by admin | sep 6, 2026 | Varia
De toekomst van Duitsland is in handen van de kiezers die nu zondag gaan stemmen in Saksen-Anhalt, en over twee weken in Mecklenburg-Voor-Pommeren. De Standaard trok door beide Oost-Duitse deelstaten om te begrijpen waarom mensen er zo massaal kiezen voor de extreemrechtse AfD.
“Blauwe hemel, blauwe plakkaten. De Heimat staat recht!” Opgewekt schalt het AfD-verkiezingslied uit de boxen in Weferlingen. Een zwoele vrouwenstem zingt over “Schmetterlinge im Bauch” en belooft: “Alles ist möglich.” Het is midden augustus en voor dit onooglijke Oost-Duitse dorpje, niet meer dan 2.400 inwoners groot, is de AfD-bijeenkomst een belevenis van formaat. Ulrich Siegmund, de lijsttrekker van de extreemrechtse Alternative für Deutschland, houdt ook bijeenkomsten in grote steden als Maagdenburg, Halle en Dessau-Rosslau. Maar in tegenstelling tot de kopstukken van de andere partijen reist hij ook onvermoeibaar de rest van Saksen-Anhalt af, tot in de meest vergeten uithoeken. Hij wordt er ontvangen als een popster. Mensen stoten elkaar lachend aan en roepen “Ulli, Ulli!”.
Deze voormalige Oost-Duitse deelstaat gaat prat op zijn chemiesector, met een omzet van 9,6 miljard en goed voor 50.000 jobs. Maar zoom even uit en je ziet dat de werkloosheid er 25 procent hoger ligt dan het Duitse gemiddelde. Jongeren trekken er weg en de bevolking mort en veroudert.
Siegmunds partij loopt hier al maanden voorop in de peilingen, zowel in Saksen-Anhalt als in het eveneens Oost-Duitse Mecklenburg-Voor-Pommeren, waar er op 20 september verkiezingen zijn. In Saksen-Anhalt stevent de partij zondag af op 43 procent of meer, ver voor CDU-minister-president Sven Schulze. Door het grillige spel van de zetelverdeling is een absolute meerderheid niet uitgesloten. Ook in Mecklenburg-Voor-Pommeren staat de AfD een eind voor, maar daar kruipt de SPD wel dichterbij.
De Standaard trok naar een tiental verkiezingsbijeenkomsten van de AfD en haar uitdagers in beide deelstaten om zelf te peilen hoe de partijen in de campagne zitten. Maar vooral ook om te proberen begrijpen waarom zoveel kiezers hun neus ophalen voor de klassieke partijen en klaar zijn om een extreemrechtse partij de volledige macht in handen te geven. De kans lijkt klein dat de Duitse beschuldigingen aan Rusland, over de mislukte drone-aanval in Leipzig, nog veel kiezers zullen beïnvloeden. AfD-kiezers zijn hier tegen steun voor Oekraïne en erg pro-Russisch.
“Gevaarlijkste man van Duitsland”
In Weferlingen is behalve Siegmund ook regionaal AfD-voorzitter Martin Reichardt – die onlangs Hitlergroetend in beeld kwam – van de partij. Een derde trekker is Markus Frohnmaier, ondervoorzitter en bad boy van de AfD-fractie in de Bondsdag. In juni was hij nog in Sint-Petersburg, op het Internationaal Wetenschapsforum, Vladimir Poetins versie van Davos. Terwijl Oekraïne met drone-aanvallen een olieterminal vlakbij in lichterlaaie zette, bakte Frohnmaier zoete broodjes met de topman van het Russische energiebedrijf Gazprom.
Het lijkt wel of Frohnmaier speciaal hierheen gereisd is om de AfD-Bürgerdialog wat peper in het gat te steken. Hij haalt er de recentste editie van Der Spiegel bij. Het blad heeft een lang artikel gewijd aan Siegmund, zijn plannen en de bedenkelijke kliek waarmee hij zich omringt. Verschillende figuren uit zijn entourage hebben een verleden bij de HDJ, de Heimattreue Deutsche Jugend. Dat is een in 2009 verboden organisatie waar jongeren nazi-propaganda en “rassenkunde” werd ingelepeld, en waar ze op kamp de afwas deden met handdoeken met hakenkruizen erop.
