en opnames van cliëntgesprekken geanalyseerd door de AI-toepassing zelf en vervolgens samengevat tot informatie voor het sociaal verslag.
Een andere toepassing werkt louter met spraakopnames van de maatschappelijk assistent. In dat geval is het de maatschappelijk assistent die eerst zelf de oefening maakt welke data relevant zijn.
Een ander onderscheid betreft de manier waarop systemen worden geprompt. In een prompt worden aan de AI-toepassing instructies meegegeven over hoe sociale verslagen gegenereerd dienen te worden. Zo kunnen spreektaal en vakjargon verduidelijkt worden voor het systeem, kan meegegeven worden welk soort informatie prioriteit dient te krijgen of kunnen interne richtlijnen over de interpretatie van wetgeving in de onderliggende code van het systeem worden ingebed.
Ten slotte is er onder de experimenterende OCMW’s variatie in hoe de output van de systemen gepercipieerd wordt. Sommige maatschappelijke assistenten geven aan actief te worden aangemoedigd om de door AI gegenereerde verslagen aan te passen. Andere maatschappelijk assistenten menen dat de geautomatiseerde verslagen objectiever zijn dan zijzelf omdat AI-systemen meer informatie kunnen verwerken.
Er zit dus grote verscheidenheid tussen OCMW’s in hoe ze vandaag met AI-toepassingen experimenteren, zelfs wanneer het de automatisering van dezelfde taak betreft. Eerste bevindingen wijzen erop dat dit te maken heeft met hoe de OCMW’s de taak van maatschappelijk assistenten precies definiëren.
Valse tweedeling
Dat een ogenschijnlijk administratieve taak dankzij AI geautomatiseerd kan worden en daarbij in een verschillende mate beslissingsvrijheid laat aan maatschappelijk assistenten, vertelt ons iets over hun professionele rol binnen de organisatie. Met name wanneer efficiëntie gelijkgesteld wordt aan meer cliëntcontact en minder administratie, leeft de indruk dat sociaal werk en administratie per definitie niet samen gaan.
Dat klopt niet. Het administratieve proces waarbij een maatschappelijk assistent bijvoorbeeld data ingeeft in een computersysteem omvat verschillende handelingen. Denk aan het omzetten van data naar informatie, afwegen welke informatie het meest relevant is, deze informatie interpreteren binnen een wetgevend kader, en vervolgens deze informatie neerschrijven en framen binnen een juridische werkelijkheid.
Dit biedt een maatschappelijk assistent tal van mogelijkheden om een professioneel oordeel te vellen.
Stel dat een cliënt aangeeft psychisch moe te zijn. Moet deze informatie in rekening genomen worden om de werkbereidheid te beoordelen? Of is dit informatie die niet relevant is voor de beoordeling van het recht op leefloon en moet dit bijgevolg niet worden overgemaakt aan het BCSD? Hoe moet dit worden beschreven? Volstaat het om in een sociaal verslag te zetten dat de cliënt ‘psychisch moe’ is, of moet vermeld zijn dat de cliënt aangeeft dat die psychisch moe is?
De informatie classificeren vraagt om een interpretatie van wetgeving en om contextuele kennis van de cliënt. Zo’n contextuele inschatting kan niet worden gemaakt zonder enige relatie met de cliënt. Het vraagt een zekere professionaliteit met sociale, technische, juridische en dus ook administratieve kennis.
Valse tweedeling
Het is in dit administratieve proces dat de maatschappelijk assistent bovendien de rechten van een cliënt kan realiseren en deze kan bijstaan met sociale dienstverlening. Ook in het administratieve, of nét in het administratieve kan een maatschappelijk assistent dus het verschil maken voor een cliënt. Wie ben ik om te zeggen dat dit geen echt sociaal werk is?
De technische opties, waarover al dan niet bewuste keuzes worden gemaakt, raken precies aan deze vragen. Anders dan te identificeren wat administratie versus echt sociaal werk is, lijkt het relevant waar en in hoeverre we een professioneel oordeel verwachten van een maatschappelijk assistent bij het schrijven van een sociaal verslag.
De valse tweedeling tussen administratie en sociaal werk laat zien dat administratie an sich niet het probleem is waar OCMW’s mee kampen. De administratieve procedures eigen aan de werking van OCMW’s vragen professionaliteit en vormen de instrumenten om cliënten te geven waar ze recht op hebben.
Efficiëntiewinst komt met prijskaartje
Anderzijds draagt het nog een ander risico met zich mee als we administratief sociaal werk niet herkennen als sociaal werk. Het vertroebelt de kost van automatisering. Hoewel de AI-systemen die ik onderzocht inderdaad veelbelovend lijken in het sneller schrijven van sociale verslagen en de daarbij behorende mentale werklast verminderen, kunnen ze in bepaalde contexten raken aan administratief werk dat niet herkend wordt als sociaal werk.
Dit doet denken aan wat in de techsector bekend staat als ’technische schuld’. Dat verwijst naar het kluwen van code en technische systemen dat ontstaat door de implementatie van quick fixes voor bepaalde bugs. De term verwijst dus naar de aanpak van specifieke problemen in code met snelle, ad hoc aanpassingen, zonder het grotere logische geheel van de code te bekijken.
Technische schuld ontstaat niet steeds uit onvoorzichtigheid en kan ook bewust worden opgelopen. Quick fixes kunnen ervoor zorgen dat deadlines worden gehaald of zijn soms het beste alternatief in een beperkte handelingsruimte.
Naar analogie kan er in een OCMW ‘sociale schuld’ ontstaan. Efficiëntiewinsten op korte termijn door uitbesteding van de professionele handelingsruimte van maatschappelijk assistenten, kunnen op langere termijn resulteren in ‘skill degradation’, oftewel het verlies van bepaalde kennis en competenties.
Wanneer maatschappelijk assistenten bijvoorbeeld vertrouwen op een algoritme om complexe, technische wetgeving te implementeren, kan dit ertoe leiden dat ze na verloop van tijd juridische kennis verliezen, waardoor ze niet meer weten waar ze precies hun discretionaire ruimte kunnen innemen.
De efficiëntiewinst waarover gesproken wordt, komt dus met een prijskaartje. Doordat administratief sociaal werk niet als een essentiële professionele vaardigheid wordt gezien, ontstaat zo het risico dat het kostenplaatje van automatisering vertroebeld raakt.
Trojaans paard
Het voorgaande maakte verschillende zaken duidelijk. Ten eerste is het onmogelijk om te spreken over dé effecten van AI in Belgische OCMW’s. Met de technologie wordt op zeer uiteenlopende manieren geëxperimenteerd. Hoe AI geïmplementeerd wordt in een OCMW is afhankelijk van contextuele factoren en van hoe de rol van een maatschappelijk assistent wordt gedefinieerd.
Daarenboven is het onderscheid tussen administratie en écht sociaal werk niet zinvol. Ook administratieve handelingen kunnen een professionele inschatting vergen en maken dus deel uit van echt sociaal werk. Administratief werk hekelen zonder meer leidt de aandacht af van de uitdaging waarmee ik dit stuk begon.
Hoewel AI zeker een meerwaarde kan betekenen in OCMW’s is de idee dat AI een oplossing is voor de overbelasting van de OCMW’s problematisch.
De overbelasting is namelijk geen technisch probleem. Ze is het gevolg van bewuste beleidskeuzes die steeds meer verantwoordelijkheid leggen bij het lokale niveau om sociale uitdagingen aan te pakken, zonder daar voldoende ondersteuning tegenover te zetten. Als een Trojaans paard dreigt de belofte van AI zo dat beleidsprobleem te maskeren als een efficiëntieprobleem.
Bron: Sociaal.net
by admin | nov 4, 2026 | Economie
Kinderopvang staat vandaag hoog op de maatschappelijke en politieke agenda. Wie er gebruik van maakt en wie uit de boot valt, is belangrijke informatie voor praktijk en beleid. Onderzoeker Marije Reidsma (HIVA-KU Leuven) schetst de huidige situatie.
