Boete voor onbetaalde zorgpremie

Bijna 40.000 mensen kregen in 2020 een boete omdat ze hun zorgpremie niet tijdig betaalden. Dat blijkt uit cijfers van Lise Vandecasteele, Vlaams Parlementslid voor de PVDA. “Die boetes worden meestal afgedwongen met deurwaarders en brachten de Vlaamse overheid de afgelopen zeven jaar maar liefst 50 miljoen euro op”, zegt Vandecasteele. “Is dat hoe we onze zorg willen financieren?” Vandecasteele vraagt om het systeem grondig te veranderen: “Vandaag worden de zwaksten dubbel getroffen: door de zorgpremie die maar blijft stijgen en daar bovenop forse boetes als je niet kan betalen. Wij pleiten voor een solidaire financiering waarbij de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Dat kan het best in een eengemaakte, federale sociale zekerheid.”

Alle inwoners van Vlaanderen die ouder zijn dan 25 betalen elk jaar verplicht een zorgpremie die voor de meeste mensen 54 euro bedraagt. Met dat geld worden meer dan 300.000 zorgbehoevenden versterkt met een zorgbudget. Maar de Vlaamse overheid deelt steeds meer boetes uit voor wie die zorgpremie niet of te laat betaalt krijgt. Uit cijfers die Lise Vandecasteele (PVDA) opvroeg bij minister van Welzijn Wouter Beke blijkt dat er vorig jaar maar liefst 37.342 mensen zo’n boete hebben gekregen, 40 procent meer dan twee jaar geleden.

De boete voor mensen die hun zorgpremie tweemaal niet of onvolledig betalen, bedraagt niet minder dan 250 euro. Voor wie recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming, zo’n 16 procent van de gevallen, wordt het bedrag verlaagd tot 100 euro en mensen in de meest precaire situaties krijgen geen boete. “Voor heel wat mensen in financieel kwetsbare situaties is het echt niet evident om de zorgpremie op te hoesten”, zegt Vandecasteele. “Het is schrijnend dat daar dan nog eens een fikse boete bovenop komt. Bijna 70 procent van de boetes wordt zelfs afgedwongen via een deurwaarder! De Vlaamse overheid cashte sinds 2014 maar liefst 50 miljoen euro aan boetes. Is dat echt hoe we onze zorg willen financieren?”

“De zorgpremie wordt bovendien alleen maar duurder”, gaat Vandecasteele verder. “Toen de zorgpremie in 2001 werd ingevoerd bedroeg die amper 10 euro. Vandaag betalen de meeste mensen 54 euro, meer dan vijf keer zoveel. Enkel wie zo weinig verdient dat hij of zij recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming, maakt aanspraak op het verlaagde tarief, dat nog steeds 27 euro bedraagt. Er wordt dus amper rekening gehouden met het inkomen. Bij de Vlaamse Sociale Bescherming dragen de sterkste schouders niet de zwaarste lasten, maar wordt zorg gefinancierd met een asociale vlaktaks.”

Vandecasteele stelt dan ook voor om de Vlaamse Sociale Bescherming op een solidaire manier te gaan financieren. “Dat zou best gebeuren in één federale sociale zekerheid voor alle inwoners van België”, zegt Vandecasteele. “Een sociale zekerheid waar wel rekening wordt gehouden met het inkomen en sociale bijdragen progressief werken. Zo kunnen we herverdelen, in plaats van mensen onder de boetes te bedelven.” Bron: PVDA

Sociale sector overbelast

Alle sociale diensten, zorginstellingen, CAW’s en OCMW’s zijn overbelast door de coronalawine van hulpbehoevenden die op hen afkomt.

“Belastingdienst, ziekenkas, banken … Allemaal sluiten ze hun loket en verschuilen ze zich achter het internet. Ze nemen zelfs de telefoon niet meer op. Vooral oudere en kwetsbare mensen zijn daar de dupe van. Ten einde raad kloppen ze dan aan bij het OCMW. En die moeten het dan maar oplossen”, zegt de voorzitter van het OCMW in Retie.

Twintig jaar ervaring heeft ze als OCMW-voorzitter, gemeenteraadslid en schepen van Sociale Zaken. Wat ze vandaag hoort en ziet, heeft ze nog  nooit meegemaakt in haar loopbaan. “Onze sociale dienst wordt overstelpt met vragen en problemen waar we in wezen niets mee te maken hebben”, zegt ze. ”Vorige week stond hier nog een oud vrouwtje aan het loket met brieven, formulieren en een boete van de belastingdienst in haar handtas. Een computer had ze niet en via de telefoon geraakte ze niet binnen. Onze maatschappelijke werkers waren haar laatste strohalm.”

