Migratie blijkt het belangrijkste politieke thema te zijn voor de Vlaming. Wat maakt dit thema zo giftig en explosief? Waarom is het de springplank voor extreemrechts en hoe kunnen we die dreiging tackelen?
Migratie en de sociaaleconomische situatie (koopkracht) zijn de belangrijkste politieke thema’s voor de Vlaming. Dat blijkt uit De Stemming, een peiling in opdracht van VRT NWS en De Standaard. Voor 22 procent van de ondervraagden is migratie het belangrijkste thema, nipt gevolgd door koopkracht met 20 procent.
Op de derde plaats komt politieke vertegenwoordiging met 14 procent. De rest ligt onder de 10 procent.
Migratie is bij uitstek het thema waar Vlaams Belang een unique selling point heeft. Op dat thema scoort het ‘beter’ dan gelijk welke andere partij. Daarom hoeft het niet te verwonderen dat de partij van Van Grieken voorop ligt in de peilingen.
Lastig dilemma
Migratie is een bijzonder gevoelige maar ook complexe en tegenstrijdige kwestie. Bij een deel van de bevolking veroorzaakt het onzekerheid en onrust als gevolg van de gewijzigde samenstelling van de bevolking.
De afgelopen halve eeuw is ons land geëvolueerd van een grotendeels mono-etnische samenleving naar een samenleving waarin 35 procent van de bevolking een buitenlandse achtergrond heeft of niet-Belg is. Zo’n evolutie brengt logischerwijze spanningen en uitdagingen met zich mee.
Tegelijk is migratie niet tegen te houden. Migratie is nuttig en zelfs nodig.
Als gevolg van oorlogen, grote armoede en klimaatopwarming trekken mensen uit het Zuiden naar het Noorden. Omwille van onze centrale ligging in de Schengenzone is het onmogelijk om migratie buiten onze grenzen te houden. We kunnen wel bepalen wie al dan niet een verblijfsvergunning krijgt en mensen sneller proberen uit te wijzen, maar het is een illusie om een volledige greep te willen krijgen op de instroom.
Zelfs het extreemrechts beleid van Italië kon niet verhinderen dat er vorig jaar de helft meer mensen ‘illegaal’ het land binnenkwamen in vergelijking met het jaar daarvoor.
Migratie is ook nuttig. “Economieën die veel migranten verwelkomen, profiteren daar op de lange termijn doorgaans van” schrijft The Economist, niet direct een links tijdschrift. Vandaag geraken heel wat knelpunt beroepen niet ingevuld en omwille van de vergrijzing is er hoe langer hoe meer nood aan arbeidsmigratie. Wie zal je verzorgen in het rusthuis? Hoe zullen we voldoende personeel vinden voor onze ziekenhuizen?
Duitsland bijvoorbeeld heeft jaarlijks 400.000 geschoolde immigranten nodig omdat de vergrijzende beroepsbevolking krimpt. In België is de situatie niet anders. Om het nijpend tekort aan geschoolde arbeidskrachten op te lossen heeft het Duitse parlement in januari een wet aangenomen die het voor buitenlanders gemakkelijker maakt om het staatsburgerschap te verwerven.
“Zonder de arbeidsmigranten komen we er niet”, zegt de werkgeversorganisatie VOKA. Daarom organiseert ze ‘talentenmissies’ in Mexico, India, Brazilië, de Filipijnen en Maleisië.
Ook rechtse regeringen, die een harde retoriek tegen migratie ontwikkelen, worden met de noden en uitdagingen van de huidige arbeidsmarkt geconfronteerd. Zo heeft de Griekse regering eind vorig jaar 300.000 migranten geregulariseerd om het hoofd te bieden aan de toenemende tekorten op de arbeidsmarkt.
Zelfs de extreemrechtse regering van Italië wil dit en volgend jaar 425.000 werkvergunningen afgeven aan niet-EU-onderdanen om gaten op de arbeidsmarkt op te vullen. En al even opvallend, in de congresteksten van het Vlaams Belang is van een expliciete migratiestop geen sprake.
Dit benadrukt het vervelend dilemma waarmee (extreem)rechtse regeringen of partijen worden geconfronteerd wanneer ze proberen de zogenaamde illegale aankomsten te beteugelen. Maar het bewijst ook dat ze dit thema desondanks electoraal weten uit te buiten.
Explosieve cocktail
Wat maakt het migratiethema nu zo giftig en explosief? In Canada is het percentage mensen met een buitenlandse origine een pak hoger dan bij ons maar toch hebben Canadezen daar veel minder problemen mee dan wij.
Het ligt dus niet zozeer aan de aantallen nieuwkomers of allochtonen. Ons land is echt niet vol en we stevenen heus niet af op een ‘omvolking’, maar, en het is een belangrijke maar, er zijn wel echte knelpunten op het gebied van huisvesting en sociale zekerheid. En daar moet de oorzaak gezocht worden van het zogenaamde ‘migratieprobleem’.
Veertig jaar neoliberaal beleid heeft schaarste veroorzaakt in sociale voorzieningen en middelen. Dat wakkert een perverse concurrentie aan tussen mensen die er op aangewezen zijn. Het lokt de foute maar begrijpelijke vraag uit wie er al dan niet recht op heeft. De ‘ander’ of de ‘buitenstander’ wordt dan al rap gezien als een bedreiging voor de eigen welvaart.
De afbraak van de welvaartsstaat leidt dus bijna vanzelf tot sociaal protectionisme en welvaartschauvinisme. Het zaait verdeeldheid en zet mensen tegen elkaar op. Het is de ideale voedingsbodem voor de slogan ‘eigen volk eerst’. Het combineren van besparingen en arbeidsmigratie is een perfect recept voor vreemdelingenhaat.
De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de traditionele partijen, maar het is wel extreemrechts die er de vruchten van plukt. Zolang er te weinig sociale woningen zijn en de sociale dienstverlening in gebreke blijft zal extreemrechts kunnen doorgaan met de publieke woede verkeerd te richten op de ‘buitenlander’ en hen tot zondebok te maken van alle miserie en achteruitstelling.
Nieuw sociaal contract
De traditionele partijen gooien nog eens olie op het vuur in plaats van de sociaaleconomische oorzaken aan te pakken en de toxische sfeer te counteren. In een poging om stemmen af te snoepen van extreemrechts nemen ze een deel van hun retoriek en voorstellen over.
Denk maar aan de uitspraken van Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert: “Vol is vol”, aan die van Vooruit-voorzitter Conner Rousseau: “Als ik door Molenbeek rijd, voel ik me niet in België”, of aan de beslissing van Nicole De Moor om opvang aan alleenstaande mannelijke asielzoekers tijdelijk op te schorten.
Maar dat is een falende strategie, zoals elders in Europa al gebleken is. Op die manier normaliseren de traditionele partijen extreemrechts en maken ze het alleen maar sterker. De kiezer verkiest het origineel boven de kopie.
Op die manier zal extreemrechts zijn electoraat gestaag weten uit te breiden en zal Europa afstevenen op extreemrechtse regeringen, zoals we nu al kennen in Hongarije en Italië en wellicht binnenkort in Nederland en mogelijk ook in Frankrijk, Vlaanderen en andere landen of regio’s.
De verrotting ga je niet stoppen door asielzoekers harder aan te pakken of door toe te geven aan racisme of vreemdelingenhaat. Het eerste wat we moeten doen is het migratievraagstuk herleiden tot zijn juiste proporties. Het is heus niet de grootste uitdaging van de 21ste eeuw.
Daarnaast en nog veel belangrijker is het sluiten van een nieuw sociaal contract. Er zijn publieke investeringen nodig in huisvesting, onderwijs en sociale diensten. Dat zijn cruciale factoren voor het bevorderen van sociale integratie en het voorkomen van toenemende spanningen binnen de samenleving.
Door te investeren in deze sectoren kunnen we niet alleen de integratie van migranten bevorderen, maar ook de sociale cohesie versterken en de welvaart van ons land op lange termijn veiligstellen.
Dat veronderstelt dat we het neoliberale dogma van besparingen definitief achter ons laten. Maar dat is nu net het omgekeerde van wat op dit moment gebeurt.
Zopas heeft minister van Financiën Van Peteghem een akkoord onderhandeld over nieuwe Europese begrotingsregels die voor België zullen neerkomen op drastische besparingen. Dit akkoord legt een bom onder de volgende regeringsonderhandelingen en zal extreemrechts een nieuwe boost geven.
Zoals elders in Europa slaagt de politiek er niet in om het tij te doen keren en maken ze het alleen maar erger. Om tot een nieuw sociaal contract te komen zal er druk nodig zijn vanuit het middenveld met hierin een cruciale rol voor vakbonden. Er staat veel op het spel.
Dit artikel van Saana Taussi (van onze Ierse zusterorganisatie) bespreekt de werking van Zhenotdel, de vrouwenafdeling van het centraal comité van de Russische Communistische Partij, en de lessen die we kunnen trekken uit hun werk in de strijd tegen onderdrukking vandaag.
Zhenotdel werd opgericht door bolsjewistische vrouwen, zoals Alexandra Kollontaj en Inessa Armand. Dit gebeurde in Rusland na de revolutie van 1917. De afdeling werd opgericht om de volledige deelname van vrouwen aan de Sovjetmaatschappij te garanderen. Ondanks de uitzonderlijke inspanningen van de Zhenotdel om vrouwen uit de arbeidersklasse en de boeren bij het sociale en politieke leven te betrekken, is dit unieke werk vandaag niet algemeen bekend.
De positie van vrouwen in de aanloop naar de revolutie
Zoals in landen over de hele wereld waren vrouwen in het Rusland van voor de revolutie het slachtoffer van onderdrukking. De bolsjewieken – de revolutionaire partij die in de Oktoberrevolutie de controle over de regering zou nemen – noemden de specifieke last die vrouwen uit de arbeidersklasse droegen een dubbele onderdrukking in de maatschappij. Dit verwijst naar een onderdrukking die geworteld is in zowel het kapitalisme als het boerenpatriarchaat. Arbeidersvrouwen werden beperkt door klasse, maar ook door het ’traditionele gezin’, dat vrouwen beperkte tot de rol van moeder en echtgenote. Het Russische Rijk was semi-feodaal, met een heersende klasse van landheren en een machtige kerkelijke hiërarchie. Beperkt tot specifieke rollen, hadden vrouwen weinig mogelijkheden om economische onafhankelijkheid na te streven en vaak geen toegang tot onderwijs of zelfs de mogelijkheid om te lezen en schrijven. Deze factoren, naast het ingebakken seksisme in de samenleving, vormden enorme belemmeringen voor de betrokkenheid van vrouwen bij de politiek, om nog maar te zwijgen van andere basisrechten zoals toegang tot abortus of echtscheiding. Hoewel de onderdrukking van vrouwen meer uitgesproken was in het tsaristische Rusland, was het niet anders dan het onderdrukkende patriarchaat dat we vandaag ervaren en dat nog steeds de vrijheid van vrouwen en mensen in het algemeen beperkt. Dit is vooral duidelijk in bijvoorbeeld de recente aanvallen op onze lichamelijke autonomie, zoals het ongedaan maken van Roe V Wade in de Verenigde Staten, en in de welig tierende rechtse aanvallen op trans-rechten wereldwijd.
In de samenleving van voor de revolutie waren ook werkende vrouwen zeer ontevreden en in de jaren daarvoor waren ze vaak gemarginaliseerd binnen vakbonden. Werkende vrouwen bleven echter zoeken naar collectieve oplossingen voor hun uitbuiting en het aantal werkende vrouwen nam sterk toe doordat mannen werden uitgezonden om te vechten in de Eerste Wereldoorlog. De Februarirevolutie van 1917 werd geleid door het initiatief van vrouwen, die op Internationale Vrouwendag de straat op gingen. In de meeste fabrieken en werkplaatsen werd een staking uitgeroepen en op de eerste dag sloten ongeveer 900.000 arbeiders zich aan bij de stakende vrouwen. Deze revolutionaire geest bestond niet alleen onder vrouwelijke arbeidsters, maar ook onder vrouwen die in de rij stonden voor brood en brandstof. In de zomer na de Februarirevolutie maakten vrouwen deel uit van een grote stakingsgolf die een breed scala aan werknemers in de dienstensector omvatte. Hoewel de Februarirevolutie uiteindelijk achterbleef bij wat volgde in oktober, was het belang van vrouwen voor de revolutie duidelijk voor de bolsjewieken en ze deden hun uiterste best om de strijdende en radicaliserende vrouwen te bereiken. Vrouwelijke kaders van de bolsjewieken richtten bijvoorbeeld studiekringen op voor vrouwelijke stakers om hen te helpen hun strijd te politiseren.
Onder bolsjewieken bestond het besef dat de bevrijding van vrouwen essentieel was voor het bereiken van een socialistische samenleving, zoals bijvoorbeeld Lenin en Engels decennialang in de aanloop naar de revolutie hadden benadrukt. Voor marxisten vandaag is dit punt nog duidelijker. De onderdrukking van vrouwen heeft altijd deel uitgemaakt van klassen- en ongelijk verdeelde samenlevingen. Het verlangen om eigendom en politieke macht binnen de familielijn te houden, leidt tot een paranoïde controle over de lichamen van vrouwen. Onder het kapitalisme speelt de onbetaalde, niet erkende arbeid van vrouwen in de huishouding, het baren van kinderen en de zorg voor kinderen een rol in de reproductie van de beroepsbevolking van het kapitalisme. Waar de kapitalistische staat faalt in het leveren van diensten en de bazen falen in het leveren van voldoende inkomen, wordt er door de maatschappij verwacht dat ‘het gezin’, dat wil zeggen vrouwen, het werk overneemt. Anders dan in het tsaristische Rusland werken de meeste vrouwen vandaag, maar ze doen nog steeds veel meer dan hun deel van het huishouden en de zorg voor kinderen. Op de werkvloer zijn vrouwen geconcentreerd in uiterst belangrijke maar onderbetaalde sectoren van de economie zoals kinderopvang, verpleging, schoonmaak en textiel. Hier komen werkgevers door seksistische stereotypen weg met superuitbuiting. Deze punten worden onderstreept door de inspirerende rol van vrouwelijke textielarbeidsters bij de revolutionaire gebeurtenissen in Myanmar in 2021.
Niet alleen is onderdrukking uiteindelijk geworteld in de klassenmaatschappij waartegen we vechten, maar een strijd voor de rechten van vrouwen is ook een strijd tegen de staat en de heersende klasse. Wanneer socialisten en de arbeidersbeweging de strijd uitbreiden naar andere bevrijdingsbewegingen, dan blijkt dat, in de woorden van Clara Zetkin, “een sterke steunpilaar” te zijn. Stakingen tegen seksuele intimidatie en transfobie herinneren ons eraan dat er geen barrière is tussen verschillende gevechten tegen onderdrukking en uitbuiting.
Ook binnen de bolsjewistische partij bekleedden vrouwelijke kameraden leidinggevende functies op zowel nationaal als lokaal niveau. Toen de voorlopige regering in oktober 1917 werd omvergeworpen, waren er vrouwen bij om het Winterpaleis te bestormen.
Post-revolutie en de vorming van de Zhenotdel
Nadat de bolsjewieken er in 1917 in slaagden om het kapitalisme en het landherendom van de Russische heersende klasse en het tsaristische regime omver te werpen, ontstonden er ongekende mogelijkheden voor radicale veranderingen in de maatschappij, zoals we die vandaag niet meer kennen. Dit leidde tot de snelle invoering van enkele van de belangrijkste en meest fundamentele rechten voor vrouwen, zoals de afschaffing van het religieuze huwelijk en de legalisering van gemakkelijk toegankelijke echtscheidingen.
Kort na de revolutie brak er een burgeroorlog uit, waardoor de samenleving nog steeds in beroering was en de stappen in de richting van een socialistische samenleving onder enorme druk stonden. Hoewel de mannelijke bolsjewieken de bevrijding van vrouwen steunden, was vrouwenemancipatie voor sommigen van hen nu ondergeschikt aan de economische en militaire uitdagingen waar de staat voor stond (ook al vochten er duizenden vrouwen letterlijk voor de revolutie, onder andere als guerrillaleiders en bij het gebruik van machinegeweren). Dit is misschien deels te wijten aan het feit dat het materiaal over vrouwenemancipatie binnen de partij enigszins marginaal was vóór 1917. Lenin bekritiseerde het gebrek aan geavanceerde ontwikkeling van de mannelijke kameraden als het ging om hun begrip van de positie van de vrouw.
Kameraden als Kollontaj, Armand en enkele andere leden van de leiding stelden op hun beurt dat het mobiliseren van vrouwen om de revolutie te verdedigen een centrale manier was om de crises waarmee de nieuwe Sovjetrepubliek geconfronteerd werd, te bestrijden. Om dit te kunnen doen, moesten vrouwen de revolutie identificeren als een bevrijdende kracht, en velen stelden dat dit in elk onderdeel van het partijwerk moest worden opgenomen. Om van de revolutie een bevrijdende kracht te maken, werd de Zhenotdel opgericht. In november 1918 organiseerden Kollontaj en Armand de eerste geheel Russische conferentie van werkende vrouwen, waaraan meer dan duizend vrouwen deelnamen. Hun boodschap was dat vrouwenemancipatie hand in hand ging met de opbouw van het socialisme.
Nieuwe initiatieven en vrouwenemancipatie
Omdat het nucleaire gezinsmodel vrouwen vaak gevangen hield en hen gelijkstelde aan bezit, lanceerde de Zhenotdel een aantal initiatieven en projecten om vrouwen te bevrijden van de beperkingen van hun huishouden. Ze organiseerden de opening van kantines, wasserijen en kinderdagverblijven en organiseerden programma’s om vrouwen op gelijke voet met mannen aan een baan te helpen. Ze zetten fabrieks- en werkplaatsinspecties op om de naleving van wetten ter bescherming van de gezondheid en veiligheid van werkende vrouwen af te dwingen en buiten de werkplek organiseerden ze werkloze vrouwen en richtten ze coöperaties op. De arbeidswetgeving werd vernieuwd om betaald zwangerschapsverlof voor en na de geboorte en toegang tot borstvoedingsruimten op de werkplek mogelijk te maken. De Zhenotdel slaagden er ook in om in 1920, als eerste land ooit, abortus gratis beschikbaar te maken in Sovjetziekenhuizen. Dit duurde tot 1936 toen Stalin het weer verbood.
Door vrouwen beter in staat te stellen deel te nemen aan de arbeidsmarkt en het leven buitenshuis, kon de vrouwenemancipatie beginnen. De Zhenotdel probeerde vrouwen actief te ondersteunen in het voeren van actie, bijvoorbeeld door het opzetten van afgevaardigdenvergaderingen om vrouwen uit de arbeidersklasse te vertegenwoordigen op hun werkplek en in hun gemeenschap, en door stageprogramma’s om vrouwen op te leiden voor nieuwe rollen in fabrieken en overheidsdepartementen. Vrouwen werden buiten de Communistische Partij om in de afgevaardigdenvergaderingen gekozen, hoewel velen uiteindelijk actief lid zouden worden.
De Zhenotdel in Sovjet-Centraal-Azië
De Zhenotdel lanceerde ook de Communistische Vrouwen Internationale en deed politiek werk in heel Sovjet-Centraal-Azië om de deelname van vrouwen aan het sociale en politieke leven te bevorderen.
De Russische Revolutie was niet alleen Russisch, maar omvatte vele nationaliteiten die door de tsaar werden onderdrukt. Centraal-Azië had een zeer diverse bevolking, waaronder veel gemeenschappen die volledig gedomineerd werden door landheren en moslimgeestelijken. Oezbekistan was een van de landen waar de Zhenotdel hun werk deden. De gemeenschap daar was sterk verdeeld volgens traditionele opvattingen over genderrollen, waarbij vrouwen zich afzonderden, gesluierd waren en geen contact mochten hebben met mannen buiten de directe familie. De Zhenotdel was vindingrijk en cultureel gevoelig in het betrekken van vrouwen bij sociale en economische participatie door het oprichten van vrouwenclubs en -coöperaties, met kinderopvang, medische consulten en culturele activiteiten die daaromheen georganiseerd werden. Omdat de ruimten alleen voor vrouwen waren, konden vrouwen ze bezoeken zonder in conflict te komen met hun echtgenoten en andere mannelijke familieleden. In een artikel in Kommunistka beschreef Kollontaj dit als “scholen waar vrouwen door hun eigen zelfwerkzaamheid worden aangetrokken tot het Sovjetproject en de geest van het communisme in zichzelf beginnen te cultiveren.” (zoals geciteerd in McShane, 2019).
