by admin | apr 6, 2026 | Economie
De huidige discussie over pensioenhervormingen vertrekt vanuit een voltijdse, ononderbroken loopbaan als norm. Wie langer werkt, meer bijdraagt en minder onderbrekingen kent, bouwt een beter pensioen op. Op papier klinkt dat logisch. In de realiteit van vele gezinnen met kinderen met zorgnoden is het dat allerminst, vindt Ad De Vrieze van netwerkorganisatie Cliëntenforum.
Wie neemt de zorg op?
Voor heel wat ouders – in het bijzonder ouders van kinderen met een handicap, chronische ziekte of complexe zorgnoden – is voltijds werken geen vrije keuze, maar eenvoudigweg geen haalbare optie. Zij nemen een groot deel van de zorg zelf op, niet omdat ze dat noodzakelijk zo willen, maar omdat er vaak geen alternatief is. Wachtlijsten in de zorg zijn structureel, personeelstekorten hardnekkig en ondersteuning lang niet altijd beschikbaar of flexibel genoeg om te combineren met betaalde arbeid.
Wie in die context zegt: “ga dan voltijds werken”, stelt meteen een tweede, zelden beantwoorde vraag: “wie neemt de zorg dan over?” Vandaag is het antwoord pijnlijk duidelijk: vaak niemand.
Die realiteit wordt nog scherper wanneer we kijken over de grenzen van één beleidsdomein heen. Ouders zien hoe kinderen noodgedwongen (deeltijds) thuis zitten door plaatsgebrek in het buitengewoon onderwijs of door schooluitval zonder passend alternatief.
Ze krijgen soms de erkenning dat de zorgnood hoog is — via een goedgekeurd persoonlijk assistentiebudget of bij meerderjarige kinderen een persoonsvolgend budget — maar moeten vervolgens jaren wachten voor dat budget effectief beschikbaar is, vaak zonder retroactieve ondersteuning. Ondertussen blijven wachtlijsten bij thuisbegeleidingsdiensten, multifunctionele centra en andere ondersteuningsvormen oplopen. De zorg is erkend, maar niet gedeeld.
Loopbaankeuze is gevolg van tekorten
In die context dreigen pensioenhervormingen die vertrekken vanuit het ideaalbeeld van een lineaire loopbaan deze ouders extra te benadelen. Onderbroken carrières, deeltijds werk of periodes van zorgverlof worden gezien als afwijkingen, als individuele keuzes met individuele gevolgen. Het ideaalbeeld miskent dat deze loopbanen niet het gevolg zijn van voorkeur, maar van structurele tekorten in zorg, onderwijs en ondersteuning.
Daarbij komt dat veel zorgouders naast uitvoerder van zorg ook een rol opnemen als ‘zorgmanager’. Zij plannen en coördineren therapieën, doktersafspraken en multidisciplinair overleg, stemmen af met scholen en hulpverleners en navigeren door complexe administratieve systemen. Die continue organisatie vergt tijd, flexibiliteit en mentale ruimte. Het is een bijkomende reden waarom een voltijdse job voor veel zorgouders geen realistische optie is.
Dubbele bestraffing
Zorg opnemen is dan ook geen privékwestie. Ouders die dag in dag uit zorgen voor hun kind, ontlasten niet alleen de zorgsector, maar maken ook inclusie, continuïteit en menswaardige ondersteuning mogelijk. Wanneer de overheid erkent dat er nood is aan assistentie, maar de effectieve ondersteuning uitblijft, worden ouders gedwongen die kloof zelf op te vullen. Vaak gaat dat ten koste van betaalde arbeid. Als diezelfde ouders vervolgens ook in hun pensioen worden afgestraft, ontstaat een dubbele bestraffing van maatschappelijke inzet.
Vanuit het Cliëntenforum maken we ons dan ook zorgen over deze blinde vlek. Een pensioenhervorming kan alleen rechtvaardig zijn als ze gedragen wordt over beleidsdomeinen heen. Zolang zorg, onderwijs en welzijn geen bijkomende garanties bieden dat zorg effectief gedeeld kan worden, blijft de oproep tot ‘langer en voltijds werken’ voor veel ouders leeg. Pas wanneer ondersteuning tijdig, toegankelijk en combineerbaar is, kan een ruimere loopbaan voor sommige ouders misschien wél een piste worden.
Pensioenhervormingen mogen geen bijkomende ongelijkheid creëren tussen wie zorg kan uitbesteden en wie dat niet kan, tussen wie een standaardloopbaan kan uitbouwen en wie structureel zorg draagt voor anderen. Zeker in een samenleving die steeds meer inzet op informele zorg en mantelzorg, is het tegenstrijdig om diezelfde zorg achteraf financieel te bestraffen.
