In de discussie over het lerarentekort wordt al te vaak voorbijgegaan aan de essentie schrijft leerkracht Pieter Van den Bossche. ‘Leekrachten opnieuw laten doen waar ze goed in zijn: lesgeven. Dat zou al een enorme stap vooruit zijn.’
Wat een tijden. Wie dezer dagen durft toegeven aan de kost te komen als leerkracht Grieks bereidt zich best voor op een rondje spitsroeden lopen. Een taal die zo mogelijk nog doder is dan Latijn. Met een alfabet dat enkel relevant is omdat sommige letters ook in de wiskunde gebruikt worden. Steevast gevolgd door gefronste wenkbrauwen als je durft vertellen hoeveel leerlingen je onder je hoede hebt. Kleine klasgroepen lijken een ongehoorde luxe in het licht van algemene leerkrachtenschaarste en dure lesuren. Richtingen met te weinig leerlingen worden weggezet als economisch niet rendabel. Onverantwoord met het oog op de financiële uitdagingen van vandaag. Uittredingsvergoedingen dienen nu eenmaal betaald, nietwaar?
Met als gevolg weer wilde ideeën van mensen die zelf nooit een lesuur voor de klas gestaan hebben. Deze keer over het efficiënter inzetten van leerkrachten en het samen zetten van kleine klasgroepen. Met als beoogd effect een hernieuwde focus op lesgeven. Klinkt allemaal bekend in de oren bij wie in het onderwijs staat. De leraarskamer kreunt namelijk meer dan ooit onder een verstikkende papierberg. En de zij-instromers op wie onze minister alle hoop gevestigd had, verlaten het onderwijs blijkbaar alweer na enkele jaren. Moegestreden door een chronisch gebrek aan didactische en pedagogische ondersteuning. Murw gebeukt door de werkdruk die veel hoger ligt dan in de privésector, waar werk wel werkbaar gehouden wordt. Leerkrachten met enkele jaren op de teller weten nochtans heel goed waar het schoentje precies knelt.
Een stuitend amateuristisch uitgewerkte onderwijshervorming die haast niemand van alle betrokken partijen nog weet te bekoren, staat met stip op de eerste plaats. Een hervorming die inzet op een brede eerste graad maar volkomen doodgebloed de derde graad ingaat. Een hervorming die onderwijs en opvoeding schaamteloos ondoordacht door elkaar haalt en net daardoor fundamentele vakken als wiskunde, Nederlands, geschiedenis en praktijk zwaar verwaarloost. Een hervorming die van het secundair onderwijs een ondoorzichtig kluwen maakt waar zelfs leerkrachten hun weg niet meer in vinden. Droeve getuige daarvan is het feit dat zelfs de grootste onderwijsverstrekker in Vlaanderen in zijn officiële communicatie liefst de oude benamingen ‘ASO’, ‘TSO’, ‘KSO’ of ‘BSO’ gebruikt. In plaats van de mistige termen ‘dubbele finaliteit’ of ‘arbeidsmarktgericht’.
Belangrijke oorzaak van de aanhoudende malaise ligt eerlijk gezegd ook bij de bevoegde minister. De man komt graag voluntaristisch uit de hoek, maar voelt zijn departement volslagen verkeerd aan. De befaamde digisprong bijvoorbeeld werd gefinancierd met geld dat veel beter structureel aangewend was. Bijvoorbeeld om het verouderde telsysteem van leerlingen aan te pakken zodat scholen hun leerlingen- en personeelsbeleid niet meer hoeven af te stemmen op een situatie die stamt van het schooljaar voordien. Het lerarentekort los je namelijk niet op door kleine klasgroepen samen te gooien. Dat schaalvergroting niet het antwoord is op alle problemen, weten de Europese boeren en boerinnen intussen ook.
Enkele ideetjes uit de losse pols, die misschien een en ander op lange termijn zouden kunnen oplossen. Geef scholen met praktische en technische richtingen meer geld zodat ze het materiaal kunnen kopen dat nodig is om leerlingen markt-adequaat op te leiden. Geld dat momenteel massaal in een hervorming wordt gestopt die er eigenlijk geen is, bijvoorbeeld. Werk het onrechtvaardige verschil in verloning tussen bachelors en masters voor de klas weg en maak eindelijk werk van een lerarenopleiding die naam waardig. Een opleiding die enkel op masterniveau aangeboden wordt en inzet op degelijk opgeleide leerkrachten die inhoudelijk sterk in hun schoenen staan. De rest zal daaruit volgen, wees gerust. Gooi het systeem van de vaste benoeming op de schop, dat oude krokodillen te sterk beschermt en jonge, gemotiveerde krachten al te vaak weerhoudt van de mooiste job ter wereld. Geef de klassenraad zijn tanden terug door de beroepsmogelijkheden tegen attesteringen terug te schroeven. Leerkrachten hebben meer expertise in het opleiden van jonge mensen dan hun ouders. Omdat lesgeven opleiden zou moeten zijn en niet opvoeden. Da’s de verantwoordelijkheid van ouders, familie of verzorgers. Niet die van leerkrachten.