Recent onderzoek
Welke ouders maken vandaag gebruik van kinderopvang? Wie niet? Waarom wordt er wel of juist geen gebruik gemaakt van opvang? Wie vindt geen plaats?
Verschillende onderzoeken doorheen de tijd geven antwoorden op die vragen. Het meest recente onderzoek (2025) werd in opdracht van het Vlaams agentschap Opgroeien uitgevoerd door HIVA-KU Leuven, in het kader van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Daarbij werden meer dan vierduizend ouders van kinderen jonger dan drie jaar bevraagd over het wel of niet gebruiken van opvang voor hun kind.
Formele en informele kinderopvang
Bij kinderopvang wordt vaak het onderscheid gemaakt tussen formele en informele kinderopvang. Formele opvang is betaalde opvang verzorgd door professionelen, bijvoorbeeld onthaalouders en kinderdagverblijven. Informele opvang is veelal gratis opvang door familie of vrienden, denk aan de grootouders.
Uit ons onderzoek blijkt dat de grote meerderheid van de gezinnen (88 procent) gebruik maakt van een vorm van kinderopvang. Vier op de vijf gezinnen doet beroep op formele opvang, vaak in combinatie met informele opvang.
Bij bijna 85 procent van de kinderen die naar de formele opvang gaan, werken beide ouders. Of nog: het zijn vooral werkende ouders die van deze formele opvangvorm gebruik maken.
Dit beeld wordt bevestigd als we kijken naar waarom ouders beroep doen op een vorm van kinderopvang. Verreweg de belangrijkste reden is dat de ouders willen of moeten blijven werken. Dit geldt voor 95 procent van de ouders wiens kind wordt opgevangen. Kinderopvang is dus voor veel gezinnen geen vrijblijvende keuze, maar een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen werken.
Sterke verschillen tussen gezinnen
Ook het gezinsinkomen hangt samen met opvanggebruik: hoe hoger het gezinsinkomen, hoe vaker men regelmatig kinderen laat opvangen. Kansarmoede speelt eveneens een rol: kansarme gezinnen maken veel minder gebruik van enige vorm van opvang dan niet-kansarme gezinnen.
En nog een interessante vaststelling: gezinnen met een moeder van niet-Belgische origine maken minder vaak gebruik van kinderopvang. Voor informele opvang is dit niet verrassend: grootouders of andere familieleden wonen vaak verder weg en kunnen dus niet zomaar op de kinderen passen. Maar ook voor het gebruik van formele opvang blijft dit verschil bestaan.
Wie maakt helemaal geen gebruik van enige vorm van kinderopvang? Opnieuw zijn dit vooral gezinnen met een niet-werkende moeder, kansarme gezinnen en gezinnen met een moeder van niet-Belgische origine. En waarom is dat zo? Als hoofdreden geven ouders aan dat ze zelf voor het kind willen zorgen, omdat ze vinden dat dit beter is voor het kind. De tweede belangrijkste reden is dat een of beide ouders niet werken of thuis zijn omwille van werkloosheid of ziekte.
Nijpend plaatstekort
Het plaatstekort in de formele kinderopvang werd naar aanvoelen van de ouders de laatste jaren enkel maar nijpender. In 2018 zeiden 10 procent van de ouders dat ze wel een plekje in een kinderdagverblijf of onthaalouder zochten, maar dat wetens plaatstekort niet vonden. In 2025 steeg dat tot ruim een kwart. Bovendien gaf bijna een derde van de ouders die wel gebruik maken van kinderopvang aan dat hun keuze voor een bepaalde opvangplaats (deels) is ingegeven doordat hun kind nergens anders terecht kon.
Nu de schaarste verder toeneemt, stelt zich de vraag wie er dan (meer) nood heeft aan formele kinderopvang. Om daar zicht op te krijgen, maakten we in ons onderzoek een opdeling tussen 1) ouders die al gebruik maken van formele opvang, maar hun kind graag vaker naar de opvang zouden willen laten gaan, 2) ouders die enkel gebruik maken van informele opvang, en 3) ouders die nog helemaal geen gebruik maken van enige vorm van kinderopvang.
Cruciale grootouders
De nood aan formele opvang blijkt relatief het hoogst bij ouders die vandaag uitsluitend gebruik maken van informele opvang, zoals door de grootouders. 37 procent geeft aan behoefte te hebben aan opvang door een kinderdagverblijf of onthaalouder.
Een kwart van deze groep heeft nood aan formele opvang buiten de gangbare opvanguren, voornamelijk vóór 7 uur ’s ochtends of na 18 uur ’s avonds. Dit wijst erop dat een aanzienlijke groep ouders die buiten de klassieke kantooruren werkt nu vooral een beroep moet doen op hun informele netwerk om hun job te kunnen uitoefenen.
Voor deze gezinnen vervullen grootouders vaak een cruciale rol in de combinatie van arbeid en gezin. Tegelijk beschikken niet alle gezinnen in dezelfde mate over dergelijke netwerken. Voor gezinnen die minder vaak kunnen terugvallen op grootouders of andere familieleden wegen tekorten in het aanbod van formele kindeorpvang dus extra zwaar door.
Nood aan bijkomende opvanguren
15 procent van de ouders die hun kinderen al naar een kinderdagverblijf of onthaalouder sturen, hebben nood aan bijkomende opvanguren. Bijna de helft van deze groep geeft aan dat er te weinig plaats is in de opvang, een grote stijging ten opzichte van 2018 (27 procent). Volgens een derde passen de openingsuren niet en voor 30 procent is de opvang te duur.
Als we kijken naar het profiel van de gezinnen die nood hebben aan meer formele opvang, dan geldt dit voor kansarme gezinnen, gezinnen met een niet-werkende moeder en gezinnen met een moeder van niet-Belgische origine.
Ruim een kwart van de gezinnen die vandaag helemaal geen gebruik maken van opvang, noch formeel noch informeel, heeft hier wel nood aan. De nood is het grootst bij werkende moeders. Het plaatstekort laat zich sterker voelen bij gezinnen zonder opvang die opvang nodig hebben om te kunnen werken.
Voorrangsregels vernietigd
Uit bovenstaande blijkt dat de schaarste aan plaatsen zich op verschillende manieren laat voelen: er zijn ouders die geen plekje kunnen vinden, maar ook ouders die graag meer dagen opvang zouden willen dan nu het geval is en ouders die voelen geen keuze te hebben gehad in de opvang(vorm).
Die schaarste ligt ook aan de basis van het debat over de voorrangsregels in de kinderopvang met inkomenstarief. Voor wie niet meer weet waar dat juist over ging: men wilde gezinnen waarin gemiddeld minstens 80 procent gewerkt werd of een dagopleiding werd gevolgd met het oog op tewerkstelling, voorrang zouden krijgen bij de toewijzing van een plek.
Daar kwam veel kritiek op, omdat daardoor vooral kwetsbare gezinnen moeilijker toegang zouden krijgen tot betaalbare kinderopvang. Uiteindelijk vernietigde het Grondwettelijk Hof de regeling dan ook omdat ze in strijd was met het gelijkheidsbeginsel en het verbod op discriminatie.
Gevoelig debat
Ons onderzoek toont waarom dit debat zo gevoelig ligt. Het is enerzijds duidelijk dat kinderopvang een cruciale arbeidsmarktfunctie vervult. Voor de meeste ouders is opvang noodzakelijk om te kunnen werken. Wanneer opvang ontbreekt, komt de arbeidsmarktparticipatie van deze ouders onder druk te staan.
Anderzijds zien we dat gezinnen in een meer kwetsbare positie minder gebruik maken van opvang dan gezinnen met werkende ouders. Maar formele kinderopvang is meer dan een babysit voor werkende ouders. Het heeft ook een pedagogische functie, denk onder meer aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Vanuit gelijkekansenperspectief zijn er dus sterke argumenten om ook voor kwetsbare gezinnen toegang tot die formele kinderopvang te garanderen.