Signalen van ouders
Een toekomstgericht pensioenbeleid vertrekt niet alleen van economische houdbaarheid, maar ook van sociale rechtvaardigheid. Dat vraagt dat zorg — ook informele zorg — zichtbaar wordt gemaakt, erkend en meegewogen. Niet als gunst, maar als structureel uitgangspunt.
Die expertise bestaat. Cliëntenorganisaties brengen al jaren signalen samen van ouders van kinderen met extra zorgnoden die vastlopen tussen werk, zorg en inkomen. Zij zien waar systemen wringen, waar beleid onbedoelde effecten heeft en waar bijsturing noodzakelijk is. Hun inzichten verdienen een volwaardige plaats in het debat.
Als we echt werk willen maken van eerlijke pensioenen, dan moeten we vertrekken van de levens die mensen vandaag leiden, niet van loopbanen die voor velen onhaalbaar zijn. Het is hoog tijd dat de realiteit van zorgende ouders expliciet wordt meegenomen in de verdere discussie over pensioenhervormingen.
Bron: sociaal.net
by admin | apr 6, 2026 | Economie
Middenveldorganisaties en oppositiepartijen komen met voorstellen om de overwinsten van oliebedrijven te belasten en de prijzen onder controle te houden. Zo neemt de druk op de regering om maatregelen te nemen in deze energiecrisis toe.
De grootste slachtoffers van de illegale oorlog tegen Iran zijn natuurlijk de mensen in de regio zelf, maar ook in Europa voelen we de gevolgen in de vorm van stijgende prijzen. Wat minder onder de aandacht komt, is dat er ook winnaars zijn in deze energiecrisis.
Overwinstbelasting
Zo maken oliebedrijven in de Europese Unie sinds het begin van de oorlog in Iran 81,4 miljoen euro extra winst per dag door de sterk stijgende brandstofprijzen. Dat berekende Greenpeace. Alleen al in maart streken ze 2,5 miljard euro extra winst op. In België gaat het om ongeveer 2,3 miljoen euro extra winst per dag.
“Terwijl mensen sterven in West-Azië en miljoenen mensen in Europa worstelen met torenhoge brandstofprijzen, laten regeringen toe dat oliebedrijven hun zakken vullen”, legt Joeri Thijs van Greenpeace België uit. “Regeringen moeten dringend hogere belastingen invoeren op alle winsten uit fossiele brandstoffen en dat geld gebruiken om de energierekeningen van mensen te verlagen, te investeren in goedkope, veilige en lokaal opgewekte hernieuwbare energie, en gemeenschappen te ondersteunen die getroffen worden door de klimaatcrisis.”
Concreet roept Greenpeace de lidstaten van de Europese Unie op om overwinstbelastingen in te voeren. Bij een overwinstbelasting wordt een percentage afgehouden van de winsten die duidelijk hoger zijn, bijvoorbeeld 30 procent hoger, dan in een normale periode, afgemeten aan een referentiejaar.
Wie alvast gewonnen is voor het idee, is Aimen Horch, de nieuwe voorzitter van Groen. In zijn eerste toespraak en zijn eerste tv-optreden sinds zijn voorzitterschap lanceerde hij de zogenaamde Trump-taks.
Concreet kan dat voor Groen op verschillende manieren. Via een heffing op volume, waarbij er per verkochte ton een overwinstbelasting gevraagd wordt. Zo heeft de vorige regering dat in 2022 succesvol gedaan. Ofwel met een tarief, zoals in andere landen gebeurd is tijdens de energiecrisis. In Nederland werd in 2022 een solidariteitsbijdrage voor de fossiele industrie ingevoerd van 33 procent voor winsten die 120 procent hoger lagen dan referentiewinsten (de winst die een bedrijf maakt in een ‘normaal’ jaar).
Hoeveel dat precies zal opbrengen, hangt af van hoe hoog de overwinsten zullen zijn. Maar Horch wijst erop dat de vorige federale regering tijdens de energiecrisis in 2022 een gelijkaardige belasting invoerde die toen 600 miljoen euro opbracht. De opbrengst moet volgens Horch gaan naar investeringen in hernieuwbare energie, omdat dat “de enige manier is om op lange termijn controle te krijgen over de energiefactuur.”
Naast hernieuwbare energie is ook investeren in energiezuinige sociale huisvesting een mogelijke sociaal-rechtvaardige klimaatmaatregel op lange termijn. Dat stelt in ieder geval Decenniumdoelen voor, een samenwerking tussen mutualiteiten, vakbondsorganisaties, armoedeorganisaties en andere middenveldorganisaties om structureel armoede te bestrijden.
