by admin | jan 5, 2026 | Onderwijs
Terwijl leerkrachten zich uit de naad werken, portretteert Zuhal Demir hen als plantrekkers. Haar kruistocht tegen vrije schooldagen maskeert het echte probleem: een onderwijs dat bloedt door een chronisch lerarentekort.
Het moet gezegd, de minister heeft gevoel voor timing. Net op het moment dat leerkrachten zich uit de naad werken om alles op tijd verbeterd te krijgen en overuren kloppen voor de deliberaties en het oudercontact, schildert ze leerkrachten af als plantrekkers die te weinig voor de klas staan en uit zijn op zoveel mogelijk vakantie.
De minister vindt namelijk dat er teveel ‘verloren onderwijstijd’ is. Daarom wil ze pedagogische studiedagen in het basisonderwijs beperken tot drie halve dagen en wil ze die in het secundair onderwijs helemaal afschaffen.
Ook de facultatieve vakantiedagen gaan op de schop. Dat zijn dagen die scholen zelf mogen vastleggen, vaak als brugdag of rond lokale activiteiten. Daarnaast wil de minister de deliberatietijd inperken en wil ze dat de eerste en laatste schooldag opnieuw volwaardige lesdagen worden. Volgens Demir moet dit alles helpen om de achterstand op andere OESO-landen in te halen.
Vakbonden woedend
Bij de vakbonden valt het plan bijzonder slecht. Volgens ACOD-topvrouw Nancy Libert kijkt de minister met haar cijfers “enkel naar lesdagen, niet naar het aantal effectieve lesuren per week”. Zowel op het vlak van het aantal verplichte uren per jaar op de schoolbank, als op de effectieve instructietijd scoren de Vlaamse leerkrachten boven het OESO-gemiddelde.
Het probleem van ons onderwijs vandaag is dus niet dat leerlingen te weinig op school zijn. Het meeste prangende probleem is het lerarentekort. Libert noemt de maatregelen dan ook “pure symboolpolitiek”. Haar beeld is duidelijk: “Wie zijn huis verbouwt, begint ook niet met nieuwe gordijnen te hangen. De eerste stap naar meer onderwijskwaliteit is een goede, gekwalificeerde leraar voor de klas.”
Ook het Christelijk Onderwijzersverbond (COV) spreekt van een “motie van wantrouwen” richting leraren. De minister komt opnieuw met ingrepen die diep ingrijpen in hun werk, zonder hun realiteit ernstig te nemen. De onderwijsbonden vragen zich af wat het oplevert om studiedagen, brugdagen en evaluatiemomenten af te bouwen in een sector die nu al kraakt onder de werkdruk.
Studiedagen
De pedagogische studiedag is een van de heetste hangijzers. Volgens Marianne Coopman (COV) zijn die dagen “broodnodig” voor professionalisering. Scholen moeten nieuwe minimumdoelen invoeren, taalbeleid aanscherpen en omgaan met steeds meer gedragsproblemen in de klas. Dat vraagt tijd, opleiding en overleg.
Directeur Sabine Verheyden van het Lutgardiscollege in Oudergem legt uit dat zo’n studiedag vaak het enige moment is waarop het hele team samen kan nadenken over schoolbrede keuzes. In haar school plannen ze al een studiedag eind augustus om tijdens het jaar zo weinig mogelijk lestijd weg te nemen.
Door die momenten te beperken of te schrappen, duwt de overheid scholen richting oppervlakkige bijsturingen in plaats van diepgaande vorming. Drie halve dagen, zeggen directies, volstaan niet om nieuwe competenties aan te leren.
Deliberatietijd en werkdruk
Volgens de krant De Morgen toont Demirs voorstel om de deliberatietijd na de examens in te korten, weinig kennis van de huidige schoolrealiteit. Deliberaties duren langer omdat scholen rekening moeten houden met complexe leerlingendossiers, zorgnoden en strikte regels die ze niet zelf hebben uitgevonden.
Evaluaties en commentaren moeten zeer nauwkeurig worden genoteerd, want bij de kleinste discussie staan advocaten klaar – vaak namens dezelfde ouders die nu klagen over ‘tijdverlies’. Zo zijn deliberaties uitgegroeid tot een zware administratieve last. Net daar zou een minister iets aan kunnen doen, maar dat levert politiek weinig op.
Haar plannen raken vooral aan de manier waarop de werkdruk wordt ervaren. De minister doet alsof de periode na de examens een soort luilekkerland is. Maar leerkrachten beschrijven die weken als een storm: verbeterwerk, rapporten, klassenraden, feedbackgesprekken met leerlingen.
Verheyden vertelt hoe leerkrachten een heel weekend verbeteren en daarna dagenlang van ’s ochtends tot ’s avonds in klassenraad zitten. En dan nog krijgen ze het beeld voorgeschoteld dat ze niet veel doen. “Dat komt binnen”, zegt ze.
Pedagoog Pedro De Bruyckere verwacht dat scholen zullen schuiven in hun organisatie: meer permanente evaluatie, sportdagen verschuiven naar de periode na de examens om elders lestijd te winnen. Maar dat soort puzzelwerk verandert niets aan de grote werkdruk op het einde van elk trimester.
Facultatieve dagen
Een apart onderdeel van het plan is het afschaffen van de facultatieve vakantiedagen. Die dagen werden begin jaren 90 ingevoerd, bij de overheveling van Onderwijs naar de Vlaamse Gemeenschap. Scholen zouden zo lokale festiviteiten kunnen volgen, zoals een jaarmarkt of kermis. Basisscholen kregen twee dagen, secundaire scholen één.
