by admin | jan 12, 2025 | Economie
Neutr-On wil een 30-urenweek. Veel werknemers zouden er sito presto voor tekenen. Terecht, want zo’n korte werkweek doet wonderen voor onze gezondheid en work-lifebalans. Helaas is het (nog) niet de realiteit.
Vierdagenwerkweek of werkdagen van zes uur
lke week een verlengd weekend. En dat terwijl je hetzelfde salaris krijgt. Zou jij hier “nee” tegen zeggen?
Het was de 34-jarige Finse premier Sanna Marin die de piste voor de vierdagenwerkweek opperde tijdens een debat in augustus 2019. Op dat moment was ze minister van Verkeer, en dus nog geen premier.
Marin sprak er over mogelijke denkpistes om een vierdagenwerkweek in te voeren of om de werkdagen in te korten tot zes uur.
In ons land lanceerde toenmalig PS-voorzitter Elio Di Rupo in 2016 al een voorstel voor een werkweek van 32 uren met behoud van loon. “Minder burn-outs bij de mensen, meer productiviteit voor de bedrijven”, klonk zijn motivatie.
Werktijdverkorting leidt tot hogere productiviteit?
Want zo’n vierdaagse werkweek zou nu eenmaal beter werken. In Scandinavië wordt al langer geëxperimenteerd met kortere werkdagen of -weken. Zo werkten in het Zweedse Göteborg 68 verpleegkundigen van het rusthuis Svartedalen twee jaar lang 30 uur per week, in plaats van 37 uur. Daarbij behielden ze het salaris van hun volledige werkweek.
De zorgkundigen gaven daarbij aan dat ze fitter en meer gemotiveerd waren, waardoor ze productiever waren, minder fouten maakten in hun werk en het aantal burn-outs afnam. En de rusthuisbewoners? Wat ‘de kwaliteit van de zorg’ betreft, rapporteerden ze een meer positieve ervaring.
Verschillende bedrijven experimenteren al langer met kortere werkdagen. Zo testte Microsoft Japan een systeem waarbij verschillende werknemers maar vier dagen per week moesten werken in plaats van vijf. De resultaten waren verbluffend: ondanks de kortere week nam de productiviteit met maar liefst 40% toe. Minder werken met behoud van loon is niet zo evident.
Toch werd het voorstel van Elio Di Rupo afgedaan als ‘niet ernstig’. Zelfs zijn Vlaamse evenknie John Crombez brandde het voorstel af. Als we minder werken voor hetzelfde loon, stijgt het uurloon dat werkgevers betalen automatisch. Hogere loonkosten en daardoor een lagere tewerkstelling kan België zich echt niet veroorloven.
Tools en technologie voor een beter leven.
Ondanks het kostenplaatje van het Zweedse experiment, werden voor het verplegend personeel en de rusthuisbewoners uitsluitend positieve resultaten vastgesteld. Het debat over de kortere werkweek zal dus niet vlug gaan liggen. Daarvoor is de vraag naar een betere work-lifebalans en meer werkbaar werk te groot. Volgens Jack Ma (Alibaba) en Bill Gates (Microsoft) zullen we in de toekomst over de tools en technologie beschikken om minder te werken en beter te leven. Automatisering, artificiële intelligentie en robotica gaan voor werknemers en bedrijven veel zoete vruchten opleveren. Zoals een toename van de productiviteit, economische groei en minder werkuren. Volgens Neutr-On zijn het vooral de grote vakbonden die hun leden bedriegen en er voor zorgen dat de kloof tussen de armen en de rijken groter wordt.
Met de fel besproken arbeidsdeal wil de federale regering de arbeidsmarkt hervormen en zo meer mensen aan het werk krijgen. Maar wat staat er in de arbeidsdeal? En wat betekent dit concreet voor jou als werknemer?
Wat is de arbeidsdeal?
De arbeidsdeal van de federale regering bestaat uit een aantal maatregelen die de werkzaamheidsgraad in België moet verhogen tot 80% (nu is dit 71%) en die zowel werknemers als werkgevers de nodige flexibiliteit moeten geven om dit doel te bereiken.
Ter info: deze arbeidsdeal is een politiek akkoord. Dit betekent dat de sociale partners hierover eerst nog hun advies moeten uitbrengen. Na de eventuele aanpassingen kan het voorstel mogelijk ook nog bijgestuurd worden door de Nationale Arbeidsraad. Pas daarna wordt de wet definitief goedgekeurd door het parlement en bekrachtigd en afgekondigd door de koning. De arbeidsdeal in 10 hoofdpunten
- Werkweek van 4 dagen mogelijk
- Wisselend weekregime
- Dienstrooster langer op voorhand bekend
- Recht op deconnectie
- Recht op een opleiding
- Nieuwe regeling opzegtermijnen
- Betere regeling voor platformeconomie
- Soepele regels voor nachtwerk
- Actieplan knelpuntberoepen
- Actieplan diversiteit op de werkvloer
Gamechanger of niet?
