Heel wat Belgen, en vooral ouderen, voelen zich eenzaam. Volgens Martin De Loose van Neos vzw, Netwerk van Ondernemende Senioren, bieden sociaal-culturele volwassenenverenigingen een oplossing: “Culturele participatie en sociale contacten maken ons gelukkiger.”
Eenzaamheid bij ouderen
Eenzaamheid is van alle leeftijden. Maar naarmate je ouder wordt, verhoogt de kans op het verlies van waardevolle relaties en warme, fysieke contacten. Stel: je stapt het huis buiten, maar de buurvrouw die al jarenlang naast je woonde en waarmee je regelmatig een praatje sloeg, is verhuisd naar een woonzorgcentrum.
De rest van de wijk is verjongd. In de plaats van je oude buren komen jonge koppels met kinderen wonen. Je ziet hen nauwelijks, want ze zijn van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat buitenshuis naar hun werk en andere verplichtingen.
Ook in het weekend hebben ze een drukke agenda, want ze moeten de kinderen naar hun hobby’s brengen. De zeldzame momenten dat je ze ziet, zijn in een oogwenk voorbij. Je begrijpt en herkent het, want je eigen (klein)kinderen zitten in dezelfde ratrace.
Je wacht dagdagelijks de postbode op, maar met de hoge werkdruk is het contact niet meer hetzelfde. Je wandelt dan maar naar die ene resterende winkel in de buurt voor een boodschap die je niet nodig hebt en je bent blij dat je even een praatje hebt kunnen slaan met de winkelier. Op de terugweg kijk je hoe de wereld voorbij je gaat en stel je de vraag of je de enige bent die zich zo voelt?
De cijfers
22 procent van de Belgen voelde zich in het derde kwartaal van 2023 soms eenzaam. De meest kwetsbare groepen zijn vijftigplussers, alleenstaanden en langdurig zieken. Bij hen liggen de eenzaamheidscijfers het hoogst.
De Koning Boudewijnstichting deed in 2022 een onderzoek naar de wijze waarop 60-plussers naar het leven en de toekomst kijken. 16 procent van de 60- tot 84-jarigen voelt zich meerdere keren per week tot zelfs dagelijks eenzaam. Bij de 80- tot 84-jarigen is dat zelfs 23 procent. Daarbij kijkt 41 procent van de 60-plussers negatief of zelfs zeer negatief naar ouder worden. Reden genoeg dus om oog te hebben voor deze groep.
Collectieve verantwoordelijkheid
Eenzaamheid is geen individueel probleem. Het is een collectieve verantwoordelijkheid van ons allemaal. We kunnen eenzaamheid tegengaan via het beleid, bijvoorbeeld door het openhouden van loketten, betaalbaar vervoer of het aantrekkelijk inrichten van de publieke ruimte. Maar het kan ook in de kleine dingen zitten, zoals goedendag zeggen wanneer je iemand passeert.
Vanuit Neos vzw, Netwerk van Ondernemende Senioren, laat deze eenzaamheidsproblematiek ons niet onberoerd. We weten en voelen uit eigen ervaring welke sociale, culturele en sportieve rijkdom het verenigingsleven te bieden heeft. Mensen die deelnemen aan het verenigingsleven zijn minder eenzaam en hebben meer kwalitatieve sociale contacten. Ze voelen zich gewoon beter in hun vel. Culturele participatie en (de grotere kans op) sociale contacten maken ons gelukkiger.
Nieuwe vrienden maken
Deze positieve impact blijkt uit het verhaal van Magda, lid van Neos Antwerpen: “De eerste keer dat ik deelnam aan een activiteit van Neos, kwam ik alleen toe en ging ik naar huis met twee telefoonnummers van nieuwe vrienden.”
“Mijn man en ik zijn altijd zelfstandigen geweest. Toen we op pensioen gingen, hadden we genoeg aan elkaar. We deden alles samen. Tot hij zes maanden geleden overleed en ik alleen achterbleef. Ik had niemand. We hadden geen sociaal netwerk uitgebouwd. Naast het verlies van mijn man was de eenzaamheid zeer pijnlijk.”
“Neos organiseerde een namiddag over omgaan met verlies. Met enige aarzeling ging ik ernaartoe. Aan het onthaal werd ik hartelijk welkom geheten, maar ik voelde me toch wat onwennig. Na de lezing plooide iedereen spontaan zijn stoel samen. Receptietafels kwamen in de plaats. Iedereen was zo vriendelijk. Ik voelde mij plots niet meer alleen. Wat was ik blij dat ik toch die eerste stap gezet had.”
Gezondheid en goede relaties
Intussen bestaat er allerlei onderzoek en bewijs voor de meerwaarde van deze sociale contacten. Hierbij wordt vaak verwezen naar de blauwe zones, dat zijn de delen van de wereld waar mensen gemiddeld het oudste worden. Uit onderzoek naar die zones blijkt dat mensen die er wonen hechtere sociale contacten hebben dan mensen in andere delen van de wereld. Zo is er bijvoorbeeld meer contact tussen oudere en jongere generaties.
‘Goede relaties houden mensen gezond en gelukkig.’
Ook de Harvard Study of Adult Development waarin al meer dan 80 jaar dezelfde mensen worden opgevolgd, wordt vaak aangehaald. De centrale vraag: wat houdt mensen nu werkelijk gezond en gelukkig? In tegenstelling tot wat velen denken, zijn een goede carrière, lichaamsbeweging of een gezond dieet niet de belangrijkste factoren. Dat wat de grootste en meest blijvende invloed heeft, zijn goede relaties.
Contact opzoeken
Investeren in relaties is dus essentieel. Zeker in een samenleving waar we digitaliseren, fysieke loketten en buurtwinkels zien verdwijnen, Biddit in de plaats komt van openbare verkopen in cafés en te kampen hebben met hoge eenzaamheidscijfers.
Sociaal-culturele volwassenenverenigingen zijn daarvoor de uitgelezen kans. Zo vertelde ouderenpsycholoog Luc Van de Ven tijdens een van zijn voordrachten in onze lokale clubs dat depressie en eenzaamheid horen bij het ouder worden, maar dat leden uit een vereniging hier minder snel aan lijden. Ze houden immers de zo noodzakelijke goesting om sociaal contact en menselijke verbinding op te zoeken en te koesteren.
En toch bereiken deze verenigingen volgens gerontologen Daan Duppen en Dirk Douce maar een kleine minderheid van de zestigplussers. Niettemin staat 60 procent van de mensen er voor open om zich bij een vereniging aan te sluiten.
De Verenigingspil
Daarom lanceren Neos en 38 andere verenigingen De Verenigingspil, een ludieke actie om aandacht te vragen voor de gezonde impact van de sociale connectie die je bij deze verenigingen vindt. Via een pillendoosje met bijsluiter, nodigen we mensen uit om de stap naar het verenigingsleven te zetten.
Het is ook een handig instrument voor alle eerstelijnswerkers (huisartsen, apothekers, psychologen …) om mensen in eenzaamheid toe te leiden naar een vereniging.
Want sociale connectie is gezond.
Bron: sociaal.net