Het lerarentekort los je kortom op door leerkrachten opnieuw te laten doen waar ze goed in zijn: lesgeven. Zonder al te veel bemoeienissen van koepels of departementen. Geef ons vrijheid en vertrouwen. De kwaliteit zal zienderogen stijgen, beloofd.
Pieter Van den Bossche is leraar Latijn, Grieks en filosofie.
Als Collectief van Lotgenoten wensen we de Prijs van de dubbele Tegenslag aan te kaarten waarmee personen met een handicap worden geconfronteerd.
Integratietegemoetkoming
Personen met een beperking die ernstige moeilijkheden ondervinden bij het uitvoeren van dagdagelijkse activiteiten maken aanspraak op een integratietegemoetkoming (IT). Op basis van punten te behalen op de schaal van “zelfredzaamheid” evalueert de arts van de Directie-generaal Personen met een Handicap welke moeilijkheden de persoon met een beperking ondervindt.
Aldus gekoppeld op de medische evaluatie rond zelfredzaamheid in functie van de handicap.
De integratietegemoetkoming heeft tot doel de meerkosten te compenseren in verband met het verlies van zelfredzaamheid van de persoon met een handicap in een omgeving, die voor hem ruim ontoegankelijk is en dus meerkosten met zich meebrengt. Het bedrag van deze tegemoetkoming wordt bepaald rekening houdend met het inkomen van de persoon met een handicap.
Er zijn beperkingen voor combineren van een IT met beroepsinkomsten en/of met een vervangingsinkomsten (zoals werkloosheid, ziekte-uitkering, of een pensioen zoals een ziektepensioen, …).
Discriminerende behandeling
In 2022 werd verhoudingsgewijs het vrijstellingsplafond voor een arbeidsinkomen aanzienlijk meer verhoogd dan het vrijstellingsplafond voor een vervangingsinkomen (170% tegenover 13%).
Het KB van 1 februari 2022 stelt dat voor de berekening van de IT de volgende vrijstellingen gelden :
Voor de inkomsten uit arbeid (belastbaar inkomen) van de persoon met een handicap : De vrijstelling wordt verhoogd tot 70.948,52 euro (vanaf 1 januari 2023).
Voor de vervangingsinkomsten (belastbaar inkomen) van de persoon met een handicap : De eerste 4.256,91 euro (vanaf 1 januari 2023) worden vrijgesteld.
Deze verschillende vrijstellingsplafonds heeft als gevolg een discriminerende behandeling tussen personen met een handicap, al naargelang ze over een arbeidsinkomen dan wel over een vervangingsinkomen beschikken.
Het gelijkheidsbeginsel is hier degelijk geschonden: een persoon met een beperking wordt verschillend behandeld als hij fysiek in staat is om te werken, of als hij met tegenslag kampt.
Vraag is of voor dat verschil in behandeling een redelijke verantwoording voorhanden is in het licht van het gelijkheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling van de ontworpen regeling die er onder meer in bestaat “het plafond van de vervangingsinkomens op te trekken om de wijdverspreide armoede bij personen met een handicap te bestrijden en ook om te voorkomen dat zij dubbel gestraft worden (verlies van werk en verlies van IT)”.
Wat is logisch in de volgende context: een persoon met beroepsinkomsten van 65.000 euro kan zijn Integratietegemoetkoming volledig behouden maar een andere persoon met dezelfde handicap (en inschaling zelfredzaamheid) in combinatie met een vervangingsinkomen van 15.000 verliest alles?
In zijn advies 70.637/3 van 30 december 2021 over het ontwerp van koninklijk besluit is de afdeling wetgeving van de Raad van State in hoofdzaak van oordeel, dat de ontworpen regeling geen gevolgen mag hebben voor bepaalde categorieën van personen met een handicap die als onevenredig moeten worden beschouwd in het licht van het gelijkheidsbeginsel. Het verschil in bedragen van cumulatie inkomsten, enerzijds beroepsinkomen, anderzijds vervangingsinkomen, lijkt de Raad van Staat wel onevenredig héél groot.