Tegelijkertijd stelt Groen ook dat er maatregelen op korte termijn nodig zijn. Concreet stelt Horch voor om alle overbodige accijnzen en onnodige kosten, bijna 300 euro, uit de elektriciteitsfactuur te halen. Dat verlaagt de totale energiefactuur fors.
De factuur verlagen
De PVDA pleit net als Groen voor een belasting op overwinsten. In België betekent dat concreet dat Total en ExxonMobil die zullen betalen, maar ook bijvoorbeeld Shell boekt grote overwinsten. Daarom pleit de PVDA ervoor om ook op Europees niveau overwinsten te belasten.
De opbrengst daarvan moet voor de PVDA vooral dienen om de energiefactuur te doen dalen. Concreet stellen zij voor om de brandstofprijs te plafonneren op maximaal 1,60 euro. De prijs bestaat voor 72 procent uit accijnzen. Door die te verlagen wanneer de prijzen stijgen, is het mogelijk om een soort schokdemper op de prijs te zetten.
Naast overwinsten kan de overheid volgens de PVDA ook haar eigen meeropbrengsten gebruiken. Volgens berekeningen van de studiedienst van de PVDA kan de overheid door de stijgende energieprijzen naar schatting minstens 74 miljoen euro per maand aan extra inkomsten genereren uit btw op diesel, benzine, mazout en aardgas, als de prijzen op het niveau van begin deze week blijven. Op basis van de nieuwe prijsstijgingen deze week stijgen de meerinkomsten voor de overheid zelfs naar 94 miljoen euro per maand.
De stijgende energieprijzen jagen automatisch ook de btw-inkomsten omhoog. Hoe duurder brandstof en energie worden, hoe meer de staat int. “Dat is een pervers mechanisme: de overheid verdient aan een crisis die gezinnen steeds dieper in de problemen duwt”, zegt Peter Mertens, parlementslid van de PVDA. “Die extra inkomsten moeten integraal terugvloeien naar de bevolking, zodat mensen opnieuw ademruimte krijgen.”
Ook roept Decenniumdoelen op tot maatregelen om de facturen betaalbaar te houden. “Het sociaal tarief heeft tijdens de vorige energiecrisis bewezen dat het energiearmoede voorkomt”, zo klinkt het. “Het is structureel, gericht en effectief.” Decenniumdoelen vraagt daarom een uitbreiding en automatische toekenning van het sociaal energietarief voor de 20 procent laagste inkomens en de invoering van een getrapt systeem voor de groep uit het derde inkomensdeciel, zodat zij niet langer uit de boot vallen.
Het voorbeeld van Spanje
Het is dus vooral de vraag hoe zij de maatschappelijke druk kunnen verhogen op de regeringspartijen om iets te ondernemen. Daarbij wordt vooral gekeken naar Vooruit en CD&V, die in de vorige regering reeds een overwinstbelasting invoerden. Beide partijen hebben ook in de pers laten verstaan dat ze voorstander zijn van maatregelen om de energiefacturen onder controle te houden, maar voorlopig blijft premier De Wever (N-VA) volhouden dat er geen ruimte is om maatregelen te nemen. Tegelijkertijd is de geplande verhoging van de accijnzen op gas wel opnieuw uitgesteld.
Dat het ook echt anders kan, toont Spanje. In tegenstelling tot België dat er niet in slaagt om de illegale oorlog tegen Iran te veroordelen, heeft Spanje haar luchtruim gesloten voor de VS. Bovendien weigert het land de Trump-norm die landen oplegt om 5 procent van hun bbp te investeren in defensie. In plaats daarvan investeerde het land de afgelopen jaren meer dan andere Europese landen in hernieuwbare energie. De Spaanse bevolking plukt er vandaag de vruchten van in de vorm van stabielere energieprijzen.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | apr 6, 2026 | Economie
OPINIE
Een systeem dat is gebaseerd op oorlog, uitbuiting en ecologische ineenstorting doet de Apocalyps onvermijdelijk lijken -maar dat hoeft niet zo te zijn.
Toen ik vanmorgen wakker werd, zag ik een paar deprimerende – en verontwaardiging opwekkende – krantenkoppen. “BP en Shell zullen 5 miljard pond verdienen aan de oliecrisis”, schreef The Telegraph. “Aandelen van oliemaatschappijen stijgen naar recordhoogte nu de oorlog in het Midden-Oosten de prijs per vat de hoogte in jaagt”, schreef The Guardian.
Dit nieuws is natuurlijk niet verrassend. Ik schreef vorige week een paar artikels waarin ik erop wees dat oliemaatschappijen, dankzij de oorlog in Iran, grote winsten maken. Maar het is niet omdat dit soort dingen normaal zijn in een kapitalistische economie, dat we het ook moeten normaliseren.
