Een omstreden aanbesteding die het kabinet van Zuhal Demir (N-VA) liet uitschrijven, was op het lijf geschreven van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren (Excel) van Thomas More. Toen bleek dat Excel-directeur Tim Surma enkel geïnteresseerd was in structurele miljoenenfinanciering, overtuigde Demir de Vlaamse Regering ervan een subsidie van 8,2 miljoen aan Excel toe te kennen.
In maart 2025, op de terugweg van een inspiratiereis naar Londen, beloofde onderwijsminister Demir onderwijsdeskundige Tim Surma volgens verschillende bronnen 10 miljoen euro voor een nieuw expertisecentrum voor ‘inspiratiescholen’. Op 13 juni 2025 keurde de Vlaamse Regering een subsidie van 9.316.800 euro goed aan Leerpunt voor “de aanstelling van een Expertisecentrum Inspiratiescholen voor de periode van 16 juni 2025 tot en met 31 augustus 2030”. Met dat subsidiegeld als ‘onderpand’ stuurde Leerpunt op 1 juli 2025 een ‘Overheidsopdracht Expertisecentrum Inspiratiescholen’ de academische wereld in. Geïnteresseerde hogescholen en universiteiten kregen tot 6 oktober om hun offertes in te dienen voor “de aanstelling van een expertisecentrum ter professionalisering en begeleiding van inspiratiescholen in het kader van de implementatie van nieuwe minimumdoelen in het Vlaamse basisonderwijs”.
Wie de openbare aanbesteding won, kreeg uitzicht op bijna 9,3 miljoen euro (inclusief BTW). Een voorwaarde voor deelname was dat “het aan te stellen expertisecentrum moet bestaan uit een samenwerkingsverband van minstens twee verschillende hogeronderwijsinstellingen”. Die voorwaarde was door de Vlaamse Regering expliciet aan Leerpunt opgelegd “om monopolievorming te voorkomen”. Alle hogescholen rond de universiteiten van Gent en Antwerpen vormden samen een consortium om op de overheidsopdracht in te schrijven. De KU Leuven deed hetzelfde en vormde een consortium met katholieke hogescholen.
Stroomlijnen
Volgens verschillende bronnen dicht bij het dossier was de overheidsopdracht of ‘call’ met de focus op “effectieve didactiek, kennisrijk curriculum en leerondersteunende vaardigheden” van bij de start op het lijf geschreven van Tim Surma’s Expertisecentrum Onderwijs en Leren (Excel) aan de Thomas More-hogeschool. Een bron merkt op dat Bart Maes, regeringscommissaris in de raad van bestuur van Leerpunt, ook de pet draagt van ‘raadgever onderwijs’ op het kabinet van Zuhal Demir, “wat het stroomlijnen van die call tussen de Vlaamse Regering en Leerpunt vergemakkelijkte“.
Een goedgeplaatste bron laat Apache weten dat op het kabinet van de minister van Onderwijs de verbazing dan ook groot was toen bleek dat Thomas More-hogeschool níet wou intekenen. Vanuit het kabinet werd meermaals aan Surma’s mouw getrokken om toch in te schrijven; de aanbesteding was immers eerst en vooral voor hem bedoeld. Tim Surma zou aan het kabinet Onderwijs uiteenlopende redenen hebben gegeven waarom hij niet wilde deelnemen. De ene keer klonk het dat hij er de capaciteit niet voor had. De andere keer dat hij de opdracht niet volgens de voorwaarden van het bestek kon uitvoeren.
Verschillende mensen werden ingeschakeld om met de directeur van Excel te gaan praten, waaronder volgens de bron ook Bruno Vanobbergen, hoofd van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. Tegenover Apache ontkent Vanobbergen dat het kabinet hem dat ooit vroeg. “Ik overleg af en toe met Tim Surma in het kader van de implementatie van ons nieuwe leerplan basisonderwijs”, zegt hij, “maar dat gebeurt altijd op mijn initiatief.”
Een nieuw scenario
In juli 2025 werd op het onderwijskabinet een vergadering over de overheidsopdracht belegd met Tim Surma en diens rechterhand Machteld Verbruggen. Van 2012 tot 2020 was Verbruggen algemeen directeur van Thomas More-hogeschool. Vandaag is ze ‘expert onderwijsbeleid’ bij Excel. De vergadering werd ook bijgewoond door Bert Van Weerdt, kabinetschef Onderwijs.
Aan Surma werd gevraagd waarom hij niet op de call van Leerpunt wilde intekenen. Volgens onze bron antwoordde hij eerst: “Ik geloof niet in bottom-up, maar wel in een totaalaanpak.” Gevolgd door: “Ik hoef dit niet te doen; mijn orderboekje zit vol.” Tot de aap uit de mouw kwam en de mensen van Excel de verzuchting uitten: “Anderen krijgen geld, waarom kunnen wij dat dan óók niet krijgen?”