De Nationale Hoge Raad Personen met een Handicap heeft terecht kritiek op deze onevenredigheid, met name ten aanzien van de personen met een handicap die moeten stoppen met werken en die vervolgens een laag vrijgesteld vervangingsinkomen genieten.
Wij wensen ons ook de aandacht te vestigen op de artikelen 10, 11 en het recente artikel 22ter van de Grondwet, waarvan de laatste bepaalt dat iedere persoon met een handicap recht heeft op een volledige inclusie in de samenleving.
Prijs van de dubbele tegenslag
Wist u dat iemand die de medische pech heeft van een terugval (ziekte-uitkering) of langdurige uitval wat in de overheidssector kan resulteren in een ziektepensioen, of in het kader van een faillissement van zijn werkgever, een dubbele armoedeval kent?
In eerste instantie is er een verlies aan beroepsinkomsten (eerste armoedeval)
In tweede instantie is er bovenop verlies aan integratietegemoetkoming én zijn afgeleide rechten (tweede armoedeval). De afgeleide rechten zijn immers in deze energiecrisis van grote waarde: sociaal tarief energie, verhoogde tegemoetkoming medische kosten, saneringsbijdrage water, kortingen socio-cultureel…
In het geval van een ziektepensioen van ambtenaren is de val nog erger. Terwijl hier reeds doelgroep die in aanmerking komt van supplement zware handicap zou kunnen worden vrijgesteld, wat niet het geval is en ook zij hun Integratietegemoetkoming verliest.
50.000
In een antwoord op een parlementaire vraag werd vermeld dat er minstens 50.000 Belgen zijn die de integratietegemoetkoming (en zijn afgeleide rechten) hebben verloren door de strenge cumulatie met vervangingsinkomen (ziekte, werkloosheid). 50.000 zijn slachtoffer van deze discriminerende behandeling!
Wij, als Collectief van Lotgenoten, verzoeken een gelijke en rechtvaardige behandeling.
Voor ons dienen alle mensen met dezelfde inschaling van sterk verminderde zelfredzaamheid, hun recht op Integratietegemoetkoming (en zijn afgeleide rechten) te behouden: zeker zij die een grote inkomensval kennen met grote risico tot armoede.
Onlangs konden we in een commentaarstuk in La Libre Belgique lezen dat de situatie bij Delhaize te wijten zou zijn aan zowel de houding van de directie maar ook aan die van de vakbonden die het werk in deze extreem concurrentiële tijden veel te rigide blijven organiseren. Het is ongetwijfeld door een gebrekkige kennis van het dossier dat de redacteur dit soort commentaar neerpent.
De vakbonden vragen al jaren om een sectoraal debat te houden over de toekomst van de handel aangezien de situatie op het terrein elke dag complexer en moeilijker wordt. Ondanks onze herhaalde vragen kregen we van Comeos (de werkgeversfederatie van de handelssector) als reactie niets anders dan minachting. De werkgevers keken gewoon toe toen de coronacrisis toesloeg, toen het zondagswerk zich uitbreidde, toen de e-commerce een meer dan grote plaats innam in België, … Ze keken toe zonder ooit te willen onderhandelen.
Toen de vakbonden vroegen om de paritaire comités te harmoniseren zodat beter kan worden ingespeeld op de onmiskenbare evolutie van de handelssector, kregen ze ook daar nul op het rekest van de werkgeversfederaties.
Vandaag dergelijke onjuiste informatie in de media verspreiden (nl. dat de vakbonden en de directie van Delhaize allebei verantwoordelijk zouden zijn) berokkent heel wat schade.
Wie de handelssector kent, weet ook dat er in elke winkelketen al jaren cao’s over flexibiliteit en polyvalentie worden ondertekend. Bij Delhaize misschien zelfs nog méér dan elders. In 2019 heeft de BBTK daar als enige een cao ondertekend over de zogenaamde ASO. Die cao voerde zowel flexibiliteit als meer polyvalentie in. Om tot een evenwicht te komen, werd toen afgesproken dat in ruil voor die flexibiliteit en polyvalentie een verhoging van de contracten mogelijk was. Een werknemer die flexibel en polyvalent wou werken, zou zo een voltijds contract aangeboden kunnen krijgen, een kostbaar goed dat in de handelssector nog te vaak een utopie blijft.