Bij veel  OCMW’s  in het land  krijgen ze zo almaar meer inwoners over de vloer: vooral senioren en sociaal zwakkeren die niet vertrouwd zijn met het internet en overal op een muur botsen. “Onze maatschappelijke werkers proberen hen waar mogelijk te helpen, maar vaak stoten ook wij op diezelfde muur”, zegt Margriet Blockx, die met pensioen gaat en de fakkel doorgeeft aan een jongere collega.

De ontslagnemende voorzitter en het personeel van het OCMW in Retie blijken niet alleen te staan met hun noodkreet. “We merken dat ook andere gemeenten rondom ons hiermee geconfronteerd worden”.

“Vele overheidsdiensten, maar ook banken en mutualiteiten gebruiken corona als excuus om hun loketten te sluiten en de mensen te verplichten hun zaken via het internet te regelen”.  . ”Sommige diensten kun je zelfs telefonisch al niet meer bereiken. ‘Sorry, wij werken niet meer met de telefoon. Punt!’ Dat krijgen de mensen  te horen. Zo is het gemakkelijk: kosten besparen door je dienstverlening af te bouwen op de kap van de bevolking. Het kan toch niet dat onze maatschappelijke werkers loket moeten spelen voor de banken, de belastingen, de pensioenen, de hulpkas en de ziekenkas, wel?”

Jef, een fictieve naam voor een papa van vier kinderen, is een van de vele cliënten die wanhopig hulp zocht bij het lokale OCMW. Hij  werkte als keukenhulp in een restaurant in de buurt, maar door corona verloor hij zijn job en belandde hij in de tijdelijke werkloosheid.

“Van de ene dag op de andere had ik geen loon meer”, zegt hij. ”Normaal zou ik een werkloosheidsuitkering krijgen via de hulpkas, maar blijkbaar was mijn dossier niet volledig. Via de telefoon geraakte ik niet binnen en dan ben ik maar naar het OCMW gegaan. Gelukkig werd ik daar wél goed geholpen door een vriendelijke medewerkster. Zij heeft ervoor gezorgd dat wij toen een voorschot op onze rekening gestort kregen. Zo konden we de huishuur weer betalen en eten kopen voor ons gezin. Ondertussen heeft zij mijn papieren van de hulpkas nog in orde gebracht. Maar ook zij, een specialist in administratie, kreeg dat niet onmiddellijk geregeld. Pas een maand later werd mijn eerste dop uitbetaald. Is dat niet erg?”

Volgens Neutr-On is er meer en meer stress onder de bevolking. Dat kan ook niet anders in deze moeilijke periode. Maar nu zijn de stoppen bij veel mensen aan het doorslagen. In de ziekenhuizen, bij de psychologen en psychiaters kan men de instroom van patienten niet meer aan. Alle openbare diensten hebben het extra moeilijk. Daarbij komen nog de negatieve berichten van de trage vaccinaties en  leveringen van vaccins die vertraging hebben. Daarom doen wij een oproep om vooral het hoofd koel te houden, kalm te blijven en de richtlijnen van de overheid te volgen totdat deze crisis  achter de rug is.

Snelle benoeming is geen mirakeloplossing

In een opinie-artikel, in de Wereld Morgen zegt  Chris Vandeweghe dat een  snelle vaste benoeming het lerarentekort niet zal oplossen, wel in tegendeel.

Weyts wil startende leerkrachten sneller benoemen om hen meer werkzekerheid te geven en zo de job van onderwijs aantrekkelijker te maken. Wat hij er niet bij zegt is dat het om een besparingsmaatregel gaat. Daarnaast is het zeer de vraag of deze regeling niet juist tot sneller ontslag zal leiden.

Averechts effect

Het klopt dat startende leerkrachten op zoek zijn naar werkzekerheid en dat het ontbreken daarvan een belangrijke reden is voor onaantrekkelijkheid van de job. Leerkrachten zullen nu na één jaar al vast benoemd kunnen worden. In de huidige regeling is dat maar mogelijk in de loop van het derde jaar dat men lesgeeft.