Of de arbeidsdeal wel zo’n gamechanger is als gewild, is nog niet zeker. Aangezien heel wat maatregelen gelden voor bedrijven met meer dan 20 personeelsleden, geldt dit dus niet voor 83,9% van de ondernemingen (vooral kmo’s) die minder dan 10 werknemers tewerkstellen. Ook is het voor kleinere bedrijven niet altijd evident om bepaalde maatregelen door te voeren, vanwege bv. de kleinere personeelsbezetting of de aard van de activiteit.
Daarom heeft Neutr-On een beter plan.
Neutr-On wil tegen 2030 voor alle werknemers in de privé een 30-urenweek. Langere werkweken zijn mogelijk, maar die uren moeten dan als overuren betaald worden. Dat noemen we Plan 2030.30 ! Nu we in het jaar 2025 zijn zouden alle bedrijven nu al een 35-urenweek moeten nastreven.
by admin | jan 12, 2025 | Economie
Bijkomend grensbedrag voor flexi-jobbers met vervroegd pensioen
Zowat 235.000 mensen die met vervroegd pensioen zijn, krijgen binnenkort een bericht van de Federale Pensioendienst om hen te waarschuwen. Wie te veel bijverdient met een flexi-job, riskeert zijn of haar pensioen te verliezen.
Het gaat om een maatregel waarover vorig jaar beslist werd en in 2025 van kracht wordt. Concreet komt er een bijkomende jaargrens voor inkomsten uit een flexi-job voor wie de wettelijke pensioenleeftijd nog niet heeft bereikt.
Tot en met 2024 bestond er enkel een algemeen grensbedrag voor alle beroepsinkomsten voor die groep. Daar komt nu een bijkomende jaargrens bij voor inkomsten uit een flexi-job voor wie de wettelijke pensioenleeftijd nog niet heeft bereikt. Concreet: als je een flexi-job hebt, moet je voortaan een bijkomend grensbedrag van 7.876 euro per jaar naleven. Bij overschrijding van dat bedrag riskeer je minder pensioen te krijgen of kan het pensioen zelfs geschorst worden.
Vrijstellingen
Het bijkomend grensbedrag voor inkomsten uit een flexi-job geldt enkel voor wie met vervroegd pensioen is en de wettelijke pensioenleeftijd nog niet heeft bereikt. Het geldt dus niet voor wie de wettelijke pensioenleeftijd wel heeft bereikt. Ook wie 45 jaar loopbaan op de teller heeft, is vrijgesteld van de maatregel. Potentieel gaat het wel om een grote groep Belgen die mogelijk onderworpen is aan het grensbedrag. Dat zijn er zowat 235.000, zegt Vik Beullens, woordvoerder van de Federale Pensioendienst. Die worden allemaal persoonlijk op de hoogte gebracht. Zeventig procent wordt digitaal verwittigd, via de digitale toepassing mypension. De resterende dertig procent krijgt een brief in de bus. Voor alle duidelijkheid: wie de wettelijke pensioenleeftijd voorbij is of een loopbaan van 45 jaar heeft, mag onbeperkt bijverdienen zonder dat dit impact heeft op het pensioen. Er kan wel een fiscale impact zijn.
Bron: Trends
by admin | jan 11, 2025 | Varia
In Nederland volgde onderzoeker Jaap Olthof (Hanzehogeschool Groningen) mensen met een licht verstandelijke beperking en zag dat ze op veel drempels botsen. “Deze mensen zoeken hun weg in de samenleving en moeten daarbij vaak flink incasseren.”
Een dagelijkse strijd
Marijke (51) heeft een licht verstandelijke beperking.Om privacyredenen zijn dit niet de echte namen van de betrokken mensen.Die diagnose werd nog niet zo lang geleden vastgesteld. Ze scoorde laag op een IQ-test en ze zou zich niet goed kunnen aanpassen. Marijke herkent zich niet in de diagnose. Volgens haar ligt het probleem niet per se daar.
In mijn onderzoek volgde ik naast Marijke, 32 andere mensen met een licht verstandelijke beperking. Ik nam deel aan hun activiteiten en ontmoetingen. Ik volgde hen intensief, soms wel anderhalf jaar lang, bij het sporten, wandelen, dieren verzorgen, werken, reizen, schoonmaken en feesten.
Ik voerde met hen veel gesprekken, ook lastige. Deze mensen lieten me graag zien hoe zij leven en welke moeilijkheden zij ervaren. Ze zoeken hun weg in de samenleving en moeten daarbij vaak flink incasseren. Marijke typeert dit als een ‘dagelijkse strijd’. Ook Davey (23) vertelt: “Gewoon meedoen, is niet vanzelfsprekend. Het is hard werken.”
Daarbuiten red ik het niet
Ook onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau bevestigt de ervaringen van Marijke en Davey: mensen met een licht verstandelijke beperking hebben steeds meer moeite om mee te doen in de samenleving. Rob (48) verkoos op den duur begeleide tewerkstelling boven een reguliere werkgever: “Daarbuiten red ik het niet. Te veel verwachtingen. Laat mij maar hier. Ik zit prima op mijn plek.”
