De niet zo nobele kunst van het huurders weggommen

De niet zo nobele kunst van het huurders weggommen

Laten we hopen dat formateur Diependaele minister Diependaele de les spelt. Een koerswijziging op Wonen is immers fundamenteel.

Op 1 juli, zal mogelijk duidelijk worden hoe veel kandidaat sociale huurders op magische wijze van de wachtlijsten verdwenen zijn. Een nieuw digitaal systeem, ingevoerd door Vlaams minister van Wonen en huidig Vlaams formateur, Matthias Diependaele, verplicht alle kandidaat-huurders zich digitaal voor een wachtlijst te registreren. De verwachting is dat velen – vaak kwetsbare profielen – deze nieuwe digitale drempel niet of met moeite zullen overwinnen.

De minister is niet aan zijn proefstuk toe. In de afgelopen 5 jaar heeft hij er een kunst van gemaakt zo veel mogelijk mensen te ontmoedigen nog voor een sociale woning te kiezen. Dat daarbij de nood alvast in schijn daalde om die sociale woningen ook effectief te bouwen en zo de opdracht van de minister zelf te verlichten, is vermoedelijk meegenomen.

De minister mag zichzelf dan regelmatig op de borst kloppen – onder meer met stoere berichten over sociale huurders die een buitenlandse eigendom blijken te bezitten (0,1% van de huurders, vaak in gedeeld bezit) – de effectieve woningnood verdwijnt er natuurlijk niet door. Ook al gomt de digitalisering een deel van de 176.000 kandidaat huurders van de lijst, het blijven reële mensen met een woningnood die in een Vlaamse woningmarkt terechtkomen die – nomen est omen – ‘aan de markt’ is overgelaten. Een markt waar vraag en aanbod regeert in een vaak vernietigend spel voor zij met de minste kansen.

Dat is en blijft zorgwekkend.

Zorgwekkend, in eerste instantie, voor de kandidaat-huurders zelf. Zij worden met een realiteit geconfronteerd waar ze zelf weinig aan kunnen verhelpen én krijgen er nog een stigma van potentiële valsspeler bovenop. Zorgwekkend ook, voor de woningmarkt, waar sociale woningen een belangrijke stabiliserende functie vervullen voor de private woningprijzen. Hoe meer vraag, hoe hoger helaas de prijzen van zowel de koop- als huurwoningen. Zorgwekkend, ten slotte, voor een belangrijk basisprincipe in onze samenleving, waarbij we sociale mobiliteit ook voor zij die het moeilijk hebben proberen te realiseren. Immers, hoe meer mensen de basis van onze samenleving schragen, hoe beter ze standhoudt. Degelijke huisvesting – daar zijn alle experten het over eens – is absoluut noodzakelijk voor het uitbouwen van een stabiele toekomst. Met hoe meer we dat doen, hoe beter voor allen. Ook werkgevers en vakbonden maakten het afgelopen maand nog eens samen duidelijk in een gemeenschappelijke oproep: er is geen alternatief, bouw gewoon meer sociale woningen.

Het is bijzonder vreemd dat we een minister toelaten deze belangrijke maatschappelijke basis te ondermijnen. Dat komt natuurlijk deels door het discours dat Diependaele hanteert. Zijn ‘voor wat hoort wat’ aanpak past perfect in het breed gedragen gevoel dat er geprofiteerd wordt van de met hard werk verkregen welvaart. Dat eventuele misbruiken aangepakt moeten worden, staat buiten kijf. Maar we moeten opletten dat het straffen geen doel op zich wordt. In een sociale woning wonen is geen schande en mag dat ook niet worden door een dergelijk volgehouden politiek discours. Bovendien, het valt bezwaarlijk vol te houden dat sociale huurders de oorzaak zijn van economische malaise. Daarvoor zijn er andere spelers aan te duiden.

In die context kunnen we ons echt wel vragen stellen bij verschillende van de maatregelen die Matthias Diependaele invoerde. Kijk bijvoorbeeld naar de voorwaarde van lokale binding om recht te hebben op een sociale woning. De kandidaat dient hiervoor in de laatste 10 jaar minstens 5 jaar in dezelfde gemeente te wonen. Een stevige drempel voor nieuwkomers, maar het botst net zo goed op tewerkstellingskansen; kandidaat-huurders zullen twee maal nadenken voor ze een job verder weg aanvaarden. Of kijk naar de impact op de erfenisrechten van kandidaat-huurders. Vandaag worden zij verplicht om ofwel een erfenis te aanvaarden en daarmee hun kansen op een sociale woning te verspelen ofwel de erfenis te laten schieten. Dat is een bijzonder moeilijke én pijnlijke beslissing voor alle gevallen waar het vruchtgebruik van de ouderlijke woning nog naar de langstlevende partner gaat. Of kijk, ten slotte, naar de ‘middelentoets’ die de minister invoerde. Wie meer dan een bepaald – niet bijzonder hoog – bedrag bezit, maakt opnieuw geen kans op een sociale woning. Dat lijkt logisch, maar verhindert wel dat kandidaat gezinnen veel sparen. Bijvoorbeeld om de kinderen te laten studeren.

Het zijn drie maatregelen die weliswaar misbruik bij een (soms verwaarloosbare) minderheid tegengaan, maar vooral ook een rem zetten op de sociale mobiliteit van velen. Een betaalbare woning is het begin van alles. Het helpt mensen om stappen te zetten richting arbeidsmarkt, om te participeren en integreren, om te sparen en omhoog te klimmen. De vorige Vlaamse regering probeerde dit principe om te draaien en bleef daarbij blind voor de brede gevolgen. Laten we hopen dat formateur Diependaele minister Diependaele hierover nog even de les spelt. Een koerswijziging is immers fundamenteel.

Bron: SAMPOL

Wat wil de arbeidersklasse?

Het ligt niet voor de hand vandaag de stem van de arbeidersklasse te zijn. De werkende bevolking blijft erg verdeeld, spreekt niet met één stem.

De wortels van de arbeidersbeweging liggen natuurlijk in de arbeidersklasse. Die ontstond met de Industriële Revolutie. Eerst werd hun lamentabele leven aangeklaagd in de sociale romans van auteurs als Charles Dickens of Victor Hugo. Dan werd de sociale kwestie opgepakt door de eerste sociologen. Doorheen de opstanden van 1848 ontstonden mutualiteiten, coöperatieven, vakbonden en politieke clubs. En in 1871 met de Commune van Parijs een eerste sociale revolutie. Zo’n honderd jaar na de Industriële Revolutie was er de georganiseerde arbeidersbeweging.

Vanaf dan werd de emancipatie van de mensheid gekoppeld aan de lotsverbetering van de werkende klasse. Wel onder twee voorwaarden: de eenmaking van de klasse – voor een gezamenlijk klassenbewustzijn – én een maatschappelijk programma waarvan ook andere klassen – de boeren, de zelfstandigen – beter werden. Tot vandaag blijft dat een inzet in de politiek. Eenheid en maatschappelijk draagvlak creëren. Het is het verhaal van de drie algemene stakingen voor het stemrecht, van de strijd om arbeidstijdverkorting, het recht op onderwijs, het betaald verlof, om de sociale zekerheid en uiteindelijk de wettelijk vastgelegde krachtsverhoudingen in de naoorlogse welvaartsstaat. Aan dat sociaal contract werd vanaf de jaren 1980 een einde gemaakt door de neoliberale draai. De burgerij wilde meer rentabiliteit los van sociale begrenzing. Voorop kwam de gezondheid van de markteconomie, de concurrentiecapaciteit, de winstverwachting, de budgettaire politiek. Deregulering, flexibilisering, liberalisering en privatisering.

KLASSENBEWUSTZIJN?
Wat is vandaag dan nog de arbeidersklasse? In de klassieke definitie is ze groter dan ooit: al die mensen die verplicht zijn hun arbeidskracht te verkopen om in leven te blijven. Wereldwijd geldt dat zeker. Maar in de industrielanden heeft de sociale crisis huisgehouden. De algemene tewerkstelling van de na-oorlog bestaat niet meer. Ongeveer de helft van de ‘arbeidersklasse’ leeft van uitkeringen. De arbeidsmarkt is grondig veranderd. De grootindustrie is doorgaans vervangen door een financiële kerngroep met vele onderaannemers, vooral in lageloonlanden. Vele contracten werden omgezet in facturering aan zelfstandigen. Collectieve loononderhandelingen werden afgeblokt door de loonnormwetten.

