Er is zelden zoveel ongenoegen geweest over onze politiekers. De resultaten van de Vivaldi-regering zijn zeer slecht. Er is meer en meer polarisatie bij het stemmen.
Moet het kiessysteem niet dringend veranderen? Meer zeggenschap voor de gewone burger.
Hoog tijd voor directe democratie. Laat in de eerste plaats burgers beslissen
Als burgers gemiddeld veel wenselijker presteren dan verkozen politici inzake empathie, machtswellust, ongebondenheid en onbevangen aandacht, waarom nemen zij dan niet zelf de belangrijke politieke beslissingen?
Doorsnee mensen gedragen zich opvallend minder zelfingenomen en tafelspringerig dan gemiddelde politici; zeker zijn ze ook minder op macht belust dan verkozenen;
en ongetwijfeld amper of niet verstrengeld met ongerechtvaardigde invloeden en belangen van bedrijven of andere lobby’s;
in geen geval moeten ze zich voor inkomen en aanzien focussen op het politieke machtsspel.
Heel veel sterkt zo de overtuiging dat gemiddelde burgers maatschappelijke uitdagingen meer ongebonden kunnen bekijken en er over nadenken dan verkozen vertegenwoordigers.
Daarenboven is het, anders dan met een beperkt aantal verkozenen, veel moeilijker om een hele bevolking te corrumperen en zo onterechte privé- of groepsbelangen politiek te forceren. (1)
Drie oppertroeven
Zovele plussen al van directe democratie en dan zijn drie oppertroeven nog onvermeld.
Want wat is er democratischer dan dat mensen zich rechtstreeks uitspreken over maatschappelijke kwesties en deze dus beslissend regelen?
Met als onmiddellijke aantrekkelijke keerzijde: er is veel minder draagvlak voor ontevredenheid, desinteresse of extremisme als de lakens niet worden uitgedeeld door ongrijpbare machtscenakels maar mensen zelf steeds opnieuw de keuzes maken over hoe ze het samenleven best inrichten.
Omdat referenda direct tot echte beslissingen leiden, brengen ze een derde oppertroef mee: publiek debat gaat eindelijk vooral over inhoud en veel minder of niet over politieke ‘kopjes’.
Onbegrijpelijk
Waarom dan nemen de burgers niet zelf de belangrijke politieke beslissingen in vrijwel alle democratieën?
Waarom leveren zij hun beslissingsrecht en daarmee alle reële zeggenschap in aan verkozenen en is de directe democratie quasi onbestaande of hoogstens zwaar onderontwikkeld, op een enkele uitzondering na?
Tijd om het pionierstijdperk achter te laten…
De vertegenwoordigende democratie kan zich maar slecht verdedigen. Haar palmares is dikwijls om te huilen. Decennialang blijven fundamentele maatschappelijke vraagstukken in al te veel democratieën archislecht of zelfs niet aangepakt.
Er is meestal gewoonweg geen overtuigend en tijdig beleid inzake klimaat, werkelijk duurzame landbouw en biodiversiteit, fiscaliteit en geld, veiligheid en migratie, sociaal en ecologisch verantwoorde economie en globalisering, publieke diensten, technologiesturing, internationale samenwerking, sociale zekerheid, rechtszekerheid…
Het is tijd om volop te erkennen dat de vertegenwoordigde democratie zelfs nog geen halve democratie is. Ze slaagt zwaar onvoldoende in haar centrale opdracht om de beste toekomst voor de samenleving en haar burgers voor te bereiden en mee gestalte te geven.
Erger nog, die permanente onmacht verkruimelt verder haar slinkende effectiviteit en ondergraaft haar geloofwaardigheid. Zo zetten politici zelf het voortbestaan van de democratie op de helling.
… en de democratie echt te ontwikkelen
Jammeren zal niet helpen. Wat wel kan én moet, is het eindelijk ontwikkelen van wat democratie meest van al moet zijn, namelijk dat mensen zelf rechtstreeks beslissen. Eeuwenlang is de directe democratie verwaarloosd terwijl die volop ontplooid moet geraken naast en zelfs boven de vertegenwoordigende democratie.
Het is tijd om de politiek lokaal, nationaal, regionaal en gaandeweg ook meer internationaal te verrijken met het unieke democratische instrument dat het referendum is.