In theorie klinkt dat zeer goed, maar de praktijk zou wel eens anders kunnen uitdraaien. Iedereen die het onderwijsveld een beetje kent weet dat het eerste jaar lesgeven vaak heel moeizaam verloopt, vooral maar niet alleen op vlak van klasmanagement. Het duurt vaak twee tot drie jaar of zelfs langer vooraleer een beginnende leerkracht zijn draai echt vindt. Die groeitijd zullen de starters nu niet meer krijgen, want directies zullen nu al na één jaar de definitieve beslissing moeten nemen of ze een starter al dan niet houden.

Vooraleer directies iemand benoemen willen ze terecht zekerheid dat die persoon het ook zal waarmaken in de toekomst. Leerkrachten die het in het eerste jaar moeilijk hadden en hun weg nog aan het zoeken waren dreigen nu sneller dan in het verleden aan de deur gezet te worden. In theorie kunnen ze na één jaar wel werkpunten meekrijgen, maar voor directies is zo’n procedure een heel gedoe. De kans is groot dat zij die procedure alleen in uitzonderlijke gevallen zullen volgen.

Leerkrachten die het in het eerste jaar moeilijk hadden en hun weg nog aan het zoeken waren dreigen nu sneller dan in het verleden aan de deur gezet te worden.

Het gevolg is dat deze maatregel wellicht een averechts effect zal hebben. Enkel die leerkrachten die vanaf het eerste jaar goed presteren zullen kunnen blijven, tenzij de directie weet dat er omwille van de schaarste voor de kandidaat in kwestie geen alternatief is. Dat is dan een negatieve keuze die uiteraard nefast is voor de kwaliteit van het onderwijs.

Een gemiste kans

In het verleden was de NVA faliekant tegen de vaste benoeming van ambtenaren. Het is dan ook hoogst merkwaardig dat Weyts zelf met het voorstel op de proppen kwam om leerkrachten sneller te benoemen. Merkwaardig, tenzij je weet dat het hier om een besparingsmaatregel gaat. Benoemde leerkrachten kosten de Vlaamse regering namelijk minder aan sociale zekerheid.

De maatregel is er gekomen na twee jaar moeizaam onderhandelen met de sociale partners (koepels en vakbonden). Het moet de onderwijsjob opnieuw aantrekkelijker maken. De uitkomst van die onderhandelingen is bijzonder mager en zal de aantrekkelijkheid nauwelijks verbeteren als dat al zal gebeuren.

Om die aantrekkelijkheid op te krikken is er heel wat meer nodig en in die zin is het gesloten akkoord een volledig gemiste kans.

Om de aantrekkelijkheid van de onderwijsjob op te krikken is er heel wat meer nodig en in die zin is het gesloten akkoord een volledig gemiste kans.

Knelpuntberoep

De realiteit is dat de aantrekkelijkheid van de onderwijsjob een dieptepunt heeft bereikt. Leerkrachten Frans, wiskunde of aardrijkskunde zijn bijna niet meer te vinden en heel wat interims geraken niet meer ingevuld. Bij de start van dit schooljaar geraakten 1000 jobs[1] niet ingevuld, tegen 2024 kan het tekort oplopen tot 7000.

Verschillende redenen liggen aan de grondslag van die onaantrekkelijkheid. Vooreerst is er de werkdruk. Uit een grootschalig tijdsonderzoek van 2018 blijkt dat leraren zeer hard werken, harder dan in de meeste andere sectoren. In het secundair onderwijs werkt een leerkracht gemiddeld bijna 42 uur, berekend over een volledig kalenderjaar, de vakantieperiodes inbegrepen dus. De gemiddelde werkweek van een leerkracht ligt m.a.w. vier uur hoger dan de ‘normale’ 38-urenweek, met pieken van tegen de 50 uur in een gewone lesweek.

Die overbevraging eist een zware tol. Van alle beroepen zijn de leraars het meest vatbaar voor burn-out: één op acht leraars loopt kans om opgebrand te geraken.

De gewijzigde pensioenregeling heeft ook zwaar ingehakt op de aantrekkelijkheid van de job. Leerkrachten die aan het begin van hun loopbaan staan, zullen 5 tot 8 jaar langer moeten werken. Als alle geplande maatregelen uitgevoerd worden, zullen ze maar liefst 400 à 600 euro netto per maand minder pensioen krijgen.

De lonen in het onderwijs zijn, bij gelijk diploma, een stuk lager dan in de privé en op voordelen zoals een bedrijfswagen, aanvullend pensioen, hospitalisatieverzekering, laptop, smartphone enz. moeten ze niet rekenen.