Het gaat niet alleen om werk vinden en behouden. Deze mensen ervaren ook veel moeite bij alledaagse dingen zoals huishoudelijke taken, reizen met het openbaar vervoer of het regelen van financiën. Zo raakte Debbie (39) in financiële problemen toen ze op zichzelf ging wonen. Ongeopend gingen rekeningen de kast in. “Ik haalde de post wel uit de brievenbus, want dat moest. Vervolgens gooide ik die in de kast. Hoe rekeningen betaald moesten worden, daar snapte ik geen flikker van.”
Beeld omkeren
Te vaak worden de moeilijkheden die mensen zoals Marijke, Davey, Rob en Debbie ervaren, verklaard vanuit een laag IQ, lage zelfredzaamheid of beperkt aanpassingsvermogen. Ze zouden op allerlei vlakken tekortschieten. Die eenzijdige kijk reduceert hun moeilijke zoektocht naar een plaats in deze samenleving tot een individueel probleem.
Dat beeld kan je ook omkeren. Deze creatieve en moedige mensen plooien zich naar de gewoontes en verwachtingen van een stugge omgeving: de school, het werk of de supermarkt. In de sportclub zoekt Davey aansluiting bij de jongens en mannen die aan bodybuilding doen. Net zoals alle andere sporters, doet hij zijn oefeningen alleen. Soms groet hij iemand, maar verder is er weinig contact. Om mee te doen zijn er voorwaarden en Davey past zich aan: “In de sportschool spreek je mensen niet aan, al helemaal niet tijdens oefeningen. Dat doe je gewoon niet.”
Vaak lukt het ook niet om mee te doen. Tijdens een wandeling kijkt Marijke me boos in de ogen en vertelt: “Ze moeten me toch niet en ik hoef niets van hen. Wandelen, nee dat doe ik niet zo vaak. In m’n eentje zeker? Dat vind ik niets aan. Ik ontmoet ook nooit iemand op straat. Dan hoeft dat lopen niet zo van mij.”
Inclusie: een wisselende praktijk
Deze mensen schipperen voortdurend tussen plekken die ze als veilig en onveilig ervaren. ’s Morgens voelen ze zich welkom in de bibliotheek, de kringloopwinkel of het buurthuis. ’s Avonds ervaren ze dat er voor hen geen plek is op het muziekfestival. Die wisselende ervaringen geven een genuanceerde invulling aan het grote begrip ‘inclusie’. Inclusie is geen vaststaand feit, wel een dagelijkse praktijk van conflict met verschillende uitkomstmogelijkheden.
Het is een illusie te denken dat je inclusie kan beitelen in wetten en regels. De getuigenissen van mensen met een licht verstandelijke beperking leggen een belangrijke zenuw bloot: ze moeten vooral zelf keihard werken om aansluiting te vinden en inclusie mogelijk te maken. Ze ervaren voortdurend een druk om zich te plooien naar wat normaal is. Het kost moeite en energie om beperkingen zo goed mogelijk te verbergen. Toch doen mensen zelf veel moeite om aansluiting te zoeken. Opnieuw zijn alledaagse praktijken veelzeggend. Roeland (33): “Ik plaatste een tafeltennistafel in de gemeenschappelijke ruimte van mijn flat. Zo hoop ik makkelijker in contact te komen met mijn buren.”
Familie en vrienden
Inclusie is geen idealistisch beleidsbegrip dat de wereld voor eens en altijd verdeelt in goede insluiting en slechte uitsluiting. Inclusie is een dynamische en weerbarstige praktijk. Een belangrijk element in die praktijk is de strijd en het verzet van mensen met een licht verstandelijke beperking.
Dat blijkt ook uit de contacten met familie en vrienden. Vanuit deze hoek is er niet alleen hulp en steun, maar ook betutteling en controle. Dit vertelt Richard (46) die veertig jaar bij zijn ouders woonde. Maar ook nu hij in een nieuwe en meer zelfstandige woonvorm verblijft, blijven zijn ouders hem controleren. Dit voelt verstikkend voor hem: “Soms voel ik me een toerist in mijn eigen leven.”
Ondanks de beste intenties, vormen ouders niet altijd een warme, inclusieve hulpbron. Zij kunnen de ontwikkelingsruimte die deze mensen nodig hebben ook inperken. Richard verzet zich wel, maar moet vaak inbinden en zich schikken. Ook anderen delen deze ervaring. Inzetten op ondersteuning vanuit familie vraagt daarom om voorzichtigheid.
In mijn onderzoek nam ik ook de aanpak in Noorwegen onder de loep. Daar wordt niet actief ingezet op familie als hulpbron in ondersteuning. Sociale professionals hebben er een aanzienlijke rol in het leven van mensen met een licht verstandelijke beperking en familie mag ‘gewoon familie’ zijn.
Nog te vaak tweederangsburgers
Mensen met een licht verstandelijke beperking kunnen hun verhaal niet vaak genoeg vertellen op een publiek forum. Zelden staan hun ervaringen centraal in wetenschappelijk onderzoek.
