Multimiljonair Bruno Fierens pleit voor een rijkentaks: ‘Geld genereert geld en als je niets doet, blijft de ongelijkheid toenemen’
‘Voor iemand die heel vermogend is geboren, staan voortdurend adviseurs klaar die hem haarfijn uitleggen hoe er later zoveel mogelijk van zijn vermogen naar zijn kinderen vloeit.’
Ons beeld van multimiljonairs is te eenzijdig, vindt mediatrainer Bruno Fierens (42). We denken doorgaans aan succesvolle ondernemers, maar veel rijken kregen hun vermogen gewoon in de schoot geworpen omdat hun wieg toevallig in de juiste familie stond. Fierens kan erover meepraten: hij is een telg van de families achter de holding Ackermans & van Haaren, waarvan het totale vermogen wordt geschat op 1,7 miljard euro. En, opvallend, hij pleit hartstochtelijk voor een rijkentaks.
Vragen over zijn al dan niet exorbitante dagelijkse leven als rijke Belg wimpelt Bruno Fierens af. Liever neemt hij de tijd om zijn pleidooi voor een eerlijke belasting op kapitaal uiteen te zetten. Maar eerst wil ik toch nog even naar de oorsprong van zijn vermogen polsen.
BRUNO FIERENS «Dat ik vermogend ben, is eigenlijk puur geluk. Ik behoor tot de vijfde generatie achter de holding Ackermans & van Haaren en ben dus één van de vele erfgenamen.»
HUMO Ackermans & van Haaren is een familiale beursgenoteerde investeringsmaatschappij.
FIERENS «De oorsprong van het bedrijf gaat terug tot in de 19de eeuw, toen het een baggerbedrijf was. Door de jaren heen is het uitgegroeid tot een beursgenoteerde holding die actief investeert in verschillende sectoren, van de bancaire wereld tot bedrijven die windmolens op zee bouwen. Zeker de laatste twintig jaar is het bedrijf ongelofelijk goed geleid en is het uitgegroeid tot een indrukwekkende wereldspeler.»
HUMO In hoeverre bent u als erfgenaam verbonden aan het bedrijf?
FIERENS «Ik werk er niet, maar ik probeer wel een betrokken aandeelhouder te zijn. Ik volg wat het bedrijf doet en woon ook de algemene vergaderingen bij.»
HUMO Het voorbije jaar bent u niet alleen naar buiten getreden als rijke Belg, maar ook als pleitbezorger voor eerlijker belastingen. Wanneer is dat engagement ontstaan?
FIERENS «Ik had al langer het gevoel dat er iets scheef zit op het vlak van kapitaalbelasting. Het boek ‘De ongelijkheidsmachine’ van Paul Goossens, over de groeiende ongelijkheid in de samenleving, was voor mij een belangrijke trigger om me in het onderwerp te verdiepen. Wat is precies de dynamiek die ertoe leidt dat de kloof almaar groter wordt? En draag ik als winnaar van het systeem zelf onbewust iets bij? Het gevolg van die zelfanalyse was dat ik me bij Millionaires for Humanity aansloot, een internationale organisatie die pleit voor eerlijker belastingen.»
HUMO U bent het eerste Belgische lid.
FIERENS «Ja, en ik moet zeggen dat ik wel even heb getwijfeld of ik me wel moest outen.»
HUMO Wat gaf de doorslag?
FIERENS «Ik ben verbonden aan DoucheFLUX, een Brusselse vereniging die ervoor zorgt dat mensen die op straat leven gratis kunnen douchen. Intussen is het een breder sociaal project rond dakloosheid geworden. Zo is er op een bepaald moment een soort vakbond voor daklozen ontstaan, die hun een stem in het publieke debat geeft. Uit die samenkomsten zijn mooie nieuwe termen ontstaan, zoals een positieve benaming van een dakloze: een Gigant, een acroniem voor Geweldig Individu in Gigantische Armoede, maar Niet zonder Trots.
‘Voor iemand die heel vermogend is geboren, staan voortdurend adviseurs klaar die hem haarfijn uitleggen hoe er later zoveel mogelijk van zijn vermogen naar zijn kinderen vloeit.’Beeld Marco Mertens
»Toen ik aanwezig was op één van de wekelijkse vergaderingen, vertelde een man aan de andere kant van de tafel dat zijn situatie niet zo rooskleurig was. Hij zat diep in de shit, dat wilde hij gerust erkennen, maar hij was ook een gigant. Dat laatste sprak hij uit met gemeende trots, hij wilde niet verstoppen dat hij deel uitmaakte van die groep. De manier waarop hij zich voorstelde en zijn grauwe werkelijkheid durfde te benoemen, vond ik enorm krachtig. Toen dacht ik ook: als zo’n man, die aan de andere kant van het welvaartsspectrum staat, de moed kan vinden om naar buiten te treden, zou het toch cru zijn als ik dat niet kan.»
