Verblind door het eigen grote gelijk stortte de Vlaamse Regering zich de voorbije jaren in de armen van Jim Ratcliffe. Nu de baas van chemiereus Ineos naar de internationale arbitragerechtbank trekt, riskeert de extreme naïviteit van de Vlaamse Regering de belastingbetaler honderden miljoenen te kosten.
Het bleef afgelopen week bij enkele korte berichtjes in de marge: Ineos sleept België voor de internationale arbitragerechtbank. Het Britse chemiebedrijf van grote baas Jim Ratcliffe voelt zich tekortgedaan door de beslissing van de rechtbank destijds om de omgevingsvergunning te vernietigen voor de bouw van Project One, de nieuwe ethaankraker in de Antwerpse haven.
Het tijdverlies dat daar het gevolg van was, zou het bedrijf voor vele honderden miljoenen euro’s extra op kosten hebben gejaagd. Die kosten wil Ineos nu verhalen op de Belgische belastingbetaler. Welke schadevergoeding Ineos precies voor ogen heeft, is nog onduidelijk, maar eerder sprak Ratcliffe al over een kwart boven op de initiële investering van 3,4 miljard. Dat zou 850 miljoen euro zijn.
Premier Bart De Wever (N-VA), die momenteel naarstig 7 miljard euro zoekt om de federale begroting op orde te krijgen, kan gelijk op zoek naar een miljardje extra. Met dank aan Jim Ratcliffe, voor wie De Wever hoogstpersoonlijk hemel en aarde bewoog om het omstreden Project One door te duwen.
Plat op de buik
De Wevers Vlaamse ambtsgenoot, Matthias Diependaele (N-VA), en Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) lieten in koor weten dat ze de beslissing van Ineos “ten zeerste betreuren” en herinnerden eraan dat “de Vlaamse overheid zich de voorbije jaren positief en constructief opgesteld” heeft om dit “strategisch belangrijke investeringsproject” mogelijk te maken.
Dat Vlaanderen zich “positief en constructief” heeft opgesteld, is een understatement van formaat. Apache bracht de voorbije jaren in kaart hoe de Vlaamse Regering, de stad Antwerpen en de Port of Antwerp-Bruges plat op de buik gingen om Project One naar Antwerpen te halen.
Exact een jaar geleden besliste de Vlaamse Regering, op voorstel van Matthias Diependaele, om 2 miljoen euro “strategische ecologiesteun” te geven aan Ineos voor de bouw van de ethaankraker.
Wie er de investeringsvoorwaarden voor strategische ecologiesteun op naslaat, moet vaststellen dat het dossier van Ineos daar niet aan voldoet. Maar de minister-president schoof de eigen Vlaamse regelgeving aan de kant om Ratcliffe toch een subsidie te kunnen toestoppen.
Eigen regels opzij
Die 2 miljoen euro is peanuts in vergelijking met de 500 miljoen euro overheidswaarborg die de Vlaamse Regering eerder al op tafel legde voor Project One.
Toen de Raad voor Vergunningsbetwistingen, intussen drie jaar geleden, de omgevingsvergunning voor Ineos vernietigde, besliste toenmalig Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) ook al om de eigen regels opzij te schuiven: Ineos mocht, in afwachting van een nieuwe vergunning, de Vlaamse centjes alvast als waarborg gebruiken om de periode te overbruggen.
Nochtans stond in de voorwaarden expliciet dat daarvoor eerst een definitieve vergunning nodig was. Met de beslissing om het geld toch al vrij te maken, nam de Vlaamse Regering een behoorlijk groot financieel risico. Enkel en alleen om Jim Ratcliffe te plezieren. De man die nu dus honderden miljoenen euro’s ‘schadevergoeding’ eist.
De commissieleden van het Vlaams Parlement kregen destijds geen inzage in de documenten over de voorwaarden waaronder het geld kon worden opgenomen – lange passages waren zwart gemaakt.
Dat zelfs de volksvertegenwoordigers geen inzage kregen, met als drogreden dat zoiets de concurrentiepositie van Ineos zou kunnen schaden, zegt alles over de sfeer waarin de deal werd beklonken.
Apache kreeg de documenten toen wél te zien. Specialisten die het dossier onderhandelden en minutieus hadden voorbereid, stelden daarin meermaals dat “het verkrijgen van de definitieve omgevingsvergunning cruciaal is” vooraleer de Vlaamse Regering de waarborg van 500 miljoen euro overheidsgeld mocht activeren.