Onbedoeld is het artikel, en dan vooral de voorpagina, waarop Siegmund wordt neergezet als “de gevaarlijkste man van Duitsland” een groot campagnecadeau. Frohnmaier vindt het kostelijk. “Waanzin! Zal ik eens zeggen wat echt gevaarlijk is? Dat er elk jaar zoveel migranten ingeburgerd worden dat je er drie grootsteden mee kunt vullen. Daarmee wordt de Duitse nationaliteit tot een artikel uit de ramsj gedegradeerd! Wie hierheen komt en zich aan de wetten houdt, Duits spreekt, werkt en een deel van de gemeenschap wil worden, die is welkom. Maar wie denkt dat hij hier de crimineel kan komen uithangen, en onze taal, onze traditie met voeten kan treden, die zullen we niet dulden. Die zullen we terugsturen! We zullen ze terugsturen tot de startbaan ervan gloeit!” De zaal ontploft. Siegmund lacht.
Voor Emilie is het de eerste AfD-bijeenkomst. Ze wordt pas twee dagen na de verkiezingen achttien, net te laat dus om te mogen stemmen. Maar dit wilde ze niet missen. Ze staat achteraan in een rij van een honderdtal mensen die een selfie willen met Siegmund. Ze is gecharmeerd door “de gezinsvriendelijke standpunten van de AfD”, met een “welkomstpremie” voor ieder kind en beloftes van gratis crèches en schoolmaaltijden. Dat voor de AfD een gezin alleen kan bestaan uit man, vrouw en kinderen, neemt ze er maar bij.
Maar punt nummer één is voor haar migratie. “Als meisje durf ik bijna niet meer alleen over straat”, zegt ze. “Onlangs was ik met mijn ouders in Keulen. Ik begon bijna te huilen toen ik zag hoeveel buitenlanders daar waren. Ik ben echt bang.” Hoewel het AfD-programma veel breder is, blijft migratie dé reden om op de partij te stemmen. Keer op keer halen kiezers op bijeenkomsten het aan, zowel in Saksen-Anhalt als in Mecklenburg-Voor-Pommeren.
Oost-Duitse ontgoocheling
De ironie wil dat dit net de plekken zijn waar het aantal nieuwkomers het laagst is. In de stadstaten Hamburg, Bremen en Berlijn ligt het aantal inwoners met een migratieachtergrond boven de 40 procent. En in deelstaten als Noordrijn-Westfalen (Keulen!), Hessen en Baden-Würtemberg zitten ze maar net onder de 40 procent. Maar in Saksen-Anhalt gaat het over 12 procent en in Mecklenburg-Voor-Pommeren zelfs maar over 10,6 procent. Toch is in die laatste twee deelstaten de partij die in haar programma openlijk pleit voor “remigratie” het populairst. Dat de regering-Merz van migratie indijken een prioriteit maakte, met grenscontroles vanaf dag één, en dat de cijfers dalen, wordt amper geloofd. “Oké, misschien komen er zo een paar honderd minder binnen, maar daarmee is het probleem niet opgelost.”
Nog een argument dat in bijna elk gesprek wordt bovengehaald, is dat de “AfD nu gewoon eens een kans moet krijgen”. De andere partijen hebben tijd genoeg gehad en hebben bewezen dat ze het niet kunnen, nu is het aan de AfD. Dat zegt Claudia in Weferlingen, dat zegt Heike in Schwerin, Reichardt en Heinz-Werner uit Maagdenburg zeggen het ook, André en Lena in Dessau … Wat andere partijen ook proberen, beslissen of beloven, het verandert weinig aan het feit dat mensen de AfD en Ulrich Siegmund gewoon willen zien besturen.
Wanneer ik na bijna drie uur Reichardt, Frohnmaier en Siegmund de zaal in Weferlingen verlaat, staat er nog een lange rij aan te schuiven voor een foto met Siegmund. Sommigen hebben tot drie exemplaren van Der Spiegel in de hand om te laten handtekenen. Ik raak aan de praat met Patrick Gahl, een zestiger uit het dorp. Ik zeg dat ik de harde migratiestandpunten van de partij wel kende, maar verrast ben door de energiestrategie. De AfD wil snel opnieuw goedkoop gas uit Rusland. Frohnmaier zegt dat de Russen hem beloofden “dat het gas binnen de drie maanden opnieuw kan stromen als wij aan de macht zijn”. Voorts is er sprake van nieuwe kerncentrales, hoewel dat allesbehalve een regionale bevoegdheid is. Windmolens daarentegen zijn voor de AfD des duivels. In de woorden van Reichardt: “We gaan geen miljarden belastinggeld uit het raam gooien zodat het over 300 jaar 1,5 graad minder warm wordt. Das schaffen wir sowieso nicht!”
Gahl haalt de schouders op. “Goh, ja, dat zal wel niet zo … Er is toch niemand echt tegen windmolens? Veel mensen hebben hier ook zonnepanelen. Maar weet je wanneer de weerstand begint? Als ze van in Berlijn beginnen te verplichten dat je warmtepompen en zo moet installeren.” Hij moet toegeven dat zo’n verplichting er helemaal niet is, maar het loutere feit dat er ooit sprake van was, is genoeg om hem aan de kook te brengen.
Hij maakt zich ook druk over “klassen waar geen enkel kind nog Duits spreekt”, of over “degenen die hier niet zouden mogen zijn, maar toch geld krijgen”. Hij klinkt niet boos of agressief als hij het zegt, het klinkt vooral als bittere ontgoocheling in de politiek sinds de Duitse eenmaking. “Saksen-Anhalt heeft niks gekregen. Niks. Geen enkel bedrijf uit de DAX (Deutscher Aktienindex, de veertig grootste beursgenoteerde bedrijven van Duitsland, red.) zit hier. Ze zijn meteen doorgegaan naar Polen en Tsjechië. Daar steeg het aantal arbeidsplaatsen, hier stegen alleen de prijzen. Ik hoor CDU nu al meer dan twintig jaar zeggen dat het met hen beter zal worden, maar er komt nooit iets van in huis. AfD is de enige partij die nog met de gewone mensen, met de loontrekkenden bezig is.”
Dus gaat hij op de AfD stemmen? “Ik denk het … niet, nee”, zegt hij. “Ik heb drie kinderen en een eerste kleinkind, ik ben een familieman. En ik wil die waarden in het laatste deel van mijn leven niet plots omgooien, snap je? Ze zeggen dat ze gaan beginnen met verkrachters en geweldplegers terug te sturen. Maar dat zal volgens mij snel ook overgaan in iets anders, in meer. Ik wil er niet mee voor verantwoordelijk zijn dat ze ook gewone families zoals de mijne gaan terugsturen.”
“Die Frau für MV”
In Mecklenburg-Voor-Pommeren loopt de race anders, maar is hij zeker niet minder spannend. Ook hier staat de AfD een eind voor, maar niet zo ruim als in Saksen-Anhalt. Het is vooral uitkijken naar wat minister-president Manuela Schwesig (SPD) nog vermag. Op de kick-off van haar campagne, op een bloedhete augustusdag in het prachtige Schwerin, wordt ze aangekondigd als “Die Frau für MV”, wat in het Duits, waar V klinkt als ‘fau’, rijmt.
“MV” is bijna twee keer zo groot als Vlaanderen, maar telt slechts 1,6 miljoen inwoners. Het is een deelstaat van velden, meren en bossen, en in het noorden heb je de Oostzee. De socialisten treffen elkaar in het park tegenover het sprookjesachtige parlement in Schwerin. Schwesig is strijdlustig. “Ik hoor anderen vaak bezig over hoe ze ervoor gaan zorgen dat mensen netto meer overhouden, maar wij doen het ook echt, met onze gratis crèches voor wie werkt. En tegen de nationale trend in hebben wij hier een economische groei van 5 procent.”
Er rust veel rode hoop op Schwesigs schouders. Haar partij, de SPD, zit nationaal in slechte papieren. Een overwinning van Schwesig op de AfD zou eindelijk wat zuurstof en goede moed geven, maar veel hulp krijgt ze niet vanuit Berlijn. Wel integendeel. De recent onderhandelde pensioenhervorming om mensen te laten doorwerken tot 67 jaar, ook wie al 45 jaar gewerkt heeft, komt in Oost-Duitsland hard aan. Schwesig leidt het protest. In haar deelstaat zijn veel mensen op jongere leeftijd beginnen te werken. “Het kan niet dat een kanselier dan komt zeggen dat het nog meer moet zijn. Dit zijn de mensen die het systeem draaiend houden!”
Maar de belangrijkste tegenstander is uiteraard de AfD. Schwesig hamert op het vreemde standpunt van de AfD dat die geen gebruik wil maken van de miljardenbudgetten die de regering-Merz via het “Sondervermögen” – 500 miljard euro voor onder meer infrastructuur en klimaatplannen – verdeelt over de deelstaten. “Je kunt toch niet klagen dat er te weinig kinderen worden geboren, en dan ten koste van de families zo’n budget laten schieten? Aan welke kant sta je dan?”