HUMO Mensen in schrijnende armoede houden hun geldgebrek vaak verborgen, maar ook de heel vermogenden lopen niet graag te koop met hun kapitaal.
FIERENS «Begrijpelijk, want wie een groot vermogen heeft, wil ook een normaal sociaal leven kunnen leiden en zijn kinderen met de juiste waarden kunnen opvoeden. Bovendien zijn Belgen over het algemeen geen grote patsers, ze koesteren een zekere discretie.
»Tegelijk is het problematisch dat op een breder maatschappelijk niveau de grote vermogens vrij onzichtbaar zijn. Een groot deel van de financiële werkelijkheid lijkt niet te bestaan: er zijn nauwelijks cijfers over de totale omvang van de Belgische vermogens, over de herkomst van dat kapitaal of over vermogensaanwas beschikbaar.»
HUMO Volgens één schatting is 75 procent van het privévermogen in België afkomstig uit erfenissen, maar dat is ook maar een schatting.
FIERENS «Omdat de cijfers over vermogen zo beperkt zijn, houden beleidsmakers er ook geen rekening mee. Daardoor helpen ze de ongelijkheid in stand te houden of versterken ze die zelfs.»
HUMO Hebt u daar een voorbeeld van?
FIERENS «Toen ik op een dag besloot om mijn auto weg te doen en op het openbaar vervoer te vertrouwen, bleek ik in Brussel recht te hebben op een premie. Die premie is afhankelijk van het inkomen: je krijgt minimaal 600 euro en maximaal 900 euro. Ik had recht op het maximumbedrag, omdat er alleen werd gekeken naar inkomsten uit arbeid en niet naar inkomsten uit vermogen. Dat is natuurlijk surrealistisch.»
HUMO Omdat arbeid maar één manier is om inkomsten te verwerven?
FIERENS «Inderdaad. Eén van de belangrijkste kenmerken van een heel vermogende, is dat hij geld haalt uit andere zaken dan arbeid. Ik heb er persoonlijk voor gekozen om halftijds huisvader te zijn, en die keuze kon ik ook makkelijker maken omdat ik andere inkomstenbronnen heb.
‘We slagen er makkelijk in om minimumbedragen en leeflonen te bepalen. Waarom kunnen we niet ook in de hoogte grenzen trekken?’
»Laten we eens inzoomen op de vraag: waar kun je inkomen uit halen? Er zijn vier belangrijke pijlers: je salaris, dividenden van aandelen, vastgoed en de meerwaarde van aandelenportefeuilles. Op je salaris betaal je veel inkomstenbelasting, maar ook dividenden worden stevig belast. Van huurinkomsten hoef je al veel minder af te dragen en op de meerwaarden van een aandelenportefeuille betaal je zo goed als niets. Je ziet meteen een enorme scheeftrekking. Politici hebben het voortdurend over het belang van werken, maar dat merk je niet op fiscaal vlak.»
HUMO De belangrijkste reden om vermogens niet te belasten, is dat dat geld al eens is belast.
FIERENS «Inderdaad. Het zou oneerlijk zijn om een vermogen nog eens te belasten, als er al inkomstenbelasting op is betaald. Geen vreemde reflex. Neem nu iemand die zijn leven lang hard heeft gewerkt en zo een mooi bedrag heeft gespaard voor zijn kinderen of voor zijn pensioen, en misschien een tweede verblijf heeft kunnen kopen. In zo’n geval zou het natuurlijk oneerlijk zijn om dat zuurverdiende geld, dat symbolische appeltje voor de dorst, nog eens te belasten.
»De vraag is echter: tot welk bedrag kun je dat verhaal volhouden? De Tijd becijferde in 2022 dat er 481 miljard euro bij privébanken staat. Zijn dat allemaal symbolische appeltjes voor de dorst? En wat als die bedragen generatie na generatie worden doorgegeven? Als door de jaren heen meerwaarde op meerwaarde wordt gestapeld? Als dat vermogen eigenlijk een sneeuwbal van meerwaarden blijkt te zijn? Geld genereert geld en als je niets doet, blijft de ongelijkheid toenemen. Ik denk dat het een goede zaak is om die sneeuwbal te corrigeren.»