Vandaag zetten sommige (basis)scholen die dagen nog altijd in voor lokale activiteiten. Veel secundaire scholen gebruiken ze als brugdag, bijvoorbeeld rond 11 november, na een schoolfeest of in combinatie met pinkstermaandag.
Voor vakbonden en directies zijn die dagen een klein stukje autonomie. Ze laten toe het schooljaar menselijker te organiseren. Dat Demir ze nu voorstelt als een soort luxeprobleem, botst met hoe die dagen op het terrein worden ervaren.
Carrièrekansen
In plaats van zich bezig te houden met symbooldossiers die goed scoren bij haar politieke achterban, zou de minister beter het kernprobleem van het onderwijs ten gronde aanpakken: het lerarentekort. Geen enkele kalenderwijziging verandert daar iets aan, integendeel.
In De Morgen werpt Bart Eeckhout de minister de volgende vraag voor: “Wat duwt de kwaliteit in de klas het meest naar beneden? Het lerarentekort of een pedagogische studiedag?” Volgens hem “vereist het antwoord geen diploma kernfysica”.
Nieuw onderzoek van KU Leuven toont dat één op de vijf afgestudeerde leerkrachten secundair nooit voor de klas komt te staan. Vooral de beperkte carrièremogelijkheden schrikken af. Voor toekomstige leerkrachten voelt die beperkte doorgroei als een daling van het nettoloon met ruim 8 procent. Daarnaast speelt ook de hoge werkdruk een rol. Opvallend is dat het net de sterkste profielen zijn die het meest afhaken, terwijl zij cruciaal zijn voor de kwaliteit van het onderwijs.
Daarnaast overweegt een op vijf van de huidige leerkrachten het onderwijs te verlaten. Idealisme is een sterke factor bij leerkrachten, maar die volstaat blijkbaar niet meer om mensen in het onderwijs te houden als loon, werkdruk en toekomstperspectief tegenvallen. Dat de minister de leerkrachten andermaal wegzet als plantrekkers is in deze allerminst bevorderlijk.
Weinig kans op slagen
CD&V, toch coalitiepartner, wijst openlijk op de verkeerde prioriteiten van de minister. Vlaams Parlementslid Loes Vandromme zegt dat Zuhal Demir eerst moet zorgen dat elke klas een leraar heeft. Zij verdedigt ook de tijd voor klassenraden. Dat is volgens haar geen vrijblijvend “hobbyclubje”, maar het enige moment waarop alle leerkrachten samen beslissen over de toekomst en schoolloopbaan van leerlingen. Minder tijd daarvoor betekent risico op minder doordachte beslissingen.
De kritiek van CD&V sluit aan bij die van de vakbonden: wie echt werk wil maken van onderwijs, moet eerst zorgen voor voldoende menskracht, een sterke omkadering en vertrouwen, niet bij het afvinken van ‘extra lesdagen’. Het voorstel van Demir moet nog voor overleg naar de onderwijskoepels en de vakbonden. De kans is zeer gering dat haar plannen werkelijkheid zullen worden.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | jan 5, 2026 | Varia
Het geloof in de democratie wankelt. In heel wat landen groeit onvrede over politieke stilstand en het gevoel dat verkiezingen weinig veranderen. Tegelijk slagen gevestigde partijen er niet in om overtuigende antwoorden te bieden op de grote uitdagingen van onze tijd. Hoe maken we onze democratie terug democratisch?
Hoe zou het komen dat het geloof in de democratie wankelt? Is dat de vraag? Of moeten we wellicht eerder de fundamenteel-existentiële vraag stellen of het huidige politieke systeem dat doorgaans “democratisch” wordt genoemd, wel effectief een democratie is?
De mythe van de volksvertegenwoordiging
Het begrip democratie is uitgehold. Veel regeringen claimen ‘democratisch’ te zijn, omdat ze bestaan uit zogenaamd verkozen vertegenwoordigers. Maar in de praktijk worden parlementen niet samengesteld door burgers, maar door partijbesturen. Burgers hebben geen zeggenschap over de lijsten en kunnen niet stemmen op kandidaten buiten hun district.
De ‘volksvertegenwoordigers’ zijn in de eerste plaats partijvertegenwoordigers. Hun stemgedrag in het parlement wordt rechtstreeks gecontroleerd door de partijhoofdkwartieren, niet door de burgers die ze horen te dienen. We zijn verplicht om binnen dit keurslijf onze ‘vertegenwoordigers’ aan te duiden, maar het is ons verboden om zelf direct de wetten in te voeren die we wensen.
Deze manier van politiek bedrijven vergroot meer en meer de kloof tussen de burgers en de politici. Als de mensen wetten of besluiten als onrechtvaardig of disproportioneel ervaren, rest hun alleen nog betogen, protesteren en staken.
Wanneer kunnen we over democratie spreken en wanneer niet, of wanneer wordt ze bedreigd? En als de democratie ziek is, wat is dan de remedie?
Wat is democratie?
Voor veel mensen is ‘democratie’ een vaag begrip. Nochtans is de oorsprong helder: de Griekse woorden demos (volk) en kratein (heersen), oftewel volksheerschappij. Dit impliceert een revolutionaire gedachte: geen enkele instantie, leider of macht staat boven de verzameling burgers. Democratie is de bestuursvorm waarin de wil van de mensen de bron is van legitieme macht. Alle burgers bouwen mee aan de samenleving door onderling wetten af te spreken.