De samenleving werd duaal. Een deel ging erop vooruit en werd vanaf de jaren 1990 in de literatuur naar Amerikaans model de ‘nieuwe middenklasse’ genoemd. In het Vlaams-nationale jargon: ‘de hardwerkende Vlaming’. Een deel geraakte in bestaansonzekerheid, werd afhankelijk van erg flexibele arbeid in de grijze of zwarte markt. Meer werkdruk en stress. Het sociale werd gevat in individualisering en atomisering. Thuiswerken en schermvergaderen hebben het samen werken veranderd. De publieke opinie werd minder aandachtig voor de productievoorwaarden dan wel voor leefstijl en de belangen van de consument. De samenleving ziet er vandaag heel anders uit dan zo’n vijftig jaar geleden.

Is de werkende klasse nog wel een maatschappelijke actor? En zo ja: over wie gaat het dan? Met welke eenheid? Welk maatschappelijk project? Met welke sociale basis?

De georganiseerde arbeidersbeweging heeft verschillend gereageerd op de veertig jaar neoliberale globalisering. De grote sociale organisaties (vakbonden, mutualiteiten) zorgden in de aanvang ook voor de uitvallers (werklozen, jongeren, migranten…) maar concentreerden zich gaandeweg steeds meer op de verdediging van verworven rechten van de werkenden. Sterke sectoren domineren de interprofessionele werking. Ze hielden stand door de dienstverlening verworven in de welvaartsstaat. Daardoor blijven de vakbonden in België het sluitstuk van de arbeidersbeweging. In de naoorlogse jaren waren ze ook de motor van een maatschappelijk project. Vandaag zitten ze in het defensief en moeten ze voortdurend pogen de meubelen te redden. Het had mooi geweest mocht er een post-Covid herbronning hebben plaatsgevonden.

SECTAIRE VERDEELDHEID IN DE POLITIEK

De sociaaldemocratie wil vooral blijven besturen. Ze haalde in 1981 nog een kwart van de stemmen en 61 zetels! Dan maakte ze de sociaalliberale draai, een vermeende ‘Derde Weg’ tussen kapitalisme en socialisme. Tot ver in de jaren 1990 bleef ze een belangrijke kracht in de EU. Maar die macht is gebruikt om het huidige liberale Europa vorm te geven. Er is nagelaten de globalisering ook een sociaal statuut te geven. Vanaf dan ging het bergaf.

Vandaag heeft de sociaaldemocratie in België nog 16% van de stemmen en 29 zetels. Vooruit, en vooral Connor Rousseau, stopte de achteruitgang door te mikken op de corporatistische reflex van de werkende klasse, met begrip voor de racistische ondertoon ook in de eigen achterban, en vooral gericht op het behoud van eigen koopkracht en sociale zekerheid. De partij zet zichzelf in het centrum van een sterk rechtse samenleving. Van daaruit wil ze overleg met de op groei gerichte belangen van de ondernemers, gedragen door de rechtse zwenking. Rik Van Cauwelaert heeft gelijk Vooruit nog steeds een sociaalliberale partij te noemen. De socialisten zouden best opnieuw eens over de economie nadenken, over basisvoorzieningen, prijzen, korte ketens, eigendomsverhoudingen in de huisvesting, openbaar industrieel initiatief, structuurhervormingen, enzovoort. Ook al krijgt Rousseau de steun van de Vlaamse vakbondstop, qua programma is de kloof groot. Het wordt moeilijk voor hen de sociale zekerheid en de koopkracht echt te verdedigen. Bezuinigen en ontmantelen, is immers de bedoeling van rechts.

