We gebruiken elke dag allemaal veel woorden. Ook in de hulpverlening. En het vakjargon is nooit ver weg. Maar ook gewone woorden verbergen soms een onduidelijke of gevoelige lading. Zoals het woord ‘subsidie’.
Subsidies
Zowat elk taalmodel zal ‘besparingen’ als buurwoord aanduiden. Dat deed ook de Vlaamse regering in haar recente begrotingsopmaak. Subsidies en besparen komen als een adem uit dezelfde mond.
Een besparingslogica die bol staat van veterinaire metaforen. Je kan subsidies ‘over één kam scheren’, zoals de wever (sic.) doet met verschillende stoffen of de barbier met dezelfde kamlengte.
In de politieke praktijk worden dan alle subsidies of een groep van subsidies ‘afgetopt’ – Nederlanders noemen dat ‘gekort’ – volgens de ‘kaasschaafmethode’. De recente Vlaamse besparingsronde was geen scheerbeurt voor alle schapen, wel een stevige ingreep in enkele niches, als resultaat van iets wat meer lijkt op een partijpolitieke koehandel.
Tot daar de beeldspraak. Maar wat zijn dat eigenlijk, ‘subsidies’?
Geld uitdelen?
Het woord subsidie komt van het Latijnse minstens even brede woord “subsidium”, wat staat voor ondersteuning, bijstand of hulp. Subsidies zijn niks nieuws, ze bestonden al in de Middeleeuwen.
Geen subsidies zonder een overheid die geld uitdeelt. Het taaladvies van de Vlaamse overheid maakt een vaag onderscheid tussen ‘toelagen’, ‘subsidies’ en ‘premies’. Maar het zijn allemaal “financiële bijdragen van een overheid als steun voor of stimulans van een bepaalde activiteit”.
Wat zouden we zonder subsidies zijn? Zowat alles wat de overheid niet zelf doet op het vlak van cultuur, zorg of onderwijs wordt gesubsidieerd. Dat aanbod is bijna volledig afhankelijk van die subsidies. Doorgaans worden subsidies gezien als een steun voor een niet-commerciële activiteit. Maar ook dat is relatief, want het lijstje van subsidies voor bedrijven is eindeloos.
Misschien is een ander onderscheid relevanter. Sommige subsidies zijn eenmalig of beperkt verlengbaar, noem het ‘impulssubsidies’. Andere subsidies zijn sterk wettelijk of decretaal gereglementeerd en vragen een voorafgaande ‘erkenning’ door de overheid. Die erkenning is in principe voor onbepaalde duur, waardoor de subsidie niet éénmalig of tijdelijk is.
Subsidies kunnen een gunst zijn – een Vlaamse ambtenaar zei ooit: “een toemaatje” – maar dus ook een wettelijk recht. Al is de bescherming van dat recht relatief, want op gereglementeerde subsidies wordt ook bespaard.
Zware ideologische lading
Het wordt pas echt spannend als we inzoemen op de zware ideologische lading van het woord ‘subsidie’. Walter Pauli schetste in Knack hoe de begroting een cultuuroorlog is geworden. “Woorden zijn wapens”, en dat geldt zeker voor het woord ‘subsidie’, dat op z’n minst tendentieus gebruikt wordt. Men hekelt de Vlaamse ‘subsidiecultuur’ maar viseert daarbij vooral het maatschappelijk middenveld. Het woord ‘subsidieslurpers’ is gelanceerd door extreem rechts en deint verontrustend ver uit in het politieke debat.
Maar waarom zijn de geldstromen naar een regionale luchthaven, die bijna uitsluitend bedrijfsleiders vervoert, ‘werkingsmiddelen’ en zijn de middelen van een sociale organisatie die kwetsbare burgers ondersteunt ‘subsidies’? Waarom mogen bedrijven met overheidsmiddelen winst maken en moeten sociale organisaties eventuele opbrengsten of overschotten aan de overheid teruggeven?
Subsidies, het is maar hoe je die bekijkt. Met twee of meer maten en gewichten.
Ben je benieuwd naar welke subsidies er zoal bestaan?
Van 2022 tot vandaag publiceert de Vlaamse Overheid een overzicht van de subsidies die ze uitbetaalt aan ondernemingen, organisaties, feitelijke verenigingen en lokale besturen. Je kan dat subsidieregister hier raadplegen.
Een minstens even gevarieerd palet van economische subsidies vind je op de databank van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO).