Op het moment dat Stad Gent zo goed als mogelijk de toevloed aan mensen bij het OCMW door de beperking van de werkloosheid in de tijd probeert op te vangen, beslist de Vlaamse regering nu doodleuk de subsidies voor activering bij het OCMW te schrappen. Astrid De Bruycker is verbijsterd: “Ik begrijp deze maatregel oprecht niet.”
We ontmoeten Astrid De Bruycker op de dag dat ze van haar diensten het bericht heeft gekregen dat Gent precies de kaap van 1.000 extra leefloongerechtigden heeft bereikt sinds de beperking van de werkloosheid in de tijd op 1 januari 2026.
De Bruycker (Vooruit) is schepen van Sociale Vooruitgang en voorzitter van het OCMW in Gent, en zit in het bestuur van de VVSG. Ze is goed geplaatst om de impact van de maatregel op de lokale besturen in te schatten. Er kloppen een pak meer mensen dan verwacht aan bij de OCMW’s. Na het verlies van hun werkloosheidsuitkering hebben ze gewoonweg niet genoeg middelen om een menswaardig leven te leiden. “We beleven niet minder dan een aardverschuiving in onze sociale zekerheid. Er moet een nieuwe basisfinanciering voor de OCMW’s komen. Want dit is niet houdbaar nu.”
Deze verschuiving van de sociale zekerheid richting de lokale besturen vindt plaats op het moment dat steden en gemeenten sowieso al financieel onder druk staan. Onder meer door de recente besparingsmaatregelen van de Vlaamse regering staat Gent vandaag voor een nieuwe besparingsronde van meer dan 100 miljoen euro per jaar op een begroting van 1 miljard euro – na de reeds moeilijke besparingsronde van vorig jaar. “De context om lokaal beleid te voeren, is moeilijker dan ooit,” zegt De Bruycker al bij het binnenkomen van haar kantoor. “De maatschappelijke uitdagingen groeien en de financiële middelen krimpen.”
En daar komen in Gent nu ook nog eens die 1.000 extra leefloongerechtigden bij.
“Op zich valt er zeker iets voor te zeggen om mensen op het lokale niveau te begeleiden. Het OCMW staat dicht bij de mensen en is goed verknoopt met veel middenveldorganisaties. Daarom hebben wij als stadsbestuur meteen de handschoen opgenomen. Nog voor we wisten wat de precieze beslissing van de regering-De Wever zou worden en welke financiële compensaties er zouden zijn, gingen we aan de slag.”
Welke maatregelen werden genomen?
“In onze meerjarenplanning, die met de grote besparingsronde sowieso al geen gemakkelijke opdracht was, voorzagen we extra budget om de geschatte aantallen die op het OCMW afkwamen op te vangen. Dat deden we volledig met eigen middelen. We zorgden voor een onthaalcel waar iedereen die zijn uitkering zou verliezen met vragen terechtkon. In december 2025 kregen we zo al honderden aanvragen binnen, terwijl de maatregel pas een maand later inging. We deden ook 33 extra aanwervingen: maatschappelijk werkers, activeringsbegeleiders en administratieve medewerkers. Want zoals je weet, krijgt iemand niet zomaar een leefloon. Voor elke aanvraag gebeurt een grondig sociaal onderzoek. Dus moesten we ook de eerste lijn gevoelig versterken. De voorbije maanden is duidelijk gebleken dat die ingrepen en investeringen cruciaal waren om de werking overeind te houden. Ik wil de diensten dan ook bedanken voor hun inzet.”
Wat was de kostprijs van dit alles?
“In 2026 komt dit neer op 1,5 miljoen euro en tegen het einde van de legislatuur loopt dat op naar 5 miljoen euro per jaar. Dit is dus wat we als lokale overheid opleggen enkel en alleen voor de mensen die uit de werkloosheid stromen. Daarnaast zijn er ook de extra uitgaven voor de gewone stijging van het aantal leeflonen.”
Zijn de compensaties van de federale overheid voldoende?