De mensen vertegenwoordigen zichzelf in de politieke besluitvorming. Het basisbeginsel zou dus niet enkel indirecte representatie mogen zijn. Als democratie uitsluitend bestaat uit vertegenwoordiging via partijen, is de kans groot dat burgers zich nauwelijks gerepresenteerd voelen. Dit bouwt frustraties op.
Het startpunt van onze politieke instellingen moet zelfrepresentatie zijn. In een moderne democratie hoort het volk beslissingen te nemen over het bestuur, via directe democratische besluiten.
De Nederlandse auteur Eva Rovers bepleit in haar boek Waarom we de politiek niet alleen aan politici kunnen overlaten de installatie van een geloot burgerparlement naast de verkozen kamers. Haar hoop is dat zulke nationale burgerparlementen nieuwe inzichten opleveren van “mensen die niet vastzitten aan een partijprogramma en niet de volgende verkiezingen hoeven te winnen”.
De vraag blijft echter in hoeverre een gelote derde kamer de échte democratische injectie is om geloofwaardige antwoorden te formuleren? Een ware democratie is een samenleving waarin burgers, ook al beslissen ze in de praktijk niet alles zelf, wel steeds het laatste woord kunnen hebben. Die vorm, ‘directe democratie’, is feitelijk democratie tout court.
Het wezen van democratie
De vergaande individualisering van nu drijft de mens naar zelfbeschikking en autonomie. We accepteren steeds minder een autoriteit boven ons. Politiek vertaalt dit zich in de eis voor ‘zelfrepresentatie’ in het besluitvormingsproces.
Democratie is het maatschappelijke gesprek waarin we als gelijkwaardige burgers afspraken maken over hoe we met elkaar omgaan en welke wetten we willen. Dit vormt de rechtsstaat, waar de verhoudingen van mens tot mens worden geregeld – iets wat elk individu aangaat en resulteert in wetten.
De diepe menselijke behoefte om tegemoet gekomen te worden, vindt zijn antwoord in deze afspraken en regelgeving. Voorbij alles wat ons als individu kleurt en kenmerkt ligt ons diepere mens-zijn, dat we ook in alle andere mensen kunnen herkennen. Wat komt de mens toe louter op basis van zijn mens-zijn? Hoe wil ik dat de andere mens behandeld wordt – zoals ook ikzelf? Daar liggen de diepere vragen van een rechtvaardige samenleving.
Democratie: het ‘hart’ van de samenleving
Democratie is het ‘hart’ van de samenleving, waar ons rechtvaardigheidsgevoel spreekt: iedereen is gelijk voor de wet. Maar gelijkheid vereist meer dan alleen gehoorzamen. Om écht gelijk te zijn voor de wet, moet iedereen op gelijke wijze kunnen deelnemen aan de productie van die wetten. In een rechtvaardige maatschappij moeten degenen die de gevolgen dragen logischerwijs ook mee beslissen.
Gelijkheid in wetgeving wordt gerealiseerd door een democratie die elk individu een gelijke, vrije stem in de wetsproductie garandeert. Alleen dan zijn die wetten een weerspiegeling van ons collectieve rechtvaardigheidsgevoel.
Democratie in de praktijk
De huidige particratie bedreigt niet alleen onze democratie (zelfbestuur van de burgers), maar maakt die feitelijk onmogelijk. Dit systeem druist in tegen de kernbeginselen en moet overwonnen worden.
In de praktijk vereist democratie dat burgers de mogelijkheid krijgen om via zelf ingediende wetsvoorstellen te bepalen hoe zij hun samenleving willen inrichten. Dit kan via directe democratie met een al dan niet geloot parlement én referenda op burgerinitiatief. De burgers zelf dienen (naast het parlement) wetsontwerpen in en laten deze goed- of afkeuren via referenda.
Mensen hoeven dan niet te stemmen op een partij of politicus, maar stemmen zelf over wetten en besluiten. Zo groeit het geloof in de democratie, omdat mensen ervaren dat hun stem écht telt en zij het zelf voor het zeggen hebben.
In een echte democratie hebben burgers het laatste woord via referenda op burgerinitiatief. Er is geen ‘overheid’, want de burgers beslissen zelf. De echte verantwoording ligt bij de burgers zelf, die de gevolgen van hun beslissingen dragen. Dit leidt tot zorgvuldigere en rechtvaardigere beslissingen.
Het referendum
Het referendum op basis van een volksinitiatief staat in schril contrast met een ‘volksraadpleging’, vaak misleidend een ‘plebisciet’ genoemd. Veel van wat wij zien, zoals de Brexit en aanverwante raadplegingen, zijn geen echte referenda, maar plebiscieten: nep-referenda van bovenaf, uitgeschreven door politici om hun eigen doelen te dienen. Plebiscieten zijn manipulatietools voor politici.
De werking van het echte referendum is precies omgekeerd: het stelt burgers in staat om politici te corrigeren als hun beslissingen onrechtvaardig worden ervaren.
Waarom Directe Democratie?
Onderzoek onder meer dan 6.500 Belgen, uitgevoerd door politicoloog Jean-Benoît Pilet (ULB), toont aan dat de burger klaar is met louter meer ethiek, transparantie of efficiëntie. Kiezers eisen grondige hervormingen en meer inspraak. De roep om politieke vernieuwing is groter dan ooit. Meer dan 70 procent van de Belgen wil bindende referenda over belangrijke kwesties.