Met ‘anderen’ bedoelden Surma en Verbruggen volgens de bron de pedagogische begeleidingsdiensten en Leerpunt. Een andere bron bevestigt: “Excel wilde een structurele financiering van ongeveer 10 miljoen euro, los van alle regelgeving. Ze kregen uiteindelijk ook hun zin.”
In de luwte werd er een nieuw scenario uitgetekend. Thomas More-hogeschool zou in zijn eentje en zonder iemand in te lichten een subsidie-aanvraag indienen voor “de aanstelling van een Expertisecentrum Inspiratiescholen”. Terwijl de consortia rond de universiteiten en zich een zomer lang de pleuris werkten om de door Leerpunt uitgeschreven overheidsopdracht binnen te halen, copy-paste Thomas More diezelfde opdracht voor zijn subsidieaanvraag.
In augustus 2025 lichtte Thomas More de consortia in dat de hogeschool geen interesse meer had in de overheidsopdracht voor de inspiratiescholen. Over de plannen voor een nakende subsidieaanvraag werd met geen woord gerept.
Apache onthulde eerder al hoe Zuhal Demirs voormalige adjunct-kabinetschef het handjeklap tussen zijn onderwijsminister en Thomas More niet langer kon aanzien. In oktober nam hij eerst ontslag om daarna klacht tegen zijn minister in te dienen bij Audit Vlaanderen. Eind december liet Audit Vlaanderen weten: “Zoals eerder gecommuniceerd is Audit Vlaanderen niet bevoegd voor private stichtingen (in dit geval Leerpunt) en kan Audit Vlaanderen niet op eigen initiatief een onderzoek starten bij een kabinet.”
“Geen goed beleid”
Op 15 november diende de Thomas More-hogeschool ogenschijnlijk out of the blue zijn subsidieaanvraag in. Die kreeg een paar dagen later, op 18 november, een negatief advies van de Inspectie van Financiën: “Dit dossier is geen teken van goed beleid.” Een week later, op 25 november, werd dat negatieve advies plots ‘gunstig’, al bleef de Inspectie erbij dat “in het geheel van dit dossier geen goed beleid werd gevoerd”.
Een dag later kondigde Zuhal Demir in het Vlaams Parlement in volle plenaire vergadering aan dat ze de openbare aanbesteding naar een nieuw expertisecentrum op ‘pauze’ had gezet. “Volgens sommigen deed ik dat omdat de winnaar mij niet aanstond”, zei ze. “Dat is natuurlijk nonsens, want er is geen winnaar. Er is geen gunning. Ik heb de pauzeknop ingedrukt. Is het dan omdat mijn favoriet, Thomas More, moet winnen? Dan denk ik dat ik nog heel lang kan wachten, want ik heb begrepen dat ze niet hebben ingediend.” Over de ingediende subsidieaanvraag van Thomas More zweeg ze in alle talen.
Op vrijdag 19 december 2025 kende de Vlaamse Regering op vraag van Zuhal Demir een subsidie toe van “max. 8.244.347,26 euro aan Thomas More – Expertisecentrum Onderwijs en Leren (Tim Surma) voor de begeleiding van inspiratiescholen”. De subsidie aan Leerpunt van 9.316.800 euro werd verlaagd naar 70.000 euro voor “de gemaakte kosten voor de overheidsopdracht”. Die beslissingen werden die dag doelbewust niet geregistreerd op de website Vlaanderen.be; de documenten werden niet openbaar gemaakt.
Een insider schat het reële totaal van die prestaties op 2 miljoen euro in plaats van 8,24 miljoen euro. “Niemand twijfelt aan het belang van herwaardering van kennis in het onderwijs”, stelt hij. “Alleen groeide het in het geval van Tim Surma’s Excel uit tot een USP, een Unique Selling Proposition. Het ‘commerciële denken’ sloeg helemaal door. De directie van Thomas More is nu wellicht heel blij met al die overheidsmiddelen die dankzij Excel naar de hogeschool vloeien via de Vlaamse Regering en via het Antwerpse én Mechelse stadsbestuur.”
In datzelfde ‘commerciële denken’ passen de vele inspiratiereizen aan scholen in Engeland die Excel de laatste jaren voor politici en bewindslui uit het onderwijs organiseerde. Vaak worden er dan journalisten meegenomen, waardoor zo’n werkbezoek het karakter van een promoreis krijgt.