In Oezbekistan werd de deelname van vrouwen aan de economie aangemoedigd door het opzetten van winkels voor alleen vrouwen, waar vrouwen hun producten rechtstreeks aan andere vrouwen konden verkopen in plaats van afhankelijk te zijn van de belangrijkste coöperaties om hen te helpen. In deze winkels waren er voorzieningen voor kinderopvang, discussies en alfabetiseringscursussen. Het aantal Oezbeekse vrouwen in producenten-consumentencoöperaties steeg van 225 in 1925 tot 1.500 het jaar daarop. Hoewel de aantallen relatief gezien niet enorm waren, toonde het aan dat er potentieel was om vrouwen op een cultureel gevoelige manier economische onafhankelijkheid te bieden. Het was belangrijk om vrouwen de weg naar het beroepsleven te wijzen, omdat ze dan meer economische onafhankelijkheid zouden krijgen en zichzelf als gelijkwaardige leden van de maatschappij zouden zien door er actief aan deel te nemen.
Clara Zetkin bracht in 1924 verslag uit van een moslimvrouwenclub in Tblisi, Georgië. De club verkondigde de volledige gelijkheid van vrouwen op alle sociale gebieden en de vrouwen binnen de club wilden graag deelnemen aan de transformatie van de maatschappij die sinds de revolutie was begonnen. De club was in 1923 opgericht met veertig leden en een jaar later waren het er meer dan 200, een aantal dat snel toenam. Zetkin citeert een van de vrouwen die spreekt over het lijden en de onderdrukking die ze hebben doorstaan onder het patriarchaat, en hoe er nu hoop is op verbetering: “Nu, mijn lieve zusters, hoe alles veranderd is! De revolutie is aangekomen als een machtig onweer. Ze heeft onrecht en slavernij verpletterd. Ze heeft gerechtigheid en vrijheid gebracht aan de armen en onderdrukten. Onze vader kan ons niet meer meenemen als we jong zijn en ons op het bed van een vreemde echtgenoot dwingen. We zijn in staat om onze echtgenoot uit te kiezen en hij mag nooit meer onze meester worden; in plaats daarvan zal hij onze vriend en kameraad zijn. We willen naast hem werken en vechten en meehelpen aan de opbouw van een nieuwe maatschappij.” (Zetkin, 1984, p.161).
Hoe het socialisme genderonderdrukking bestrijdt
Sovjet-Centraal-Azië biedt ook een rijk voorbeeld van hoe we alleen met socialistische veranderingen een begin kunnen maken met het beëindigen van genderonderdrukking. De Sovjet-Unie vertegenwoordigde een poging om socialisme op te bouwen in een geïsoleerde en semi-feodale samenleving, die werd gekaapt door een moorddadige en incompetente bureaucratische kaste tijdens de contrarevolutie onder leiding van Stalin – onder wiens heerschappij de volkeren van Centraal-Azië veel soorten onderdrukking en geweld leden.
Toch kunnen we nog veel buitengewone voordelen voor mensen in het algemeen en voor vrouwen in het bijzonder aanhalen. In een interview uit 1990 sprak de Central Asian Service van de BBC met een oudere lerares die in haar leven gebruik had gemaakt van gratis gezondheidszorg voor kinderen, twee jaar zwangerschapsverlof met behoud van loon en een gegarandeerde kinderopvangplaats voor haar kinderen.
Ze wees op de rol van de Oktoberrevolutie voor deze verandering. “Ik voelde me het gelukkigste meisje in de hele wereld. Mijn overgrootmoeder was als een slavin, opgesloten in haar huis. Mijn moeder was analfabeet. Ze had dertien kinderen en zag er haar hele leven oud uit. Voor mij was het verleden donker en afschuwelijk, en wat iemand ook zegt over de Sovjet-Unie, zo was het voor mij.” (Dilip Hiro, Inside Central Asia, p 56)
Wat maakte de weg vrij voor deze sociale verworvenheden? Het belang van directe politieke interventie in de vorm van Zhenotdel is duidelijk. Maar ze waren ook het gevolg van de omverwerping van de landheren en geestelijken. Een egalitaire planeconomie met uitgebreide welvaart biedt enorme nieuwe mogelijkheden voor vrouwen en andere onderdrukte groepen, waaronder de arbeidersklasse en arme mensen in het algemeen. Dit alleen maakt geen einde aan seksisme of genderonderdrukking. Maar ten eerste schept de ervaring van gemeenschappelijke strijd een diepe band van solidariteit. Ten tweede gaat de strijd voor de rechten van vrouwen en de queer-gemeenschap, in een dergelijke samenleving niet tegen de stroom in, maar kan het met de stroom mee snelle vooruitgang boeken.
Hujum en het einde van Zhenotdel
Het politieke potentieel in arbeidersvrouwen, zelfs in de meest afgezonderde omstandigheden, was niet zo moeilijk aan te wakkeren, ze moesten alleen de middelen krijgen om hun emancipatieproces uit te voeren. In tegenstelling tot deze ongelooflijke vooruitgang die de Zhenotdel hadden geboekt in de Sovjet-Unie en in Centraal-Azië, werd in 1927 een cultureel ontwrichtende campagne genaamd ‘Hujum’ geïmplementeerd.
Hujum was een campagne die beweerde de emancipatie van moslimvrouwen af te dwingen met een sterke en massale oproep om de hoofddoek af te doen. De campagne werd voorgesteld door diegenen in de Sovjet-Unie die zich naar het stalinisme hadden gekeerd. Het Eerste Al-Russische Congres van Moslimvrouwen was overeengekomen dat het dragen van de hoofddoek niet verplicht mocht zijn, naast andere rechten voor vrouwen. Nu kwam er echter een campagne die vrouwen verplichtte om hun hoofddoek af te doen. De Zhenotdel kreeg de opdracht om hier prioriteit aan te geven, omdat het zogenaamd ging om de emancipatie van vrouwen. De Zhenotdel heeft nooit aangezet tot een massale ontsluiering, omdat ze begrepen dat zo’n actie alleen maar vijandigheid tegen hun werk zou oproepen bij de lokale gemeenschappen en de veilige ruimtes die ze voor vrouwen hadden gecreëerd in gevaar zou brengen. En dat is precies wat er gebeurde – terwijl tienduizenden gedwongen de hoofddoek afnamen, werden veel activisten van de Zhenotdel en vrouwen die deelnamen aan hun projecten fysiek aangevallen en zelfs vermoord. Deze vrouwen werden martelaren voor een zaak die zogenaamd voor hun bevrijding was, terwijl ze in werkelijkheid beroofd werden van de zeggenschap die ze zo kort daarvoor voor zichzelf hadden bereikt.
In de daaropvolgende jaren werd de Hujum sterk veroordeeld door de Zhenotdel en door andere kameraden. Dit was echter al het begin van het einde voor de afdeling. Er was geen plaats voor de Zhenotdel in het autoritaire regime van het stalinisme. Tegen 1930 werd beweerd dat er geen aparte vrouwenafdeling nodig was, en de Zhenotdel werd gesloten.