Want in een democratie zijn de burgers soeverein, en beslissen zij welke macht ze al dan niet delegeren. Om de keuzes te maken over de richting die de samenleving uit wil en de spelregels van het samenleven vast te leggen zijn zij best gewapend, en is het referendum hun favoriete instrument. Misschien, maar zelfs niet zeker, zijn verkozen vertegenwoordigers nodig om daarvoor voorbereidend en faciliterend werk te leveren.
Verkozen politici zijn allicht meest nuttig op het niveau van de uitvoerende taken. Maar ook daar is er alle reden dat de rechtstreekse democratie de vertegenwoordigende kan corrigeren. Concreet moeten voldoende burgers steeds een referendum kunnen afdwingen als zij vinden dat er beleidsmatig bijsturing of grondige verandering aangewezen is. En als die uitvoerende politici fundamenteel wetgevend initiatief ontplooien, moeten de burgers die wetten goedkeuren of bekrachtigen.
Een goed begin: leren van succes
Voorspelbaar zullen vele verkozenen in vertegenwoordigende democratieën zich vooral inspannen in het uiten van meestal ongefundeerde en onjuiste bezwaren tegen rechtstreekse democratie en referenda. Dat komt ervan als samenlevingen zo lang verzuimen burgers ernstig te nemen. Dan kan politiek establishment exclusieve beslissingsmacht cultiveren die alle gewone burgers van hun zeggenschap en soevereiniteit berooft.
Het is een goed begin om kennis te nemen van wat een directe democratie zoal voor elkaar kan krijgen. Gelukkig is er alvast één samenleving die ruim ervaring heeft met zowel vertegenwoordigende als directe democratie. In een afzonderlijk artikel verzamelden we enkele van de vele beslissingen die de Zwitserse burgers hebben genomen in de voorbije decennia, van de keuze voor de uitbouw van een duurzaam energiesysteem tot het verhogen van de pensioenen… uiterst leerrijk voor iedere democraat. Oordelen baseren zich immers best op feiten.
Dirk Barrez
Hoofdredacteur Pala.be | auteur van 11 politieke dwaasheden en TRANSITIE. Onze welvaart van morgen (1) Geschreven in volle respect voor alle verkozenen die hun job echt ter harte nemen. Net deze politici weten best dat alle steun van burgers meer dan welkom is om politieke onmacht en antipolitiek te keren… Daarbij hoort ook de directe democratie. Lees/deel dit artikel op Pala.be
Van crèche tot rusthuis: met de stemtest ‘StemZorgvuldig’ ontdekt u welke partij zoals u denkt over de zorg Van de crisis in crèches en onbetaalbare rusthuizen, over verhitte debatten over euthanasie en abortus, tot de vraag of personeel dat ons doorheen de coronacrisis loodste geen beter statuut moet krijgen? Het maatschappelijke en politieke belang van de zorg valt nauwelijks te onderschatten. Maar welke partij past het best bij uw opvattingen als u straks moet gaan stemmen? Deze stemtest ‘StemZorgvuldig’ helpt u op weg.
Een andere stemtest kijkt naar wat partijen doen, niet naar wat ze beloven De verkiezingsbeloften vliegen weer in het rond. De stemtest van De Morgen kijkt als enige naar wat partijen doén, niet naar wat ze beloven. Met welke partij heeft u de meeste overeenkomsten? Vul de stellingen in en vergelijk uw politieke opvattingen met het stemgedrag van partijen in de Kamer en in het Vlaams en het Europees Parlement. Heeft u geen mening over een stelling? Sla die dan gerust over. https://www.demorgen.be/specials/stemchecker/
Vulde u een of verschillende stemtesten in, maar twijfelt u nog steeds over uw stemkeuze op 9 juni? Dan biedt Knack u nu de Stemtest-check aan. Zo kunt u checken of uw overtuigingen wel echt oversteenstemmen met die van de partij die als resultaat uit uw stemtest kwam.
Stemtesten zijn niet meer weg te denken uit de politieke campagne. De kans is groot dat u een of meerdere testen invulde. De kans is ook groot dat u nog niet overtuigd bent van het resultaat. Of dat u twee of meer verschillende stemtesten invulde en telkens uitkwam op een andere partij.
Daarom lanceert Knack de Stemtest-check. Daarmee kunt u het resultaat van de stemtest aftoetsen aan 10 minder evidente partijstandpunten.