Kleine anekdote: die cao bevatte ook een garantie van niet-franchisering tot eind december 2024. Het is net die cao die de directie zelf een paar weken geleden – net vóór de aankondiging van de franchisering van de 128 winkels – heeft opgezegd. Van toeval gesproken… Misschien valt het verband tussen de opzegging van die cao en de aankondiging van 7 maart nu beter te begrijpen. De cao moest eerst worden opgezegd om van de garantie van niet-franchisering tot 2024 af te geraken. Dan konden alle winkels simpel van de hand worden gedaan.
Als we dan ‘s morgens vroeg in de krant moeten lezen dat de vakbonden geen oplossingen willen vinden in de winkelketens, dan is dat hetzelfde als lezen dat we de gefranchiseerden systematisch diaboliseren. Elke nuance ontbreekt. De vele onderhandelingen in de grootdistributie zijn een werk van lange adem dat we al jaren moedig verrichten. De vakbonden hebben ook geen enkele vat op de nieuwe spelers die de Belgische handelssector overspoelen en die de arbeidsvoorwaarden voortdurend naar beneden trekken. Het is een verantwoordelijkheid van de politiek om niet almaar meer nieuwe fysieke winkels op ons grondgebied toe te laten en het is ook een verantwoordelijkheid van de werkgevers om binnen de paritaire comités een sociale dialoog op te starten zodat kan worden nagegaan hoe sociale dumping binnen België vermeden kan worden. In het dossier van Delhaize organiseert de directie binnen België deels sociale dumping met haar gefranchiseerden en ook met de komst van de Albert Heijn-winkels naar ons land.
Na 2 weken van intense strijd raken dergelijke onwaarheden over een gedeelde verantwoordelijkheid kant noch wal. Delhaize is een internationale groep – niet eens in België gevestigd – die een bepaalde rendabiliteit oplegt die ons land in de hyperconcurrentiële Belgische context niet kan halen.
Als vakbond roepen wij de directie op om terug te keren naar de onderhandelingstafel en zich als een echte commerciële ondernemer te gedragen. Als Delhaize ervoor kiest om beslissingen te nemen, dan moeten ze daarvoor hun verantwoordelijkheid nemen, net als voor hun sociaal passief, en moeten ze een duurzame toekomst waarborgen voor alle werknemers. Teruggrijpen naar asociale kunstgrepen en fraude tegen de wet, zoals Delhaize nu duidelijk aan het doen is, is zeker niet de oplossing.
Sinds de aankondiging blijft Delhaize in zijn communicatie maar olie op het vuur gieten. Deze houding zaait onrust en zou in de huidige gespannen context zelfs tot erger kunnen leiden, terwijl het debat sereen zou moeten kunnen worden gevoerd. Dat is alvast wat de vakbonden willen. Een directie die een angstklimaat creëert draagt niets positiefs bij.
Dankzij Het Nieuwsblad kan je nu opzoeken hoe succesvol de middelbare school van je kinderen is. De app bevestigt dat onderwijs, alle inspanningen van leerkrachten en directies ten spijt, sociale ongelijkheid reproduceert. Een onderwijssysteem dat leerlingen langer bij elkaar houdt leidt tot meer sociale rechtvaardigheid.
Het Nieuwsblad brengt vandaag de Onderwijzer uit, een database waarin je over iedere secundaire school gegevens vindt over het aantal uitgereikte A-, B- en C-attesten en het studiesucces van de afgestudeerden in het hoger onderwijs. Daarnaast vind je ook informatie over het aandeel leerlingen dat thuis geen Nederlands spreekt, een schooltoeslag krijgt of een laag opgeleide moeder heeft. Wie in één van die categorieën valt is een zogenaamde indicatorleerling, waarvan we weten dat hij of zij gemiddeld slechtere resultaten op school behaalt.
De onderwijsmarkt
De gebruikers van de app van Het Nieuwsblad kunnen dus leren dat in het Monfortcollege in Rotselaar 93% van de kinderen een A-attest haalt, dat 99% van hen doorstroomt naar het hoger onderwijs, dat 50% van die doorstromers na 3 jaar het bachelordiploma beet heeft, dat 6,2% van de leerlingen een anderstalige moeder heeft.
Vergelijken we met een school als Technicum Noord in Antwerpen, daar behaalt 20% van de leerlingen een C-attest, heeft slechts 18,4% nog nooit een jaar overgezeten, en begint slechts een kleine 30% aan het hoger onderwijs. 55,3% van die leerlingen spreekt thuis geen Nederlands, bijna 70% heeft een laagopgeleide moeder, en 81% krijgt een schooltoeslag.
De witte gezinnen uit de hogere middenklasse weten dus wat hen te doen staat.