Fundamenteler vraagstuk
Het onderzoek biedt geen antwoord op de vraag hoe eventuele voorrangsregels in de kinderopvang precies vorm moeten krijgen. De resultaten maken wel duidelijk dat de discussie over voorrang niet los kan worden gezien van een fundamenteler vraagstuk: hoe kan het aanbod van kinderopvang beter aansluiten bij de bestaande en groeiende behoefte?
Niet alleen het vinden van een opvangplaats blijkt voor veel ouders problematisch, ook de keuzevrijheid, de beschikbaarheid van opvang buiten de klassieke uren en de mogelijkheid om voldoende opvanguren te verkrijgen vormen voor gezinnen een uitdaging.
Meer inzicht in de noden
Tegen deze achtergrond is het relevant dat de Vlaamse regering en minister Caroline Gennez de ambitie hebben uitgesproken om het aanbod aan kinderopvang de komende jaren aanzienlijk uit te breiden, onder meer door bijkomende plaatsen met inkomenstarief te creëren en verder te investeren in de sector.
De bevindingen van dit onderzoek geven meer inzicht in de noden aan kinderopvang in Vlaanderen en kunnen beleidsmakers ondersteunen bij het verder vormgeven van de uitbreiding van het aanbod. De behoefte aan formele kinderopvang blijft niet beperkt tot één groep gezinnen, maar manifesteert zich op verschillende manieren bij zowel werkende ouders als gezinnen in een kwetsbare positie.
Meerdere doelen tegelijkertijd
De centrale beleidsuitdaging bestaat dan ook niet alleen uit het verdelen van schaarse plaatsen, maar evenzeer uit het creëren van voldoende en toegankelijke opvangcapaciteit. Daarbij is het belangrijk te erkennen dat niet alle gezinnen evenveel kunnen terugvallen op informele opvang, zoals grootouders of andere familieleden.
Het aanbod uitbreiden, draagt bij aan meerdere doelstellingen tegelijk: het ondersteunen van werkende gezinnen, het bevorderen van gelijke kansen voor kinderen via haar pedagogische functie en het versterken van de maatschappelijke participatie van ouders.
Tegelijk mag de aandacht voor capaciteit het belang van kwaliteit niet naar de achtergrond verdringen. Ook die dimensie is cruciaal. De uitdaging bestaat niet alleen uit het creëren van voldoende opvangplaatsen, maar ook uit het waarborgen van een kwaliteitsvol aanbod waarin kinderen zich veilig kunnen ontwikkelen en ouders hun kind met vertrouwen kunnen achterlaten.
Bron: Sociaal.net
by admin | nov 4, 2026 | Onderwijs
Onderwijs is te belangrijk om het elke vijf jaar aan politieke dadendrang over te laten. Misschien hebben we geen nieuwe minister van Onderwijs nodig, maar opnieuw een minister van Opvoeding. Want de verantwoordelijkheid voor onze jeugd ligt niet alleen bij de school, maar bij ons allemaal.
Meer dan twintig jaar geleden leerde ik het Antwerpse theatergezelschap Marthatentatief kennen en zag hun stuk over De ontembare stad.
Twee jaar geleden maakte Bart Van Nuffelen, de maker van de wondermooie podcast De Kunst van het verdwijnen, samen met onze collega’s en jongeren het jeugdtheaterstuk Fatilou M. Bijna een jaar lang liep hij rond op onze school. Hij wilde de wereld van onze jongeren leren kennen, begrijpen en vatten, om vervolgens samen met hen een stuk te maken.
Dat leverde niet alleen een theaterstuk op, maar ook onderstaande tekst. Bart schreef de tekst voor De veranderende stad maar herschreef hem speciaal voor ons team. Hij las de tekst voor op, jawel, een pedagogische studiedag. Gelukkig kon dat toen nog.
Deze tekst is voor mij een mooie analyse van de staat van onze maatschappij én ons onderwijs. Vooral de positiviteit ervan raakt me elke keer opnieuw. Alles is mogelijk.
Wij werken in een sciencefictionschool: de toekomst doet zich hier voor nog voor wij – en vooral anderen – haar kunnen zien en begrijpen.
Alles verandert voortdurend. Maar nergens zo zichtbaar als hier in Antwerpen, hier in Deurne, hier in de Spectrumschool.
Statistisch gezien is het aannemelijk dat er vandaag, tijdens deze vergadering, ergens een nieuwe inwoner en toekomstige leerling van onze school wordt geboren.
En wonderlijk genoeg is de kans reëel dat dat kindje ver van hier geboren wordt: in Afghanistan, Marokko, Eritrea of tussen de kapotgeschoten muren van een stad in Oekraïne of Palestina.
Binnen vijf jaar komt het misschien samen met zijn broertjes, zusjes en ouders in onze stad wonen.
En toeval of niet: hun komst zal een kantelmoment zijn.
Voor het eerst in de geschiedenis zullen er in Antwerpen, en dus ook op onze school, meer mensen wonen met een andere origine dan mensen met een oorspronkelijke Belgische achtergrond. In andere wereldsteden, zoals New York en Londen, is dat al langer de realiteit.
Die verandering is. Ze gebeurt. En ze is niet tegen te houden of terug te draaien.
Het enige wat we kunnen doen, is die verandering erkennen, begrijpen en omarmen.
De kans is ook reëel dat dat stadskind zich hier niet welkom zal voelen. Dat het zal opgroeien in een verdeelde stad.
Het is aan ons allemaal om ervoor te zorgen dat dat niet gebeurt.
Want het kan ook anders.
Het kan hier gelukkig worden. Het kan deel uitmaken van een nieuwe, open stad.
Het is allemaal mogelijk.
Dat kindje groeit op in Antwerpen, in Deurne. Het gaat naar de basisschool in de buurt en vervolgens naar het middelbaar, op de Spectrumschool.
Met andere woorden: dat kindje komt jullie tegen.
En gelukkig maar.
Want zonder dat jullie het zelf weten of ten volle beseffen, zijn jullie, jullie werk en jullie aanwezigheid een essentiële kracht in deze veranderende stad en school.
Jullie zetten kinderen en jongeren die nooit anders gekend hebben dan dat ze hard moesten duwen om vooruit te geraken, even uit de wind.
Jullie tonen dat sommige mensen wind mee hebben en anderen wind tegen. Dat daar op korte termijn niet altijd iets aan te veranderen is. Maar vooral: jullie leren hen dat wind tegen je niet minder maakt.
Integendeel.
Als je begrijpt waarom je wind tegen hebt, kan het je misschien zelfs sterker maken. In ieder geval helpt het je om klaar te zijn voor een waardevol leven in Antwerpen. Een leven waarin je nodig bent.
Dat is jullie job.
En dat is wat jullie zo belangrijk maakt voor de toekomst. Voor die voortdurend veranderende stad waar wij allemaal deel van uitmaken.
Over tankers en andere schepen
“Het onderwijs is geen tanker, maar een vloot van schepen”. Het is het nieuwe credo van onze minister van Onderwijs, Zuhal Demir (N-VA). En gelijk heeft ze!
Sommige scholen lijken op cruiseschepen, andere op gammele bootjes. De omstandigheden verschillen enorm. Soms zelfs zo sterk dat vergelijkingen tussen scholen nauwelijks zinvol zijn.
We hebben in Vlaanderen verschillende rederijen: de netten en koepels, maar ook heel veel verschillende inrichtende machten. Daarnaast is elke lokale context anders.
Een school in Antwerpen is geen school in Ieper. Een vakschool is geen humaniora. Niet qua infrastructuur, niet qua leerinhouden en vaak ook niet qua instroom. Een basisschool is zowel in de praktijk als in de regelgeving nauwelijks te vergelijken met een secundaire school. En dan hebben we het nog niet gehad over het buitengewoon onderwijs, het volwassenenonderwijs, het deeltijds kunstonderwijs of het hoger onderwijs.
Elke school is dus een ander bootje. Maar we zitten wel allemaal in hetzelfde schuitje.
Vroeger was alles beter?