Stel, een stemtest suggereert dat u het dichtst aanleunt bij de CD&V. Dan kunt u in de Stemtest-check van Knack CD&V aanklikken om te testen in welke mate uw overtuigingen stroken met die van de CD&V. Of stel dat één stemtest Groen bovenaan zette, en een tweede Vooruit. Dan kunt u in de Stemtest-check de partijstandpunten van beide partijen toetsen aan uw persoonlijke mening.
Nog steeds aan het twijfelen? Dan kunt u ook de stellingen van alle andere partijen beoordelen.
Let wel, de Stemtest-check van Knack geeft géén stemadvies. Onder het motto ‘Durf twijfelen’ tracht de test te toetsen in welke mate uw overtuigingen overeenkomen met de inhoudelijke programma’s van de partijen die op 9 juni om uw stem strijden.
Minister van Volksgezondheid Vandenbroucke (Vooruit) sloot tijdens zijn ministerschap al 120 geheime contracten af met de farma-industrie. Dat is een om de tien dagen. De Vooruit-minister overtreft daarmee zijn voorgangster De Block, die daarvoor destijds felle kritiek kreeg van… Vooruit.
De geheime contracten waren oorspronkelijk bedoeld als een uitzondering, maar onder Maggie De Block (Open Vld) werden ze schering en inslag. Vooruit had toen nog zware kritiek op de ‘maggiedeals’. In haar verkiezingsprogramma van 2019 schreef de partij (toen nog sp.a): “We maken komaf met geheime contracten”.
Toen Frank Vandenbroucke minister werd, koesterden velen de hoop dat er eindelijk een kentering zou komen. Maar het tegenovergestelde gebeurde.
Sofie Merckx, onze fractieleidster in de Kamer en zelf huisarts, stelde een parlementaire vraag over de geheime deals tussen de minister en de farmaceutische bedrijven. Wat blijkt? Nooit eerder werd zo uitgebreid gebruikgemaakt van geheime farmadeals.
“Minister Vandenbroucke tekende zelf maar liefst 120 geheime contracten, wat neerkomt op een nieuw contract elke tien dagen”, stelt Sofie vast.
“Vanuit de oppositie schreeuwde Vooruit moord en brand over de geheime contracten van De Block. Maar eenmaal zelf aan de macht brachten ze hier helemaal geen verandering in. Integendeel, vergeleken met zijn voorganger tekende hij meer contracten gezien zijn kortere regeerperiode. We zien hier toch echt wel een kloof tussen woorden en daden. Het lijkt alsof minister Vandenbroucke geplooid is voor de farma-industrie”, reageert Sofie.
Geheime contracten vormen een groot probleem. “Minister Vandenbroucke beslist in onderonsjes met farmamultinationals over de terugbetaling van geneesmiddelen. Daardoor vloeien miljarden euro’s weg uit onze sociale zekerheid, zonder enige democratische controle”, aldus Sofie.
Zo is er het mucoviscidosemiddel Kaftrio. In de prijsonderhandelingen in het Verenigd Koninkrijk vroeg de producent een prijs van 194.000 euro per patiënt per jaar, terwijl de werkelijke kost wordt geschat op 5.300 euro. Kaftrio wordt sinds 2022 terugbetaald.
We vroegen onlangs in het parlement inzage in het geheime contract door het Rekenhof maar kreeg geen steun van de traditionele partijen. We weten dus nog steeds niet hoeveel we nu precies betalen.
We willen het over een andere boeg gooien. “Wij willen het systeem van de geheime contracten afschaffen en voluit gaan voor transparante prijsonderhandelingen op basis van objectieve criteria, zoals ook ziekenfonds Solidaris vraagt”, stelt Sofie.
Het totaalbudget van die contracten liep in 2022 op tot maar liefst 2,8 miljard euro de helft van het geneesmiddelenbudget, dat is een absoluut record.
“Wat een 2 maten, 2 gewichten. Voor de uitgaven van de sociale zekerheid zijn velen streng. Veel mensen stellen zorg uit en het zorgpersoneel zit op zijn tandvlees, maar als geld naar de farma-industrie vloeit zonder enige controle horen we niemand”, besluit Sofie.
“Ouderenzorg zou nooit meer mogen kosten dan het maandelijks pensioen, maar toch zien we dat woonzorgcentra meer en meer een luxeproduct worden”, zegt Lise Vandecasteele, Vlaams volksvertegenwoordiger voor de PVDA, in reactie op de cijfers van ouderenvereniging OKRA.