De oorlog tegen Iran heeft op onthutsende manier de verbanden blootgelegd tussen oorlog, uitbuiting en de vernietiging van ons milieu. Enkele van de grootste en machtigste bedrijven ter wereld – bedrijven die al decennialang de planeet verwoesten – liegen daarover en corrumperen onze politiek om te voorkomen dat ze moeten betalen voor de sanering. Zij precies profiteren nu van een oorlog die voor alle anderen leidt tot armoede, ontworteling en de dood.
Deze oorlog heeft eens te meer aan het licht gebracht dat het economische systeem waaronder we allemaal leven irrationeel, onverdedigbaar en fundamenteel anti-menselijk is. Het is nog nooit zo duidelijk geweest dat we echt voor de keuze staan tussen het einde van de wereld en het einde van het kapitalisme.
Kapitalisme en de Apocalyps
Mark Fisher liet ooit de beroemde uitspraak noteren dat het veel gemakkelijker was om zich het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme. Dit komt deels door wat hij ‘kapitalistisch realisme’ noemde – het gegeven dat de kapitalistische ideologie zo diep in onze samenlevingen is ingebed dat het onmogelijk is geworden om ons een alternatief voor te stellen.
Een andere reden waarom het gemakkelijker is om je het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme, is dat het einde van de wereld tegenwoordig niet zo ver weg lijkt. Bij elke nieuwe oorlog, elk nieuw virus en elk nieuwsbericht over een dreigende ecologische ineenstorting zien we beelden van de Apocalyps voorbijflitsen.
Leven in een kapitalistische economie maakt het niet alleen moeilijker om je een alternatief voor het kapitalisme voor te stellen – het maakt het ook gemakkelijker om je het einde van de wereld voor te stellen.
Het is geen toeval dat Amerikaanse militairen te horen krijgen dat de oorlog in Iran de volgende stap is op weg naar de Apocalyps. Er kwamen talloze klachten van militairen in de hele VS nadat hen naar verluidt was verteld dat ze in de “eindtijd” leefden en dat deze oorlog deel uitmaakte van “Gods goddelijke plan”.
Commandanten kregen expliciet de opdracht om de troepen te mobiliseren door te citeren uit de Apocalyps, waarin een oorlog in het Midden-Oosten wordt beschreven die leidt tot het begin van Armageddon en de wederkomst van Christus.
Dit religieuze fanatisme draait niet alleen om het cultiveren van een rigide en exclusieve groepsidentiteit via christelijk nationalisme; het gaat erom mensen gerust te stellen dat ze gelijk hebben als ze het gevoel hebben dat ze de eindtijd doormaken. Je leven wordt steeds slechter, er loert overal een nieuwe crisis en je hebt niet veel hoop voor de toekomst – maar dat geeft niet, want het maakt allemaal deel uit van een veel groter plan.
Deze boodschap is zo overtuigend omdat het economische systeem waarin we leven zo destructief is. Hoe moeilijker het wordt om in hun levensonderhoud te voorzien, hoe dichter mensen bij de armoede komen, hoe banger ze worden voor een klimaatramp, en hoe vaker ze horen over dood en oorlog, hoe makkelijker het is om te geloven dat het einde daadwerkelijk nadert.
De profiteurs
Het kapitalisme is bezig mensen, de planeet en onze collectieve verbeeldingskracht langzaam te vernietigen – maar alleen voor de meerderheid. Voor de kleine minderheid die dit systeem bestuurt – de kapitaalbezitters, de politieke leiders en de bureaucraten die de hele machine aansturen – leveren oorlog, dood en vernietiging onvoorstelbare rijkdom op.
Van de oliemaatschappijen die megawinsten maken door de planeet te vernietigen, tot de CEO’s van techbedrijven die al onze hulpbronnen opslokken om hun mensonvriendelijke technologieën te voeden, tot het militaire apparaat dat apocalyptische beelden gebruikt om jonge mannen en vrouwen ervan te overtuigen te gaan sterven in weer een nieuwe oorlog die wordt gevoerd uit hoogmoed en voor de hebzucht van corrupte politici. Het systeem is niet voor iedereen disfunctioneel.
Deze kleine groep wil ons doen geloven dat het einde nabij is. In feite geloven ze dat zelf ook – en ze reageren daarop door te investeren in privélegers, militaire bunkers en missies naar Mars. Ze willen ons doen geloven dat er geen hoop is voor de toekomst – althans niet voor de meeste mensen, en niet op deze planeet.
Het zieke aan de huidige tijd is dat hoe meer ravage deze mensen aanrichten, hoe makkelijker het voor de rest van ons wordt om te geloven dat ze gelijk hebben – dat er echt geen alternatief is. Het einde komt eraan, de miljardairs die dit hebben veroorzaakt zullen vertrekken, en de rest van ons moet zich gewoon voorbereiden op wat daarna zal komen.