OP DE VLUCHT
HUMO Hoe hoog moet de vermogensbelasting worden?
FIERENS «Het precieze percentage bepalen laat ik graag aan anderen over, net als de vorm van die belasting of vanaf welk bedrag je gaat belasten. Sommigen doen uitschijnen alsof het heel lastig is om dat soort grenzen te bepalen, maar wat mij opvalt, is dat we er wel makkelijk in slagen om minimumbedragen en leeflonen te bepalen. Waarom zou het onmogelijk zijn om ook in de hoogte lijnen te trekken?
»Ik zou in ieder geval voor een progressief belastingstelsel pleiten. Een vermogen van 1 miljoen euro is niet hetzelfde als één van 10 miljoen euro, en 100 miljoen is iets heel anders dan 1 miljard. Daar kun je rekening mee houden in die belasting.»
HUMO Vreest u geen kapitaalvlucht? Rijken zouden massaal naar het buitenland kunnen verhuizen, waardoor er helemaal niets meer te heffen valt.
FIERENS «Ik denk dat dat gevaar wordt overschat. Een bankier vertelde me dat vermogenden hem soms weleens vragen wat ze precies moeten doen als ze naar Zwitserland willen emigreren. Als hij dan rustig alles opsomt, schrikt de cliënt vaak toch: emigreren is namelijk een radicale keuze.
»Natuurlijk moet je geen buitensporig belastingtarief vragen, maar ik denk dat er echt wel marge is. Ik pleit ook niet voor iets radicaals, maar gewoon voor een beetje meer belasting op een groot vermogen, en voor een beetje minder belasting op arbeid.»
HUMO Toen het debat over de vermogenstaks afgelopen zomer oplaaide, verschenen nochtans bezorgde open brieven van ondernemers in de pers.
FIERENS «Ik denk dat ondernemers er ook bij gebaat zijn dat die scheve situatie wordt rechtgetrokken. Een vriend van me verzuchtte onlangs: ‘Weet je wat ik zou moeten doen? Mijn bedrijf verkopen en dan vijf panden kopen die ik kan verhuren. Zo heb ik veel minder werk én betaal ik minder belasting.’ Fascinerend, hè (lacht).»
HUMO Toch las ik onder meer: ‘Ondernemend België voelt zich een opgejaagde minderheid.’ En elders werd gewaarschuwd voor een economisch kerkhof.
FIERENS «Ondernemers hebben de neiging om het debat rond de vermogensbelasting naar zich toe trekken, terwijl de groep van heel vermogende mensen veel diverser is. Je schiet tekort als je in dat debat alleen de stem van de ondernemers laat meewegen.»
HUMO Legt u dat eens uit.
FIERENS «Ik kom zelf uit een familie van ondernemers en ik heb erg veel respect voor het entrepreneurschap, maar ik zie ook dat veel zelfstandigen lijden aan een aandoening die ik het ondernemerssyndroom noem: ze geloven dat in iedere mens een ondernemer schuilt en wie er nog geen is, zou er eigenlijk één moeten worden. Dat is geen fantastisch idee. Hoewel de kwaliteiten van een ondernemer onmisbaar zijn in onze samenleving, zijn die van een verpleger, een leerkracht of een politieagent dat net zo goed.
‘Geld genereert geld en als je niets doet, blijft de ongelijkheid toenemen. Ik denk dat het een goede zaak is om die sneeuwbal te corrigeren.
»Bovendien leeft bij veel ondernemers de diepgewortelde overtuiging dat zij hun geld efficiënter besteden dan de overheid dat ooit zou kunnen doen. Misschien is dat waar, maar de beperking van ondernemers is dat ze altijd in termen van return denken. Elke investering moet geld opbrengen, dus zullen ze niet snel investeren in scholen, politiebureaus of crèches. Die moet je dus wel bekostigen met belastinggeld.
»Ik heb gesproken met Djaffar Shalchi, één van de oprichters van Millonaires for Humanity en een succesvolle selfmade ondernemer. Hij is op zijn 8ste als vluchteling uit Iran aangekomen in Denemarken, samen met zijn broers en zijn moeder. Zij werd schoonmaakster in hotels, en Djaffar ging naar school, later naar de universiteit en vervolgens werd hij ondernemer én multimiljonair. Een knappe prestatie, maar hij zei me ook: ‘Dat zou me niet zijn gelukt in Iran, en waarschijnlijk ook niet in de Verenigde Staten. Mijn succes is een product van de Deense samenleving.’ En hij ziet ook de scheve situatie dat zijn vermogen gunstiger wordt belast dan het loon van zijn moeder.»