“Terugkeerpolitie”
Het aantal AfD-bijeenkomsten, barbecues en zomerfeesten bijhouden is onbegonnen werk. De partij lijkt overal tegelijk te zijn. Op een zonnige zondag blaast ook Leif-Erik Holm, de Mecklenburgse AfD-kandidaat voor het minister-presidentschap, verzamelen op de markt van Schwerin. Al snel gaat hij vol op het orgel over migratie. “Hebben jullie gezien wat er in Ceuta gebeurd is? Tachtigduizend man over de grens. Omdat wij de rode loper voor hen uitrollen, ze weten dat ze hier direct geld krijgen. Een echte vluchteling is tevreden met een bed, eten en een dak boven zijn hoofd.” Hij belooft een aparte “terugkeerpolitie” op te richten. We hebben geen opnamediensten nodig, vrienden, maar uitwijsdiensten.”
De vriendelijkheid van Ulf Mittelstädt (59) en Heike Zeilinger (60) contrasteert met Holms betoog. Maar het paar heeft geen overtuiging meer nodig, zij stemmen voor de AfD. “Of dat de juiste beslissing is, weet ik niet”, zegt Zeilinger, “maar het is enige keuze die je nog hebt als je niet wilt dat dezelfde partijen aan de macht blijven. Als je voor een ervan stemt, krijg je de rest erbij. Die klinken altijd aan elkaar vast.” Maar zijn ze het dan eens met de plannen van de AfD? Windmolens neerhalen? Een terugkeerpolitie? “Ach, het zal wel allemaal niet zo straf worden als ze het hier verkondigen. Wij willen ook geen rechtse regering, hoor. Aber… “
Ze blijken allebei te werken als docent Duits voor nieuwkomers bij het Bamf (Bundesamt für Migration und Flüchtlinge). “Wij zien dus elke dag wat er fout loopt. Ze willen helemaal geen Duits leren of inspanningen doen. Als ze toch naar de les komen, hebben ze vaak na een paar minuten al ‘buikpijn’ en gaan ze naar huis. Ze hebben dan al getekend voor hun aanwezigheid en zo is hun Bürgergeld (te vergelijken met het leefloon, red.) veilig. Pas op, mensen in nood moeten we helpen”, zegt Mittelstädt, “maar op deze manier kan het niet verder.”
Ik rijd terug naar Saksen-Anhalt. Naar Halle deze keer, de op één na grootste stad. Daar sluit ik aan bij een actie van Claudia Schmidt, kandidate voor de CDU. Ik vraag haar hoe ze dat doet, mensen proberen te overtuigen die van haar partij niet meer willen weten, en volledig mee zijn met het AfD-verhaal. “Blijven praten”, zegt ze beslist. “Onlangs belde ik ergens aan en deed een getatoeëerde man in onderhemd open, met twee blaffende bulldogs achter hem. ‘Ik stem niet op jou’, riep hij in mijn gezicht. Oké, zei ik, dat is democratie. Ik leg hun dan uit dat ik het helemaal niet eens ben met de standpunten van de partij waarvoor ze willen stemmen (AfD, red.). Maar ik zeg ook dat ik hun keuze respecteer. Dan worden ze boterzacht.”
De Oost-Duitse identiteit speelt een belangrijke rol, zegt Schmidt. Voor veel ossi’s is democratie nog altijd een begrip waarmee ze niet helemaal vertrouwd zijn. “Veertig jaar lang konden de mensen de staat en de media hier niet vertrouwen. Velen zien niet in waarom dat nu wel plots het geval zou moeten zijn. De AfD speelt heel erg in op de ontgoocheling. Er zijn de mensen bloeiende economische landschappen beloofd, en nu willen ze weten waar die gebleven zijn.”
Schmidt zoekt niet alleen het contact op met AfD-kiezers, maar ook met AfD-politici. “We kunnen echt niet samenwerken met die partij, maar je moet wel met hen spreken om te begrijpen hoe zij de zaken zien. Net zoals ik dat doe met Die Linke en de groenen. Als 40 procent voor de AfD stemt, kunnen we die politici niet zomaar afsnijden van het politieke proces. In de gemeenteraad gaan collega’s buiten als de AfD het woord neemt. Het is onze taak om net wel te luisteren, hoe ondraaglijk dat soms ook is.”