De strijd om de toekomst
Het ziet er op dit moment inderdaad somber uit, maar het einde – hoe dat er ook uit mag zien – is nog niet gekomen. En de strijd tegen degenen die deze wereld vernietigen, is niet hopeloos.
Voor elke miljardair die gif in de atmosfeer en via de ether verspreidt, zijn er tienduizenden mensen die vechten voor hun bestaan. Ze strijden tegen onvoorstelbare kansen in om weerstand te bieden aan imperialistisch geweld, uitbuiting van arbeiders, de aantasting van de planeet en de vernietiging van hun gemeenschappen. Af en toe winnen ze. Soms slagen ze er zelfs in iets nieuws op te bouwen.
Ik schrijf vaak over hun strijd. Ik heb er ook over geschreven in mijn laatste boek. Want deze verhalen vertellen ons iets wat de miljardairsklasse niet wil dat we het geloven: er is geen einde. Geen einde van de wereld, geen einde van de geschiedenis, geen einde aan de strijd. Alleen maar dezelfde strijd die keer op keer opnieuw gevoerd moet worden.
De wereldvernietigers willen dat we al onze energie steken in ongerustheid over de Apocalyps. Je proberen voorstellen hoe een nieuwe wereld eruit zou kunnen zien – al is het maar in onze eigen buurt – is een vorm van verzet. Het kan ons helpen de nodige inspiratie te vinden om eraan te beginnen bouwen.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | apr 6, 2026 | Economie
De hoeveelheid onbelaste rijkdom die de rijkste 0,1 procent in belastingparadijzen verbergt, overtreft het volledige vermogen van de armste helft ter wereld, dat bestaat uit 4,1 miljard mensen. Dat blijkt uit analyses van Oxfam. Dit onderstreept de noodzaak van internationale actie om extreme rijkdom te belasten en een einde te maken aan belastingparadijzen.
Het is vandaag, 2 april, precies tien jaar geleden dat de Panama Papers naar buiten waren gebracht, die op basis van miljoenen gelekte documenten onthulden hoe rijke personen en bedrijven constructies in belastingparadijzen gebruikten om vermogen te verbergen en belastingen te ontwijken. De huidige bevindingen van Oxfam tonen aan dat superrijken tien jaar later dit nog steeds volop doen.
“De Panama Papers onthulden een schaduwwereld waar de rijksten immense fortuinen stilletjes buiten het bereik van belastingen en toezicht verplaatsen. Tien jaar later sluizen de superrijken nog steeds gigantische rijkdom weg in offshore kluizen”, zegt Christian Hallum, belastingexpert bij Oxfam International.
Meer dan Franse bbp
Oxfam schat dat in 2024 3,55 biljoen dollar aan onbelaste rijkdom offshore werd gestald in belastingparadijzen en niet-gerapporteerde rekeningen. Dit bedrag is groter dan het bbp van Frankrijk en meer dan het dubbele van het gezamenlijke bbp van de 44 ‘minst ontwikkelde’ landen ter wereld.
De rijkste 0,1 procent bezit ongeveer 80 procent van alle onbelaste offshore rijkdom, ofwel zo’n 2,84 biljoen dollar. Binnen deze kleine groep bezit 0,01 procent, de ultrarijke top, ongeveer de helft daarvan. Dat komt neer op 1,77 biljoen dollar dat zij bezitten, zonder dat ze daar belasting over betalen.
“Dit gaat niet alleen over slimme boekhouding, het gaat over macht en straffeloosheid”, aldus Hallum. “Wanneer miljonairs en miljardairs biljoenen dollars wegstoppen in offshore belastingparadijzen, plaatsen ze zichzelf boven de verplichtingen die voor de rest van de samenleving gelden.”
Hallum: “De gevolgen zijn even voorspelbaar als verwoestend: onze openbare ziekenhuizen en scholen worden ondergefinancierd, onze sociale samenhang wordt ondermijnd door toenemende ongelijkheid, en gewone mensen moeten de kosten dragen van een systeem dat is ingericht om een kleine elite te verrijken.”
Hardnekkig hoog
Hoewel er vooruitgang is geboekt in het terugdringen van onbelaste offshore rijkdom, blijft het niveau hardnekkig hoog op ongeveer 3,2 procent van het mondiale bbp. Onderzoekers schrijven deze daling toe aan onder andere de invoering van de Automatische Uitwisseling van Informatie (AEOI) rond 2016. Maar de vooruitgang is zeer ongelijk verdeeld, doordat de meeste landen in het Globale Zuiden uitgesloten zijn van het AEOI-systeem, ondanks hun dringende behoefte aan belastinginkomsten.