Wanneer burgers naast het parlement zelf wetsontwerpen kunnen indienen en laten goed- of afkeuren via referenda, wordt met alle lagen van de bevolking rekening gehouden. Elke burger, ongeacht zijn achtergrond, krijgt de mogelijkheid om via een gegarandeerd vrije en gelijke stem deel te nemen aan de wetsproductie, zowel door initiatieven te nemen als door erover te stemmen.
Democratie kan de samenleving rechtvaardig(er) maken
Onze ‘democratie’ wordt zwaar gedomineerd door economische belangen. De lobbymachines van multinationals zetten nationale wetgeving en media naar hun hand, vaak met schending van het gelijkheidsprincipe en soms zelfs via omkoping. De waakhondfunctie van het volk en een echt feedbacksysteem ontbreken totaal.
In een échte democratie hebben burgers de mogelijkheid om via bindende referenda zelf orde op zaken te stellen. Dan hoeft er niet geprotesteerd te worden tegen een zogenaamde ‘overheid’. Wanneer burgers hun samenleving via referenda zelf vormgeven, groeit het democratische bewustzijn en verdwijnt het huidige wantrouwen, omdat de burgers zichzelf besturen.
Dit gaat niet om een democratie die een ‘hemel op aarde’ belooft, noch om een veelbelovend programma of ideologie. Democratie is nooit ‘af’, maar een steeds evoluerend proces. Een ware democratie biedt simpelweg de basis: het stelt de burgers in staat om zélf de best mogelijke maatschappelijke structuren te creëren, zowel voor het individu als voor de samenleving als geheel.
Wat staat ons te doen?
We moeten de particratie doorbreken. Democratie is levendiger dan we denken, mits correct toegepast. Door bindende referenda op volksinitiatief zowel lokaal als nationaal mogelijk te maken, bepalen mensen daadwerkelijk de vormgeving van hun gemeenschap. Dit zorgt ervoor dat het democratisch bewustzijn groeit en sterker wordt in brede lagen van de bevolking. Burgers zullen actief deelnemen aan het beleid en de smaak van actief burgerschap te pakken krijgen.
Word lid van Meer Democratie vzw en steun onze actie om bindende referenda mogelijk te maken. Hiervoor moet de Belgische Grondwet worden aangepast.
Beste medeburger, doe met ons mee en teken de petitie: Grondwetswijziging voor invoering van bindende referenda.
Marc Vanvelk is bestuurslid van Meer Democratie vzw.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | jan 5, 2026 | Economie, Sectoren
Als jeugdhulp moet bedelen om diepvriesgroenten, is er iets fundamenteel mis. Vijftien jaar aan koude besparingen laten diepe, pijnlijke sporen na op het bord van onze kwetsbaarste kinderen.
Sluipende aanval op de zorg
Terwijl de kosten voor het dagelijks leven de hoogte in schieten, blijft de Vlaamse overheid doof voor de noden van de meest kwetsbaren. Sinds 2010 zijn de werkingsmiddelen van de zorgvoorzieningen in Vlaanderen niet meer geïndexeerd. Wat aanvankelijk een kleine ingreep leek, is uitgegroeid tot een structurele uitholling van deze sector.
Door de weigering om budgetten aan te passen aan de reële prijzen van energie, voeding en onderhoud, is er in feite sprake van een bikkelharde besparing. Volgens ramingen gaat het om een verlies van maar liefst 40 procent aan koopkracht voor instellingen die jongeren en gezinnen in nood ondersteunen.
Neem nu Ter Wende, een therapeutisch centrum in Leuven. Directeur Mattias Bouckaert kent zijn cijfers uit het hoofd: een werkingsbudget van 389.000 euro voor veertig bedden en zeventig medewerkers. Dat bedrag is al vijftien jaar ongewijzigd.
Bouckaert legt de pijnlijke realiteit bloot: “Als dat bedrag geïndexeerd zou zijn – aangepast aan het feit dat werkelijk alles, van voeding tot energie, de voorbije jaren duurder is geworden – zou dat 160.000 euro meer zijn.” In de loop van die vijftien jaar heeft zijn organisatie in totaal meer dan een miljoen euro aan broodnodige middelen misgelopen.
“Het is een sluipende besparing, die aanvankelijk onschuldig lijkt”, zegt hij, maar de gevolgen zijn inmiddels allesbehalve onschuldig.
Overleven op voedseloverschotten
Wanneer de overheid de kraan dichtdraait, moeten instellingen wanhopig creatief worden. Bij Lionshulp vzw in Gent is de situatie zo nijpend dat ze sinds 2024 samenwerken met de lokale voedselbank voor diepvriesvoeding en droge producten.
Directrice Hilde De Borger windt er geen doekjes om: “Het voelt ethisch moeilijk om van een voedselbank gebruik te maken, maar het kan momenteel niet anders.”
Het is een hallucinante vaststelling: in een van de rijkste regio’s ter wereld moet de professionele jeugdhulp bedelen om eten om de jongeren onder hun hoede een maaltijd te kunnen aanbieden. Ook Ter Wende overleeft dankzij de goodwill van lokale supermarkten die hun voedseloverschotten schenken.
De strategie in de sector is vandaag simpelweg: “Besparen, besparen, besparen.” Elke euro wordt drie keer omgedraaid. Dat betekent dat investeringen in gebouwen worden uitgesteld, computers pas worden vervangen als ze echt uit elkaar vallen, en de verwarming een graadje lager gaat.