Hoewel de Zhenotdel ten onder ging, samen met de oprechte pogingen om het socialisme te bereiken die aan het stalinisme voorafgingen, zijn er veel lessen te trekken uit het werk van deze vrouwenwerking. Sommige historici hebben de Zhenotdel beschreven als een van de meest ambitieuze pogingen van een regering om vrouwen te emanciperen. De aanpak van de Zhenotdel bestond uit het actief en praktisch veranderen van de materiële omstandigheden waarin vrouwen leefden – door hen uit huis te brengen, door de lasten van de kinderverzorging te verdelen, door discussies en alfabetisering, en door economische participatie. Dit stelde vrouwen in staat om collectief oplossingen te zoeken voor maatschappelijke problemen en hun zelfvertrouwen op te bouwen – en uiteindelijk een beter leven na te durven streven. Bevrijding is niet iets dat aan mensen kan worden opgelegd door middel van dwangmaatregelen zoals het uitdoen van de hoofddoek – we zien hier vandaag overigens een verderfelijke versie van in het verachtelijke islamofobe beleid van de Franse staat. Bevrijding vereist dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Dat is precies waarom socialistisch feminisme revolutionair is en moet zijn – het gaat over zelfemancipatie, de onderdrukte en uitgebuite massa’s die opstaan en de macht in eigen handen nemen.
Het geval van de Zhenotdel leert ons ook dat onderdrukking, of het nu van vrouwen is van de arbeidersklasse, van mensen met een migratie-achtergrond of van de queer gemeenschap, diep begrepen moet worden door ons als socialisten die proberen een einde te maken aan alle onderdrukking. We moeten serieus de taak op ons nemen om een gezamenlijk begrip van deze kwesties op te bouwen en daardoor solidariteit op te bouwen tussen ons allen die onderdrukt en uitgebuit worden. Want in solidariteit kunnen we vechten voor blijvende verandering en voor bevrijding voor iedereen. Met de genocide in Gaza, de ecologische ineenstorting, de antifeministische en anti-trans backlash en de dreiging van extreemrechts, is de behoefte aan een revolutionaire socialistische strijd en een alternatief dringender dan ooit. De revolutionaire en inspirerende lessen van de Zhenotdel moeten worden opgenomen en als een rode draad door onze inspanningen in dit opzicht lopen.
Verwijzingen
Cox, J. (2017). The Women’s Revolution: Russia 1905–1917. Haymarket Books.
Engels, F. (1884). The Origin of the Family, Private Property, and the State (4th ed). Pantianos Classics.
Hiro, Dilip. (2011) Inside Central Asia. Overlook Duckworth.
Lenin, V. (1977). On the emancipation of Women. Progress Publishers.
Marxist Internet Archive. (n.d.). Baku Congress of the Peoples of the East, Seventh Session September 7 1920. https://www.marxists.org/history/international/comintern/baku/ch07.htm#women.
McShane, A. (2019). Women at the Heart of the Revolution. Jacobin. https://jacobin.com/2019/08/alexandra-Kollontaj-soviet-womens-rights-revolution-zhenotdel-uzbekistan
Taber, M. & Dyakonova, D. (Eds.). (2023). The Communist Women’s Movement, 1920-1922, Proceedings, Resolutions, and Reports. Brill.
Zetkin, C. (1984). Clara Zetkin Selected Writings. Foner, P., S. (Eds.). Haymarket Books.
“Mijn naam is Gino en ik heb altijd een passie gehad voor automechanica. Ik ben geboren in Luik in 1968. Wat een jaar! Mijn ouders kwamen in de jaren 1950 uit Italië. Mijn vader werkte bij Cockerill en mijn moeder was schoonmaakster. Na de lagere school ging ik naar de vakschool omdat ik automonteur wilde worden. Mijn vader wilde dat ik net als hij bij Cockerill ging werken. Maar ik zag het niet zitten om in een dergelijk shiftsysteem te werken. [In de staalnijverheid was er een shiftenstelsel van 7 dagen vroege shiften van 6u tot 14u, gevolgd door 7 late shiften van 14u tot 22u, 7 nachten van 22u tot 6u en vervolgens een week rust]. Als ik nu zie wat er met de staalindustrie in Wallonië is gebeurd, zeg ik tegen mezelf dat ik er goed aan heb gedaan om er niet in te stappen.”
“Zodra ik mijn eerste loon kreeg, spaarde ik om een tweedehands auto te kopen. Een Alfa! Om mee te pronken voor mijn vrienden en de meisjes… Omdat mijn Alfa nogal wat kleine reparaties en afstellingen nodig had, ging ik aan de slag met mijn eerste auto.”
“Na in een paar kleine garages te hebben gewerkt, werd ik aangenomen bij een gerenommeerd Duitse autobedrijf. Ik word goed betaald, maar de werkomstandigheden zijn vrij streng. De verschillende werkzaamheden worden getimed. Als je de voortdurende technische ontwikkelingen in de autosector ziet (benzine, diesel, brandstofinjectiemotoren, turbo, ABS, elektrische voertuigen), moet je concluderen dat je je moet blijven bijscholen. Waar ik werk, heeft het moederbedrijf een goed gedocumenteerd opleidingscentrum. Maar dat geldt lang niet voor alle merken.”
“Mijn vrouw werkt voor Delhaize in een winkel die binnenkort in franchise gaat. Ze weet nog niet wat haar toekomstige werkomstandigheden zullen zijn. We hebben twee zonen: de ene is landmeter, de andere leraar. Je kunt zeggen dat ze gesetteld en financieel onafhankelijk zijn. Ons huis is afbetaald. Maar gezien de onzekere situatie van mijn vrouw moet ik absoluut 100% blijven werken totdat ik de pensioengerechtigde leeftijd heb bereikt.”
“Vorig jaar gleed ik uit over de gladde garagevloer en viel (zwaar) op een gereedschapskist. Drie gebroken ribben en ik zat drie weken thuis. Ik ben lid van ABVV Metaal, maar waar ik werk is er geen afvaardiging omdat het te klein is. Ik ben naar het ABVV op de Place St-Paul gegaan om mijn rechten te kennen, vooral wat mijn pensioen betreft. Geboren na 1967, moet ik doorwerken tot mijn 67ste! Ongelooflijk! Maar vooral onmogelijk! De mensen die dit bedenken, deden ongetwijfeld nooit fysiek veeleisend werk.”
Eind december oordeelde het Arbeidshof van Brussel dat Deliveroo-bezorgers werknemers moeten zijn. De strijd begon in 2017 toen het “Collectif des coursier.e.s” de eerste acties ondernam tegen het opstartende bedrijf voor maaltijdbezorging aan huis. Zeven jaar later opent het arrest van het Arbeidshof nieuwe mogelijkheden in de strijd tegen de Uberisering van de tewerkstelling. We spraken hierover met Martin Willems, vakbondssecretaris van het ACV en initiatiefnemer van de campagne ‘United Freelancers’.
door Julien (Brussel)uit maandblad De Linkse Socialist
Kan u ‘United Freelancers’ en uzelf even voorstellen?
“Ik ben al 25 jaar syndicaal actief en 15-16 jaar vrijgestelde voor de vakbond. De tijd vliegt. Ik heb als vrijgestelde op zowat elk gebied gewerkt. Toen koeriers in 2017 de CNE benaderden met de vraag of de vakbond hen kon steunen, heb ik dat mee opgenomen. Ik heb er ook bij het ACV op aangedrongen om in 2019 United Freelancers (UF) op te richten. Het doel van UF is om vakbondswerk uit te breiden naar alle werknemers die diensten verlenen zonder arbeidscontract. Let wel, UF is er niet alleen voor platformwerkers. Platformwerkers zouden overigens werknemers moeten zijn, omdat ze objectief gezien in een ondergeschikte positie verkeren. Op dit moment zorgen we voor deze werkenden. In de toekomst, wanneer ze de juiste status hebben, zullen ze ondersteund worden door de klassieke vakbondsstructuren.”
“United Freelancers is er voor iedereen die werkt als freelancer, op platformen, als freelance journalist of consultant, pakjes aflevert voor het postkantoor of een platform, in de bouw, maar ook in de gezondheidszorg, waar steeds meer verpleegkundigen freelancer zijn. Dit zijn vaak werkenden van buitenlandse afkomst. United Freelancers bevindt zich dus in het grijze gebied van informeel werk onder substatuut, een sector die enorm in ontwikkeling is. In België hebben we een relatief robuuste sociale wetgeving, ook al zouden we willen dat die nog beter was. De laatste 10-20 jaar hebben werkgevers systemen ontwikkeld om deze te omzeilen. Uber heeft het idee om dienstverleners onder een zogenaamd zelfstandigenstatuut te laten werken niet uitgevonden. Het bestaat overal.”
De uitspraak van het Arbeidshof is een overwinning. Hoe klein ook, dergelijke overwinningen komen niet vaak voor. Had u dit verwacht?
“Ik werk al 7 jaar met platformwerkers en met koeriers in het bijzonder, omdat zij het talrijkst en het meest zichtbaar zijn. Zij waren ook de eersten die zich in een collectief organiseerden en aansluiting zochten bij de vakbonden.”
“Had ik dit verwacht? Kijk, in België lopen we ver achter op andere Europese landen, waar er al heel wat uitspraken zijn gedaan tegen platformen. Let wel, die uitspraken komen niet van de regeringen. Kijk bijvoorbeeld naar Frankrijk, waar de regering Macron helemaal pro-platform is, maar de rechtbanken Deliveroo regelmatig veroordelen, vrij zwaar zelfs en strafrechtelijk.”
“In België heeft de arbeidsauditor in 2018-2019 een onderzoek laten uitvoeren, in 2020 zijn ze een rechtszaak gestart, in 2021 was er een eerste vonnis dat ons half gelijk gaf maar uiteindelijk ongelijk en nu is er het arrest in hoger beroep. Had ik dit verwacht? Er zijn zoveel wendingen geweest, zowel positief als negatief, dat ik een afwachtende houding innam. Ik ben er blij mee, ook al is het zeker niet het einde van de zaak.”
“Er is al een wet die de platformen niet respecteren, dus ik weet heel goed dat ze er alles aan zullen doen om deze uitspraak te omzeilen. Dit is een strijd op hoog niveau geworden. De inzet is veel hoger dan je zou denken. De financiële belangen erachter zijn enorm. Neem bijvoorbeeld Uber in Californië. De staat Californië heeft in 2019-2020 een wet aangenomen om Uber te dwingen zijn dienstverleners te betalen. Uber financierde een campagne om een referendum te organiseren, wat mogelijk is in Californië, om een wet te promoten die hen vrijstelt van deze Californische overheidswet, Proposition 22. Hiervoor gaven ze 220 miljoen euro uit en wonnen. Niets is onmogelijk en hun middelen zijn onbeperkt. Ik weet dat dit niet het einde van het verhaal is. Er is meer nodig dan één arrest om de platformen te laten buigen.”
Wat is uw reactie op de uitspraak en wat betekent het arrest voor de bezorgers van Deliveroo?
“In de rechtszaak heeft het auditoraat 115 koeriers gehoord. Dan zijn er nog 28 koeriers die vrijwillig tussenbeide zijn gekomen met hun vakbondsorganisatie. Het arrest zegt twee heel belangrijke zaken. Ten eerste dat het regime van de deeleconomie niet van toepassing is.”
“De overgrote meerderheid van de platformen voor maaltijdbezorging, zoals Uber-eat en Deliveroo, maken gebruik van dienstverleners die noch in loondienst noch als zelfstandige werken. De bezorgers opereren onder de regeling van de deeleconomie. Dat is heel specifiek voor België en 90% van de bezorgers werkt onder dit systeem. Wie voor een platform werkt en minder dan 7.170 euro per jaar verdient, kan volledig informeel werken zonder werknemer of zelfstandige te zijn, en dus zonder sociale zekerheid.”
“Dit soort werk is een enorm probleem omdat de werkenden geen sociale rechten hebben. Het arrest stelt nu dat dit systeem niet kan gebruikt worden voor de koeriers van Deliveroo en bevestigt daarmee een uitspraak uit 2021. Dit geldt voor alle bezorgers van Deliveroo. En het heeft mogelijk betrekking op Uber Eats, aangezien de redenen die de rechter gebruikt volledig overdraagbaar zijn op Uber Eats. De uitspraak gaat verder en zegt dat de dienstverleners werknemers moeten zijn omdat het platform duidelijk gezag uitoefent over hen. Dit is anders dan wat er in het vonnis van 2021 werd gezegd. Dit is waar het beroep de uitspraak hervormt.”
“Op wie is het arrest van toepassing? Dat is een beetje lastig. Het gaat al om de 115 plus 28 bezorgers die betrokken zijn bij de rechtszaak. Voor hun prestaties in het verleden zullen alleen de 28 die vrijwillig tussenbeide kwamen in de rechtszaak een regularisatie kunnen vragen van het barema en andere voordelen die van toepassing zijn op het paritair comité 140.03 voor het vervoer van goederen.”
“Deze uitspraak is erg belangrijk voor de toekomst van alle bezorgers van Deliveroo. Het platform zal ongetwijfeld het tegenovergestelde beweren. Dat de uitspraak niet standaard geldt voor alle andere bezorgers. Het gerecht is een actiemiddel, zeker niet het enige en al evenmin het ultieme. Het is in feite traag, zeker in België, en de platformen zullen altijd een stap voor zijn.”
“Deze uitspraak geeft een heel duidelijk signaal, maar het is nu aan de politici om het op te pakken, aan de overheid om klaar en duidelijk te zeggen dat maaltijdbezorgingen voortaan door werknemers worden uitgevoerd, punt uit. We gaan niet nog 20 jaar procederen. De overheid moet dat tegen Uber Eats zeggen, want het is precies dezelfde situatie. Anders zouden we Uber Eats een voordeel geven, wat zou neerkomen op oneerlijke concurrentie die iedereen naar beneden trekt.”
De bezorgers zijn over het algemeen erg jong, erg onzeker en veel van hen hebben geen papieren. Hoe zijn ze betrokken geraakt bij de strijd?
“Dat was heel moeilijk. In 2020 hebben we breed gecommuniceerd en gezegd dat wij de zaak zouden oppakken, dat de bezorgers niets moesten doen behalve hun gegevens delen en vooral dat ze niets te verliezen en alles te winnen hadden, zonder dat we iets konden beloven. De meesten van hen zijn geen bezorgers meer, want gelukkig voor hen is het geen job die je 5 jaar doet. Ze wachten gewoon om iets anders te vinden.”
“We zijn sterk aanwezig op het terrein. Met het Maison des Livreurs, dat we hebben opgericht met verschillende organisaties waaronder het Collectif des Coursier.es, hebben we drie kantooruren per week. We gaan de straat op, bijvoorbeeld naast Burger King, waar we sinds een paar maanden elke donderdagavond een stand opzetten. We zien veel wanhopige situaties, veel mensen van buitenlandse afkomst die de taal niet goed spreken. Ze zijn totaal hulpeloos en echt vogels voor de kat. Binnenkort doen we voor het eerst hetzelfde in Antwerpen en we willen ook graag in Gent beginnen.”
Kan dit leiden tot de oprichting van een vakbondsafvaardiging?
“We vechten echt voor dezelfde rechten als andere werknemers. Geen enkele bezorger zal zeggen ‘Ik wil een werknemer zijn’. Maar als je ze vraagt of ze €15 per uur willen verdienen in plaats van €5 per bezorging, zullen ze ‘ja, natuurlijk’ zeggen. Dat is waar het werknemersstatuut om draait: loon, voordelen, betaalde vakantiedagen, bescherming bij arbeidsongevallen, collectieve onderhandelingen.”
“We zijn nog niet zo ver dat we een vakbondsafvaardiging kunnen organiseren. Er is een derde platform in België: Take Away. Zij hebben altijd met bezorgers gewerkt op basis van arbeidscontracten. Lange tijd waren deze contracten onzeker en was er veel tijdelijk werk, ook al ging het om arbeidscontracten. Tegenwoordig zijn deze contracten steeds meer voor de lange termijn. In dit bedrijf zijn we bezig met het opzetten van een delegatie en een vakbondsteam.”
Welke argumenten werden gebruikt om vast te stellen dat de bezorgers van Deliveroo werknemers zijn?
“In België zijn de belangrijkste criteria, die we algemene criteria noemen, die maken dat je ofwel zelfstandige ofwel werknemer bent, ten eerste het contract dat je tekent, met andere woorden de omschrijving van de arbeidsrelatie. Vervolgens, en nog belangrijker, is er de organisatie van de werkuren en tenslotte de organisatie van het werk en het toezicht.”
“Uber en Deliveroo laten bezorgers contracten tekenen die ze niet eens lezen, waarin staat dat ze zelfstandige zijn. Maar we moeten afwachten of de realiteit het contract volgt.”
“Wat betreft de andere drie criteria vond de rechtbank dat het vrij duidelijk was. Hiërarchische controle is duidelijk: Deliveroo past GPS-toezicht toe. Er is ook het feit dat je constant om documenten wordt gevraagd. Als je een freelancer vraagt om je dak te repareren, ga je niet controleren of die zijn bestelwagen verzekerd heeft. Dit toont aan dat de relatie tussen Deliveroo en zijn bezorgers niet dezelfde is als tussen een particulier en een onafhankelijke dienstverlener.”
“Een andere belangrijke factor: is de bezorger voor de klant een freelancer of een Deliveroo-agent? Uiteraard is hij een Deliveroo-agent. Je zal altijd zeggen: ‘Ah, daar is de bezorger van Deliveroo of Uber-Eats met mijn soep of pizza!’ Niemand denkt: ‘Nou, daar is Serge met wie ik een contract tekende om me mijn maaltijd te bezorgen’. Uiteraard niet, het is immers Deliveroo dat de koerier kiest. Jij bestelt via het platform en dat bepaalt wie levert.”
“Over de organisatie van de werktijden zeggen de platformen altijd dat de bezorger werkt wanneer die dat wil. De bezorger logt in wanneer die zin heeft. Dat klopt. Maar het is zoals bij elke werkende: wie een voltijds contract tekent kiest daarvoor. Wie interim-jobs doet, kiest de dagen hiervoor. Eens je werkt (dat is niet eens het moment waarop je inlogt, maar het ogenblik waarop het platform een bestelling doorstuurt, wat een half uur of een uur kan duren), wie bepaalt dan wanneer je werkt? Dat is het platform. Zodra je een bestelling hebt die je moet bezorgen, kan je niets anders meer doen. Als de bestelling te laat wordt bezorgd, volgt een sanctie. Het Arbeidshof oordeelde dat de bezorger hierin geen enkele vrijheid heeft.”
Wat betekent het arrest concreet voor de koeriers?
“De betalingen met terugwerkende krachten gaan enkel de 28 aan. Het is belangrijk, maar het is niet wat ons het meest interesseert. Wat voor ons van belang is, is de toekomst van de 3.000 Deliveroo- en 3.000 Uber-koeriers. De herberekening voor de 28 zal het onderwerp zijn van grote discussies, bijvoorbeeld over werktijden. Op steeds meer plaatsen moeten de platforms betalen op basis van werktijd. Ze kunnen niet langer per rit betalen. Zelfs in Londen worden Uber-koeriers per uur betaald. In New York worden zowel Uber-chauffeurs als bezorgers per uur betaald. En toch staan deze steden niet bekend als communistisch. België loop eigenlijk ver achter. Dit werpt de vraag op wat arbeidstijd is.”
“Op deze plaatsen zeggen de platformen: ‘OK, we moeten per uur betalen, maar dan pas vanaf het moment dat de bezorger de bestelling ophaalt tot die bij de klant is’. Er wordt dus niet betaald voor wachttijd. Wij zeggen dat deze tijd ook betaald moet worden. De bezorger is daar, wacht en is beschikbaar. Er zal dus nog discussie zijn over de definitie van arbeidstijd.”
“Wat direct zal veranderen is dat platforms niet langer gebruik kunnen maken van de regeling van de deeleconomie. Ik heb contact opgenomen met het Ministerie van Financiën, dat verantwoordelijk is voor het al dan niet accepteren van het gebruik van deze regeling. In eerste instantie zei het ministerie dat maaltijdbezorging niet onder de wet op de deeleconomie viel. De platformen hebben heel lang gelobbyd en toen ging het ministerie van Financiën akkoord.”
“Nu deze uitspraak er is, kan de minister van Financiën het niet langer accepteren. De platformen zetten tot 90% van hun werkenden in dit systeem in. We weten heel goed dat deze werknemers geen zelfstandigen worden. Je wordt geen zelfstandige in België om een paar honderd euro te verdienen. Het is een statuut waarvoor je sociale bijdragen moet betalen en dat een serieuze administratieve last met zich meebrengt. Je bent zelfstandige als je 2.500 euro verdient, minimaal 3.000 euro. Wat gebeurt er met al deze bezorgers? Dat is nu al een open vraag.”
“Het is een zeer kwetsbare groep is. Het is duidelijk dat we niet kunnen toestaan dat de platformen deze onzekere werknemers gebruiken en ze nog onzekerder maken. We moeten ons richten op wat erachter zit: outsourcing.”
“In deze strijd gaat het eigenlijk om de Uberisering, mensen aan het werk zetten zonder hen te erkennen als werknemer. Het is het oude stelsel van schijnzelfstandigheid dat we al 20 jaar zien opkomen in verschillende sectoren. Hier wordt het statuut van schijnzelfstandige op industriële schaal toegepast door multinationals.”
“Als we deze vormen van werk toelaten, moeten we onszelf niet voor de gek houden. Dan kan al het werk onder het platformsysteem vallen. Als we alle sociale en arbeidswetgeving volledig kunnen omzeilen en mensen aan het werk kunnen zetten zonder het minste sociale voordeel, dan zullen alle werkgevers deze manier van werken veralgemenen.”
“Als je wil maak ik van Audi Brussels een platform. Wat doet Uber uiteindelijk? Als een klant iets nodig heeft, neemt het contact op met een werknemer en vraagt: ‘wil je dat voor die klant doen?’ Als morgen een klant een Audi bestelt, stuur ik een bericht naar vijf arbeiders en zeg: ‘morgen afspraak aan de productielijn om de Audi van meneer hoe-heet-ie-ook-alweer in mekaar te zetten’ en ik noem het een platform waarbij ik hen betaal in het stelsel van de deeleconomie.”
“De belangrijkste strijd is tegen de wens van de bazen om zich volledig te onttrekken aan het arbeidsrecht en al zijn verplichtingen. Als Uber en Deliveroo dit mogen doen, kan het morgen overal. Het kan 5, 10 of 20 jaar duren, maar het zal gebeuren. Het kost hen de helft van de prijs. Als er geen arbeidsovereenkomst meer is, dan ook geen loonschalen, collectieve arbeidsovereenkomsten, sociaal overleg en al dat soort zaken.”
“Dit betekent ook het einde van het recht op collectieve onderhandelingen. United Freelancers probeert dit op twee manieren tegen te gaan. De eerste is om te proberen de meest uitgebuite vormen van werk terug te brengen binnen het kader van de arbeidsovereenkomst. Maar tegelijkertijd ook vakbondswerk ontwikkelen voor afwijkende vormen van werk. Met andere woorden, vakbondswerk buiten de gebaande paden.”
Naar aanleiding van de boerenprotesten stelde de website van VRT onlangs: “Niet alleen politiek, ook burger kan nadenken over landbouw: zijn wij bereid meer te betalen voor ons eten?” Het is een stelling die vaak terugkomt: de boeren een betere prijs betalen voor hun producten zou enkel kunnen indien de consument fors meer betaalt in de winkel. Dat zou bovenop de prijsstijgingen van de afgelopen periode komen.
Het is een poging om verdeeldheid te zaaien tussen werknemers en boeren. Bovendien gaat die stelling ervan uit dat enkel de eindprijs voor de consument de prijs bepaalt die de boer krijgt. Dat gaat voorbij aan alle tussenstations (van voedingsbedrijven over agri-business tot supermarkten) en aan de rol van de internationale marktwerking. Marktprijzen zijn gebaseerd op de sociaal noodzakelijke arbeidstijd voor de producten, maar dan op wereldniveau. Dit vertegenwoordigt niet de productiekosten van een kleine producent. Daarom zijn ze verplicht om soms onder de kostprijs te verkopen.
De voedingssector doet het ondertussen uitstekend. Unilever bijvoorbeeld maakte in 2023 ruim 7 miljard euro winst. De supermarktsector doet het eveneens uitstekend met miljoenenwinsten, in 2022 bijvoorbeeld was Ahold-Delhaize goed voor 2,5 miljard euro winst. In de winstcijfers steekt 2022 er bovenuit. Graaiflatie was vorig jaar het woord van het jaar, maar een jaar eerder de praktijk van het jaar. Het loslaten van de coronamaatregelen werd aangegrepen om de prijzen fors op te trekken, de start van de oorlog in Oekraïne bijna twee jaar geleden versnelde dat proces.
Econoom Olivier Malay van de ULB, en verbonden aan het ACV, onderzocht de winsten van Belgische voedingsbedrijven als aardappelverwerker Clarebout en pastaproducent Soubry. Hij stelde vast: “In België hebben zeven grote bedrijven hun winst sterk zien toenemen. De prijsverhogingen van voedingsmiddelen komen dus niet uit de lucht vallen.” Malay becijferde dat de Belgische voedingsbedrijven in 2022 maar liefst 33,2% meer winst boekten, waarbij de stijging geconcentreerd is bij de 200 grootste bedrijven. De zeven grootste bedrijven zagen hun winst verzesvoudigen! Dit is een wereldwijd fenomeen. Volgens de VN-Conferentie inzake Handel en Ontwikkeling verdubbelde de winst van de vier grootste voedingsbedrijven (ADM, Bunge, Cargill en Dreyfus) op twee jaar tot 13 miljard dollar.
Dit is de belangrijkste verklaring waarom voeding zoveel duurder werd, vorig jaar bedroeg de voedingsinflatie in België 12,3%. Bedrijven gingen ervan uit dat prijsverhogingen niet zouden leiden tot een verlies aan marktaandeel en al helemaal niet aan winst. Voor de aandeelhouders zijn de winsten en de dividenden wat telt, niet de koopkracht van de werkende klasse of het inkomen van de boeren. Het personeel in de voedingssector en de supermarkten weet maar al te goed wat de winsthonger van hun bazen betekent voor de werkenden. Bij Delhaize zagen we nog hoe het personeel in de uitverkoop gezet werd om de winsten te vergroten.
Het boerenprotest gaat om het recht op een degelijk inkomen. Het toont dat protest de publieke agenda kan bepalen en een bredere steun kan opbouwen waartegen de overheden niet repressief durven optreden, ook niet als er blokkades aan de Antwerpse haven of de distributiecentra van de supermarkten zijn. Er is een breed begrip voor het protest aangezien iedereen weet dat de politiek en de big business vaak pas luisteren als je hen raakt waar het pijn doet: in de portemonnee.
De arbeidsomstandigheden en inkomens van zowel de werknemers als de boeren worden bedreigd door de winstbelangen van de grote bedrijven. We mogen ons niet tegen elkaar laten uitspelen. De tegenstelling tussen de prijzen die we in de supermarkt betalen en de prijzen die de boeren krijgen, is niet correct. Net zoals de tegenstelling natuur versus landbouw verkeerd is: boeren kennen de natuur goed genoeg om dat te beseffen. De druk van de oprukkende agri-business is de motor achter de toenemende vervuiling en uitputting van de grond.
In een eerder artikel suggereerden we volgend programma om stappen vooruit te zetten:
Een oproep tot stakingen in de agro-industrie en supermarkten – Eenheid tussen arbeiders en boeren tegenover het kapitalisme!
Nationalisatie van de agro-industrie en de distributiesector onder arbeiderscontrole om democratische productie en distributie van voedselproducten mogelijk te maken. Eenmaal bevrijd van de kapitalistische logica, zal planning het mogelijk maken om, door middel van quota en gereguleerde prijzen, zowel lonende prijzen voor producenten als betaalbare prijzen voor consumenten te garanderen.
Ontwikkeling van coöperaties voor de gezamenlijke aankoop van landbouwmachines met technische ondersteuning.
Kwijtschelding van boerenschulden, nationalisatie van banken onder arbeiderscontrole om boeren economische steun te bieden voor de agro-ecologische transitie en de uitdagingen die de klimaatverandering met zich meebrengt.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.