Ook Franziska Hoppermann, als secretaris-generaal van de CDU de rechterhand van Friedrich Merz, is aanwezig om mee te flyeren. “De peilingen zien er niet goed uit, neen. Maar de verkiezingen hebben ons al vaker getoond dat het uiteindelijke resultaat toch anders kan uitdraaien. Daarom zetten we nu alles op alles om elke stem binnen te halen voor Sven Schulze en de CDU.” Ze bevestigt desgevraagd dat haar partij niet alleen een ‘Brandmauer’ of cordon heeft tegen de AfD, maar ook tegen Die Linke, de extreemlinkse partij die derde is in de peilingen, na de CDU. “Hun voorzitter noemt ons fascisten. Die partij wordt alsmaar radicaler en heeft ook een probleem van antisemitisme in de eigen rangen. Sven Schulze heeft het al meermaals gezegd. Als hij de regering leidt, zal daarin niemand van AfD of van Die Linke zitten.”
“Hi, Ulli”
Er hangt een vreemde sfeer op de AfD-Bürgerdialog aan Gaststätte Zur Biethe, in een klein bosje aan de rand van Rosslau. Het geurt er naar braadworst en er zijn grote bekers bier, maar er hangt een agressieve spanning in de lucht. Een rechtse influencer met een selfiestick maakt er een sport van om journalisten lastig te vallen die proberen AfD-kiezers te interviewen. Ook op andere bijeenkomsten is ‘Aktivist Mann’, zoals hij zich noemt, steevast aanwezig. Terwijl hij alles livestreamt, vraagt hij cameraploegen of ze “vandaag al veel leugens hebben uitgezonden” en of ze het niet beu worden “om de hele tijd fake news te brengen”.
Het is wachten op Siegmund. Het wordt zijn derde optreden van de dag, hij bezocht al twee marktpleinen in de buurt. In een AfD-plooitentje gaat hij dan achter een klein blauw toogje staan en mogen mensen één voor één tot bij hem komen. Hij glimlacht, poseert en stelt zich bij elke hand die hij schudt compleet overbodig voor. “Hi, Ulli.” Politiek heeft het niets om het lijf. “Vanwaar kom je? Goed dat je er bent! Bedankt voor je steun.” Wanneer mensen na een halve minuut met een handtekening en een selfie uit het tentje stappen, stralen ze alsof ze uit een kermisattractie komen.
Op de Burgerdialogen gaat het er veel politieker aan toe, met toespraken en een vragenronde. Wat opvalt, is dat de teneur een stuk minder ambitieus is dan de AfD-plakkaten die hier aan zowat elke verlichtingspaal hangen. “Tanken zonder tranen!” staat daarop. Maar ook “Een land zonder illegalen!”, “Weer trots zijn!”, “Terugsturen van minuut één!”, “Alles voor onze kinderen!”, “Weer zeggen wat je denkt!”, “Alles is mogelijk!”. En dan de klapper, naast een foto van een stralend glimlachende Ulrich Siegmund: “Alles wird Gut”.
Als de partij er straks in slaagt om een meerderheid te halen en alleen aan de macht te komen, ligt met dat soort beloftes de ontgoocheling op de loer. Een minder haalbare ambitie dan ‘Alles komt goed’ is nauwelijks te bedenken. Dat soort grootspraak werkt prima als je door andere partijen wordt opgesloten in de oppositie en nooit zelf aan de bak moet. Dat verandert als je plots wél aan de macht komt.
Dat lijkt de partij intussen ook te beseffen. Van op het podium legt Siegmund zijn gehoor uit dat de zaken niet in een vingerknip gaan veranderen. “Want we gaan puin moeten ruimen. We erven hier een deelstaat die platzak is en in de schulden zit.” Veel kiezers hebben die knop ook al omgedraaid. Ze zijn bereid de partij tijd te geven. “Het zal járen duren, dat weten we”, krijg ik meermaals te horen.
De AfD ziet de verovering van Saksen-Anhalt als een eerste stap. “Es beginnt hier. Von hier geht es weiter und alles ist möglich”, roept Siegmund in zijn microfoon. Als hij zondag gelijk krijgt, zal bondskanselier Friedrich Merz alle zeilen moeten bijzetten om zijn nationale coalitie van CDU/CSU en SPD overeind te houden. De golven zullen dan ook in de EU voelbaar zijn. Het is moeilijk om een sterke Europese leider te zijn, als twee van je eigen deelstaten bij de verkiezingen hun middelvinger opsteken.
“De grote beslissingen, die worden in Berlijn en Brussel genomen”, roept Siegmund in de microfoon. “Daarom hebben we ten laatste in 2029 een bondskanselier Alice Weidel nodig!” En mocht het zondag niet lukken, dan is dat voor hem slechts uitstel. “Als de CDU hier een coalitie moet vormen met Die Linke, dan valt de regering binnen het halfjaar en dan halen wij de volgende keer 55 procent. So oder so, wij gáán winnen.”
Bron: DeStandaard.be