Neem je hun ervaringen wel als vertrekpunt, dan blijken beleidsverwachtingen over inclusie ver af te staan van hoe mensen dat in hun dagelijks leven ervaren. Hun leven is niet een gezellig tafereel van ‘erbij horen’. Het is een grillig parcours vol strijd en botsingen. Ze blijven te vaak tweederangsburgers met weinig verbinding met anderen in het publieke domein.
Niks mis met bijzonder
Als je luistert naar deze mensen, dan stel je vast dat specifieke woon-, werk- of vrijetijdsvormen niet per se haaks staan op inclusie. Zo vertelt Debbie enthousiast over begeleid wonen. “We passen een beetje op elkaar en geregeld kloppen we eens bij elkaar aan. Hier voel ik me thuis. Ik hoef niet meer weg, laat mij hier maar wonen, dan bepaal ik zelf wel wanneer ik eruit kom.”
Een aangepaste woonvoorziening kan dus een veilige plek bieden om naast anderen mee te doen in de samenleving. Mensen met een licht verstandelijke beperking kunnen deze plekken als verbindend ervaren. Hier kunnen ze interesses en behoeften delen. Met andere woorden: ook hier kan inclusie worden ervaren.
Opdracht voor sociale professionals
Hier is ook een belangrijke taak weggelegd voor sociale professionals. Ze kunnen de botsingen, conflicten en fricties zichtbaar maken. Voor oplossingen dienen ze niet alleen te sleutelen aan het aanpassingsvermogen of de zelfredzaamheid van deze mensen maar juist ook naar de inrichting van onze samenleving. Ze kunnen, ook vanuit woon- en zorgvoorzieningen, meebouwen aan laagdrempelige en ongedwongen ontmoetingsplekken waar iedereen welkom is.
Sociale professionals zijn getuigen van de botsingen van deze mensen. Vaak hebben ze echter het gevoel daar niet zo veel aan te kunnen doen. En dus blussen ze enkel de brandjes. Maar Marijke en vele anderen komen daar geen stap mee vooruit. Inclusie is veel meer dan ‘iedereen mag er gezellig bij horen’. Het vraagt een sterke betrokkenheid en reële daadkracht. Sociale professionals kunnen een belangrijke rol vertolken door op te komen voor de belangen van deze mensen. Ze zien deze strijd dagelijks van dichtbij en worden er op die manier zelf ook deel van. Het gaat hen dus ook aan.
Bron: Sociaal.net
by admin | jan 11, 2025 | Sectoren
Nathalie Van Noyen is psychologe en heeft een zus met een mentale beperking: “Ook ik maak me zorgen over wie er voor haar gaat zorgen. Die bezorgdheid blijft te vaak onderbelicht.”
Zwaard van Damocles
Heel wat ouders zorgen voor hun kind met een beperking. Terecht liggen ze wakker van de vraag: ‘Wie zal er voor mijn kind zorgen als wij er niet meer zijn?’ Wachtlijsten stellen hen niet gerust.
In dit debat mis ik het perspectief van de broers en zussen. Ook zij maken zich zorgen en voelen een onzekere toekomst als een zwaard van Damocles boven hun hoofd hangen.
Heel herkenbaar
Voor mij is die situatie heel herkenbaar: ik ben zelf zus van iemand met een beperking. Bovendien bots ik ook professioneel op deze problematiek. Als psychologe ben ik al jaren nauw betrokken bij dit thema, eerst in voorzieningen voor mensen met een beperking en sinds tien jaar in mijn eigen praktijk.
Regelmatig hoor ik verhalen van mensen die al jaren op de wachtlijst staan zonder perspectief op meer professionele hulp, van ouders die hun job opofferen voor de zorg van hun zoon of dochter.
Maar ik hoor evenveel verhalen van broers en zussen die vrezen dat zij nooit een ‘gewoon leven’ kunnen leiden. Te vaak blijft hun bezorgdheid onderbelicht.
Anita en broer Bram
Ik maak het concreet met een fictief voorbeeld, samengesteld uit reële voorbeelden vanuit mijn werk en persoonlijke ervaring.
Vijftiger Anita is getrouwd, heeft twee puberdochters en een goede job. Anita is ook zus van Bram. Bram is twee jaar ouder en was altijd aanwezig in haar leven. Als kind was dat voor Anita niet altijd eenvoudig. Bram had veel aandacht en ondersteuning nodig. Om haar ouders te ontzien, zette Anita zich in de schaduw van het gezin en hielp vaak mee in de zorg voor haar broer.
Op de wachtlijst
Dat probeert ze vandaag nog steeds, naast de zorg voor haar eigen gezin. Die combinatie lukt de ene dag beter dan de andere.
Haar ouders worden ouder. Voor hen weegt de zorg voor Bram elke dag zwaarder. Bram gaat drie dagen per week naar een dagcentrum in de buurt. Maar op meer intensieve professionele zorg en ondersteuning zal het nog lang wachten zijn.