Scholen zijn in concurrentie met elkaar. De ene school belooft goede kansen in het hoger onderwijs, een andere school pakt uit met de professionele begeleiding van kinderen met een leer- of ontwikkelstoornis, of een aangenaam schoolklimaat. Wellicht zijn er scholen waar directies en ouders opgelucht zijn dat er weinig arme leerlingen of leerlingen met roots in de migratie les volgen. En dan zijn er ook nog scholen en studierichtingen waarvan leerlingen weten dat je er minder hard hoeft te werken om geslaagd te zijn. Het lijkt wel een markt, of meer bepaald een quasi-markt, want er wordt niet echt iets verkocht. Het is op deze quasi-markt dat het Nieuwsblad impact heeft met de Onderwijzer.
Ranking van scholen
Alle gebruikte cijfers zijn vrij beschikbaar via de onderwijsagentschappen AGODI en AHOVOKS. Het was dus enkel wachten tot een krant of ander medium ze samen bracht in een overzichtelijk geheel. Het Nieuwsblad argumenteert dat tot nu toe vooral ouders uit de hogere inkomensgroepen zich informeerden over de onderwijskwaliteit. Klopt, maar dat zal met deze publicatie hooguit een beetje veranderen. Bovendien is het gebrek aan informatie slechts een klein deel van de reden waarom de lagere sociale klassen slechter scoren in het secundair onderwijs. De omstandigheden waarin kinderen studeren, en de mate waarin ouders bij het schoolwerk kunnen helpen, zijn ook belangrijk.
Een volgende versie van deze Onderwijzer zal nog accurater zijn. Momenteel worden immers de Vlaamse Toetsen uitgerold. Alle leerlingen zullen op gezette tijden getoetst worden, zodat scholen nog beter zullen kunnen opvolgen of ze erin slagen met hun leerlingen de eindtermen te bereiken. Op zichzelf geen slechte zaak, maar onderwijsexperts en ook ikzelf waarschuwden vorig jaar al dat dit onvermijdelijk leidt tot rankings van scholen. Toen was het antwoord van de minister nog dat zoiets zeker niet de bedoeling was. Vandaag juicht hij de ranking die Het Nieuwsblad opstelt toe.
Het Nieuwsblad geeft vrij weinig duiding bij de gegevens die ze beschikbaar stelt. De krant wijst er wel op dat het succes in het hoger onderwijs eigenlijk enkel relevant is voor leerlingen die naar het hoger onderwijs willen, de leerlingen uit het aso en tso dus. Daarnaast zie je ook hoe de school van je keuze scoort ten opzichte van ‘vergelijkbare’ scholen, dat wil zeggen scholen met vergelijkbare studierichtingen, maar ook met vergelijkbare aandelen indicatorleerlingen. Belangrijk, omdat je van een school met veel anderstalige of arme leerlingen moeilijk kan verwachten dat de resultaten even goed zullen zijn als van een school met een uitgesproken welgestelde leerlingenbevolking.
Onderwijs discrimineert arme kinderen
Onderzoek van Oproep voor een Democratische School op basis van de Belgische PISA-resultaten wijst erop dat de leerlingen uit het laagste sociaaleconomische kwartiel 114 PISA-punten lager scoren dan leerlingen in het rijkste kwartiel. Dat is meer dan een volledige standaardafwijking van 100 punten. Het is ook meer dan vijf keer het verlies van ongeveer 20 punten dat het hele Vlaams onderwijs in het laatste PISA-onderzoek boekte.
De PISA-resultaten voor België per sociaaleconomisch kwartiel. Bron: Oproep voor een Democratische School (OVDS).
In de armere sociale klassen vind je ook meer culturele diversiteit. Als witte ouders uit de hogere middenklasse voor een minder sociaal gemengde school kiezen, dan koppelen ze hun hoop op goede schoolresultaten aan hun angst voor culturele diversiteit.
In het secundair onderwijs vind je de armere leerlingen vooral in het beroeps- en technisch onderwijs. Kijk je naar de armste 10% van de Vlaamse gezinnen, dan zit ongeveer de helft van de kinderen op 15 jaar in het bso. 10% heeft een plek in een aso-richting, en bijna 20% zit ofwel nog altijd in de eerste graad (heeft dus minstens één jaar achterstand) of is afgeleid naar het buitengewoon onderwijs.