Volgens sommigen was vroeger alles beter. Dat ik anders dan mijn kinderen ben opgegroeid, valt moeilijk te ontkennen. Ik ben net 47 geworden. Ik merk zelfs een groot verschil tussen hoe mijn oudste dochter van 24 opgroeide en naar school ging, en hoe mijn jongste dochter van 8 vandaag opgroeit.
De nood aan meer structuur en meer common ground is reëel.
Het is dan ook goed dat onze minister die noodzaak erkent en ernaar handelt. Meer aandacht voor regels en routines, maar ook voor gedrag als onderdeel van het curriculum, zijn noodzakelijke stappen.
Maar ze zullen op zichzelf niet het wezenlijke verschil maken waarop we hopen.
Daarvoor moet er veel meer gebeuren. In het onderwijs, maar ook in de maatschappij. Want daar zit volgens mij een belangrijk deel van het probleem.
It takes a village to raise a child. Maar die village zijn we kwijt. Wanneer het misloopt, wordt er vooral naar ‘het onderwijs’ gekeken. Kinderen worden niet alleen thuis en op school opgevoed. Ze leren ook in de publieke ruimte hoe onze samenleving werkt, hoe we met elkaar omgaan en wat we belangrijk vinden. Maar net die publieke ruimte wordt steeds minder een gemeenschappelijke ruimte. We leven in een bijzonder individualistische maatschappij.
Ook onze gemeenschappelijke cultuur verandert razendsnel. Ze wordt tegelijk steeds wereldser, maar ook steeds kleiner.
Ik ben opgegroeid met Samson. Mijn oudste dochter met K3. Mijn jongste lijkt veel minder common ground te hebben met haar klasgenoten, behalve wanneer er weer een nieuwe TikTok-rage is. Zoals onlangs de ‘dumpling unboxing’: plastic prullen uitpakken die achteraf zelfs eerder toxisch bleken te zijn.
De tijd waarin iedereen FC De Kampioenen kende en Jommeke las, is voorbij. Dat lijkt misschien onschuldig, maar het heeft vele gevolgen. Ook voor onze taal bijvoorbeeld. Zegswijzen die voor ons vanzelfsprekend zijn omdat we ze tientallen keren hoorden in dezelfde televisieprogramma’s en nadien leerden op school, kennen onze kinderen niet meer. Zij brengen op hun beurt nieuwe woorden binnen in onze maatschappij. Dat is niet beter of slechter. Het is anders. En daar moeten we mee leren omgaan. Wanneer we willen dat onze kinderen die ‘oude’ spreekwoorden kennen, moeten we hen dit ook expliciet aanleren en niet verwachten dat deze kennis vanzelf komt.
Politici proberen maatschappelijke veranderingen soms tegen te houden met verboden. Eerst de smartphone, binnenkort misschien sociale media. Ik vind dat bijzonder naïef. Ik ben een zeer koele minnaar van het smartphoneverbod. Wij hebben immers jongeren die vroeger naar school komen om via de wifi van school te werken, lezen of op te zoeken. Niet iedereen heeft die toegang thuis. Maar ook, in de geest van de tekst van Bart, de verandering kan je niet tegenhouden. Je kan alleen leren ermee om te gaan.
Dat betekent uiteraard niet dat we alles blindelings moeten laten gebeuren. We moeten grenzen stellen, keuzes maken en jongeren beschermen waar dat nodig is.
Maar we moeten vooral begrijpen dat de wereld van vandaag niet opnieuw de wereld van gisteren wordt. En daar moeten we in het onderwijs meer rekening mee (kunnen) houden.
Een mening is nog geen visie
Politiek en onderwijs, het blijft een moeilijke combinatie. Iedereen heeft een mening over onderwijs, want iedereen is ervaringsdeskundige. Ook onze politici zaten allemaal op de schoolbanken. Sommigen zelfs bijzonder lang. Toen kon dat nog; toen was alles immers beter. Maar een mening is nog geen visie. Dat het onderwijs zo sterk gepolitiseerd is, vind ik één van de grootste extralegale nadelen van onze sector.
Ik ben nu veertien jaar directeur en heb dus al een aantal ministers zien passeren. Elke minister wil zijn of haar stempel drukken. Logisch. Dat is politiek.
Maar voor het onderwijs is die voortdurende dadendrang minder logisch. Vooral de afgelopen jaren is dat erg voelbaar geworden. Niet alleen door de hoeveelheid veranderingen, maar ook door de snelheid waarmee ze worden ingevoerd en gecommuniceerd.
Je hoort iets eerst op sociale media of in het nieuws. Pas daarna komt de beleidstekst. En tegen dat je de concrete impact ervan op je schoolwerking hebt kunnen inschatten, staat de volgende maatregel alweer voor de deur. Dat is geen goede manier om duurzaam onderwijsbeleid te voeren.
Neem de modernisering van het secundair onderwijs: meer opleidingen in plaats van minder. Meer werk voor schoolteams. En minimumdoelen die zo vaag zijn opgesteld dat elke vakgroep op elke school ze zelf moet interpreteren en vertalen. Dat kost tijd en energie. Bovendien heeft dit ook gevolgen voor jongeren die van school veranderen. Wat op de ene school ‘nauwkeurig werken’ is, is dat niet noodzakelijk op de andere.
Onze collega’s van de eerste graad hebben intussen al twee ingrijpende moderniseringen achter de rug. Met de nieuwe minimumdoelen in het basisonderwijs komt er mogelijk opnieuw een aanpassing. Drie moderniseringen op minder dan tien jaar tijd. Vraag het aan een expert veranderingsmanagement. Vraag het aan een expert motivatiepsychologie. Of nog beter: vraag het aan de leraar die elke dag voor een klas staat. Ze zullen er waarschijnlijk hetzelfde over denken. Alleen heeft die laatste er meer last van.
Corona bracht Europees relancegeld en daarmee de Digisprong. De strategische doelstelling was (te) eenvoudig: elke leerling een eigen laptop. De gevolgen waren drastisch en wat mij betreft dramatisch: scholen braken computerlokalen af, leerkrachten gingen aan de slag met nieuw digitaal lesmateriaal, jongeren zaten elk lesuur achter een laptop, ouders werden op kosten gejaagd omdat elke school haar eigen digitale aanpak had.
En toen kwam er een nieuwe minister. Nieuwe inzichten. Nieuwe spelregels. Onze huidige minister verkiest immers pen en papier, en gelooft niet in volledig digitaal werken. En gelijk heeft ze.
Maar daar zit precies mijn punt. Het probleem is niet dat een minister een andere visie heeft. Het probleem is dat we telkens opnieuw van koers veranderen zonder dat er een langetermijnvisie onder ligt. We hadden geen laptopplan nodig. We hadden een onderwijskundige visie op digitalisering nodig.
Het extralegale nadeel: de politiek
Een nieuwe regering, een nieuwe focus. Een nieuwe ronde in de rollercoaster.
Over het smartphoneverbod had ik het al. Maar er zijn nog andere dossiers. Neem ‘Iedereen Taalheld’. De analyse is moeilijk te betwisten: ja, taal is belangrijk. Ja, taalverwerving verloopt anders dan vroeger. Ja, onze jongeren hebben nood aan een sterke taalbasis, nu nog meer dan vroeger. Er moet dus wat veranderen in de aanpak van de afgelopen jaren. De gekozen oplossing via de Taalheldklassen en in het secundair de Taalhelduren zal echter nooit voldoende slagkracht hebben wanneer dit niet wordt ingebed in een ruimer plan.
Bovendien kregen scholen alweer bijzonder weinig tijd om dit concreet uit te werken.
Wat dit dossier extra pijnlijk maakt: tegelijk met de terechte focus op taal, werd de omkadering voor de vervolgcoaching van anderstalige nieuwkomers met twee derde verminderd. Niet omdat wetenschappelijk onderzoek of praktijkervaring aantoonde dat die omkadering niet nodig was. Integendeel: net daarom werd het tien jaar geleden onder minister Crevits ingevoerd.