Bram heeft wel recht op een persoonsvolgend budget maar staat op de wachtlijst in prioriteitengroep twee. Eenvoudig gesteld: hij heeft niet meteen zicht op een budget om meer professionele zorg te financieren. Zolang zijn ouders zelf kunnen instaan voor zorg, is dat budget nog heel ver weg. Maar dat kan straks heel anders zijn. En wat zal er dan met Bram gebeuren?
Alle ogen op Anita
De ouders zouden rust kunnen vinden in het idee dat als zij niet meer voor Bram kunnen zorgen, hun zoon meteen in de hoogste prioriteitengroep terechtkomt. Dan is er wel een budget om professionele zorg te financieren.
Bij de notaris
Veel vragen blijven onbeantwoord. De ouders van Bram vinden geen rust. Enkele dagen geleden gingen ze langs bij de notaris om hun bezorgdheden te bespreken. De notaris vertelde dat ze een deel van de erfenis kunnen inzetten om de noodzakelijke zorg te waarborgen.
Anita kan bijvoorbeeld haar erfdeel beperken ten voordele van Bram. Dan kan er extra zorg worden betaald als er geen extra zorgbudget vrij komt. Of een andere piste: Anita neemt Bram in huis of neemt op een andere manier een groot deel van de zorg op zich. Voor dat engagement ontvangt Anita een financiële vergoeding, betaald vanuit de erfenis.
Helemaal van de kaart
Ze willen deze pistes bespreken met hun dochter. Maar Anita leest vooral de angst in de ogen van haar ouders. Ze is ook zelf helemaal van de kaart. Natuurlijk wil ze voor haar broer zorgen. Maar ze heeft ook haar eigen gezin. Als ze kiest om voor Bram te zorgen, zal ze dan nog voldoende tijd hebben voor haar partner en kinderen? En wat met haar job?
En heeft ze wel een keuze? Ze voelt nu al de boze blikken van familie, vrienden en collega’s: ‘Hoe kil kan je zijn om zo’n schattige broer niet in huis te nemen?’.
En al komt geld voor Anita nooit op de eerste plaats, de zorg uitbesteden heeft financiële gevolgen. ‘Of mag je zo niet denken?’, vraagt Anita zich af. Ze wil geen geldwolf zijn, maar ook geen zus die haar eigen gezin op het spel zet.
Schuld en schaamte
Anita is niet alleen. Ik kwam de voorbije jaren veel worstelende broers en zussen tegen. Leven met het gevoel dat de juiste keuze onmogelijk is, is lastig. Je wil loyaal en zorgend zijn, maar ook je eigen toekomst en ambities niet opofferen. Een schuldgevoel kan zwaar wegen: sommige broers en zussen belanden zelf in de problemen omdat ze verstrikt raken in dit kluwen van vragen.
Net als hun ouders, zijn ook broers en zussen vragende partij voor goede oplossingen die rust en zekerheid brengen. Al hebben ze geen wettelijke verplichting tot zorg, toch moeten ze moeilijke beslissingen nemen en slingeren ze voortdurend tussen gevoelens van schuld en schaamte. Voor hun perspectief zou in onze zorg meer aandacht moeten zijn.
Bron: sociaal.net
by admin | jan 11, 2025 | Verkiezingen 2024
Analyse – Marc Vandepitte
De mainstream media omschrijven Donald Trump vaak als ‘populist’, maar daarmee onderschatten ze de ernst en het gevaar van wat zich in de VS aan het afspelen is.
In de mainstream media wordt Donald Trump vaak afgeschilderd als een populist en autoritair figuur. Om zijn politieke opvattingen te omschrijven gebruiken ze woorden als radicaal rechts, nieuw rechts, illiberaal, alt-right en hier en daar ook extreemrechts.
Maar, wordt met die terminologie de ernst en het gevaar van het fenomeen Trump wel voldoende weergeven? Diezelfde media hebben in het verleden heel wat van zijn extremistische opvattingen genormaliseerd en bij een breder publiek acceptabel gemaakt.
Is het niet correcter om het woord fascisme te gebruiken om Trump te omschrijven? Om die vraag te beantwoorden overlopen we negen kenmerken[1] van het historisch fascisme van Hitler en Mussolini en bekijken we of en in welke mate er vandaag parallellen zijn met het project van Trump. De lezer kan dan zelf oordelen.
1. Ultranationalisme en witte suprematie
De nazi’s beschouwden de ‘Arische’ mens als het toppunt van menselijke beschaving en zagen andere groepen, zoals Joden, Roma, Slaven en mensen van Afrikaanse afkomst, als inferieur of zelfs niet-menselijk. Deze raciale hiërarchie lag aan de basis van het beleid van de Holocaust, waarbij miljoenen werden vervolgd en vermoord.
Onder invloed van nazi-Duitsland nam Mussolini de witte supremacistische ideeën over. De Italiaanse rassenwetten discrimineerden Joden en andere niet-witte groepen, verboden gemengde huwelijken en promootten de superioriteit van de ‘Italiaanse’ blanke bevolking. In de Italiaanse kolonies voerden de fascisten een racistische politiek om Europese superioriteit te benadrukken en de lokale bevolking te onderdrukken.