Bij vzw Huize Sint-Vincentius hanteren ze een strikt dagbudget van 5,5 euro per kind voor drie maaltijden. Directrice Fran Segaert benadrukt de absurditeit daarvan: “Met 5,5 euro per dag per jongere verzorgen onze medewerkers drie maaltijden. Geen dure biefstuk of scampi – luxe kennen we hier niet – maar gelukkig wel nog steeds voedzaam en gezond.”
Het vraagt een bovenmenselijke inspanning van het personeel om met dergelijke bedragen nog iets fatsoenlijks op tafel te toveren.
Afbraak van de toekomst
De besparingen raken niet alleen de materiële middelen, maar ook de kwaliteit van de begeleiding. Omdat de werkingsbudgetten tekortschieten, hevelen sommige instellingen noodgedwongen geld over vanuit hun personeelsbudget naar de dagelijkse werking.
In Ter Wende betekent dit concreet dat ze het moeten doen met 2,5 voltijdse medewerkers minder. Het gevolg? Jongeren die niet naar school kunnen gaan, krijgen overdag geen zinvol alternatief programma.
Eén begeleider moet de dag doorkomen met zeven jongeren met complexe problematieken. De tijd voor individuele aandacht en echte therapeutische diepgang verdwijnt, terwijl de werkdruk voor het resterende personeel onhoudbaar wordt.
Het gebrek aan een financiële buffer is een tikkende tijdbom. Infrastructuur veroudert en dringende renovaties worden vooruitgeschoven. Fran Segaert waarschuwt dat het op korte termijn “nijpend” wordt als er geen reserve kan worden opgebouwd voor deze investeringen.
Maar de grootste kost is de menselijke kost. Jongeren in de jeugdhulp dragen vaak al een loodzware rugzak. Hilde De Borger herinnert ons aan de essentie van hun werk: “Hoe meer wij in deze jongeren kunnen investeren, hoe groter de kans dat zij uitgroeien tot mensen die durven te geloven in zichzelf, die naar school gaan, een diploma halen, een leven uitbouwen.”
Door nu te beknibbelen op hun zorg, riskeert de samenleving de rekening later dubbel en dik te betalen via het OCMW, de psychiatrie of de gevangenis.
Een kwestie van menselijkheid
De reactie vanuit de Vlaamse regering blijft mager. Minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) wenst niet te reageren op de huidige noodkreet. Hoewel er voor 2025 een minimale indexering van 1 procent is toegestaan, dekt dit bijlange niet de opgestapelde tekorten van de afgelopen vijftien jaar.
Pas in 2028 en 2029 wordt er opnieuw gekeken naar een gedeeltelijke indexering, wat betekent dat de sector nog jarenlang in de kou blijft staan.
Oppositiepartij Groen heeft inmiddels een ontwerpdecreet ingediend om vanaf 1 januari 2026 opnieuw een volledige indexering toe te kennen. Volgens parlementslid Jeremie Vaneeckhout is de maat vol: “De Vlaamse regering heeft onze zorgsector door die niet-indexering kapot bespaard.” Hij noemt het hallucinant dat de absolute basis, zoals budget voor maaltijden en kledij, is wegbezuinigd.
Deze schandelijke situatie is het resultaat van bewuste politieke keuzes. Terwijl er miljarden worden gevonden voor prestigeprojecten – denk maar aan de dure fietsbrug over de Schelde – moeten de meest kwetsbare jongeren rekenen op de voedselbank.
De zorgsector vraagt geen extraatjes of luxe, maar simpelweg een correcte financiering om hun kernopdracht te kunnen uitvoeren. De sector vraagt dringend dat de Vlaamse regering stopt met deze “sluipende besparingen” en dat ze de jeugdhulp de middelen geeft die ze verdient. Een samenleving die bespaart op het bord van haar kwetsbaarste kinderen, heeft een ernstig probleem met haar morele kompas.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | jan 5, 2026 | Economie
Vlak voor kerst werd een wet doorgeduwd die de jacht opent op langdurig zieke werknemers. In plaats van re-integratie en preventie komt er controle, sanctie en besparing op de kap van zieken.
Zonder veel publiek debat stemde het federaal parlement op 18 december de dikke bundel maatregelen rond langdurige ziekte, die op 1 januari al van kracht zijn. Volgens het ACV kiest de regering hiermee voor het “goedkoop en snel afschrijven van zieke werknemers”.
Zowel de mensen die dit beleid op het terrein moeten opvolgen als diegenen die er de gevolgen van dragen, worden binnen twee weken geconfronteerd met ingrijpende regels. De uitwerking van dit beleid is voor een groot deel nog onduidelijk, wat voor veel onzekerheid zorgt op de werkvloer.
Het ACV is dan ook bikkelhard voor deze gang van zaken: “Met de stemming van de ‘Terug Naar Werk’-wet nog vlak voor het kerstverlof, duwt de regering zonder veel debat een beleid door dat de problematiek van langdurige ziekte nog groter zal maken”.
Ontslagmachine draait warm
In het regeerakkoord was afgesproken om prioritair in te zetten op preventie. In de praktijk blijkt dat luik een dode letter. De regering pakt de gekende oorzaken van ziekte niet aan, maar richt haar pijlen op de zieke werknemer zelf.
We weten waarom de cijfers stijgen: mensen moeten langer werken, terwijl hun job of gezondheid dat niet toelaat. Er zijn steeds meer aandoeningen door ziekmakend werk en de werkdruk in sectoren met veel vrouwelijke tewerkstelling is vaak niet vol te houden tot aan het pensioen.