“Helemaal niet! Maar het debat mag zich niet alleen toespitsen op hoe deze specifieke maatregel moet worden gecompenseerd. Dit is geen eenmalige beweging. We beleven een structurele aardverschuiving in onze sociale zekerheid. Er moet een nieuwe basisfinanciering voor de OCMW’s komen, zodat we mensen ernstig kunnen begeleiden en weer aan het werk helpen.”
Maak dat eens concreet.
“Als het OCMW in Gent louter zou moeten draaien op de basisfinanciering vanuit de federale overheid, zou elke maatschappelijk werker 130 dossiers moeten behandelen. 130! Ik denk dat iedereen beseft dat dit niet mogelijk is. Of je krijgt toestanden zoals in Anderlecht en dat wil niemand. In Gent heeft een maatschappelijk werker gemiddeld 53 dossiers. Het verschil tussen die 130 en 53 dossiers passen wij dus vanuit de stad bij.”
53 dossiers per maatschappelijk werker is ook al veel. Pleit u daarom ook voor een drastische administratieve vereenvoudiging van de job?
“Vanuit de OCMW’s en de VVSG wordt daar al jaren op gehamerd. Ik kaartte dit zelf ook al meermaals aan bij minister Anneleen Van Bossuyt die ook bevoegd is voor Maatschappelijke Integratie en Grootstedenbeleid. Ik krijg dan altijd het antwoord dat dit inderdaad belangrijk is, maar in de praktijk gebeurt het tegenovergestelde. Er zijn steeds meer regels, administratie en controles. Maatschappelijk werkers vertellen mij dat ze alleen nog maar tijd hebben om hun dossiers op orde te zetten en nauwelijks nog om mensen te begeleiden. Terwijl opnieuw aan het werk kunnen zo belangrijk is voor veel mensen. Niet alleen financieel – ze zijn niet langer afhankelijk van een uitkering en hebben een hoger inkomen. Maar het geeft ook voldoening. Dat is goed voor hun zelfvertrouwen en mentaal welzijn. En ook de samenleving heeft er baat bij als meer mensen kunnen bijdragen.”
Wat is de oplossing voor die druk op maatschappelijk werkers?
“Meer automatische data-uitwisseling. Dat kan ook helpen om sociale fraude beter te controleren. Een vermogenskadaster zou al veel doen. Of, als dat politiek niet haalbaar zou zijn, maatschappelijke werkers rechtstreeks toegang geven tot de vermogensgegevens bij onze fiscale overheden. Vandaag moeten maatschappelijk werkers manueel alles uitzoeken en berekenen. Dat is niet meer van deze tijd.”
Als er extra middelen richting het OCMW vloeien, heeft dat wellicht ook een impact op de financiering van andere sociale diensten?
“De versterking van de eerste lijn gaat uiteraard ten koste van andere zaken. De budgettaire context is zeer moeilijk. Andere lokale werkingen kunnen we daardoor niet langer financieren. Dat zijn lastige keuzes. Want op andere domeinen stijgen de noden ook.
Maar ondanks alles doen en investeren we meer dan ooit tevoren. We hebben net een ambitieus armoedebeleidsplan opgesteld dat structureel inzet op armoedebestrijding over alle beleidsdomeinen heen. Zo zetten we extra in op de problematiek van uithuiszettingen, werken we in basisscholen met maatschappelijk werkers om vroeg sociale noden te detecteren en breiden we dat uit naar kinderopvang en secundair onderwijs, en komt er een sociaal mobiliteitsbudget om vervoersarmoede aan te pakken, met dank aan mijn collega-schepen Joris Vandenbroucke.”
Neemt de armoede toe?
“Steeds meer mensen kunnen hun huishuur niet meer betalen. We zien de dak- en thuisloosheid toenemen. Dat is een grote bezorgdheid. Maar die strijd kunnen we als stad niet alleen aan. Er is een doordacht plan nodig met andere overheden, maar dat ontbreekt. Meer zelfs, de weinige middelen die er vanuit de federale overheid voor extra winteropvang waren, werden door minister Van Bossuyt geschrapt. Haar mensbeeld staat vaak lijnrecht tegenover het onze.”
Maatschappelijk werkers brengen vaak het slechte nieuws dat iemand geen recht heeft op leefloon. Hun draagkracht is niet eindeloos. Hoe ondersteunt u hen?