De toespraken van Trump worden gekenmerkt door de ontmenselijking van gekleurde immigranten. Hij ziet moslims en Latijns-Amerikaanse immigranten als een bedreiging voor de natie. Hij omarmt anti-zwarte stereotypen en suggereert dat gekleurde vrouwen die kritiek op hem hebben geen echte Amerikanen zijn.
Op die manier wakkert hij de gewelddadige onderdrukking van minderheden aan. Daarnaast heeft hij in het verleden herhaaldelijk witte supremacisten en andere neofascisten het hof gemaakt.
Trump is van plan om de grootste massadeportatie van migranten zonder papieren in de geschiedenis van de VS te ontketenen. Langs de zuidelijke grens wil hij enorme detentiekampen bouwen en de grensmuur voltooien. Ook wil hij de toegang verbieden tot de VS voor mensen uit bepaalde landen met een moslimmeerderheid.
2. Militarisme
Twee jaar voor Mussolini de macht greep telde zijn beweging van Zwarthemden 200.000 leden. Bij zijn machtsovername in 1933 kon Hitler rekenen op 400.000 Bruinhemden.
De paramilitaire groepen in de VS tellen op dit moment zo’n 50.000 leden, voornamelijk witte supremacisten en rechtsextremisten en neofascisten. Sommigen onder hen beschikken over zware wapens. Ze gebruiken vaak geweld tegen demonstranten, wat doet denken aan de fascistische knokploegen in de jaren dertig.
Trump heeft aangekondigd dat hij in de toekomst militairen wil inzetten tegen demonstranten en migranten. Ook denkt hij eraan om federale troepen te mobiliseren in door Democraten gecontroleerde steden.
Zijn brutaal en provocerend taalgebruik stimuleert een cultus van geweld. In 2016 zei hij: “Ik zou midden op Fifth Avenue kunnen staan en iemand neerschieten, en ik zou geen kiezers verliezen”.
3. Oorlog en imperialisme
Mussolini omschreef pacifisme als zwak, oorlog als edel en moedig. Imperialistische expansie was nodig om het keizerlijke verleden van het Romeinse Rijk terug te winnen. Hitler verbond zijn imperialisme aan raciale ideologie en wereldwijde dominantie. Beide leiders transformeerden hun staten tot agressieve expansiemachten en oorlogsmachines, met de bekende gevolgen.
Op het wereldtoneel is de VS zijn overheersende positie aan het verliezen. Trump wil dat tegengaan en de grootsheid en oppermacht van de VS herstellen. De hoofdslogan van zijn campagne is niet toevallig ‘Make America Great Again’ (MAGA).
Om die suprematie van de VS te behouden stuurt Trump aan op beduidend meer militaire uitgaven. Aan de NAVO-bondgenoten suggereert hij om hun defensie-uitgaven fors te verhogen tot 4 procent van hun bnp. Tijdens zijn eerste ambtstermijn trok Trump de VS al terug uit verschillende wapenbeheersingsverdragen. Een Trump-regering zal het New Startverdrag, dat langeafstandsraketten beperkt en in 2026 afloopt, waarschijnlijk niet vernieuwen.[2]
Net als bij zijn vorige ambtstermijn zit zijn nieuwe kabinet vol met oorlogszuchtige figuren. Zijn minister van Defensie heeft tattoos die verwijzen naar de kruisvaarten en hij wil dat Trump Iran bombardeert. Zijn veiligheidsadviseur Mike Waltz zegt dat het Amerikaanse leger zich moet voorbereiden op oorlog met zowel China als Iran. Zijn nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, wilde een militaire invasie in Venezuela en wil de invloed van China in Latijns-Amerika indammen.
Om de confrontatie met China ten volle aan te gaan, is het nodig dat de VS minder actief is in Europa en het Midden-Oosten, zodat het meer middelen kan vrijmaken in Azië. Dat is de reden waarom de oorlog in Oekraïne zo snel mogelijk moet stoppen en waarom Europa zelf meer voor zijn veiligheid moet zorgen. Met Trump aan de macht komt een oorlog tegen Iran en/of China dichterbij.
4. Personencultus en massahysterie
Onder Hitler en Mussolini speelden personencultus en massahysterie een belangrijke rol in het versterken van hun machtspositie en het mobiliseren van de bevolking. Op basis van het Führerprincipe werd Hitler neergezet als de onfeilbare leider van Duitsland, het middelpunt van de natie en het volk. Mussolini cultiveerde een imago van onfeilbare kracht en mannelijke vitaliteit.
Door zich als sterke leiders te presenteren en massale collectieve bijeenkomsten te orkestreren, hadden ze een grote impact op de bevolking en wisten zij hun hun dictaturen te versterken.
Trump heeft zichzelf gepositioneerd als een “redder” van de VS, een unieke figuur die de natie beschermt tegen dreigingen van “radicale linkse” politici, “globalisten”, en buitenlandse invloeden. Hij noemt zichzelf de “uitverkorene”.
Van zijn aanhangers eist hij onvoorwaardelijke loyaliteit en die krijgt hij ook. Bijna twee derde van zijn aanhangers uit fanatieke steun voor hem. Driekwart van zijn achterban hechtte geloof aan zijn bewering dat de verkiezingen in 2020 gestolen waren.