De reden? Er moet worden bespaard en ‘deze leerlingen behoren nog steeds tot de meest omkaderde leerlingen’. Sic het kabinet. Wetende dat dit over jongeren in bijzonder kwetsbare situaties gaat, is dat een zeer cynische uitspraak.
Ook de levensbeschouwelijke vakken moesten worden aangepast. De berekeningswijze werd plots drastisch aangepast, zogezegd om het voor scholen eenvoudiger te maken en natuurlijk ook om te besparen. Op onze school kregen we zo de absurde situatie dat we op drie weken tijd gingen van een vakgroep van tien mensen naar vier en vervolgens terug naar tien. Het massale protest maakte immers duidelijk dat deze aanpassing enkel nefaste gevolgen zou hebben.
Het siert onze minister dat ze de maatregel uiteindelijk introk.
Maar tegelijk kwamen er andere ‘kleine aanpassingen’, zoals ze het zelf noemt.
Weg facultatieve verlofdag. Weg pedagogische studiedag. Minder evaluatiedagen, vooral in scholen met permanente evaluatie. En opnieuw studie op school. Het lijken misschien kleine aanpassingen. Maar wie in een school werkt, weet dat ze een enorme impact hebben op de dagelijkse werking. En dan is de vraag: Wat is er níet veranderd? Wat we echt nodig hebben.
Extralegale voordelen
Ik had het al over een extralegaal nadeel. Natuurlijk heeft het onderwijs ook extralegale voordelen. Al zijn die minder zichtbaar dan in de privésector. Geen dertiende maand. Geen maaltijdcheques. Geen tweede pensioenpijler.
Wat hebben we dan wel? Om te beginnen: betekenis. Onze job doet ertoe. Het gevoel dat je een verschil kunt maken, zelfs al is het maar voor een deel van je leerlingen, is moeilijk in woorden te vatten. Niets is mooier dan een oud-leerling tegenkomen en horen hoe het met hem of haar gaat. En dan horen dat onze school, of één van onze leerkrachten, ooit het verschil heeft gemaakt. Dat is een extralegaal voordeel dat geen enkele loonbrief kan vatten.
Het tweede voordeel kunnen we moeilijk ontkennen: de vakanties. Ja, we hebben veel vakantie. Ja, die vakantie doet deugd. En ja, ze is nodig. Naast bijwerken zijn het vooral onze recuperatiedagen na een schooljaar waarin een echte 38-urenweek eerder uitzondering dan regel is. Een beetje de annualisering van de arbeidstijd die de regering-De Wever wil avant la lettre.
Sinds onze vorige minister en die vermaledijde Digisprong hebben we er nog eentje bij: een internetvergoeding van 20 euro per maand. Mooi meegenomen.
Maar mijn persoonlijke favoriet is een ander, vaak onderschat extralegaal voordeel: wij kunnen twee keer nieuwjaar vieren!
Het gevoel van 1 september lijkt voor mij sterk op dat van 1 januari. Nieuwe plannen. Nieuwe kansen. Nieuwe leerlingen. Nieuwe collega’s. Nieuwe agenda (jawel, op onze school is dat een papieren versie). Nieuwe lijstjes. Wat wil je veranderen? Wat heb je nodig? Wat zou je graag anders doen?
Nieuwjaarke zoete
Bij de start van het nieuwe schooljaar, onze tweede nieuwjaarsdag dus, maakte ik daarom een nieuwe benodigdhedenlijst.
1. Een minister van Opvoeding (of liever nog: géén minister)
Het gedenkteken hangt er nog in ons gebouw van 1975: ingehuldigd door Herman De Croo, minister van Nationale Opvoeding. Vroeger was alles beter, dat dus ook. Alleen al die titel maakt duidelijk dat we samen verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van onze jeugd. Niet enkel de ouders, niet enkel de school. Minstens symbolisch lijkt me die titel nu zeker aan de orde. Aangezien onze politiek wel houdt van symboolbeslissingen, kan dit er misschien ook eentje worden.
Moest ik kunnen kiezen, komt er dus opnieuw een minister van Opvoeding. Of liever nog: géén minister, en wordt onderwijs volledig losgekoppeld van de vijfjaarlijkse politieke dadendrang.
2. Een visie die verder gaat dan oneliners
We hebben immers een visie nodig die verder gaat dan één regeerperiode. Een visie die niet alleen vertaald wordt in operationele doelen, maar ook in strategische en vooral duurzame keuzes.
‘Elke leerling een laptop’ is daar een mooi voorbeeld van. Natuurlijk had het onderwijs nood aan een ICT-toekomstplan. Sommige scholen meer dan andere. Maar zo’n plan gaat over veel meer dan laptops.
Hetzelfde geldt voor het schrappen van een pedagogische studiedag of het verminderen van evaluatiedagen. Lestijd optimaliseren is een verdedigbare strategische doelstelling. Maar dan moeten de operationele keuzes wel kloppen.
Er zijn vandaag veel grotere uitdagingen.
Jongeren die vaak afwezig zijn, gewettigd of ongewettigd, en daardoor enorme hoeveelheden lestijd missen. Dat heeft gevolgen voor hun slaagkansen, voor de lestijd én voor de werklast van elke leraar. Toch lees je daar in het regeerakkoord weinig over, behalve dat ouders gestraft moeten worden.
Jongeren die wel op school zijn maar uren les per week missen door een afwezige leraar. Het lerarentekort bestaat en heeft verstrekkende gevolgen. De minister werkt momenteel aan een nieuw plan, dat hopelijk voldoende ruim en allesomvattend is.
Of neem het acute plaatstekort in bepaalde regio’s. Vandaag zijn er jongeren die niet in de opleiding terechtkunnen die bij hen past. Een jongen die elektricien wil worden maar noodgedwongen in verzorging start, heeft beduidend minder kans op een succesvolle schoolloopbaan. Daar verandert enkele uren meer studie op school niets aan.
3. Een visie die rekening houdt met doelgroep en context
Een one-size-fits-all model is zelden mooi.
Ja, we varen dezelfde richting uit. Maar niet elk schip heeft dezelfde motor nodig. Niet elk schip vaart in dezelfde omstandigheden. En niet elk schip heeft dezelfde bemanning.
Tijdens corona werd pijnlijk duidelijk hoe weinig kennis er soms is over andere vormen van onderwijs dan het klassieke ASO. Ook vandaag wordt te weinig rekening gehouden met de specifieke noden van bijvoorbeeld het buitengewoon onderwijs of het praktijkonderwijs. Dat bleek uit de recente ‘kleine aanpassingen’ waar er verhoudingsgewijs meer werd geschrapt in evaluatiedagen in scholen met permanente evaluatie dan in scholen met examens.
4. Een echte visie op buitengewoon en praktijkonderwijs
We hebben dringend een concrete visie nodig op het buitengewoon én het praktijkonderwijs.
Vraag aan tien mensen wat inclusief onderwijs betekent en je krijgt tien verschillende antwoorden. Ik blijf dan ook op mijn honger zitten bij het nochtans knappe werk van het beleidsplan Scholen voor iedereen over een duidelijke definitie van inclusie. Hoe ver willen we gaan? Dat is geen theoretische vraag. We hebben vandaag immers vier opleidingsvormen en acht verschillende types binnen het buitengewoon onderwijs.
Nog pijnlijker is misschien de vraag: zou jij jouw eigen kind naar het praktijkonderwijs sturen? Het vakonderwijs is meestal de laatste keuze.
Dat is deels perceptie, maar die perceptie wordt ook door beleid gevoed. Je kan starten in Latijn en daarna ‘afzakken’ naar hout. Omgekeerd kan het niet. De waterval dus.
Jongeren worden meestal/bijna altijd pas naar het vakonderwijs gestuurd wanneer ze falen in theoretische vakken, vaak wiskunde of talen. Alsof een vakman of vakvrouw die competenties niet nodig heeft. Alsof technisch of praktisch talent minder waard is dan theoretisch talent. Zolang we dat niet veranderen, blijft het praktijkonderwijs de laatste keuze.