PVDA heeft de verschillende gaten opgevuld gelaten door de neergang van de traditionele arbeidersbeweging en de overlegeconomie: het reformisme van de sociaaldemocratie, de vele kleuren communisme, delen van de nieuwe sociale bewegingen, … De partij spreekt in naam van de werkende klasse, richt zich tot de vakbonden, tot de arbeiderswijken. Het programma is niet afgeleid uit een klassenanalyse of een ‘wetenschappelijk socialisme’, wel uit veelvuldige bevragingen. In die zin drukt de partij zeker uit ‘wat er leeft’. En dat leidt tot heel wat eisen die niet met de neoliberale prioriteiten zijn te verzoenen. Ze kunnen dus niet worden gerealiseerd via onderhandelingen met rechts. Maar dat is nog niet omgezet in een alternatief transitieplan of beleid. Dat is nodig, vooral omdat de ervaringen van het stalinistisch communisme niet voor herhaling vatbaar zijn. Vandaar dat de partij, zonder duidelijk beleidsplan, genoodzaakt is zich (voorlopig?) te blijven richten op mobilisatie, activisme en oppositie.

De politieke ecologie heeft geen eigen sociale basis, alleen een electoraat. Zij spreekt niet in naam van een specifieke sociale groep, maar in naam van het ecosysteem. Vanuit die uitdagingen wordt een programma voorgesteld aan kiezers. Dat maakt de partij erg afhankelijk van de prioriteiten en de volatiliteit van het electoraat en van de agendasetting in media en publieke opinie. Ook omdat de groene transitie een sociale stabiliteit vereist die vele mensen in deze samenleving niet hebben. Groen heeft geen economisch alternatief, enkel een paar richtlijnen: circulair, korte keten, duurzaam. Vandaar dat de politieke ecologie vooral de nieuwe middenklasse aantrekt en te weinig biedt aan de precaire behoeftigen, ook al ondersteunen ze herverdeling. Wijlen Bruno Latour riep daarom op een nieuwe ecologische klasse vorm te geven.

INTUSSEN BLIJFT RECHTS AAN ZET
De werkende bevolking blijft zo erg verdeeld, spreekt niet met één stem. Een belangrijk deel, zelfs van de gesyndiceerden, is verleid door de rechtse en uiterst-rechtse demagogie. De progressieve partijen leven in hun eigen silo. De uitdagingen in een neoliberaal kapitalisme op zoek naar nieuwe vormen van protectionisme zijn groot. Rechts gaat voor ‘law & order’ gesteund door de conservatieve vleugel van het eigen volk en met veel strengere voorwaarden voor nieuwkomers. Links heeft geen ander maatschappelijk plan. Elk op zich zijn de partijen niet in staat zo’n alternatief uit te werken. Omdat ze een verschillend uitgangspunt hebben, elk een verschillende sociale basis bereiken, verschillende belangen dienen, en erg sectair zijn. Bart De Wever is superieur, niet omdat hij zo hoogbegaafd is, maar wel omdat zijn maatschappelijk plan samenvalt met de belangen van zijn achterban.

Het ligt niet voor de hand vandaag de stem van de arbeidersklasse te zijn. De vereisten blijven de eenheid van de klasse herop te bouwen en dan een maatschappelijk project te verdedigen. Ter linkerzijde zijn er vandaag veel die gezien de segmentering van de klasse eerder kiezen voor een stem van het ‘volk’, een populaire klasse van werkenden, steuntrekkers en uitvallers en die te bereiken met een ‘populistisch’ programma tegen een ‘elite’. Het blijft een debat, ook bij analisten en denkers. Maar de sleutel ligt bij eenheid en samenwerking. En die schijnt, zo blijkt uit de Europese ervaringen, niet te komen uit redelijk inzicht maar uit politieke noodzaak.

Vandaag dreigt de verrechtsing van het centrum de macht aan te bieden aan uiterst rechts. Dat noodzaakt links tot eenheid. Samen op straat en samen in een front. Dat is wat de meesterstrateeg in Bart De Wever hier nog even wil vermijden. Geen front nu met Vlaams Belang. Nog niet. Geen verenigde oppositie door Vooruit aan boord te hijsen. Eerst een krachtig rechts bestuur onder de noemer van ‘centrum’. De consolidatie in het staatsapparaat (zie Orban, zie Meloni, zie Wilders, zie …) komt in een volgende fase. En zolang partijen alleen met de eerstvolgende verkiezingen bezig zijn, hebben ze geen alternatief strategisch transitieplan. Misschien in de aanloop naar oktober. Wie weet.

Bron: SAMPOL

Wij passen voor een regering-Jambon 2.0

Op Welzijn, Kinderopvang, Onderwijs, Openbaar Vervoer en Wonen is een koerswijziging nodig.