Daarom roept Oxfam regeringen op om inclusieve samenwerking in de wereld te versterken om de superrijken te belasten en belastingparadijzen te beëindigen onder de aankomende VN-Conventie, de UN Tax Convention. Een recent onderzoek van het Oostenrijks Instituut voor Economisch Onderzoek bevestigde dat verschillende OESO‑landen miljarden euro’s kunnen terugwinnen door een nieuw internationaal belastingsysteem in te voeren, waarbij bedrijven hun winsten niet langer zomaar kunnen verplaatsen naar belastingparadijzen. Zo zou België jaarlijks tot 20 miljard euro extra kunnen innen.
Ook is het belangrijk dat regeringen belastingdiensten en financiële transparantie versterken, zodat overheden de middelen hebben om de rijkdom van de rijkste individuen te identificeren en te volgen. Dit kan onder meer via een wereldwijd vermogensregister.
Bovendien moeten regeringen ervoor zorgen dat de rijkste 1 procent aanzienlijk hogere belastingtarieven betaalt op zowel arbeids- als kapitaalinkomsten, met nog hogere tarieven voor multimiljonairs en miljardairs. Er moeten dus belastingen worden ingevoerd op extreme rijkdom op niveaus die voldoende zijn om ongelijkheid te verminderen.
bron: dewereldmorgen.be
by admin | apr 6, 2026 | Boeken
Wat als de grens van Europa niet alleen een lijn op de kaart is, maar ook een systeem dat mensenlevens tekent? In ‘Bel me als je daar bent’ reist migratie-expert Flor Didden langs de buitengrenzen van Europa en toont hij wat vaak schuilgaat achter beleidstaal, met schrijnende én hoopvolle verhalen.
Ooit al gehoord van ‘the life jacket graveyard?’ Neen? Zoek het op. Maar wees gewaarschuwd. Het beeld is niet fraai. En dat geldt voor veel beelden die Flor Didden schetst in dit boek. Zo belooft Linde Merckpoel, radiopresentatrice en verzorgster van Diddens voorwoord, me een boek dat noch wijst, noch roept, maar enkel laat zien.
En niets is minder waar. Het beeld van het kerkhof van reddingsvesten op Lesbos blijft hangen, niet alleen omdat het confronterend is, maar omdat het precies blootlegt waar dit boek over gaat: de grens is niet langer een abstractie. Ze is een plek waar “hoop en wanhoop elkaar dagelijks kruisen”, aldus Merckpoel.
Zo neemt Didden me de volle 233 pagina’s mee op een tijdreis die start in 2015, “het begin van een crisis die de Unie op haar fundamenten doet trillen”. Samen reizen we van Griekenland naar Tunesië en Libië, en van de Middellandse Zee naar Polen. Laat het ook net dit tienjarig, weinig te vieren, jubileum zijn dat de aanleiding vormt voor deze compacte reis langs Europa en zijn grenzen. De centrale vraag die boven het boek hangt, wordt al vroeg gesteld: ‘Hoeveel wreder kan dit nog worden?’
Migratie is normaal, ons beleid niet
Al snel in de inleiding van zijn boek toont Didden ons waar zijn boek op neer komt: migratie is normaal, ons beleid niet. Het doet me meteen denken aan de woorden van Antonio Guterres, voormalig Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, die ik zelf ooit neerschreef in mijn dissertatie: ‘Migratie is een feit van het leven, het is eigenlijk even oud als het menselijk leven zelf.’
Zo stelt ook Wali, Diddens eerste personage, en een vrijwilliger die ’s nachts mensen op de vlucht helpt in Brussel, hetzelfde als Guterres. Zelfde boodschap, andere boodschapper. De één een helpende burger, de ander een beleidsmaker.
Dit toont meteen aan wat Didden de lezer doorheen zijn hele boek probeert duidelijk te maken: elk mens wordt goed geboren, maar door context en positie gevormd tot dragers van een totaal ander wereldbeeld. De gedachte daarachter is helder: er is dus ruimte voor verandering. Het drama zit niet in migratie zelf, maar in de manier waarop staten en instellingen ermee omgaan.
Het drama achter staten en instellingen is dan ook wat de auteur ons probeert te tonen. ‘Gruwel lezen in rapporten van Human Rights Watch is één, het horen vanuit de mond van iemand die het effectief heeft meegemaakt, is toch anders.’ Door de afwisseling van rapporten en cijfers over ‘de migratiecrisis’, met getuigenissen van mensen als Danusjka van de Poolse grensgroep, of David van Refugees in Libya, legt Didden op een krachtige manier de hiaten in een Europees beleid bloot.