5. Data zijn belangrijk, maar praktijkervaring is onmisbaar
Data zijn nuttig. Ze kunnen onze koers bepalen. Maar data staan nooit op zichzelf. Je kunt dezelfde cijfers bovendien op verschillende manieren interpreteren. Daarom zijn data en wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk, maar niet voldoende.
Ook praktijkervaring en expertise uit het veld zijn cruciaal. En precies daar wringt het vandaag. Beleid wordt te vaak gemaakt over scholen, in plaats van met scholen.
Wie dagelijks voor een klas staat, een school organiseert of jongeren begeleidt, beschikt over kennis die je niet uit een spreadsheet haalt. Die expertise moet mee aan tafel.
Stabiele koers
En dan terug naar het begin: we kunnen de verandering niet tegenhouden. De toekomst is er al. Ze zit vandaag in onze klaslokalen. In de jongeren die hier rondlopen. In hun taal, hun cultuur, hun verwachtingen, hun zorgen en hun dromen. Anders dan toen wij opgroeiden. Niet beter, niet slechter. Het is aan ons, de vloot van schepen, om te leren varen in de wereld die eraan komt. Met behoud van wat goed werkt en aanpassingen waar nodig. Met vertrouwen in de mensen aan boord. Maar bovenal met een duidelijke en stabiele koers. Ondanks de kapitein die elke vijf jaar wisselt.
Liefste leerkrachten en alle medewerkers in en rond onderwijs: geniet van jullie nieuwjaarsdag en vergeet niet dat uiteindelijk alles mogelijk blijft!
Bron: Sampol.be
by admin | nov 4, 2026 | Varia
Op het moment dat Stad Gent zo goed als mogelijk de toevloed aan mensen bij het OCMW door de beperking van de werkloosheid in de tijd probeert op te vangen, beslist de Vlaamse regering nu doodleuk de subsidies voor activering bij het OCMW te schrappen. Astrid De Bruycker is verbijsterd: “Ik begrijp deze maatregel oprecht niet.”
We ontmoeten Astrid De Bruycker op de dag dat ze van haar diensten het bericht heeft gekregen dat Gent precies de kaap van 1.000 extra leefloongerechtigden heeft bereikt sinds de beperking van de werkloosheid in de tijd op 1 januari 2026.
De Bruycker (Vooruit) is schepen van Sociale Vooruitgang en voorzitter van het OCMW in Gent, en zit in het bestuur van de VVSG. Ze is goed geplaatst om de impact van de maatregel op de lokale besturen in te schatten. Er kloppen een pak meer mensen dan verwacht aan bij de OCMW’s. Na het verlies van hun werkloosheidsuitkering hebben ze gewoonweg niet genoeg middelen om een menswaardig leven te leiden. “We beleven niet minder dan een aardverschuiving in onze sociale zekerheid. Er moet een nieuwe basisfinanciering voor de OCMW’s komen. Want dit is niet houdbaar nu.”
Deze verschuiving van de sociale zekerheid richting de lokale besturen vindt plaats op het moment dat steden en gemeenten sowieso al financieel onder druk staan. Onder meer door de recente besparingsmaatregelen van de Vlaamse regering staat Gent vandaag voor een nieuwe besparingsronde van meer dan 100 miljoen euro per jaar op een begroting van 1 miljard euro – na de reeds moeilijke besparingsronde van vorig jaar. “De context om lokaal beleid te voeren, is moeilijker dan ooit,” zegt De Bruycker al bij het binnenkomen van haar kantoor. “De maatschappelijke uitdagingen groeien en de financiële middelen krimpen.”
En daar komen in Gent nu ook nog eens die 1.000 extra leefloongerechtigden bij.
“Op zich valt er zeker iets voor te zeggen om mensen op het lokale niveau te begeleiden. Het OCMW staat dicht bij de mensen en is goed verknoopt met veel middenveldorganisaties. Daarom hebben wij als stadsbestuur meteen de handschoen opgenomen. Nog voor we wisten wat de precieze beslissing van de regering-De Wever zou worden en welke financiële compensaties er zouden zijn, gingen we aan de slag.”
Welke maatregelen werden genomen?
“In onze meerjarenplanning, die met de grote besparingsronde sowieso al geen gemakkelijke opdracht was, voorzagen we extra budget om de geschatte aantallen die op het OCMW afkwamen op te vangen. Dat deden we volledig met eigen middelen. We zorgden voor een onthaalcel waar iedereen die zijn uitkering zou verliezen met vragen terechtkon. In december 2025 kregen we zo al honderden aanvragen binnen, terwijl de maatregel pas een maand later inging. We deden ook 33 extra aanwervingen: maatschappelijk werkers, activeringsbegeleiders en administratieve medewerkers. Want zoals je weet, krijgt iemand niet zomaar een leefloon. Voor elke aanvraag gebeurt een grondig sociaal onderzoek. Dus moesten we ook de eerste lijn gevoelig versterken. De voorbije maanden is duidelijk gebleken dat die ingrepen en investeringen cruciaal waren om de werking overeind te houden. Ik wil de diensten dan ook bedanken voor hun inzet.”
Wat was de kostprijs van dit alles?
“In 2026 komt dit neer op 1,5 miljoen euro en tegen het einde van de legislatuur loopt dat op naar 5 miljoen euro per jaar. Dit is dus wat we als lokale overheid opleggen enkel en alleen voor de mensen die uit de werkloosheid stromen. Daarnaast zijn er ook de extra uitgaven voor de gewone stijging van het aantal leeflonen.”
Zijn de compensaties van de federale overheid voldoende?
“Helemaal niet! Maar het debat mag zich niet alleen toespitsen op hoe deze specifieke maatregel moet worden gecompenseerd. Dit is geen eenmalige beweging. We beleven een structurele aardverschuiving in onze sociale zekerheid. Er moet een nieuwe basisfinanciering voor de OCMW’s komen, zodat we mensen ernstig kunnen begeleiden en weer aan het werk helpen.”
Maak dat eens concreet.
“Als het OCMW in Gent louter zou moeten draaien op de basisfinanciering vanuit de federale overheid, zou elke maatschappelijk werker 130 dossiers moeten behandelen. 130! Ik denk dat iedereen beseft dat dit niet mogelijk is. Of je krijgt toestanden zoals in Anderlecht en dat wil niemand. In Gent heeft een maatschappelijk werker gemiddeld 53 dossiers. Het verschil tussen die 130 en 53 dossiers passen wij dus vanuit de stad bij.”
53 dossiers per maatschappelijk werker is ook al veel. Pleit u daarom ook voor een drastische administratieve vereenvoudiging van de job?
“Vanuit de OCMW’s en de VVSG wordt daar al jaren op gehamerd. Ik kaartte dit zelf ook al meermaals aan bij minister Anneleen Van Bossuyt die ook bevoegd is voor Maatschappelijke Integratie en Grootstedenbeleid. Ik krijg dan altijd het antwoord dat dit inderdaad belangrijk is, maar in de praktijk gebeurt het tegenovergestelde. Er zijn steeds meer regels, administratie en controles. Maatschappelijk werkers vertellen mij dat ze alleen nog maar tijd hebben om hun dossiers op orde te zetten en nauwelijks nog om mensen te begeleiden. Terwijl opnieuw aan het werk kunnen zo belangrijk is voor veel mensen. Niet alleen financieel – ze zijn niet langer afhankelijk van een uitkering en hebben een hoger inkomen. Maar het geeft ook voldoening. Dat is goed voor hun zelfvertrouwen en mentaal welzijn. En ook de samenleving heeft er baat bij als meer mensen kunnen bijdragen.”
Wat is de oplossing voor die druk op maatschappelijk werkers?
“Meer automatische data-uitwisseling. Dat kan ook helpen om sociale fraude beter te controleren. Een vermogenskadaster zou al veel doen. Of, als dat politiek niet haalbaar zou zijn, maatschappelijke werkers rechtstreeks toegang geven tot de vermogensgegevens bij onze fiscale overheden. Vandaag moeten maatschappelijk werkers manueel alles uitzoeken en berekenen. Dat is niet meer van deze tijd.”