Een beleid dat deze structurele oorzaken negeert en enkel focust op sancties, is volgens de vakbond simpelweg “dweilen met de kraan open”. In plaats van ondersteuning komen er zwaardere uitkeringssancties. Wie bijvoorbeeld een afspraak met een arbeidsarts mist, kan zijn volledige ziekte-uitkering verliezen.
Een van de meest schadelijke punten in de nieuwe wet is de versoepeling van het ontslag. De regering wil het mogelijk maken om aanzienlijk sneller het arbeidscontract van zieke werknemers te beëindigen zonder dat er een ontslagvergoeding betaald moet worden.
Dit beleid ondergraaft cruciale hefbomen voor de terugkeer naar werk, zoals het behoud van de arbeidsrelatie en de ruimte voor re-integratie. Het ACV waarschuwt dat de regering hiermee een “ontslagmachine” aanmoedigt die nu al verantwoordelijk is voor zo’n 26.000 procedures per jaar.
In plaats van werknemers te beschermen, moedigt de hervorming werkgevers aan om de kosten van een zieke werknemer af te schuiven op de sociale zekerheid. De wettelijke verplichting om voor aangepast werk te zorgen, wordt zo heel gemakkelijk omzeild.
Mythe van de ‘profiteur’
Om dit asociale beleid te rechtvaardigen, wordt vaak een sfeer van achterdocht gecreëerd. De PVDA wijst erop dat er bewust ‘fake news’ wordt verspreid om miljardenbesparingen op de kap van zieken te vergoelijken. Zo wordt beweerd dat België veel slechter scoort dan Duitsland, een claim die volgens RTBF niet overeind blijft.
Vandaag zijn er meer dan een half miljoen mensen in België die al langer dan een jaar ziek zijn. Dat is een verdubbeling sinds 2010. Dit komt niet door een plotseling leger van profiteurs, maar door de realiteit op de werkvloer. Twee derde van deze mensen lijdt aan fysieke slijtage of mentale aandoeningen zoals burn-out.
Het onderzoek van het RIZIV, dat beweerde dat een kwart van de zieken ‘vals’ zou zijn, bleek volgens de krant Le Soir onbetrouwbaar. Toch werden deze cijfers gelekt op een politiek strategisch moment. De realiteit is dat de meeste zieken arbeiders, vrouwen en 55-plussers zijn die simpelweg ‘op’ zijn.
Achter de kille cijfers zitten mensen die jarenlang de samenleving draaiende hebben gehouden. De PVDA brengt hun verhalen naar buiten om de menselijke kost van het beleid te tonen. Paul, Maria en Marc zijn geen nummers, maar werknemers die gebroken zijn door hun job.
Paul (63), een bouwvakker, getuigt: “Ik heb mijn hele leven in de bouw gewerkt. Mijn rug en schouders zijn gebroken en eerlijk gezegd heb ik geen energie meer. Ik ben aan het eind van mijn latijn.” Maria (57), een huishoudhulp, zag haar lichaam bezwijken onder de “dubbele werkdag” van zwaar poetswerk en haar eigen huishouden.
Ook Marc (49), logistiek medewerker in de haven, kan niet meer. “Mijn schouders zijn helemaal versleten. Ik heb zelfs hulp nodig om mijn jas aan te trekken. Als ik hoor dat we tot ons 67e moeten doorwerken, vraag ik me af in welke wereld dat haalbaar is.” Voor deze mensen is de pensioenleeftijd van 67 jaar een wrede illusie.
Kiezen voor winst boven mens
Het ABVV stelt vast dat de nieuwe wetgeving werknemers flagrant discrimineert. Bert Engelaar van het ABVV is duidelijk over de ongelijkheid: “Er wordt weer eens met twee maten en twee gewichten gewerkt. De regering-De Wever trekt de sancties voor werknemers op, maar niet voor zelfstandigen.”
Wanneer een werknemer een afspraak bij de terug-naar-werkcoördinator mist, stijgt de financiële sanctie naar 10 procent van de uitkering. Voor zelfstandigen blijft diezelfde sanctie echter op 2,5 procent staan.
Bovendien worden werkgevers nauwelijks geresponsabiliseerd. De solidariteitsbijdrage voor bedrijven geldt enkel als ze meer dan vijftig werknemers tellen en enkel voor personeel jonger dan 55 jaar. De zieke werknemer daarentegen wordt altijd en overal gestraft, ongeacht zijn leeftijd of de grootte van het bedrijf waar hij werkte.
De huidige gezondheidscrisis op de werkvloer is het resultaat van een systeem dat productiviteit boven alles stelt. Vakbonden en gezondheidsexperts trekken aan de alarmbel omdat de arbeidsvoorwaarden steeds verder verslechteren.
“Systemen die winst boven mens stellen, hebben vaak onomkeerbare gevolgen voor de gezondheid van werknemers”, stelt de gezondheidscoalitie. In sectoren zoals de schoonmaak is elke dag één op de vijf werknemers ziek. Dat is geen toeval, maar het gevolg van zware fysieke belasting en chemische stoffen.
De drang naar constante flexibiliteit, nachtwerk en het combineren van meerdere jobs maakt mensen ziek. De regering kiest er echter voor om deze “ziekmakende arbeidswereld” in stand te houden en de slachtoffers ervan te stigmatiseren als lui of bedrieglijk.
