De Vlaamse regering plant de komende jaren miljardenbesparingen. Ook de geestelijke gezondheidszorg ontsnapt daar niet aan. Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) bespaart jaarlijks ruim 1 miljoen euro op organisaties die mensen met psychische problemen ondersteunen. Het patroon is duidelijk: besparen zonder voldoende rekening te houden met wat het voor mensen betekent.
De Vlaamse regering gaat volgend jaar bijna 2 miljard euro besparen en meer dan 3 miljard euro in 2029. Inmiddels werd duidelijk dat Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) onder meer financiële middelen schrapt bij Impulseo, een organisatie dat huisartsen ondersteunt, en preventie-initiatieven zoals Bewegen Op Verwijzing.
Nu blijkt ook de geestelijke gezondheidszorg geviseerd te worden. Gennez bespaart jaarlijks 1,022 miljoen euro op drie organisaties: de HerstelAcademies, Psyche vzw en Familieplatform. Vooral de HerstelAcademies worden zwaar getroffen: zij verliezen de helft van hun middelen.
Daardoor dreigt een van de weinige plekken waar mensen steun kunnen vinden bij lotgenoten weg te vallen. Dit gaat om meer dan begrotingscijfers: het gaat om plaatsen waar mensen opnieuw hoop, verbinding en vertrouwen kunnen vinden.
Ruimte om meer te zijn dan je kwetsbaarheid
De HerstelAcademies organiseren toegankelijke cursussen over mentale veerkracht en psychisch herstel. Een professionele hulpverlener en iemand met ervaringskennis begeleiden de deelnemers. Die combinatie van professionele expertise en doorleefde ervaring helpt mensen om hun mogelijkheden te ontdekken, met kwetsbaarheid om te gaan en opnieuw grip te krijgen op hun leven.
Maar de waarde van die initiatieven gaat verder dan wat er tijdens een cursus wordt aangeleerd. Het zijn plekken waar mensen niet worden herleid tot hun kwetsbaarheid, diagnose of moeilijkheden. Ze krijgen opnieuw ruimte om zichzelf te ontdekken, verbinding te vinden en op hun eigen tempo te groeien. Mensen ontmoeten anderen die begrijpen wat ze doormaken en ervaren dat ze niet alleen staan. Die herkenning kan schaamte en eenzaamheid doorbreken en opnieuw perspectief bieden.
Zowel de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als de Hoge Gezondheidsraad erkennen de meerwaarde van dergelijk lotgenotencontact in de geestelijke gezondheidszorg. Het vervangt geen professionele behandeling, maar vult die aan met steun, ervaringskennis en verbondenheid.
Herstel laat zich niet reduceren tot cijfers
Bij Geneeskunde voor het Volk werken we al jaren samen met de HerstelAcademies. Samen organiseren we cursussen en ontmoetingsmomenten in onze medische centra. Als psycholoog zie ik hoe deelnemers opnieuw vertrouwen krijgen in zichzelf en ontdekken dat ze niet alleen steun kunnen ontvangen, maar ook iets voor anderen kunnen betekenen.
Herstel gaat over veel meer dan herval voorkomen, wachtlijsten verminderen of terugkeren naar werk. Het gaat over hoop, zelfregie, gelijkwaardigheid en opnieuw betekenis vinden in het leven. Het gaat erom dat mensen hun eigen keuzes kunnen maken en hun leven opnieuw vorm kunnen geven.
De waarde daarvan laat zich niet altijd in cijfers uitdrukken. Hoe meet je de betekenis van een gesprek waardoor iemand zich voor het eerst in lange tijd begrepen voelt? Of de herwonnen eigenwaarde wanneer iemand ontdekt opnieuw iets voor anderen te kunnen betekenen? Dat die effecten moeilijk in een begroting passen, maakt ze niet minder belangrijk. Herstel begint net bij de ruimte die mensen krijgen om hun eigen weg te vinden.
Psychisch lijden ontstaat niet in een vacuüm
Veel mensen die bij ons aankloppen, kampen niet alleen met persoonlijke problemen, maar ook met hoge werkdruk, financiële onzekerheid, instabiele leefomstandigheden en eenzaamheid. Toch wordt psychisch lijden vaak voorgesteld als een individueel probleem dat mensen met voldoende veerkracht zelf moeten oplossen.
Individuele vaardigheden kunnen helpen, maar volstaan niet wanneer de omstandigheden waarin mensen leven en werken hen ziek maken. Naast toegankelijke geestelijke gezondheidszorg zijn daarom ook preventie, gezonde arbeidsomstandigheden en sociale bescherming noodzakelijk. In de HerstelAcademies kunnen mensen verbanden leggen tussen hun persoonlijke ervaringen en de maatschappelijke omstandigheden waarin ze leven. Hun verhalen zijn niet alleen waardevol voor henzelf, maar vormen ook signalen die het beleid ernstig moet nemen.
Wie herstel afbreekt, ondergraaft de zorg
Wanneer laagdrempelige ondersteuning verdwijnt, verdwijnen de problemen niet. Mensen dreigen net meer geïsoleerd te raken en op termijn zwaardere zorg nodig te hebben. Wat vandaag op preventie en herstel wordt bespaard, zal morgen een hogere menselijke en maatschappelijke prijs hebben.
“We moeten de mens die hulp of zorg vraagt centraal zetten”, zei Gennez vorig jaar zelf in een interview met Sociaal.Net. Vandaag staat haar beleid daar haaks op. Na de bulldozer doorheen de eerstelijnszorg en preventie, zijn nu ook initiatieven rond psychisch herstel aan de beurt.
Dit is geen welzijnsbeleid, maar sociale afbraak. Mentaal welzijn is geen luxe en geen overbodige begrotingspost. Het is een maatschappelijke verantwoordelijkheid en een investering die haar vruchten afwerpt.
Rody Verhage is psycholoog bij Geneeskunde voor het Volk in Hoboken.
Bron: DeWereldMorgen.be