“Ik heb ongelooflijk veel ontzag voor hoe iedereen binnen het OCMW deze aardverschuiving heeft aangepakt. Dit was een waanzinnige oefening. De onthaalcel fungeerde als eerste buffer. Verder proberen we onze maatschappelijk werkers zo helder mogelijke richtlijnen te geven. Maar het klopt, ze voeren vaak moeilijke gesprekken. Een leefloon krijgen, is ook confronterend. Een werkloosheidsuitkering krijg je omdat je rechten hebt opgebouwd, een leefloon omdat je niet voldoende middelen hebt om een menswaardig leven te leiden. Dat is een heel andere insteek.”
Gent bereikt nu de kaap van 1.000 extra leefloongerechtigden. Is de situatie nog wel houdbaar?
“Als we dezelfde kwaliteit willen blijven bieden, moet er structureel extra financiering komen. Want dit is op termijn niet houdbaar.”
Wat vindt u, als socialiste, eigenlijk van de maatregel om de werkloosheid in de tijd te beperken?
“(denkt na) Ik heb als bestuurder vooral meteen de handschoen willen oppakken, omdat ik echt vind dat het lokale niveau goed geplaatst is om mensen te begeleiden. Maar wel op voorwaarde dat we daarvoor de middelen krijgen en dat er een doordachte aanpak is voor activering over de verschillende overheden heen: federaal, Vlaams en lokaal.
Dat laatste gebeurt niet. Integendeel. Eerst duwt federaal minister van Werk David Clarinval de werklozen naar het OCMW en nu beslist Vlaams minister van Werk Zuhal Demir dat de middelen voor het OCMW om te activeren worden geschrapt. Tja, waar zijn we dan mee bezig? Ik begrijp dit oprecht niet.”
U postte hierover ook een felle video op Facebook. U was verbijsterd.
“Iederéén in het lokaal beleid was compleet verrast door deze beslissing. Ik vraag me oprecht af wie eigenlijk nog de verantwoordelijkheid voor de activering draagt? Ik maak me grote zorgen over de beslissing om de subsidies te schrappen voor de artikel 60-begeleiding, waarbij het OCMW als juridisch werkgever optreedt. Ik zie het OCMW als vangnet en springplank. Anderen precies eerder als het afvoerputje voor mensen die ver van de arbeidsmarkt staan.”
Minister Demir zwaait met een studie waaruit zou blijken dat dergelijke artikel-60 begeleiding geen resultaten boekt.
“Dat is totaal onjuist! In Gent stroomt 48% van de mensen die een dergelijk traject volgt uiteindelijk duurzaam uit naar werk. Dat is bijna één op twee.”
Hoe werkt zo’n traject precies in de praktijk?
“Ik geef graag het voorbeeld van een man van rond de 50, die al een hele tijd op leefloon stond en met psychische problemen kampte. We gingen stap voor stap met hem aan de slag. Eerst via een opbouwstage van drie dagen in de week in een sociaal restaurant. Toen dat goed ging, want werken is vaak een deel van de oplossing, kreeg hij een officieel artikel 60-contract van vier dagen in de week. Een grote stap voor iemand die jarenlang inactief was. De man bloeide open. Vanaf de tiende maand gingen we intensief aan sollicitatietraining doen en vandaag heeft hij een voltijdse job in een hotel. Enkel met zulke intensieve begeleiding krijg je mensen met zo’n zware rugzak opnieuw richting werk.”
Hoeveel geld loopt Gent mis door het schrappen van deze subsidie?
“Meer dan 2 miljoen euro per jaar. Er is gelukkig een overgangsjaar in 2027, maar ook deze kost komt dus op de lange termijn in de bak van het lokale bestuur. Ik heb twee vragen voor minister Demir. Eén, waarom is deze beslissing genomen? En, twee, hoe gaan we op deze manier de werkzaamheidsgraad van 80% bereiken?”
Iedereen een flexi-job zonder socialezekerheidsbijdragen. Misschien is dat het plan?