Hardvochtig gelaat
Een effectief beleid begint bij het aanpakken van de oorzaken, niet bij het straffen van de zieken. Om de toename van het aantal langdurig zieken echt te stoppen, is er een radicale koerswijziging nodig die vertrekt vanuit menselijke waardigheid.
Dit betekent dat er fors geïnvesteerd moet worden in risicopreventie op de werkvloer en dat de arbeidsduur collectief moet worden verminderd om de werkdruk te verlichten. Ook het opnieuw invoeren van een waardig brugpensioen voor zware beroepen is essentieel om te vermijden dat mensen volledig opgebruikt aan de zijlijn belanden.
Echte oplossingen liggen in gezonde werkomstandigheden, voldoende personeel in knelpuntberoepen en een respectvolle begeleiding van wie uitvalt. Alleen door het ziekmakende systeem zelf te veranderen, kunnen we werknemers echt gezond aan de slag houden.
Met de ‘Terug Naar Werk’-wet toont de Arizona-regering zijn hardvochtige gelaat. Ze voert een beleid dat mensen reduceert tot kostenposten, net wanneer ze bescherming nodig hebben. Extra pijnlijk is dat deze wet vertrekt vanuit besparingsoverwegingen en niet uit oprechte zorg voor langdurig zieken.
In deze kerstperiode zullen Vooruit en CD&V dit wellicht moeilijk aan hun achterban kunnen uitleggen.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | jan 5, 2026 | Boeken, Economie
Hoe kunnen burgers en boeren weer greep krijgen op de voedselketen om zo gezonder en duurzamer voedsel te verkrijgen? Dirk Holemans, coördinator van denktank Oikos geeft in het boek ‘Grondgenoten’ antwoord, al komt hij er ook niet helemaal uit.
Het boek ‘Grondgenoten’ draait om de vraag hoe de wereldbevolking tot gezonder en duurzamer voedsel kan komen. De vraag is veelzijdig en dat geldt ook voor het antwoord. Auteur Dirk Holemans presenteert een heel pakket aan ideeën en deskundigen. Het boek is dan ook geen hap-slik-weg geworden, om in de beeldspraak van de voedselindustrie te blijven.
Gezonder eten? Eet gezamenlijk!
Het aardigste en eenvoudigste idee dat Holemans aanreikt om gezonder te eten is samen tafelen. Holemans verwijst naar de Italiaanse migrantenfamilies in de jaren zestig in de Verenigde Staten. Die namen de tijd voor het eten: het eten was vers en aan tafel heerste verbondenheid. Uit onderzoek is gebleken dat in deze groep minder hartaanvallen waren dan gemiddeld in de rest van de Verenigde Staten omstreeks die tijd.
Dichter bij huis noemt Holemans het initiatief van de organisatie Aroma’s in Gent en Leuven. Hier koken oudere mensen samen met jongeren, leren zij over en weer van elkaars kooktips en eten samen. De organisatie redt voedseloverschotten van winkels en restaurants en gebruikt die bij de bereiding, de deelnemers eten in rust. Het initiatief is sociaal belangrijk, maar ook duurzaam en gezond.
Het contrast met de huidige dagelijkse praktijk is groot. Veel mensen wonen alleen, hebben haast of moeten lang reizen van en naar hun werk. Het samen aan tafel zitten met een grotere groep, waarbij er één iemand de verantwoordelijkheid heeft genomen om verstandig te koken, is meestal een illusie. Het is deze context, schrijft Holemans, “waar fabriekseten perfect op inspeelt. Klaar om altijd, overal en alleen te eten”.
Landbouw- en voedselsystemen eerlijker maken
Het idee om met aandacht te koken en samen te tafelen helpt om gezonder te eten, maar niet om de achterliggende landbouw- en voedselsystemen gezonder en eerlijker te maken, zoals Holemans ook graag wil.
Een stap verder in die richting gaat het door Holemans genoemde idee om aan kinderen structureel schoolmaaltijden te geven, zoals dit bijvoorbeeld in Finland gebeurt. Die maaltijden kunnen niet alleen gezonder zijn dan wat kinderen misschien thuis aan fabriekseten opgedist krijgen, maar het is ook een kans om kinderen nieuwe smaken mee te geven.
“Het effect overstijgt de schoolmuren. Kinderen kunnen via hun bord nieuwe gewoontes introduceren aan de keukentafel thuis. Zoals bij het klimaat: ook hier kunnen ze, met hun ontwapenende helderheid, hun ouders wijzen op wat nodig is voor mens en planeet.”
Hulp bij de uitzichtloze wedloop van schaalvergroting en intensivering
Samen eten en schoolmaaltijden zijn voor burgers nog redelijk makkelijk te organiseren. Moeilijker wordt het al wanneer ze de boeren willen helpen met een duurzamere landbouw. De boeren hebben er, in de visie van Holemans, baat bij als ze worden geholpen “in de uitzichtloze wedloop van schaalvergroting en intensivering”. Niet alleen met subsidies en heldere regelgeving, maar ook met politieke steun voor alles wat boeren meer doen dan voedsel produceren.
“Rendement wordt ruimer gedefinieerd”, beschrijft Holemans deze toekomstvisie. “Niet enkel kilo’s en euro’s, maar ook regeneratie van de bodem en gemeenschap, biodiversiteit die terugkeert, de boerderij als plaats van samenkomst.”
Want het is de agro-industrie die de boeren opjaagt, maar ook uit elkaar speelt. De klassieke familiale bedrijven die het systeem volgen en niet anders kunnen dan voor schaalvergroting gaan, worden opgezet tegen boeren die het ecologisch willen aanpakken.