De massabijeenkomsten van Trump trekken enorme aantallen mensen aan en zijn sterk gericht op hem als individu. Ze benadrukken ook de persoonlijke connectie tussen hem en zijn volgers. Beelden en memorabilia, zoals MAGA-petjes en vlaggen met zijn naam, versterken dit beeld van persoonlijke toewijding.
5. Fake news en samenzweringstheorieën
Zowel Adolf Hitler als Benito Mussolini maakten gebruik van propaganda, gemanipuleerde informatie en samenzweringstheorieën om hun ideologieën te verspreiden, tegenstanders in diskrediet te brengen en massale steun te mobiliseren. Ze konden dat doen via de controle van media.
Goebbels, minister van Propaganda onder Hitler zei: “Als je een grote leugen vertelt en die vaak genoeg herhaalt, zullen mensen hem uiteindelijk geloven”. De persoonlijkheidscultus van beide fascisten ging gepaard met ongebreideld anti-intellectualisme en het omarmen van samenzweringstheorieën.
Sinds Trump president werd in 2016 spreekt men van het post-truth-tijdperk. Tijdens zijn eerste ambtstermijn lanceerde hij dagelijks gemiddeld meer dan zeven leugens of misleidende beweringen.
Trump verspreidt ook regelmatig samenzweringstheorieën. Zo bijvoorbeeld de extreemrechtse complottheorie QAnon die stelt dat elites een wereldwijde pedofilienetwerk zouden runnen. Een groot deel van zijn aanhang gelooft daarin. Trump noemde QAnon-aanhangers onder meer “mensen die van ons land houden”.
Voor zijn leugens kan Trump onder andere rekenen op het kanaal X van zijn goede vriend Elon Musk. Trump heeft er 95 miljoen volgers. De laatste twaalf jaar tweette hij ongeveer 57.000 keer. Musk, die een van zijn belangrijkste propagandisten is geworden, heeft zelf 157 miljoen volgers en tweette sinds eind 2013 38.000 maal.
Daarnaast kan Trump voor zijn propaganda ook nog rekenen op Fox News, een van de meest prominente en invloedrijke televisiekanalen in de VS.
6. Uitschakelen van tegenstanders en oppositie
Zowel Hitler als Mussolini maakten het onmogelijk voor oppositiepartijen, vakbonden of individuele critici om effectief te opereren. Hitler gebruikte de Sturmabteilung (SA) en later de Schutzstaffel (SS) om politieke tegenstanders, zoals communisten en sociaaldemocraten, te intimideren, in elkaar te slaan of te vermoorden.
Mussolini’s fascistische knokploegen gebruikten geweld en intimidatie tegen socialisten, communisten en andere tegenstanders. Ze vielen vakbondsbijeenkomsten aan, vernietigden krantenredacties en pleegden moordaanslagen.
In beide regimes werden democratische structuren afgebroken door middel van wetten of decreten. De pers werd strikt gecontroleerd, en kritiek op het beleid werd verboden.
Donald Trump heeft gezegd dat hij zijn politieke vijanden zal vervolgen als hij verkozen zal zijn. Naast politieke tegenstanders zijn er ook plannen om journalisten aan te klagen. Tegen relschoppers of demonstranten wil hij militairen inzetten.
Om ongestoord te kunnen regeren wil hij de hoogste rangen van de regering zuiveren. Er zijn plannen om ongeveer 50.000 ambtenaren te ontslaan en aan alle federale ambtenaren een loyaliteitstest op te leggen. Sommigen in het Pentagon vrezen dat Trump autoritaire figuren zal aanstellen in de topfuncties van de inlichtingendiensten en het leger.
Zoals bij zijn eerste ambtstermijn zal hij zoveel mogelijk volgzame rechters benoemen. Op onafhankelijke instellingen wil hij greep krijgen en denkt hij eraan om zo nodig subsidies af te schaffen.
7. Anticommunisme
Zowel Hitler als Mussolini waren uitgesproken anticommunistisch. Hun vijandigheid tegenover het communisme speelde een centrale rol in hun ideologie en politieke strategieën.
Onder Hitler waren de communisten een van de eerste groepen die naar concentratiekampen werden gestuurd. De nazi’s zagen hen als staatsvijanden die volledig moesten worden uitgeroeid. Mussolini’s Zwarthemden voerden aanvallen uit op communistische en socialistische organisaties.
Hitlers buitenlandse agressie was in de eerste plaats gericht tegen de Sovjet-Unie. Nazi-Duitsland beschouwde de invasie van de Sovjet-Unie (Operatie Barbarossa) als een ideologische kruistocht tegen het bolsjewisme. Daar vielen ook de meeste slachtoffers: 27 miljoen Sovjetburgers en 3 tot 4 miljoen Duitse soldaten.
Donald Trump spreekt zich regelmatig uit tegen het communisme en gebruikte de term om kritiek te uiten op politieke tegenstanders en ideologieën waartegen hij zich verzet. De strijd tegen de “tirannie in het buitenland” is zinloos zolang de marxisten in eigen land niet verslagen zijn.