“De uitbreiding van de flexi-jobs is een extra horde op weg naar werk voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Deze zomer stelde het Rekenhof nog dat er in de horeca en de retail wel degelijk sprake is van verdringing. Flexi-jobs komen in de plaats van interimjobs en laagdrempelige reguliere jobs, die voor onze kortgeschoolde mensen goede opstapjobs zijn.
Laatst kreeg ik van een activeringsmedewerker het verhaal te horen van iemand die als interim aan de slag kon in een grote winkel. Nadien kon die er niet blijven. De winkel werd gerund met twee vaste medewerkers en vijftig flexi-jobbers. Vijftig! Zo maken we het voor werkzoekenden heel moeilijk om die eerste stap naar een duurzame job te zetten.”
Krijgen we de trend richting flexiwerk nog gekeerd?
“Voor alle duidelijkheid, ik werp geen steen naar de mensen die een flexi-job doen en ook niet naar werkgevers die van het bestaande systeem gebruik maken. Maar het is wel de opdracht van alle overheden samen om een visie te ontwikkelen over hoe we de werkzaamheidsgraad opkrikken. En dat gaan we niet doen als we systemen opzetten die perverse effecten hebben op het aanbod van laagdrempelige jobs. Voor mensen die ver van de arbeidsmarkt staan, is er een waaier aan jobs nodig. Ook het aanbod aan jobs in de sociale economie mag niet verder krimpen.”
Wat wordt de rol van de VDAB in dit alles?
“De eerste groep mensen die vanuit de werkloosheid bij de OCMW’s terechtkwam, kreeg twintig jaar geleden al van de VDAB te horen dat ze niet meer activeerbaar was. Het OCMW krijgt nu de boodschap dat wij hen moeten activeren en dat we financieel zullen worden gestraft als ze te lang in het leefloon blijven hangen. Over de rol van de VDAB is nog geen duidelijkheid. Eerst was er het bericht dat de VDAB zich zou richten op mensen die snel kunnen worden geactiveerd. Nu hoor je dat de VDAB toch een deel van de leefloongerechtigden in de begeleiding zou opnemen.
Nogmaals, alle overheden dragen hierin een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We zijn het eens over de doelstelling om zoveel mogelijk mensen aan het werk te krijgen. Laat ons dan ook de koppen bij elkaar steken en samen werken aan activering.”
Wordt Gent achtergesteld door de Vlaamse regering? De lijnen tussen Antwerpen en de Vlaamse regering zijn korter.
“Ik kan me niet inbeelden dat de N-VA-schepen voor Sociale Zaken in Antwerpen enthousiast wordt van de besparingen op de artikel 60-begeleiding en op het Gemeentefonds.”
Hoe frustrerend is het om een bestuursakkoord te maken dat je nadien niet kan uitvoeren door beslissingen van hogere overheden?
“Dat is zeker zo. Maar elke overheid staat vandaag voor moeilijke keuzes. De context is zeer moeilijk, ook internationaal. De keuze is: neem je als partij verantwoordelijkheid op of uit je vooral kritiek op de gevolgen van die zeer moeilijke context. Vlaams minister Melissa Depraetere investeert fors in sociale woningen en federaal minister Frank Vandenbroucke doet hetzelfde met bijvoorbeeld gratis psychologische hulp voor jongeren. Ook lokaal zijn dat thema’s waar wij op inzetten. Zonder socialisten zou dat nooit gebeurd zijn.”
Anderzijds werden de beperking van de werkloosheid in de tijd en de uitbreiding van de flexi-jobs ook mee beslist door uw partij.
“Ik heb ongelooflijk veel respect voor het gevecht dat onze ministers voeren in de Vlaamse en federale regering. Met 13% kan je niet verwachten dat elke regeringsbeslissing een doorslag is van uw verkiezingsprogramma. Zo werkt de democratie niet. Het zou inderdaad gemakkelijker zijn om aan de zijlijn te staan. Maar dat is niet de keuze van Vooruit. Wij hebben onze verantwoordelijkheid genomen. Om aan tafel te vechten voor gewone mensen. Hen zo veel mogelijk te beschermen. En om de inspanningen zo eerlijk mogelijk te verdelen.”
Bron: Sampol.be