Als er extra middelen richting het OCMW vloeien, heeft dat wellicht ook een impact op de financiering van andere sociale diensten?
“De versterking van de eerste lijn gaat uiteraard ten koste van andere zaken. De budgettaire context is zeer moeilijk. Andere lokale werkingen kunnen we daardoor niet langer financieren. Dat zijn lastige keuzes. Want op andere domeinen stijgen de noden ook.
Maar ondanks alles doen en investeren we meer dan ooit tevoren. We hebben net een ambitieus armoedebeleidsplan opgesteld dat structureel inzet op armoedebestrijding over alle beleidsdomeinen heen. Zo zetten we extra in op de problematiek van uithuiszettingen, werken we in basisscholen met maatschappelijk werkers om vroeg sociale noden te detecteren en breiden we dat uit naar kinderopvang en secundair onderwijs, en komt er een sociaal mobiliteitsbudget om vervoersarmoede aan te pakken, met dank aan mijn collega-schepen Joris Vandenbroucke.”
Neemt de armoede toe?
“Steeds meer mensen kunnen hun huishuur niet meer betalen. We zien de dak- en thuisloosheid toenemen. Dat is een grote bezorgdheid. Maar die strijd kunnen we als stad niet alleen aan. Er is een doordacht plan nodig met andere overheden, maar dat ontbreekt. Meer zelfs, de weinige middelen die er vanuit de federale overheid voor extra winteropvang waren, werden door minister Van Bossuyt geschrapt. Haar mensbeeld staat vaak lijnrecht tegenover het onze.”
Maatschappelijk werkers brengen vaak het slechte nieuws dat iemand geen recht heeft op leefloon. Hun draagkracht is niet eindeloos. Hoe ondersteunt u hen?
“Ik heb ongelooflijk veel ontzag voor hoe iedereen binnen het OCMW deze aardverschuiving heeft aangepakt. Dit was een waanzinnige oefening. De onthaalcel fungeerde als eerste buffer. Verder proberen we onze maatschappelijk werkers zo helder mogelijke richtlijnen te geven. Maar het klopt, ze voeren vaak moeilijke gesprekken. Een leefloon krijgen, is ook confronterend. Een werkloosheidsuitkering krijg je omdat je rechten hebt opgebouwd, een leefloon omdat je niet voldoende middelen hebt om een menswaardig leven te leiden. Dat is een heel andere insteek.”
Gent bereikt nu de kaap van 1.000 extra leefloongerechtigden. Is de situatie nog wel houdbaar?
“Als we dezelfde kwaliteit willen blijven bieden, moet er structureel extra financiering komen. Want dit is op termijn niet houdbaar.”
Wat vindt u, als socialiste, eigenlijk van de maatregel om de werkloosheid in de tijd te beperken?
“(denkt na) Ik heb als bestuurder vooral meteen de handschoen willen oppakken, omdat ik echt vind dat het lokale niveau goed geplaatst is om mensen te begeleiden. Maar wel op voorwaarde dat we daarvoor de middelen krijgen en dat er een doordachte aanpak is voor activering over de verschillende overheden heen: federaal, Vlaams en lokaal.
Dat laatste gebeurt niet. Integendeel. Eerst duwt federaal minister van Werk David Clarinval de werklozen naar het OCMW en nu beslist Vlaams minister van Werk Zuhal Demir dat de middelen voor het OCMW om te activeren worden geschrapt. Tja, waar zijn we dan mee bezig? Ik begrijp dit oprecht niet.”
U postte hierover ook een felle video op Facebook. U was verbijsterd.
“Iederéén in het lokaal beleid was compleet verrast door deze beslissing. Ik vraag me oprecht af wie eigenlijk nog de verantwoordelijkheid voor de activering draagt? Ik maak me grote zorgen over de beslissing om de subsidies te schrappen voor de artikel 60-begeleiding, waarbij het OCMW als juridisch werkgever optreedt. Ik zie het OCMW als vangnet en springplank. Anderen precies eerder als het afvoerputje voor mensen die ver van de arbeidsmarkt staan.”
Minister Demir zwaait met een studie waaruit zou blijken dat dergelijke artikel-60 begeleiding geen resultaten boekt.
“Dat is totaal onjuist! In Gent stroomt 48% van de mensen die een dergelijk traject volgt uiteindelijk duurzaam uit naar werk. Dat is bijna één op twee.”
Hoe werkt zo’n traject precies in de praktijk?
“Ik geef graag het voorbeeld van een man van rond de 50, die al een hele tijd op leefloon stond en met psychische problemen kampte. We gingen stap voor stap met hem aan de slag. Eerst via een opbouwstage van drie dagen in de week in een sociaal restaurant. Toen dat goed ging, want werken is vaak een deel van de oplossing, kreeg hij een officieel artikel 60-contract van vier dagen in de week. Een grote stap voor iemand die jarenlang inactief was. De man bloeide open. Vanaf de tiende maand gingen we intensief aan sollicitatietraining doen en vandaag heeft hij een voltijdse job in een hotel. Enkel met zulke intensieve begeleiding krijg je mensen met zo’n zware rugzak opnieuw richting werk.”
Hoeveel geld loopt Gent mis door het schrappen van deze subsidie?
“Meer dan 2 miljoen euro per jaar. Er is gelukkig een overgangsjaar in 2027, maar ook deze kost komt dus op de lange termijn in de bak van het lokale bestuur. Ik heb twee vragen voor minister Demir. Eén, waarom is deze beslissing genomen? En, twee, hoe gaan we op deze manier de werkzaamheidsgraad van 80% bereiken?”
Iedereen een flexi-job zonder socialezekerheidsbijdragen. Misschien is dat het plan?
“De uitbreiding van de flexi-jobs is een extra horde op weg naar werk voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Deze zomer stelde het Rekenhof nog dat er in de horeca en de retail wel degelijk sprake is van verdringing. Flexi-jobs komen in de plaats van interimjobs en laagdrempelige reguliere jobs, die voor onze kortgeschoolde mensen goede opstapjobs zijn.
Laatst kreeg ik van een activeringsmedewerker het verhaal te horen van iemand die als interim aan de slag kon in een grote winkel. Nadien kon die er niet blijven. De winkel werd gerund met twee vaste medewerkers en vijftig flexi-jobbers. Vijftig! Zo maken we het voor werkzoekenden heel moeilijk om die eerste stap naar een duurzame job te zetten.”
Krijgen we de trend richting flexiwerk nog gekeerd?
“Voor alle duidelijkheid, ik werp geen steen naar de mensen die een flexi-job doen en ook niet naar werkgevers die van het bestaande systeem gebruik maken. Maar het is wel de opdracht van alle overheden samen om een visie te ontwikkelen over hoe we de werkzaamheidsgraad opkrikken. En dat gaan we niet doen als we systemen opzetten die perverse effecten hebben op het aanbod van laagdrempelige jobs. Voor mensen die ver van de arbeidsmarkt staan, is er een waaier aan jobs nodig. Ook het aanbod aan jobs in de sociale economie mag niet verder krimpen.”
Wat wordt de rol van de VDAB in dit alles?
“De eerste groep mensen die vanuit de werkloosheid bij de OCMW’s terechtkwam, kreeg twintig jaar geleden al van de VDAB te horen dat ze niet meer activeerbaar was. Het OCMW krijgt nu de boodschap dat wij hen moeten activeren en dat we financieel zullen worden gestraft als ze te lang in het leefloon blijven hangen. Over de rol van de VDAB is nog geen duidelijkheid. Eerst was er het bericht dat de VDAB zich zou richten op mensen die snel kunnen worden geactiveerd. Nu hoor je dat de VDAB toch een deel van de leefloongerechtigden in de begeleiding zou opnemen.
Nogmaals, alle overheden dragen hierin een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We zijn het eens over de doelstelling om zoveel mogelijk mensen aan het werk te krijgen. Laat ons dan ook de koppen bij elkaar steken en samen werken aan activering.”