Behalve subsidies en andere vormen van overheidssteun op maat – er werd onder meer ook een kaaimuur ter waarde van 75 miljoen euro aangelegd in de haven van Antwerpen om de fameuze drakenschepen van Ineos te laten aanmeren – zorgde de Vlaamse Regering ook voor wetgeving op maat.
Ondanks cruciale negatieve adviezen gaf de Vlaamse Regering begin 2024 een nieuwe vergunning aan Ineos. Dankzij het felbevochten stikstofakkoord was alvast een probleem uit het omgevingsdossier van Ineos van de baan – het bedrijf haalde aanvankelijk de stikstofnormen niet.
Met hoofdrolspelers als Bart De Wever, Matthias Diependaele en Annick De Ridder (N-VA) wist Jim Ratcliffe ook de beste propagandisten voor de kar van zijn nieuwe plasticfabriek te spannen.
Als volleerde cheerleaders bleven de N-VA-coryfeeën de komst van de nieuwe ethaankraker toejuichen als de ultieme groene investering in de haven, ook toen een berekening van de reële uitstoot van Ineos een heel ander verhaal vertelde.
Aanslepende procedure
Maar Vlaanderen dat met sloten geld, wetgevend werk op maat en promopraatjes geen kans liet voorbijgaan om Ineos te pamperen, krijgt nu dus stank voor dank. Jim Ratcliffe wil graag nog enkele honderden miljoenen euro’s van de Belgische belastingbetaler toevoegen aan de reeds opgestreken Vlaamse subsidies en overheidswaarborg.
Daarvoor klopt Ineos (via drie dochterondernemingen) aan bij de juridische autoriteit van het International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). Die bijzondere rechtbank van de Wereldbank buigt zich over geschillen tussen overheden en bedrijven.
Pittig detail: de Europese Commissie waarschuwde er eerder al voor dat de soevereiniteit van lidstaten in het gedrang komt wanneer een internationale rechtbank zich uitspreekt over nationale kwesties. Vooral wanneer het gaat om wetgeving die te maken heeft met milieu en klimaat.
Er is natuurlijk nog geen uitspraak in het voordeel van Ineos, en andere dossiers tonen aan dat de afwikkeling van dergelijke dossiers vaak vele jaren aansleept. Maar omdat België het ICSID-verdrag heeft onderschreven, moet het straks de uitspraken wel volgen.
Naïeve fundi’s
Wat de uitkomst van de internationale arbitrage ook wordt, het signaal is overduidelijk: de Vlaamse Regering krijgt van Jim Ratcliffe stank voor dank.
Diependaele en Brouns mogen de gang van zaken dan al betreuren, de hamvraag is natuurlijk of ze iets anders mochten verwachten van de rijkste Brit die zijn imperium bouwde op discutabele overnames, te boek staat als overtuigd brexiteer en recent nog liet weten – nota bene vanuit zijn residentie in Monaco – dat Groot-Brittannië “is gekoloniseerd door migranten”.
De politieke verantwoordelijkheid voor de miskleun is dan ook overweldigend. Vooreerst is er de vernietigde omgevingsvergunning zelf. Die werd indertijd afgeleverd door toenmalig minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA).
De loutere vaststelling dat de Raad voor Vergunningsbetwistingen die vergunning vernietigde, betekent dat de minister broddelwerk afleverde. Broddelwerk dat de belastingbetaler straks mogelijk honderden miljoenen euro’s kan kosten.
Daarnaast is er de gretigheid waarmee de Vlaamse Regering – aangevuurd door de Antwerpse N-VA en Port of Antwerp-Bruges – zich blindelings in de armen van Ratcliffe stortte. Tegelijk werd kritiek op Project One, de miljoenensubsidies, de gigantische borgstelling en het juridisch maatwerk consequent weggezet als verzet van naïeve groene fundi’s. Maar wie zijn de naïeve fundi’s in dit verhaal?
Te vrezen valt dat een legertje communicatieadviseurs nu op zoek mag naar een zondebok. Het is veel gemakkelijker om de schuld af te schuiven op iemand anders dan mea culpa te slaan en het beleid bij te sturen.
Ngo’s die het destijds aandurfden om verzet aan te tekenen tegen de omgevingsvergunning voor Ineos, maken maar beter hun borst nat.
Bron: APACHE.be