De rijkste 10%, dat is een heel ander verhaal. Bijna 90% van hen zit in het aso. Dat betekent dat je aan de economische omstandigheden waarin een kind opgroeit kan zien in welke studierichting het zal terechtkomen. Als we ervan uitgaan dat de kinderen in de lagere klassen geen aangeboren lagere intelligentie hebben, kunnen we dus concluderen dat ons onderwijs arme kinderen discrimineert, ongelijkheid reproduceert, al de goede bedoelingen van scholen en leerkrachten ten spijt.
De indeling in studierichtingen op 15 jaar volgens PISA. Bron: OVDS
Opdeling aso-tso-bso anders aanpakken
In scholen waar leerlingen in armoede met rijkere leerlingen in contact komen zien we dat de leerresultaten van die arme leerlingen beter zijn dan in een school met énkel leerlingen uit de laagste sociale klasse. Dat komt omdat leerlingen niet alles van de leraar leren, maar ook heel veel van elkaar opsteken. Peer-learning noemen we dat. De leerlingen met rijkere ouders ondervinden weinig nadeel van een sociaal gemixte school. In Vlaanderen vind je zo’n sociaal gemixte scholen vooral in het lager onderwijs, waar de leerlingen nog niet in studierichtingen opgedeeld zijn.
Een onderwijshervorming die de kloof tussen rijke en arme kinderen wil verkleinen, zou die leerlingen dus in de eerste plaats dichter bij elkaar moeten brengen. Dat kan door ze pas op latere leeftijd te laten kiezen voor doorstroom naar het hoger onderwijs of de arbeidsmarkt. Vandaag kies je in praktijk vanaf het tweede jaar middelbaar, op 13 jaar. Het is dan reeds dat de leerlingen kiezen voor basisopties als Latijn, Wetenschappen, Techniek of Voeding. Wie geen getuigschrift basisonderwijs heeft komt vanaf het eerste jaar middelbaar in een B-stroom terecht, die in praktijk enkel naar het bso leidt.
Dat is niet het enige denkbare systeem. Landen als Finland, maar ook bijvoorbeeld Estland en Polen, delen leerlingen op latere leeftijd, typisch op 16 jaar, in studierichtingen in. Tot die leeftijd volgen alle leerlingen een gelijkwaardig programma. Het verschil in prestaties tussen de armste en rijkste leerlingen is er kleiner dan bij ons. De algemene PISA-resultaten zijn er gelijk aan of beter dan die van Vlaanderen.
De landen aan de rechterkant van de tabel delen de leerlingen op jongere leeftijden op in studierichtingen (In Vlaanderen: aso-tso-bso). In de landen die bovenaan de grafiek staan is de onderwijsongelijkheid (kloof tussen arme en rijke leerlingen) groter. Vlaanderen=VLG, Finland=FIN). Bron: OVDS
We kunnen de witte gezinnen uit de hogere middenklasse moeilijk verwijten dat ze de app van Het Nieuwsblad zullen gebruiken om hun kinderen weg te houden uit de scholen met armere populaties en lagere gemiddelde resultaten. Dat zou even dwaas zijn als de moeders met een migratieachtergrond te verbieden hun moederliefde in de moedertaal over te brengen op hun kroost. Wat we wel kunnen doen is strijden voor een onderwijs waarin de thuissituatie minder de schoolresultaten bepaalt. Dat kan door leerlingen langer samen te houden, en de opdeling tussen algemeen vormend en beroepsvoorbereidend onderwijs pas op 16 jaar te maken. Zo kan de school een plaats van sociale mobiliteit zijn, en geen plaats van reproductie van ongelijkheid.
Minister van Financiën Vincent Van Peteghem wil de belastingen hervormen. Zijn voorstellen klinken op het eerste zicht goed, maar de hele vraag is wie dat zal betalen en meer bepaald: haalt de minister wel het geld waar het zit om zijn hervorming te financieren? Guido Deckers, specialist in fiscaliteit zocht het voor ons uit.
Met de belastinghervorming wil minister van Financiën Vincent Van Peteghem de belastingdruk op het inkomen verminderen. Het nettoloon van wie werkt, zal dan op jaarbasis met minstens 835 euro toenemen.
De kostprijs van deze hervorming heeft een prijskaartje van zes miljard euro. Inkomsten dus die elders moeten gezocht worden. Volgens Van Peteghem is dat geld te vinden door onder andere een stijging van de belastingen op vermogen, door een hervorming in de bedrijfsbelastingen en door hogere belastingen op consumptie.
Het is helemaal nog niet zeker dat zijn voorstel van belastinghervorming de steun zal krijgen van de voltallige regering. De liberale partijen hebben in de media al duidelijk laten verstaan dat ze geen belastingverhogingen zullen dulden.
MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez tweette dat we de belastingen moeten verlagen, niet verhogen en dat aan de fiscale hervormingen ook een arbeidsmarkt- en pensioenhervorming moet gekoppeld worden.
Maar los van wat de partijen van de regering denken, stelt zich een veel belangrijkere vraag: is het voorstel van fiscale hervorming rechtvaardig? Haalt de minister van Financiën het geld waar het zit om zijn hervorming te financieren?
Lees verder, zet je schrap en onthoud de kostprijs van zes miljard.
Belastingen op vermogen
Inkomsten uit vermogen gaat Van Peteghem halen bij effectenrekeningen door het belastingtarief, of ook genoemd de effectentaks, te verdubbelen. Nu bedraagt de taks 0,15 procent op effectenrekeningen waarop meer dan 1 miljoen euro staat. Als dit voorstel wordt goedgekeurd dan wordt dat 0,30 procent vanaf 2024.
Wat zijn effectenrekeningen? Een effectenrekening is een rekening die je bij een bank kan openen om financiële activa te beheren, zoals bijvoorbeeld aandelen en obligaties. De effectentaks leverde de schatkist 410 miljoen euro op in 2022.
Is de effectentaks, en zelfs een verdubbeling ervan, de meest effectieve maatregel om de belasting op vermogen te verhogen?
Om te beginnen worden de personen die de grootste financiële draagkracht hebben met de effectentaks niet geraakt. En weet je waarom? Omdat de allerrijksten met een vermogen van honderden miljoenen of zelfs miljarden euro’s maar weinig gebruikmaken van een effectenrekening.
Hun vermogen zit vooral in aandelen op naam, die in een register van een vennootschap staan genoteerd, met de naam van de aandeelhouder en het aantal aandelen dat hij of zij bezit. Aangezien deze aandelen niet via een effectenrekening van een bank worden beheerd, betalen deze superrijke mensen nul euro effectentaks.
Als de minister een stijging van de belasting op vermogen wil, dan moet hij dat niet doen door de effectentaks te verdubbelen, maar met een echte vermogensbelasting.
Van Peteghem kan zijn inspiratie gaan zoeken bij de voorstellen van onder andere de econoom Paul de Grauwe. Hij stelt een eenmalige vermogensbelasting voor, gericht op de vijf procent rijksten, met een opbrengst van een slordige 10 miljard euro.
De minister kan ook het wetsvoorstel van de PVDA lezen. Dat gaat over de invoering van een jaarlijkse miljonairstaks, gericht op de drie procent rijksten en die 8 à 10 miljard kan opbrengen.
Volgens Oxfam zou een belasting op het vermogen van de allerrijksten, zij het met een minimaal tarief, bijna 20 miljard euro aan extra belastinginkomsten opleveren.
Bedrijfswinsten
Uit een eerste raming van de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka blijkt dat de bedrijfswereld een groot deel van de financiering van de fiscale hervorming zou betalen: 1,5 miljard euro aan nieuwe belastingen is voor rekening van bedrijven. Volgens Voka stijgt de fiscale druk voor ondernemingen in dit land aanzienlijk, met een negatief gevolg voor de concurrentiepositie van bedrijven en voor het vestigingsklimaat.
Is dat zo? En wat met de al genomen maatregelen en de al vele jaren gekregen subsidies ten voordele van de bedrijfswereld?
De vorige regering, vertegenwoordigd door de partijen N-VA, CD&V, open Vld en MR, verlaagde de belastingtarieven op de winsten van de bedrijven: de vennootschapsbelasting. Toen de hervorming werd bekend gemaakt, berekende de Federale overheidsdienst-financiën dat de daling van de tarieven overeen zou komen met een jaarlijks verlies van 5 miljard euro.
De toenmalige minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) beloofde deze kost volledig te dekken door een aantal compenserende maatregelen. Zo zou hij het aantal belastingverminderingen beperken. De hele operatie zou dan budgettair neutraal zijn. Maar het omgekeerde gebeurde. De meeste fiscale aftrekposten werden behouden en sommige zelfs uitgebreid.
Diezelfde regering verlaagde de werkgeversbijdragen die een gat sloeg van vele miljarden in de sociale zekerheid. En let op, werkgeversbijdragen zijn ook een deel van je loon. Het is een percentage bovenop het brutoloon dat de werkgever moet doorstorten aan de Rijksdienst Sociale Zekerheid (RSZ).
Het is dus niet iets dat tot de werkgevers behoort, maar geld dat je arbeid heeft opgebracht dat naar het collectieve verzekeringsmechanisme van de sociale zekerheid gaat.
En hier blijft het niet bij. De werkgevers genieten al decennialang van loonkostsubsidies. Daaronder moet je verstaan: vermindering van de bijdragen aan de sociale zekerheid en de vrijstelling van het doorstorten van bedrijfsvoorheffing op allerlei bezoldigingen.
Voor 2022 schatte het Federaal Planbureau de som van de loonkostsubsidies aan de bedrijven in de marktsector op 14,2 miljard euro. Deze subsidies kosten zo’n 10,3 miljard euro aan de sociale zekerheid en 3,9 miljard euro aan de federale fiscaliteit. De loonsubsidies zijn de zwaarste economische steun die in België wordt gegeven. In de buurlanden bestaan ze amper.
Het Voka beweert dat het voorstel van fiscale hervorming de fiscale druk voor ondernemingen aanzienlijk verhoogt, met een negatief gevolg voor de concurrentiepositie van bedrijven.
Maar dat klopt totaal niet! Concurrentiepositie kan je niet toepassen op de vennootschapsbelasting. Deze belasting komt er immers op het einde van het productieproces en na de vaststelling van de winst. De vennootschapsbelasting wordt dus toegepast op de winst.
Vanaf het ogenblik dat een onderneming winst maakt, gaan de zaken goed voor de onderneming. Dat ze daarna een belasting op de winst moet betalen, heeft een groter impact op de dividenden die ze zal storten aan haar aandeelhouders dan op de gemeenschap.
Belastingen op consumptie
In plaats van het geld te gaan zoeken waar het zit, namelijk bij de vermogens en de vennootschappen, stelt Van Peteghem voor om de belastingen op consumptie, de btw, te verhogen.
Dit is een zeer onrechtvaardig voorstel, want iedereen, ongeacht het inkomen, betaalt hetzelfde tarief. Hoge inkomens consumeren in verhouding immers veel minder van wat ze verdienen.
Dat de minister de belastingen op consumptie verhoogt in een tijd dat de bevolking kreunt onder de hoge prijzen is helemaal onverantwoord. De consumentenbarometer van Testaankoop toonde aan dat niet alleen de groep die het al moeilijk had, het nog moeilijker krijgt. Ook een groep die voorheen comfortabel rondkwam, zit op het tandvlees. Bijna twee derde van de bevolking vindt het vrij moeilijk tot onmogelijk om op het einde van de maand nog iets opzij te zetten.
Aanbevelingen
Een minister van Financiën die streeft naar eerlijke belastingen, start zijn zoektocht bij de breedste schouders: bij de rijkste families en bij de bedrijven met hoge winsten.
Dat gebeurt vandaag totaal niet. In plaats van de btw te verhogen moet er meer dan ooit een vermogensbelasting komen. Zeker in ons land waar de vermogensongelijkheid zo groot is. In België bezit de rijkste 1 procent van de bevolking evenveel als de 74 procent minst rijke bevolking. Deze 1 procent rijkste mensen heeft een vermogen van 662 miljard euro. Elke 1% aan belasting die op het vermogen van deze 1 procent rijken zou worden geheven, zou al 6,62 miljard euro opbrengen.
Even dringend als het invoeren van een vermogensbelasting is een hervorming van de vennootschapsbelasting, die zorgt dat de meest winstgevende bedrijven meer bijdragen dan de kleintjes. Door de fiscale kortingen zijn het vooral de grote bedrijven die profiteren waardoor ze meer winsten kunnen doorschuiven naar hun aandeelhouders.
Twee voorbeelden:
In 2021 betaalde Electrabel 61,27 miljoen euro vennootschapsbelasting op bijna 2 miljard euro winst, wat een aanslagvoet van slechts 3 procent geeft. Het nominaal en wettelijk tarief is 25 procent.
AB Inbev betaalde 6,8 miljoen euro belasting op 5,6 miljard euro winst: een aanslagvoet van 0,12 procent.
Als deze twee bedrijven op hun winst het nominaal tarief hadden betaald van 25 procent, dan ging er in plaats van 68 miljoen euro 1,9 miljard euro naar de samenleving. Geld dat bijvoorbeeld broodnodig is in de zorg en het onderwijs.
Besluit: Minister van Peteghem kan dan wel de goede intentie hebben om de belastingdruk op het inkomen te verlichten, maar dat compenseer je niet door onrechtvaardige belastingen te verhogen en te weigeren het geld te gaan halen waar het zit.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.