Hij heeft het vooral gemunt op landen als Cuba, Venezuela en China. In zijn vorige ambtstermijn werden die landen hard aangepakt. We mogen ons, gezien de samenstelling van zijn havikenkabinet, aan een hogere versnelling verwachten op dat vlak.
8. Steun van grootkapitaal
De Führer en Il Duce kregen aanzienlijke steun vanuit het bedrijfsleven. Deze steun speelde een belangrijke rol in hun machtsopkomst en in de consolidatie van hun regimes.
Na een mislukte putsch in 1923 had de fascistische partij van Hitler nog nauwelijks aanhang. Gaandeweg kon Hitler echter rekenen op aanzienlijke financiële steun van de economische elite, waardoor hij zijn partijapparaat op poten kon zetten. Die elite deed dat om een alternatief te bieden voor het socialisme en het communisme, die een bedreiging vormden voor haar economische belangen.
Toonaangevende figuren uit het zakenleven kwamen Hitler ook raad en bijstand verlenen om zijn partij te oriënteren ‘in de juiste richting’ en zijn partij ‘geschikt te maken om regeringsverantwoordelijkheid te nemen’. Eenzelfde verhaal in Italië onder Mussolini.
Donald Trump kan rekenen op financiële steun van een heel aantal prominente miljardairs. Zo krijgt hij de steun van Stephen Schwarzman. Dat is de CEO van Blackstone, een van de grootste investeringsbedrijven ter wereld. Een andere belangrijke steungever is John Paulson, een bekende hefboomfonds-beheerder.
Het meest in het oog springend is Elon Musk, de op een na rijkste man ter wereld. Voor zijn bewezen diensten (financiële steun en propaganda via X) is Musk beloond met een zetel in het kabinet van Trump.
9. Sociaal Darwinisme
Het Italiaanse fascisme omarmde het idee dat geweld de sterkste en de beste naar voor bracht, zowel bij individuen als bij naties. Fascisme vertegenwoordigde een vulgarisering van de Nietzscheaanse filosofie, die stelde dat ‘natuurlijke leiders’ bestonden en dat zij het best toegerust waren om te regeren.
Ook bij Hitler was er sprake van elementen van sociaal Darwinisme, of het recht van de sterkste. Hij gebruikte sociaal Darwinistische principes om de superioriteit van het “Arische ras” te rechtvaardigen. Volgens de nazi-ideologie was de strijd tussen rassen een natuurlijke en noodzakelijke strijd voor dominantie, waarin de “sterkste” rassen de zwakkeren moesten overheersen of uitroeien.
Als sterk land had Duitsland recht op expansie Lebensraum (levensruimte) ten koste van “minderwaardige” volkeren in Oost-Europa.
Trump benadrukt vaak het idee dat de wereld een keiharde competitie is, zowel in zaken als in politiek. Hij prijst leiders zoals Vladimir Poetin of Kim Jong-un die macht en dominantie uitstralen. Hij pocht ermee dat hij de olie van Syrië steelt door er troepen te installeren.
Zijn persoonlijke ethos draait om winnen en domineren. Hij heeft zichzelf al zes keer “slim” genoemd.
Op niet-witte mensen kijkt hij neer. Hij doet geen moeite om zijn afkeer voor moslims, latino’s en zwarte landgenoten te verbergen. Immigranten beeldt hij af als drugsdealers, criminelen, verkrachters en als mensen die “uit shithole-landen komen en terug naar hun hutten moeten”.
Fascist?
Aan de lezer om te oordelen of en in welke mate Trump als een fascist kan beschouwd worden.
Daarbij neem je best twee zaken in acht. Zowel in Duitsland als in Italië was fascisme een eindfase van een jarenlang proces van toenemende fascisering of wat men ‘sluipend fascisme’ noemt. Wat vandaag niet is kan er morgen wel zijn.
Daarnaast worden, in het licht van de kwalijke gevolgen uit het verleden, fascistische overtuigingen vaak verborgen gehouden of gecamoufleerd.
Mark Milley, de hoogste generaal onder Trump, noemde zijn voormalig president een “fascist in hart en nieren” en “gevaarlijke” bedreiging.
Wat er ook van zijn, de komst van Trump laat zien dat een charismatische, sluwe extreemrechtse figuur de macht kan grijpen in de laatste overgebleven supermacht ter wereld. Hij is er in geslaagd, de steun van de bevolking te consolideren. Hij zal enorme bevoegdheden van de federale overheid voor kwaadaardige doeleinden kunnen gebruiken. We zijn in elk geval gewaarschuwd.
Notes:
[1] We baseren ons daarvoor op Dimaggio A., Rising Fascism in America. It Can Happen Here, New York 2022, p. 13-19.
[2] In 2023, op het moment dat het Westen zware wapens leverde aan Oekraïne, schortte Poetin het Start-verdrag tijdelijk op. Volgens hem waren er plannen in Washington om de nucleaire proeven te hervatten.
Bron: DeWereldMorgen.be