Dat werd tot voor kort gedeeltelijk gecompenseerd door een goede pensioenregeling en de vaste benoeming. Als die benoeming nu niet meer zo vast lijkt te zijn en de goede pensioenregeling vervalt, dan vallen belangrijke ‘voordelen’ van het onderwijs weg en dat heeft serieuze gevolgen voor de kwaliteit van de instroom.

In plaats dat de beste mensen worden aangetrokken in het onderwijs dreigt leerkracht een afvalberoep te worden, met alle gevolgen van dien voor het niveau van ons onderwijs.

Op dit moment is de lerarenopleiding al vaak de tweede keuze voor jongeren. Onderwijs wordt meer en meer een negatieve keuze bij jongeren, of op latere leeftijd als noodoplossing wegens ontslag elders. In plaats dat de beste mensen worden aangetrokken in het onderwijs dreigt leerkracht een afvalberoep te worden, met alle gevolgen van dien voor het niveau van ons onderwijs.

Herwaardering job dringend nodig

Om het onderwijspeil op niveau te houden/krijgen en een acuut lerarentekort te vermijden zal een sterke herwaardering van de lerarenjob nodig zijn. Daar komt heel wat bij kijken en het zal niet in een handomdraai gerealiseerd zijn. Minstens drie zaken zijn onontbeerlijk om tot zo’n herwaardering te komen: werkzekerheid voor de starters (dat is niet hetzelfde als een snelle benoeming en dat wordt ook niet bevorderd door snellere ontslagprocedures), gunstige eindeloopbaan- en pensioenregelingen, en tenslotte een betekenisvolle daling van de werklast, zodat leraars zich opnieuw kunnen focussen op hun kerntaak: lesgeven.

Het is duidelijk dat het aantrekkelijker maken van de onderwijsjob niet kan binnen een besparingslogica, waarin de huidige onderhandelingen nu zitten.

Eens daar werk is van gemaakt zal de instroom opnieuw verbeteren en kan men de lerarenopleiding ook kwalitatief gaan opkrikken. Het is duidelijk dat deze drie zaken niet kunnen binnen een besparingslogica, waarin de huidige onderhandelingen nu zitten. Zonder extra middelen zal de onderwijsjob niet opnieuw aantrekkelijk kunnen gemaakt worden en zal de kwaliteit van ons onderwijs verder achteruit blijven boeren.

Chris Vandeweghe is leerkracht in een middelbare school.

Economie en het goede leven

Economie en het goede leven

Hoeveel geld is genoeg? Om de samenleving te verbeteren heb je geld nodig en dus een economie die floreert. Vertrouwen is daarbij onontbeerlijk: in onszelf, in elkaar, in de toekomst. Je moet ook moedig en beheerst het goede doen: handelen als een goede huisvader (of -moeder). Maar wat betekent dat eigenlijk? In Economie en het goede leven beschrijft Jan Smets sereen en openhartig hoe hij als econoom en bankier dat vertrouwen heeft ervaren en heeft trachten te vergroten, ook op momenten dat het huilen ons nader stond dan het lachen. In zijn lange loopbaan heeft Jan Smets de omwentelingen meegemaakt die ons hebben gevormd tot wie we zijn: de oliecrisis en de inflatie in de jaren zeventig, het einde van de ongebreidelde naoorlogse welvaartsgroei, de val van de Muur, het halen van de Maastrichtnorm, de invoering van de euro, de crash van 2008 en wat erop volgde. Economie en het goede leven leest daardoor ook als een apocriefe geschiedenis van de laatste veertig jaar.

Jan Smets (1951) werkte vrijwel zijn hele loopbaan voor de Nationale Bank, waarvan hij in 2015 gouverneur werd. Hij leidde lange tijd de studiedienst van de Nationale Bank en was ook economisch adviseur van de eerste ministers Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene. Smets was daarnaast internationaal actief, als lid van de Raad van Bestuur van de Europese Centrale Bank, bestuurder van de Bank voor Internationale Betalingen en gouverneur van het Internationaal Monetair Fonds. Hij was en is nog steeds actief in bestuursorganen van onderwijs- en zorginstellingen.   ISBN  978-94-6310-437-1

Eerste hulp bij eenzaamheid

Het coronavirus brengt allerlei problemen mee voor de samenleving. Naast de ziektebeelden is er ook veel huiselijk geweld, maar ook veel eenzaamheid.