Zo stelt de auteur dat ‘de angst voor migratie al jaren de achilleshiel is van de Europese Unie’. Ook hier dacht ik terug aan een speech die Von der Leyen gaf in 2023 in de Europese Commissie: ‘We hebben nood aan sterke grenzen, maar we dienen steeds onze waarden hoog te houden.’
Deze zin gebruikte ik zelf ooit in een paper, vol overtuiging en trots van onze Europese waarden. Twee jaar later slaagde Didden erin om in zijn boek Von der Leyens uitspraak, en bijgevolg mijn trots, onderuit te halen door bloot te leggen hoe zij in dezelfde periode openlijk steun gaf aan Polen. Een land bekend om zijn pushbacks en mensenrechtenschendingen.
Het is dan ook net deze tragiek die doorheen Diddens boek sluimert: Europa spreekt nog altijd de taal van mensenrechten, terwijl het aan zijn grenzen systematisch precies die waarden ondergraaft. Dat spanningsveld, tussen het Europa van de verdragen en het Europa van prikkeldraad, pushbacks en afschrikking, vormt de rode draad van het boek.
Zo stelt Didden dat er ‘weinig meer daadkracht uitstraalt dan ijzer, beton en prikkeldraad’. En als er dan toch een punt van kritiek geformuleerd moet worden, is het in deze passage. De auteur laat hier een kans liggen om te spreken over de peperdure muur tussen Marokko en Ceuta en Melilla, twee Spaanse enclaves op Marokkaans vasteland. Een muur die dient om migranten buiten te houden, én die bovendien betaald is door de Europese Unie. Ondanks de terechte schouderklop aan Spanje voor zijn huidige moedige open migratiebeleid, was dit gegeven wel een interessante kanttekening geweest.
Van Lesbos tot Libië: feiten, fabels, en fataal falen
Didden legt vervolgens uit waar de titel vandaan komt: ‘Bel me als je daar bent’, woorden die ouders tegen hun kinderen zeggen wanneer ze vertrekken, in de hoop dat er ergens veiligheid wacht. In die simpele zin zit heel de kwetsbaarheid van migratie vervat: vertrek is nooit alleen beweging, het is ook afscheid, angst en onzekerheid.
Nergens was deze angst en onzekerheid zo voelbaar als in Griekenland in 2015. Het is dan ook niet toevallig dat Didden in 2025 terugkeert naar Lesbos, de plek waar tien jaar eerder de ‘Europese vluchtelingencrisis’ startte. Terecht suggereert hij dat die term, ter wereld gebracht door de media, zelf al misleidend is. De crisis zat niet in de komst van mensen op de vlucht, maar in het onvermogen, of de onwil, van Europa om menswaardig te reageren.
De passages over Moria, het beruchte vluchtelingenkamp op Lesbos met mensonterende en ongezonde omstandigheden dat in brand werd gestoken, tonen dit maar al te pijnlijk aan. Zo toont het voorval zowel het institutioneel falen van opvangsystemen aan, als dat het fungeert als symbool voor de bredere migratiecrisis. Het wanbeheer van één crisis zal steeds leiden tot een andere.
Het boek wordt nog donkerder wanneer Didden de Europese deals met Libië en Tunesië fileert. Hier verdwijnt elk restje hypocrisie. Wie nog gelooft dat Europa “vuile handen” vermijdt door uitbesteding, wordt hier genadeloos wakker geschud. De samenwerking met Libische milities en de kennis over deportaties naar de woestijn in Tunesië tonen aan dat de EU niet alleen toekijkt, maar actief meewerkt aan systemen van geweld.
Een van de krachtigste inzichten in dit hoofdstuk komt van David van Refugees in Libya: ‘Het geweld zit in het systeem en de instituties, niet in de mensen zelf.’ Dat is een cruciale zin. Want Didden vervalt nergens in het gemakzuchtige frame van ‘goede burgers versus slechte grenswachters’. Integendeel, hij laat zien hoe gewone mensen, in gewone functies, meedraaien in een systeem dat moreel onhoudbaar is geworden.
Geen monsters, maar mensen in een monsterlijk systeem
Net dat maakt Bel me als je daar bent sterker dan veel opiniestukken over migratie. Het boek reduceert niemand tot karikatuur. Niet de mensen op de vlucht, maar ook niet de kustwachter, de politieagent of de ambtenaar.
Dat blijkt bijvoorbeeld uit het hoofdstuk ‘Tinderdates met kustwachters’: mannen die geen sadistische stripfiguren zijn, maar zichzelf vaak zien als mensen die gewoon hun job doen, en daar een moreel verhaal rond bouwen waarin zij de helden zijn.
Dat is ongemakkelijk, maar net daarom belangrijk. Het kwaad is zelden spectaculair, vaak is het banaal, administratief en routinematig. Didden begrijpt dat. En hij begrijpt ook dat een systeem alleen kan blijven bestaan als voldoende mensen erin leren functioneren, zonder nog fundamentele vragen te stellen.
Van Moria tot Marrakech: hoe angst politiek wordt
Een van de meest interessante hoofdstukken gaat over de ‘Mars tegen Marrakech’ en de val van de regering-Michel. Hier verschuift het boek van de grens van Europa naar onze eigen achtertuin. En terecht: grensgeweld ontstaat namelijk niet alleen aan de rand van Europa.
Didden toont hoe het voormalig VN-Migratiepact, een in wezen gematigd kader, in België kon uitgroeien tot een symbooldossier dat doelbewust werd opgeblazen via desinformatie en politieke framing. Hierdoor zou een niet-bindend internationaal akkoord, waarin VN-lidstaten het idee hadden samen te werken om migratie veiliger, geordender en regulier te maken, nooit het licht te zien krijgen. De les is helder: migratieangst is zelden spontaan. Ze wordt georganiseerd, gevoed en electoraal uitgebuit.
Misschien is dat ook waarom desinformatie zo goed werkt: niet omdat mensen ‘dom’ zijn, maar omdat leugens vaak aansluiten bij een wereldbeeld dat al aanwezig is. De echte vraag is dus niet alleen waarom desinformatie aanslaat, maar welk onderliggend mens en wereldbeeld haar geloofwaardig maakt, én wie daar de macht over heeft?
Gelukkig is dit geen boek van louter wanhoop
Wat Bel me als je daar bent onderscheidt van pure aanklachtliteratuur, is dat het niet stopt bij ontmaskering. Didden zoekt ook naar alternatieven, naar mensen en plekken waar iets anders mogelijk blijkt. Dat maakt hoofdstukken over initiatieven als ‘duo for a Job’, de lokale solidariteit in Griekenland, of het dorp Camini in Italië zo belangrijk. Ze dienen niet als feelgood-intermezzo, maar als politiek bewijs: het kan anders.
Ook de analyse van de economische en demografische realiteit is relevant. In een vergrijzend continent is de migrant tegelijk ongewenst en onmisbaar. Of zoals het boek scherp samenvat: ‘de migrant is ongewenst tot blijkt dat hij onmisbaar is’. Dat is misschien wel een van de grootste voorbeelden van hypocrisie in het Europese debat: arbeidsmigratie wordt gretig benut zolang ze onzichtbaar, precair en rechteloos blijft.
Daarom is Diddens pleidooi voor legale en veilige migratieroutes geen naïeve droom, maar een nuchtere politieke conclusie. Wie migratie echt wil ‘beheersen’, moet net weg van de dodelijke logica van afschrikking en externalisering.
De façade barst
Het meest onthutsende aan Bel me als je daar bent is misschien niet dat het nieuwe feiten brengt, al doet het dat geregeld, maar wel dat het de morele structuur van het Europese migratiebeleid blootlegt. Europa presenteert zichzelf nog altijd als een ‘unie van waarden’, maar aan zijn grenzen gedraagt het zich steeds vaker als een fort dat rechten conditioneel maakt.
Didden laat zien hoe het asielrecht, opgebouwd in de schaduw van de Tweede Wereldoorlog, vandaag stap voor stap wordt uitgehold. Niet met één grote klap, maar via noodmaatregelen, uitzonderingslogica, deals met derde landen en juridische rookgordijnen.
Dat maakt het boek bijzonder relevant in een tijd waarin grensbewaking almaar vaker als vanzelfsprekend wordt gepresenteerd, en we aan de vooravond staan van de inwerkingtreding van het ‘nieuwe’, maar vooral strengere Europese migratiepact. Want wat hier op het spel staat, is niet alleen migratiebeleid. Het gaat ook over de vraag wat Europa nog wil zijn. En misschien nog fundamenteler: wie wij bereid zijn als mens te blijven zien.
Een noodzakelijk boek, ook voor wie denkt het debat al te kennen
Flor Didden schreef geen neutraal boek, en gelukkig maar. Zijn kracht zit net in het combineren van politieke analyse, terreinreportage en menselijke verhalen. Daardoor is Bel me als je daar bent niet alleen een boek over migratie, maar ook over macht, morele verschuivingen en de sluipende normalisering van geweld.
Het is een boek dat kwaad maakt, en dat moet ook. Maar het laat tegelijk genoeg licht binnen om niet in fatalisme te eindigen. Dat maakt de slotvraag des te pijnlijker: komt er ooit een dag dat Europa zich niet langer hoeft te schamen voor zijn migratiebeleid?
Bel me als we daar zijn. Een mooie eindzin, zou ik zeggen.
Bron: dewereldmorgen.be