De verkiezingsuitslag van 9 juni 2024 ligt er. Vooruit hoort bij de winnaars van deze verkiezingen. En er moeten twee regeringen gevormd worden. Dat zet journalisten aan tot gretig schrijven. Tal van analyses volgen, zowel gebaseerd op cijfers als op het buikgevoel van veel commentatoren. Maar één ding staat vast: de partijen die de huidige Vlaamse regering vormen, gaan er allemaal op achteruit. Zij werden genadeloos afgestraft door de kiezer. En dat kan ook niet anders als je het beleidsresultaat van 10 jaar rechts in Vlaanderen bekijkt: achteruitgang.

De centrumrechtse coalities onder Bourgeois en Jambon wonnen geen enkele zetel bij in tien jaar tijd. Sterker, ze verloren in twee stappen de helft van hun zetels. Van de 89 zetels in 2014 blijven er nu nog 56 over. 43 zetels verlies, goed voor 48%.

Er is maar één conclusie mogelijk: de Vlaamse kiezer is deze ploeg én hun beleid moe. Dit is zelfs geen zesjescultuur meer, het is een zware buis en niets minder.

Op één debat tijdens deze campagne vroeg ik de kopman van N-VA voor het Vlaams Parlement een simpele vraag: ‘Vertel me eens wat je nu Vlaams beter doet?’. Ook al zou je verwachten dat een overtuigd Vlaams-nationalist met een hele reeks voorbeelden zou proberen het publiek te overtuigen, verraste het antwoord me. “Het Vlaams onderwijs, kijk maar naar Brussel.”

En ook al heeft het Nederlandstalige onderwijs in Brussel veel aantrek, wisten de West-Vlaamse kiezers in de zaal wel beter. Kwam N-VA, na een legislatuur vol van lerarentekorten, dalende onderwijskwaliteit en capaciteitstekort onder minister Weyts, nu werkelijk af met dat voorbeeld? Is that the best you got? Is dat uw kracht van verandering? Een minister zonder visie, zonder plan, zonder broek.

Een decennium rechts bestuur in Vlaanderen leverde een triest resultaat op. Wie een slimme Vlaamse overheid wenst die mensen die keihard hun best doen vooruit stuwt, komt bedrogen uit en moet vooral … wachten. Bestaande wachtlijsten (personen met een handicap, jeugdzorg, sociale huisvesting) liepen op, en er kwamen er ook nieuwe bij. Deze regering slaagde erin om bijna 2.000 plaatsen in de kinderopvang te doen verdwijnen en 3.400 bushaltes te schrappen.

En dat is waar gewone mensen van wakker liggen. In West-Vlaanderen legden we meer dan 600 km huisbezoeken af. Aan bijna elke deur ging het over afgeschafte bushaltes, langere wachtlijsten en besparingen op het kindergeld. Die vragen, die eisen blijven overeind. Het feit dat het te weinig over het Vlaamse beleid ging tijdens de campagne, stelden N-VA en CD&V in staat om te doen alsof ze daar niet hebben meebestuurd. Maar de kiezer beseft heel goed wie een miljard euro bespaard heeft op onze kinderen, de lobby beloonde en de rekeningen voor gewone dingen enkel maar duurder maakte.

Ondertussen loopt de verkenningsronde voor een nieuwe Vlaamse regering. Wie een koerswijziging wil in het Vlaams beleid, kan op Vooruit rekenen. Vooruit voerde een campagne voor meer koopkracht, betere en betaalbare zorg en investeringen en hervormingen in kinderopvang en onderwijs, met liefst van al een minister van het Kind. Die strijd voor meer gezondheid en koopkracht werd beloond in het stemhokje.

Vooruit wil haar verantwoordelijkheid nemen. Maar enkel met een ander, socialer en warmer beleid in Vlaanderen. Wij passen voor een regering-Jambon 2.0. Op Welzijn, Kinderopvang, Onderwijs, Openbaar Vervoer en Wonen is een koerswijziging nodig. Een extreemrechtse regering in Vlaanderen is dankzij de winst van Vooruit onmogelijk. Vermijden dat er een rechts beleid gevoerd wordt, zal aan onderhandelingstafel moeten gebeuren. Op Vooruit kan je rekenen.

Bron: SAMPOL