Daaruit blijkt dat de gemiddelde prijs voor een verblijf in een woonzorgcentrum veel hoger ligt dan het gemiddelde pensioen. “Voor de PVDA is gezondheidszorg een basisrecht. Elke oudere heeft recht op kwaliteitsvolle zorg, ongeacht de dikte van hun portemonnee. Wij willen een maximumfactuur invoeren in de woonzorgcentra.”
Het leven in een woonzorgcentrum is vandaag peperduur. De gemiddelde maandprijs (2.182 euro) ligt vele honderden euro’s boven het gemiddelde pensioen. “Er zijn dringend maatregelen nodig om de factuur te doen dalen. De vraag over betaalbaarheid kan je niet los zien van de kwaliteit”, stelt Vandecasteele. “Wij willen voor alle ouderen die daar nood aan hebben een recht op toegang tot woonzorgcentra, onafhankelijk van de omvang van hun pensioen. Ook ouderen met een laag pensioen hebben recht op zorg.” Om de prijs onder controle te houden, vraagt de PVDA een maximumfactuur.
Daarnaast eist de PVDA de afbouw van de commercialisering in de ouderenzorg. “Commerciële woonzorgcentra zijn gemiddeld 300 euro per maand duurder dan de openbare woonzorgcentra. Hun marktaandeel is in twintig jaar tijd verdubbeld, wat de gemiddelde prijs natuurlijk opdrijft”, zegt Vandecasteele. “Tegelijk is de kwaliteit in commerciële woonzorgcentra niet beter. Ze zetten een vijfde minder personeel in. Bovendien wordt de meerderheid van de woonzorgcentra die onder verhoogd toezicht staan door aanhoudende kwaliteitsproblemen, commercieel uitgebaat.” Om de commercialisering van de sector een halt toe te roepen, stelt de PVDA voor om actief publieke en non-profit zorg uit te bouwen en het aantal commerciële woonzorgcentra te begrenzen. “Multinationals verdienen grof geld met het uitbaten van woonzorgcentra en via het beheren van zorgvastgoed. Die winsthonger op kap van ouderen moet stoppen.”
De PVDA vraagt de Vlaamse regering om nu in te grijpen. “De kloof tussen de factuur voor een woonzorgcentrum en de pensioenen blijft stijgen. Toch blijft het wachten op maatregelen van de Vlaamse regering om de factuur te verlagen”, besluit Vandecasteele.
Welke artikelen uit de grondwet mag het volgende parlement wijzigen? Over die vraag boog de regering zich al enkele keren, voorlopig zonder resultaat. Vanmiddag hopen de ministers knopen door te hakken. Waarom verloopt dat zo moeizaam? En bepaalt de huidige regering nog wat er na de verkiezingen gebeurt met onze grondwet?
Het is de laatste taak van de regering en het parlement: officieel vastleggen welke grondwetsartikelen voor herziening vatbaar zijn. Enkel die specifieke artikelen kunnen dan door het volgende parlement worden gewijzigd. Na die beslissing wordt het parlement op 8 mei ontbonden.
“De regering legt dus eigenlijk het kader vast waarbinnen het volgende parlement kan werken als het gaat over de grondwet”, legt professor grondwettelijk recht Patricia Popelier van de Universiteit Antwerpen uit.
“Dat is eigenlijk vreemd, want men beslist nu iets met een meerderheid die er na de verkiezingen mogelijk niet meer is. Het idee daarachter is dat zoiets als de grondwet niet lichtzinnig gewijzigd mag worden en er dus verschillende stappen nodig zijn.”
Wat is de grondwet?
De Belgische grondwet is de belangrijkste wet van ons land. Zij bepaalt de basisregels van het land: de fundamentele rechten van inwoners, de structuur van het land en de verdeling van macht tussen verschillende overheden. Het is de hoogste wet en alle andere wetten moeten ermee in overeenstemming zijn.
Het openstellen van de grondwet is in de eerste plaats belangrijk omdat het een staatshervorming mogelijk maakt. De regering moet nu dus beslissen of er volgende legislatuur een vervolg kan komen op de 6 staatshervormingen die we al gehad hebben.
Afgelopen jaren was dat niet mogelijk: de vorige regering – onder leiding van Charles Michel – had geen belangrijke grondwetsartikelen voor herziening vatbaar verklaard. De regering-De Croo sprak bij haar aanvang in 2020 wel meteen af om de grondwet op cruciale punten open te stellen.