Wordt Gent achtergesteld door de Vlaamse regering? De lijnen tussen Antwerpen en de Vlaamse regering zijn korter.
“Ik kan me niet inbeelden dat de N-VA-schepen voor Sociale Zaken in Antwerpen enthousiast wordt van de besparingen op de artikel 60-begeleiding en op het Gemeentefonds.”
Hoe frustrerend is het om een bestuursakkoord te maken dat je nadien niet kan uitvoeren door beslissingen van hogere overheden?
“Dat is zeker zo. Maar elke overheid staat vandaag voor moeilijke keuzes. De context is zeer moeilijk, ook internationaal. De keuze is: neem je als partij verantwoordelijkheid op of uit je vooral kritiek op de gevolgen van die zeer moeilijke context. Vlaams minister Melissa Depraetere investeert fors in sociale woningen en federaal minister Frank Vandenbroucke doet hetzelfde met bijvoorbeeld gratis psychologische hulp voor jongeren. Ook lokaal zijn dat thema’s waar wij op inzetten. Zonder socialisten zou dat nooit gebeurd zijn.”
Anderzijds werden de beperking van de werkloosheid in de tijd en de uitbreiding van de flexi-jobs ook mee beslist door uw partij.
“Ik heb ongelooflijk veel respect voor het gevecht dat onze ministers voeren in de Vlaamse en federale regering. Met 13% kan je niet verwachten dat elke regeringsbeslissing een doorslag is van uw verkiezingsprogramma. Zo werkt de democratie niet. Het zou inderdaad gemakkelijker zijn om aan de zijlijn te staan. Maar dat is niet de keuze van Vooruit. Wij hebben onze verantwoordelijkheid genomen. Om aan tafel te vechten voor gewone mensen. Hen zo veel mogelijk te beschermen. En om de inspanningen zo eerlijk mogelijk te verdelen.”
Bron: Sampol.be
by admin | nov 4, 2026 | Economie
In de marge van de vastgelopen begrotingsbesprekingen duikt weer de discussie op over de korting die topsporters – vooral topvoetballers – krijgen op hun bijdragen aan de sociale zekerheid. Moeten topvoetballers hun deel bijdragen om de begroting van ons land op orde te krijgen? Vicepremiers Maxime Prévot (Les Engagés) en Frank Vandenbroucke (Vooruit) vinden van wel. Professor fiscaal recht Michel Maus (VUB) en professor arbeidseconomie Stijn Baert (Universiteit Gent) zitten op dezelfde lijn.
Het was een voorbeeld dat vicepremier Maxime Prévot (Les Engagés) gisteren gaf in de studio van RTBF, maar het was niet toevallig gekozen.
“Wij stellen voor om de belastingvoordelen voor professionele voetballers te verlagen, wat 70 miljoen kan opleveren”, aldus Prévot. “En dat wordt geblokkeerd door Francs Borains.” Duidelijk een verwijzing naar MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, die ook voorzitter is van die voetbalclub.
Gisteravond deed ook vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit) zijn duit in het zakje bij VRT NWS Terzake.
Vandenbroucke verwijst naar de doemberichten van onder meer premier Bart De Wever (N-VA). “Als men zegt dat de financiële toestand zo dramatisch is, waarom ben je dan niet in staat om een einde te maken aan dat onwaarschijnlijke privilege van topvoetballers, die gewoon worden gesponsord door de sociale zekerheid?”, vroeg hij zich af.
“Ik ben verrast dat dit nu pas op tafel komt”, reageert fiscaal expert Michel Maus (VUB). Maar eigenlijk hoeft dit niet te verwonderen. “Dat dit net nu gebeurt, in de huidige budgettaire toestand, lijkt mij niet meer dan logisch.”
Waarom ingevoerd?
Het gunstregime voor sporters werd ingevoerd in de jaren 70. De politiek wilde op die manier jonge sporters beschermen. Zij hebben meestal een korte carrière, lopen risico’s omdat ze vaker geblesseerd raken en hebben geen werkzekerheid op lange termijn.
“In de jaren 70 was sport meestal nog iets van amateurs, maar intussen zijn we wel geëvolueerd naar professionalisme”, zegt Maus. “Tot halverwege de jaren 90 waren de meeste voetbalclubs nog vzw’s, maar vandaag is de setting totaal anders.”
Ook de lonen van professionele voetballers liggen vandaag immens veel hoger dan in de jaren 70. “Het is totaal verkeerd dat we die gunstregeling voor professionele voetballers blijven aanhouden”, vindt arbeidseconoom Stijn Baert (Universiteit Gent). “Het is oneerlijk tegenover de ‘gemiddelde schouders’, want voetballers zijn echt wel sterke schouders: ze verdienen zeer veel geld.”
Nochtans heeft de regering-De Croo in 2021 al gesleuteld aan de voordelen voor topsporters. “Er is al wat bijgestuurd, maar niet meer dan dat”, zegt Michel Maus.
“De sociale bijdragen zijn verhoogd en het verhaal van de bedrijfsvoorheffing is bijgestuurd. Maar wat niet is gebeurd, is dat ploegsporters ook als werknemers worden beschouwd die op dezelfde manier bijdragen aan hun sociale bescherming.”
Volgens het kabinet van vicepremier Vandenbroucke betalen ‘gewone’ loontrekkenden nu 13,07 procent van hun brutoloon als bijdrage aan de sociale zekerheid. Dat geldt ook voor voetballers, maar hun RSZ-bijdragen worden verminderd met een forfait van 281,73 euro per maand. Daarbovenop kunnen ze ook van een reeks andere maatregelen genieten, waardoor ze in realiteit maar 5,22 procent van hun brutoloon aan de sociale zekerheid besteden.
De tegenargumenten
We vroegen om een reactie aan de Pro League, die de belangen van 26 profclubs uit de Belgische voetbalcompetities vertegenwoordigt en aan MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, zelf ook lid van de Raad van Bestuur van de Pro League .
Geen van beiden heeft gereageerd op onze vraag. “Georges-Louis Bouchez is hier natuurlijk betrokken partij”, zegt Michel Maus. Het woord “belangenvermenging” wil de fiscalist duidelijk niet in de mond nemen.
“Vaak wordt het argument van de sportieve competitiviteit aangehaald”, weet Michel Maus. “Men zegt te vrezen dat men niet kan concurreren met clubs uit het buitenland en dus sportief achterop dreigt te raken. Brood en spelen speelt nog altijd een rol.”
Voetbalclubs kunnen de gunstregeling ook als extra argument gebruiken om spelers aan te trekken die anders misschien voor een club in Portugal of Italië zouden kiezen.
Volgens Stijn Baert houdt dat geen steek. “Eigenlijk zeg je dan dat je de sterkste schouders minder belast, terwijl uit onderzoek na onderzoek blijkt dat je als overheid korting moet geven aan wie het minst verdient. Bovendien betekent concurrentie met het buitenland in het voetbal dat je kan meespelen in Europese wedstrijden, maar dat hoort niet tot de basis van een voetbalclub.”
Kunnen concurreren met het buitenland is volgens Baert veel belangrijker voor bedrijven. “Zij moeten hun concurrentiekracht kunnen behouden om te overleven. Van een voetbalclub kan je dat niet zeggen.”
Hoe belangrijk?
Hoeveel de afschaffing van de gunstregeling voor topvoetballers kan opbrengen, is niet duidelijk. Vicepremier Maxime Prévot (Les Engagés) had het over 70 miljoen euro per jaar. Bij vicepremier Frank Vandenbroucke horen we bedragen van 100 miljoen per jaar als het gaat over bijdragen aan de sociale zekerheid en nog tientallen miljoenen aan fiscale gunstmaatregelen voor clubs.
Geen enorme bedragen dus, als je dat afzet tegen de 10 miljard euro die de federale regering zegt te willen vinden. “Maar het spreekt wel tot de verbeelding van mensen”, legt Michel Maus uit. Een symbooldossier wil hij het niet noemen, “want enkele tientallen miljoenen is voor de burger heel veel geld”.
Bron: VRT.be