In  2020 ging 15,5 procent van de oproepen bij Tele-Onthaal over eenzaamheid. Zeven procent van die oproepen kwam van jongeren.  Kortom: depressieve en eenzame gevoelens vieren hoogtij. “We zien een grote diversiteit in onze oproepen”, vertelt Jennifer Pots, coördinator en woordvoerder bij de hulplijn. “Van ouderen die amper contacten hebben, tot tieners die véél contacten hebben maar zich toch eenzaam voelen.”

Voelt u zich soms alleen? Dan kunt u deze stappen zetten: 

1. Probeer eenzaamheid niet meteen te onderdrukken

Jennifer Pots: “Het lijkt een tegenstrijdige boodschap van een hulplijn, maar het is niet heilzaam om eenzaamheid krampachtig te willen oplossen. Je alleen voelen is een heel complexe emotie waar geen toverspreuk tegen bestaat. Aanvaard eerst en vooral dat de eenzaamheid er is, geef het een plaats en sta jezelf – voor even – toe om somber te zijn.” 

2. Ga rustig op zoek naar positieve momenten en emoties

Pots: “De coronacrisis legt voortdurend een grauwe filter op onze gevoelens, waardoor soms álles lijkt mis te lopen. Probeer dat gevoel tegen te gaan door rustig te zoeken naar positiviteit. Stel jezelf bij gevoelens van eenzaamheid open vragen: op wie kan ik wél terugvallen als het moeilijk gaat? Wat loopt wél goed voor mij? Wat loopt eventueel beter, ondanks de lockdowns? Die denkoefening verlegt je focus en leert je dat niet alles kommer en kwel hoeft te zijn.

“Ga ook op zoek naar waar je deugd van hebt bij een eenzaam gevoel: waar word ik vrolijk van? Wie of wat heeft mij in het verleden geholpen? Hoe kan ik mij beter voelen? Durf jezelf daarbij te belonen. Voor sommigen helpt een gesprek met een hulplijn, voor anderen is dansen op muziek een opsteker. Word je gelukkig van chocolade? Eet dan chocolade.”

3. Weet dat elk contact betekenisvol kan zijn

Pots: “Kleine ontmoetingen, hoe oppervlakkig ook, kunnen betekenisvoller zijn dan je denkt. Van een dagelijks gesprekje met de krantenboer tot gekeuvel met de buurman: korte ontmoetingen kunnen ankerpunten vormen om een dag meer kleur te geven.

“Probeer zulke momenten te stimuleren als die je een beter gevoel geven. Geniet van die ene Zoom-meeting met je collega’s of probeer die digitale les bewust mee te maken. En waarom zou je niet elke dag naar de supermarkt gaan als de glimlach van de kassierster je een plezier doet? Lang niet elk gesprek hoeft diepgaand te zijn. Een babbel over het mooie lenteweer kan ook deugd doen.” 

4. Maar houd ook contact met wie belangrijk is voor je

Pots: “Blijf verbonden met mensen die belangrijk zijn voor je, fysiek of digitaal. Heb je eenzame gevoelens? Breng dan aan wat ze met je doen en probeer te ventileren. Een simpel gesprek over hoe het met je gaat, kan wonderen doen.

“Maar ook hier: geef niet elk gesprek met dierbaren evenveel gewicht. Soms is het heilzaam om de focus te verleggen. Eenzame gevoelens kunnen als blauwe plekken zijn: hoe vaker je erop duwt, hoe blauwer ze worden. Soms is wat onbezonnen geklets over de tuin of de huisdieren even belangrijk.”

5. Hoe kan ik iemand met eenzaamheid helpen in mijn omgeving?

Pots: “We hebben al te vaak de reflex om een resem oplossingen aan te bieden als iemand zich eenzaam voelt: ‘Kom wat meer buiten’, ‘Babbel wat meer’, ‘Kom meer onder de mensen’. Maar meestal heeft iemand die zich alleen voelt gewoon nood aan een gesprek, om te ventileren. Belangrijk is daarbij dat je een luisterend oor biedt en iemand niet meteen van zijn eenzaamheid af wil helpen.

“Probeer je eigen gedachten en ervaringen even te parkeren en je in te leven. Zet de leefwereld van de persoon centraal en oordeel niet. Stel daarbij voldoende open vragen. Wat zou helpen? Wat kan je voor die persoon doen? Hoe heeft die persoon zich in het verleden beter gevoeld na een dip? Benoem ook de emoties van de persoon, om te laten zien dat je hem of haar begrijpt. Zo laat je zien dat je er bent voor iemand.

Bron:  De Morgen