In juni 2025 trokken zo ook alle Vlaamse parlementairen van de commissie Onderwijs op inspiratiereis naar Londen. Ze werden er verwelkomd door het Britse conservatieve Hogerhuislid Amanda Spielman. Een bron laat aan Apache weten dat Vlaams volksvertegenwoordiger Loes Vandromme (CD&V) bij toeval een lijstje van Spielman onder ogen kreeg waarop de deelnemende parlementairen gelabeld stonden als voor- of tegenstanders van het ‘constructivisme’ of ervaringsgericht onderwijs. ‘Constructivisten’ moesten volgens dat lijstje gewantrouwd worden. Vandromme zag ook naast haar eigen naam ‘constructivist’ staan en maakte zich daar erg boos over.
Aan Apache bevestigt ze het incident. “Ik was vooral verontwaardigd dat men ons als parlementslid zo in ‘hokjes’ duwde”, zegt ze. “Ik vroeg me ook af op basis van welke informatie we dat label kregen. Voor alle duidelijkheid: ik ben geen ‘constructivist’.”
Kwam Vandromme ooit te weten wie Spielman de ‘constructivisme-labels’ had ingefluisterd? “Nee. Ik heb dat intussen losgelaten, maar het maakt wel duidelijk hoe eng de visie op onderwijs is van degene die dat lijstje bezorgde.”
Amanda Spielman werd in januari 2017 door de toenmalige conservatieve minister van Onderwijs Nicky Morgan tot hoofd benoemd van de Britse onderwijsinspectie Ofsted. Een jaar later stelde Spielman de in België geboren en getogen, maar al lang in Groot-Brittannië wonende Daniel Muijs aan tot hoofd van de onderzoeksafdeling van Ofsted. Apache berichtte eerder hoe hoofdinspecteur Amanda Spielman onder vuur kwam nadat ze scholen met een ‘kennisrijk curriculum’ bevoordeeld zou hebben. Eind december 2023 nam ze afscheid van Ofsted, waarna ze voor de Conservatieve Partij ging zetelen in het Hogerhuis. Op 21 december 2024 kondigde Demir in een interview met De Morgen aan dat ze Daniel Muijs de leiding zou geven over het uitwerken van nieuwe minimumdoelen voor het kleuter- en basisonderwijs. Voor zijn minimumdoelencommissie rekruteerde Muijs onder anderen Amanda Spielman.
Alfa en omega
Als go-between tussen Tim Surma’s Excel en het kabinet van Zuhal Demir wijst een bron naar cabinetard Caroline Van Driessche. Volgens haar Linkedin-account was zij van september 2009 tot juni 2025 deeltijds algemeen directeur van de katholieke basisscholengemeenschap van Oudenaarde. Meteen nadat Zuhal Demir op 30 september 2024 Vlaams minister van Onderwijs werd, verwelkomde ze Van Driessche op haar kabinet als deeltijds ‘raadgever onderwijs’. Volgens de bron haalde Demir zo een sympathisant van Surma binnen, waarna diens ‘kennisrijk curriculum’, ‘evidence informed pedagogy’ en ‘effectieve didactiek’ op haar kabinet uitgroeiden tot alfa en omega. Meningen of adviezen van andere onderwijsprofessionals werden niet meer geraadpleegd. Sterker nog: “Onderwijsexperts met andere meningen waren voortaan persona non grata.” In het interview met De Morgen van eind december 2024 zei Zuhal Demir: “Aan de pedagogen die willen tegenpruttelen – ik hoor en lees ze natuurlijk ook – zeg ik: jullie mogen efkes zwijgen. Jullie beurt is gepasseerd. Het is aan andere mensen.”
Begin maart 2024 reisden journalisten van De Standaard en VRT NWS mee op inspiratiereis naar een kleuter- en basisschool in een achterstandswijk in de Engelse stad Birmingham. Reisleider Tim Surma liet “een twintigtal Vlaamse schooldirecteurs, lerarenopleiders en andere onderwijsprofessionals” kennismaken met de ‘sterk sturende didactiek’ en het ‘kennisrijk lesgeven’ aan St Matthew’s C.E. Primary School, een van de 32 ‘research schools’ van de Education Endowment Foundation (EEF). Die Britse private stichting werd in 2011 uit de grond gestampt door de neoconservatieve minister van Onderwijs Michael Gove en geldt als ‘grote broer’ van Leerpunt.
Zowel De Standaard als VRT NWS tekenden in St Matthew’s enthousiaste citaten op van Caroline Van Driessche, “algemeen directeur van vijftien katholieke basisscholen in Oudenaarde”. “We snakken naar een kennisrijk curriculum dat hoge verwachtingen combineert met een sterkere focus op gedrag”, zei ze tegen De Standaard. Aan VRT NWS vertrouwde ze toe: “Het gaat om wetenschappelijk onderbouwde inzichten waarvan we weten dat ze werken. Maar heel wat leerkrachten zijn opgeleid met het idee dat kleuters vooral moeten ontdekken en ervaringsgericht moeten leren. Leerkrachten denken dat ze eerst aan het welbevinden van hun klas moeten werken, maar hier zien we dat leren ook tot gelukkige kinderen leidt.”
