Vanaf maandag moet de jeugd opnieuw vroeg uit de veren om naar school te gaan. Na een hele zomervakantie uitslapen, kan dat zeker bij tieners wel pijn doen. En dat is niet omdat ze lui zijn. “Veel jongeren slapen veel te weinig, omdat hun biologische klok hen ’s avonds later moe maakt”, zegt expert dr. Anneke Vandendriessche (UGent). De schooldag later laten starten, zou het slaaptekort bij tieners kunnen verminderen.
Vanaf maandag gaat in veel scholen tussen 8 en 8.30 uur opnieuw de bel. Veel te vroeg als je het aan de gemiddelde tiener zou vragen, en wetenschappelijk onderzoek geeft hen gelijk. “Ze kunnen er niet aan doen”, zegt gezondheidswetenschapper dr. Anneke Vandendriessche (UGent) in de podcast ‘Universiteit van Vlaanderen’. “Tijdens de puberteit komen de hormonen die je moe maken ’s avonds moeilijker vrij.”
“Het zit dus in de natuur van jongeren dat ze pas later moe worden en daardoor later gaan slapen. Na de puberteit stabiliseert dat weer, maar dat kan een tijdje duren”, legt ze verder uit.
Tieners hebben 8 à 10 uur slaap nodig. “We voeren elke 4 jaar een meting uit bij zowat 20.000 jongeren en 70 procent haalt die minimumnorm van 8 uur slaap niet”, zegt Vandendriessche. “En eigenlijk zijn experts het erover eens dat die minimumnorm voor jongeren beter op 9,2 uur zou liggen.”
Tegelijk is er meer dan alleen het biologische aspect dat hun slaaptekort veroorzaakt. “Ze kunnen er niet aan doen dat ze later moe worden, maar er is ook zoiets als de verantwoordelijkheid van de jongere”, zegt ze.
Denk bijvoorbeeld aan de schermtijd net voor het slapengaan. Urenlang op smartphone zitten, geeft veel prikkels en stelt ze ook bloot aan blauw licht. “Blauw licht geeft aan je hersenen het signaal dat het ochtend is. Het zorgt ervoor dat het slaaphormoon – dat bij pubers al later vrijkomt – nog later wordt aangemaakt. Met een groot slaaptekort tot gevolg.”
Niet zo onschuldig
En dat slaaptekort kan wel degelijk gevolgen hebben. “Op korte termijn krijg je te maken met hoofdpijn, maagpijn en word je sneller ziek omdat je immuunsysteem onder het slaaptekort lijdt. Op lange termijn leidt het tot gewichtstoename of hart- en vaatziekten. Mensen die weinig slapen, eten meer en ongezonder, en ze bewegen ook minder.”
Maar ook mentaal kan een slaaptekort wegen, zegt Vandendriessche. “Jongeren die minder slapen zijn ook slechter gezind en ervaren meer negatieve gevoelens. Ze zonderen zich ook meer af en zijn eenzamer. Op lange termijn zien we een verband met depressie. En we merken ook dat jongeren die te weinig slapen slechtere schoolprestaties neerzetten. Ze kunnen zich minder goed concentreren, en daarbij is slaap cruciaal voor je geheugen.”
School later laten beginnen?
Wat als leerlingen pas om 9 uur in de wiskundeles zouden zitten? Vandendriessche is alvast voorstander. “Het zou een oplossing kunnen zijn voor het grote slaaptekort bij jongeren”, zegt ze.
“Er zijn al scholen die het geprobeerd hebben“, zegt Vandendriessche. En niet alleen voor de leerlingen kan het voordelen opleveren. “Leerkrachten met jonge kinderen reageren vaak positief, omdat hun ochtend zo rustiger verloopt. Sommige scholen kiezen ook om de eerste graad vroeger te laten beginnen dan de hogere jaren. Het is dan rustiger op school ’s ochtends.”
“Maar het is een moeilijk verhaal”, geeft ze toe. “Eigenlijk zou de hele samenleving zich dan moeten aanpassen: hobby’s en het openbaar vervoer zijn afgestemd op de schooluren. Het is een kwestie van mentaliteitsswitch. Het onderwijs is ingewikkeld georganiseerd en je moet over die drempel van verandering geraken.”
Scholen mogen zelf kiezen
Bij de 2 grootste scholenkoepels in ons land, Katholiek Onderwijs Vlaanderen en GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap, zijn er alvast geen plannen om het startuur van scholen te herevalueren. Zij zeggen dat scholen zelf mogen kiezen wanneer ze starten en eindigen. De enige regels daarrond zijn dat ze na 8 uur starten, en stoppen tussen 15 en 17 uur.
Volgens Katholiek Onderwijs Vlaanderen zijn er soms ook goede redenen om vroeg te starten. “Er zijn bijvoorbeeld nijverheidsscholen die hun lessen vroeg laten starten, omdat dat nu eenmaal ook zo is in het werkveld”, klinkt het daar.