ACHTERPOORTJES
HUMO Als een rijke mens een mooi rendement op zijn vermogen wil halen, moet hij wel risico’s nemen, klinkt het vaak.
FIERENS «Dat zijn geen echte risico’s. Mensen met een heel groot vermogen krijgen advies van bankiers en vermogensbeheerders, die hun vertellen dat je altijd moet diversifiëren. Een verantwoordelijke investeerder doet aan risicospreiding: hij legt niet al zijn eieren in hetzelfde mandje, zodat hij nóóit al zijn geld kwijt zal zijn. Vanaf bepaalde bedragen wed je niet meer op één paard, maar op alle paarden tegelijk. Dan kun je niet meer verliezen van het casino, want je bent zelf het casino geworden.
»Daar komt bij dat de heel vermogenden precies weten hoe ze het systeem in hun voordeel kunnen gebruiken. Hoe ze hun vermogen optimaal kunnen structureren, waar de achterpoortjes in het belastingstelsel zitten.»
HUMO Ze zouden er dus ook zelf voor kunnen kiezen een grotere bijdrage aan de staat te leveren.
FIERENS «Je kunt niet alleen rekenen op de goede wil van de vermogenden. Volgens mij is een sturende rol voor de overheid essentieel. Ik zal een voorbeeld geven. Een kennis van mij is een Engelse lerares die zelf schoolgaande kinderen heeft, van wie er eentje worstelt met leermoeilijkheden. Ze is geen grote fan van het Engelse schoolsysteem: daar heb je naast het openbaar onderwijs ook privéscholen. Op een dag krijgt die vrouw de kans om in een privéschool te gaan werken. Ze heeft betere uren, betere middelen om les te geven én haar kind krijgt automatisch een plekje op die school. Het zal daar beter worden ondersteund. Dan wordt het wel heel moeilijk om aan je principes te blijven vasthouden.
»Het probleem is niet of ze die keuze al dan niet maakt, wel dat die keuze überhaupt bestaat. En het grotere probleem is dat heel vermogende mensen constant zulke financiële keuzes moeten maken. Keuzes waarbij ze niet eens zozeer hun eigenbelang laten doorwegen, maar waarbij ze hun naaste familie niets tekort willen doen.
»Kamal Kharmach, die is opgegroeid in een weinig bemiddeld gezin, zei in een interview treffend dat je, als je arm geboren bent, deels blind bent voor de mogelijkheden en de keuzes in de samenleving. Je kunt van die blindheid gedeeltelijk genezen als anderen je helpen te zien. Daartegenover staat iemand die heel vermogend geboren is. Die kan niet alleen bijzonder goed zien, zijn zicht wordt bovendien uitgerust met sonar, nachtzicht en laserfocus. Voor hem staan voortdurend adviseurs klaar die hem haarfijn uitleggen hoe er later zoveel mogelijk van zijn vermogen naar zijn kinderen vloeit. Je kunt kwaad worden op mensen die de erfbelasting omzeilen, maar het is ook menselijk. Daarom zie ik zo’n belangrijke rol weggelegd voor de beleidsmakers.»
STRATEN OPKOPEN
HUMO U bent de eerste in deze reeks die voorstander is van een grotere rol voor de overheid.
FIERENS «De overheid moet in ieder geval alert zijn voor hoe de maatschappij evolueert. Als ze niet oplet, sijpelt er vanzelf meer ongelijkheid binnen. Dan ontstaat er een groot netwerk van privéscholen of beginnen vermogenden hun eigen straten te kopen. En op een dag zie je dan Braziliaanse toestanden en zitten armen opgesloten in een soort favela’s, terwijl de vermogenden teruggetrokken in gated communities leven.»
HUMO De Italiaanse economische historicus Guido Alfani maakt zich zorgen over superrijken die zich almaar meer buiten de maatschappij plaatsen: ‘Historisch gezien zijn er vaak geweldsuitbarstingen tegen de rijken geweest in tijden waarin men vond dat zij zich onvoldoende bekommerden om de massa.’