Volgens haar Linkedin-account was Caroline Van Driessche van september 2023 tot februari 2025 ook deeltijds algemeen directeur van Vrije Leersteuncentra Oost-Vlaanderen. In die functie organiseerde ze samen met Excel van Thomas More op 29 november 2024 in het Gentse ICC het congres Onderwijskwaliteit voor iedereen. De keynote-spreker voor meer dan 1.000 leerkrachten uit zowel het basis- als het secundair onderwijs was Tim Surma. Achteraf dankte hij op zijn Linkedin-pagina Van Driessche voor “de puike organisatie”. Ze werkte toen al bijna twee maanden als onderwijsadviseur bij Zuhal Demir.
Staatssteun
Op donderdag 12 maart 2026 vond in het Vlaams Parlement een hoorzitting plaats over de omstreden subsidie van 8,24 miljoen euro aan Thomas More-hogeschool. De oppositiepartijen hadden op de hoorzitting graag de stem gehoord van de twee consortia die wél hadden ingetekend. Ze wilden ook Thomas More, Leerpunt en de onderwijskoepels horen, maar al die verzoeken werden resoluut afgeblokt door de partijen van de meerderheid.
Op de hoorzitting spraken uiteindelijk twee experts: professor publiek recht Frederik Vandendriessche (UGent) en de in overheidsopdrachten gespecialiseerde advocaat Ann-Sofie Custers. “Absoluut een grijze zone”, oordeelde Vandendriessche over de hele procedure. Custers verwees naar het Europees recht, waarin overheden uitdrukkelijk gewaarschuwd worden om aanbestedingen niet kunstmatig te omzeilen via subsidies. Ze stelde pertinente vragen, zoals: waarom werd de overgang van overheidsopdracht naar subsidie amper gemotiveerd? Was er bij Thomas More sprake van voorkennis? Kregen alle partners een gelijke behandeling?
Custers wees er ook op dat de subsidie van 8,24 miljoen euro aan Thomas More verdacht sterk leek op staatssteun. Ze voldeed volgens haar aan zowat alle volgens de Europese wetgever voorziene ‘cumulatieve voorwaarden’. “De eerste voorwaarde is dat het moet gaan over ‘staatsmiddelen toerekenbaar aan de staat’”, zei de advocaat. “Daar is geen discussie over mogelijk, want het gaat hier over een subsidie gefinancierd vanuit de begroting van de Vlaamse overheid. De tweede voorwaarde is dat er een economisch voordeel moet zijn. Ook daar is weinig discussie over mogelijk: het gaat hier over een eenzijdige toekenning van overheidsmiddelen voor het dekken van personeels- en werkingskosten die een onderneming in normale omstandigheden niet zou krijgen. De derde voorwaarde ‘selectiviteit’ lijkt ook voldaan: het geld is enkel toegekend aan Thomas More.”
Ook de twee laatste voorwaarden, een onderneming met een economische activiteit en beïnvloeding van handelsverkeer en mededinging, konden volgens Custers worden afgevinkt. “Het gaat hier niet strikt over ‘onderwijs’, maar over ondersteunende afgeleide activiteiten waarin andere marktspelers actief zijn.”
Staatssteun moét vooraf aan de Europese Commissie gemeld worden. Zij zal vervolgens toetsen of die steun de markt verstoort. Een overheid mag pas staatssteun geven als de Commissie daarmee akkoord is. Als de staatssteun niet of te laat gemeld wordt, kan de Commissie beslissen dat de steun terug opgeëist moet worden, inclusief rente. De Vlaamse Regering meldde de subsidie van 8,24 miljoen euro niet als staatssteun aan.
Vriendendienst?
Volgens de website van de federale overheidsdienst Justitie is er sprake van corruptie als “iemand in een machtspositie ongeoorloofde gunsten verleent in ruil voor wederdiensten of als vriendendienst”. Toch viel het woord ‘corruptie’ niet tijdens de hoorzitting.
Op de dag van de hoorzitting onthulde Knack dat de verliezende consortia geen juridische stappen durfden te ondernemen tegen de beslissing van de minister. Nochtans hadden ze volgens insiders veel kans om te winnen. “Er wordt gevreesd dat Demir het de onderwijsinstellingen niet in dank zal afnemen als ze naar de Raad van State zouden stappen”, schreef het blad. “Er staan in de komende beleidsperiode nog subsidies én wellicht besparingen op stapel. Gerechtelijke stappen zouden de relatie tussen de partijen en de minister verzuren.” Knack citeerde een bron die zei voor het hele Vlaamse onderwijsveld te spreken: “Niemand durft minister Demir in het harnas te jagen.”
Bron: APACHE.be