Selectie artikels veroorzaakt onenigheid
De regering moet nu specifiek aanduiden welke van de 198 artikels uit de grondwet ze voor herziening vatbaar wil verklaren. Dan ligt vast welke hervormingen er precies mogelijk zijn na de verkiezingen. Nu puntje bij paaltje komt, is daar onenigheid over.
“Op zich is het goed dat daar discussie over is, het gaat over iets belangrijk”, vindt Popelier. “Het toont wel duidelijk aan dat er eigenlijk geen gemeenschappelijke visie is op wat er met de grondwet moet gebeuren.” De regering had zich nochtans voorgenomen om een staatshervorming voor te bereiden, dat stond in het regeerakkoord.
In 2021 stelde de regering daarom al een lijst op van de grondwetsartikels die volgens hen aan verandering toe waren. Het gaat om artikel 46, 48, 96, 142 en 195.
Artikel 46 en 96 bepalen hoe de regeringsvorming verloopt. Door die te wijzigen, zouden regeringsonderhandelingen in de toekomst anders georganiseerd worden. Denk aan een concrete deadline waarvoor er een nieuwe regering moet zijn of bepaalde deblokkeringsmechanismen.
Artikel 48 en 142 gaan over de controle van verkiezingen. Het parlement beoordeelt of die verkiezingen correct zijn verlopen. België moet dat systeem aanpassen. Volgens Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is die manier van werken onwettig.
De “truc” met artikel 195
Dat de regering er al enkele vergaderingen over doet om tot een akkoord te komen, is vooral te wijten aan het befaamde artikel 195.
“Door dat artikel voor herziening vatbaar te verklaren, maak je eigenlijk in één keer de hele grondwet voor herziening vatbaar. Artikel 195 dient eigenlijk om de procedure te veranderen om de grondwet te wijzigen. Maar op die manier kan het parlement ook artikels wijzigen zonder dat die door hun voorgangers voor herziening vatbaar zijn gemaakt.”
“Het laat het volgende parlement toe – als daarover een tweederdemeerderheid is – om zelf aan te duiden welke artikels aangepast moeten worden”, legt Popelier uit.
Die manier van werken werd al eens toegepast, bij de 6e staatshervorming, maar stuit op kritiek bij grondwetsexperts. “Het is een soort van trucje dat de regering toepast om niet de specifieke artikelen te moeten aanduiden”, aldus Popelier.
Net daar wringt nu het schoentje. De groenen stellen zich vragen bij die manier van werken. Ze vragen zich af of het niet beter is om wel degelijk een duidelijk kader vast te leggen en alleen specifieke artikelen open te stellen. “De grondwet is geen vodje papier dat je zomaar mag wijzigen”, verwijzen ze naar de bekende uitspraak van voormalig premier Leo Tindemans.
Klimaat en abortus in de grondwet?
Ondertussen schuiven partijen ook een wenslijstje met bijkomende grondwetswijzigingen naar voor, die niets met een staatshervorming te maken hebben.
Bij Groen hopen ze in de toekomst op een aanpassing van artikel 7bis. Dat gaat over duurzame ontwikkeling. Door een wijziging zou het federale niveau meer beslissingsrecht kunnen krijgen over klimaatbeleid en bestaat de mogelijkheid om doelstellingen steviger te verankeren.
Vraag blijft of de regering al die afzonderlijke artikels zal aanduiden of voor de gemakkelijkheidsoplossing – artikel 195 – opteert.
Het parlement – de Kamer en de Senaat – moet de lijst met artikels die de regering opstelt wel finaal goedkeuren. In de Senaat stond al enkele keren een vergadering over de grondwetsartikels gepland. Maar bij gebrek aan consensus binnen de regering werd die steeds uitgesteld.
Nog veel stappen tot een echte grondwetswijziging
Voor het tot echte grondwetswijzigingen komt, is er nog een lange weg af te leggen. De volgende regering moet het erover eens geraken en twee derde van het parlement moet de wijziging goedkeuren. Het is afwachten hoeveel ruimte daarvoor zal zijn. Hoe groter de radicale partijen op 9 juni, hoe moeilijker het zal worden om zo’n grote meerderheid te vinden.
De kans op een nieuwe grote staatshervorming lijkt hoe dan ook klein. De PS – in Wallonië volgens de laatste peiling nog steeds goed voor meer dan een kwart van de stemmen – heeft tijdens de campagne al meermaals laten verstaan dat die er niet komt als het van hen afhangt. Dat is “politieke fictie” aldus PS-vicepremier Pierre-Yves Dermagne.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