FIERENS «Die zorg deel ik ook. Een samenleving functioneert niet zonder solidariteit, zonder een gevoel van fairness. Op dit moment behoor ik wel tot de winnaars van het systeem, maar als de ongelijkheid blijft groeien, loopt het uiteindelijk dramatisch af voor iedereen.
‘Voor de inkomensafhankelijke premie voor het Brusselse openbaar vervoer heb ik recht op het maximumbedrag. Dat is surrealistisch’
»Er is een fantastisch boek van de historicus Walter Scheidel met de lange titel ‘The Great Leveler – Violence and the History of Inequality from the Stone Age to the Twenty–First Century’. Daarin toont hij aan dat de dynamiek in de geschiedenis altijd dezelfde is: je gaat van een gelijke verdeling naar een ongelijke verdeling. Alleen bij apocalyptische gebeurtenissen zoals een wereldoorlog of een ingrijpende revolutie krijgt het hele systeem een harde reset en ga je terug van ongelijkheid naar meer gelijkheid. Als de herverdeling op die manier tot stand komt, is er onvermijdelijk veel bloedvergieten. Het lijkt me logisch dat we dat moeten voorkomen.»
HUMO Wat ik wel vaak hoor, is dat de hele samenleving indirect profiteert van de rijkdom van vermogenden.
FIERENS «Dat is het idee van de trickledowneconomie: als iemand met veel geld ook veel geld uitgeeft, is dat an sich goed voor de economie en voor een brede groep van de bevolking. Maar wat als de vermogende zijn geld vooral in een financiële portefeuille heeft zitten, en het via aandelen verschuift van de ene naar de andere multinational? Dan sijpelt er maar betrekkelijk weinig rijkdom door naar de samenleving, naar de echte wereld. Ik begrijp het idee, maar ik zie heel concreet hoe de voordelen van het systeem vooral, en volgens mij disproportioneel, heel vermogende mensen ten goede komen.»
HUMO Veel rijken investeren wel in filantropie.
FIERENS «Ik wil niet cynisch doen over filantropie en denk dat het absoluut nodig is, maar het probleem is dat die vorm van steun vaak vrijblijvend is. Het is allemaal op basis van goodwill. Ik steun zelf de organisatie DoucheFLUX, maar een probleem als dakloosheid zou de overheid structureel moeten aanpakken. Je kunt dat niet door goede doelen laten oplossen. Bovendien besef je op een bepaald moment dat die goede doelen meestal symptoombestrijding zijn, terwijl er aan de oorzaken moet worden gewerkt.
»Iemand als Bill Gates steunt een resem goede doelen, maar hij kan ook elk moment besluiten om zijn steun in te trekken. Dat maakt het werk van zulke organisaties onzeker én geeft de filantroop onvermijdelijk erg veel macht.»
HUMO Brengt veel geld automatisch macht met zich mee?
FIERENS «Zeker. En dat is vaak zo vanzelfsprekend dat vermogenden daar geen bedenkingen meer bij hebben. Soms hoor ik ze in interviews iets zeggen als: ‘Ik wil gerust meer belasting betalen, maar op voorwaarde dat…’ Dan denk ik: waarom zou jij voorwaarden kunnen stellen? Is dat niet bizar?»
HUMO Filosoof en econoom Ingrid Robeyns schreef dit jaar een pleidooi tegen extreme rijkdom en betoogde dat niemand een vermogen van meer dan 10 miljoen euro zou moeten hebben.
FIERENS «Op zich is dat een interessant standpunt, maar het klinkt meer als een filosofische denkoefening dan als een plan met enige praktische haalbaarheid. Ik bedoel: dat zal nooit een onderwerp zijn in de regeringsonderhandelingen, terwijl een vermogensbelasting wél op tafel ligt.»
HUMO Hebt u eigenlijk veel reacties van collega-rijken op uw pleidooi gekregen? FIERENS «Mij is al vaak gevraagd of ik veel reacties heb ontvangen. Weet je, ik heb weinig mensen betrokken bij mijn beslissing om hiermee naar buiten te komen, dus ik wil er nu ook niet anderen ongevraagd bij sleuren.»
HUMO Toch is uw stem uitzonderlijk in het maatschappelijke debat. FIERENS «Dat ik publiekelijk een standpunt inneem, is misschien uitzonderlijk, maar dat zegt weinig over hoe er achter gesloten deuren over dit onderwerp wordt gesproken. Ik geloof oprecht dat velen van de heel vermogenden best bereid zijn om iets meer bij te dragen.»
Bron: Humo