Opzettelijk twijfel zaaien over duurzaamheid en gezondheid
Nog ingewikkelder wordt het om invloed te krijgen op de grote krachten achter de voedselketen. Het boek verwijst naar het door de voedingssector betaalde onderzoek en naar rechtszaken, bedoeld om twijfel te zaaien over wetenschappelijke inzichten over duurzaamheid en gezondheid. Grote voedselbedrijven als Nestlé of Coca-Cola zetten bovendien hun geld en invloed in om wereldwijd de markt open te houden voor hun producten.
Over deze multinationals, door voorvrouw Margaret Chan van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO “Big Food” genoemd, zegt het boek dat hun gezamenlijke investeringen tussen 1985 en 2000 zijn gestegen van 61 miljoen dollar tot 1.068.000 miljoen dollar, en dat het budget nadien nog door is blijven stijgen.
“De jaarlijkse omzet van de grootste bedrijven is groter dan het bbp van middelgrote landen en ze hebben miljarden klaarliggen om in nieuwe markten of technologie te investeren”, verzucht Holemans.
Uit de greep van de markt
De voedselketen verbeteren is dus een moeilijke strijd die op vele fronten bevochten moet worden. Holemans diept gelukkig ook verder uit hoe die strijd gevoerd moet worden. Een finale overwinning in één keer zit er niet in. Dit is iets van de lange adem.
Transitiemanagement, doceert Holemans, moet op verschillende niveaus gebeuren en verloopt in verschillende fases. Bij de Finse schoolmaaltijden noemde hij het element van de verandering van de publieke opinies via de smaak van kinderen en jongeren.
Een andere rol in de strijd ziet Holemans voor coöperaties. Die kunnen een tegenwicht vormen tegen de grote industrieën met hun aandeelhouders, maar kunnen ook als tegenwicht dienen tegen de durf van een enkeling, die daarmee kwetsbaar is.
Het voordeel van coöperaties is dat hun besluitvorming meer kans geeft op verandering, omdat hier elke deelnemer één stem heeft op de Algemene Vergadering, ongeacht hoeveel aandelen die deelnemer heeft in de coöperatie. Dat is dus een andere beslismethode dan bij commerciële bedrijven, waar partijen met veel aandelen besluiten kunnen doordrukken.
De transitie kan gebeuren door de overheid, de markt en burgers te veranderen, vat Holemans het proces samen. Verwijzend naar onder meer de econoom Karl Polanyi schrijft Holemans instemmend: “Willen we de economie opnieuw inbedden, dan moeten arbeid, land en geld niet langer louter als koopwaar worden behandeld, maar opnieuw uit de greep van de markt gehaald.” Boeren en burgers moeten voor deze strijd de handen ineenslaan.
Boeren en Burgers als bondgenoten
Wat dat bondgenootschap betreft is het alleen jammer dat Holemans niet beter heeft uitgewerkt hoe hij deze gedroomde opkuisbeweging van de voedselketen wil noemen. Want de term Boeren Burger Beweging, die Holemans ook als hoofdstuktitel gebruikt, is intussen gekaapt door de Nederlandse politieke partij BBB, die zo ongeveer het omgekeerde lijkt te willen van wat Holemans aanprijst.
Holemans verwijst nota bene zelf kritisch naar deze conservatieve Nederlandse partij. “Alleen al de naam is een mistgordijn. De partij komt helemaal niet voort uit boeren of burgers. Er is ook nooit een beweging geweest. De stichters zijn agri-journaliste Caroline van der Plas en communicatiebureau ReMarkAble, dat voor industriële veeteeltbedrijven werkt.”
Als Holemans heeft bedoeld de koppeling van de woorden Boeren en Burger te willen terugkapen voor de goede zaak, dan had hij dit zeker beter mogen uitleggen. Nu blijft het verwarrend dat voor het Nederlandse taalgebied twee tegenstrijdige kampen zich van hetzelfde label zouden bedienen.
Boek over gezond voedsel is zelf een hele boterham
Ook spijtig is dat het boek door zijn alomvattende aanpak zelf een hele boterham is geworden. Holemans heeft het hele slagveld beschreven. Van de verslavende werking van suiker, langs kolonialisme, ziekten veroorzaakt door ongezonde voeding, de effecten van de klimaatcrisis op waterbeheer, oogsten, hongersnoden en de toegenomen werkdruk van boeren.
Daarbij presenteert Holemans zoveel oplossingen en analyses, gesprekken met mensen en verwijzingen naar rapporten en onderzoeken, dat de verhaallijn had gewonnen als Holemans meer ruimte had genomen voor eigen overkoepelende gedachten of samenvattingen. De persoonlijke toon van het boek had zich daar bovendien goed voor geleend.
Dat het boek eindigt met enkele recepten past dus bij de gekozen veelvormige aanpak. De recepten zitten niet in de weg, je kunt ze bereiden of overslaan. Maar een dergelijk verrassend slot van het boek onderstreept hoe Holemans en de samenstellers van uitgeverij EPO alle registers hebben opengetrokken. Dit boek bevat een schat aan interessante informatie en denklijnen, maar als op deze wijze zoveel bronnen en zegspersonen passeren, gaat dat helaas wel ten koste van een heldere boodschap.
Dirk Holemans, Grondgenoten, een voedselrevolutie van Boeren en Burgers, Berchem: EPO, 2025, 255 pp.
Bron: dewereldmorgen.be
