by admin | apr 2, 2024 | Varia
Ondanks het natte weer werden in de Sint-Andrieswijk in Antwerpen de jaarlijkse poets- en vergroeningsactiviteiten Lenteklaar met heel veel enthousiasme aangepakt. Tijdens Lenteklaar en Herfstklaar kom je samen op straat en wordt er uitvoerig met mekaar gepraat.
Dit jaar was het woonbeleid gespreksthema nummer één. Neen, iedereen kan geen woning kopen. En ook: private huurders moeten vaak meer dan de helft van hun inkomsten aan huishuur besteden. En sociale huurders begrijpen niet dat men zoveel instapklare appartementen laat leeg staan en laat verloederen.
Vooral de politici van de Vlaamse regering zijn kop van jut en moeten het ontgelden. Wonen die politici op een andere planeet? Maar er is ook een vertrouwensbreuk met onze Antwerpse bestuurders. In de gemeenteraad is het woonbeleid een blinde vlek. Huurbeleid en de wooncrisis staat er niet of zelden op de agenda, en men praat de Vlaamse excellenties na voor wie ‘eigenaarschap’ centraal staat.
Stadswijk Sint-Andries is een sterke wijk
Het Sint-Andrieskwartier is een wijk met een sterke sociale samenhang en met boeiende bewonersinitiatieven zoals het paaseikesrapen, acties klimaatrobuust Sint-Andries, de sintandriesrun, de 4 samentuinen, de 90 plantenbakken op straat, de talloze feestelijkheden, enz.. De wijk lééft.
Woonwijk Sint-Andries heeft een aparte en bijzondere samenstelling en de huurders, niet de eigenaars, vormen de ruggengraat: deze stadswijk huisvest slechts 14,1 % eigenaars, méér dan de helft van de bewoners is private huurder en er staan 25,2 % sociale woningen. (…Fierensblokken zijn geen sociale huur meer…)
Omgekeerde cijfers verhouding eigenaar-huurder
Het district Antwerpen met 200.000 inwoners telt 27 % eigenaars en 72 % huurders, Vlaanderen telt 72 % eigenaars en 27 % huurders. Op het vlak van wonen is de stad dus erg on-Vlaams. Zal de stad Antwerpen geen haaks of omgekeerd woonbeleid dan Vlaanderen moeten gaan voeren? Moet de gemeenteraad van Antwerpen niet vertrekken vanuit totaal andere uitgangspunten om een ‘omgekeerd’ en performant woonbeleid te realiseren. Wordt het niet noodzakelijk zich te focussen op een betaalbaar woonbeleid voor huurders?
Leegstand van sociale woningen is onaanvaardbaar
Hoe kan het dat meer dan 10 % van instapklare sociale appartementen jaren blijven leegstaan? Vooral private huurders kaarten dit aan, want iedereen kent buren en familieleden die al jaren op de wachtlijst staan. Voor de woonblok tussen Prekersstraat en Willem Lepelstraat met 264 wooneenheden werden in 2016 de renovatieplannen aangekondigd. Voor de centrale hoogbouw met 96 appartementen plant men een harde renovatie en voor de 10 kleine omringende woonblokken met samen 166 wooneenheden wordt het een zachte renovatie. Deze zachte renovatie is, behalve de installatie van de dubbelglasramen en buitenisolatie, voltooid. Er werd zwaar geïnvesteerd in veilige gasverwarmingsketels van het veilige en gesloten type, de elektrische installaties werden vernieuwd met een keuring die 25 jaar geldig is, er zijn splinternieuwe liften en prachtige digitale elektriciteits- en gasmeters in een droge kelder. Er is een vernuftig brandalarm. Opmerkelijk: veel private huurwoningen in de wijk zijn in veel slechtere staat. Sedert 2020 is de renovatie van deze sociale woningen stilgevallen. Wat nu? Lopen de renovatiewerken nog verder? Of wordt alles afgebroken, zoals men in 2007 van plan was met de Fierensblokken? Hopelijk wordt het met de nieuwe Woonmaatschappij wél duidelijk om op een “efficiëntere” wijze de renovaties gaat aanpakken.
De ‘Woonmaatschappij’ vervangt de sociale huisvestingsactoren. Wat nu?
Het decreet van 9 juli 2021 schrapt het voorvoegsel ‘sociaal’ om vanaf 2023 de bestaande huisvestingsmaatschappijen te vervangen door Woonmaatschappijen. Doel: een “slagkrachtig en efficiënt” woonbeleid voor betaalbare en kwaliteitsvolle huurwoningen mogelijk te maken. Antwerpen onderging in 2021 en 2022 op een geruisloze wijze een fusie van 19.000 naar meer dan 24.000 woningen om in 2023 van start te gaan. Was het de moeite waard? Hoe werd deze ingreep geëvalueerd door de gemeenteraad? Organisatorisch slorpte deze tweede grootse ‘samenvoeging’ 2 jaar lang heel veel energie op voor het personeel. Voor de wachtlijst leverde het niks positiefs op, behalve een ‘vertraging’ van 2 jaar.. In 2007-2008 werden 4 dynamische maatschappijen gefuseerd, maar toen waren er allerlei bijsturingen, onder andere via PASH, platform Antwerpse sociale huurders. Van verankering in lokale betrokkenheid en het organiseren van woonoverleg is er deze keer geen sprake.
Als vastgoedoperatie kan het tellen. Het is een bonus voor de stadskas om vanaf januari 2023 in één klap 24.000 wooneenheden aan het stadspatrimonium te kunnen toevoegen. Het wordt nu een kwestie om met deze miljardenoperatie maatschappelijk verantwoord te ondernemen en te investeren in een duurzaam woonbeleid.
Iedereen eigenaar? En worden huurders aan hun lot overgelaten?
De Vlaamse regering moedigt de mensen aan om hun eigen huis te kopen. Hun argument: Zélf eigenaar zijn van je woning is nog steeds de beste verzekering voor de toekomst. Maar eigenaar worden is stilaan voor jonge Vlamingen een moeilijke opdracht en gewone stadsbewoners kunnen er zéker niet meer aan denken om eigenaar te worden in hun wijk. In Antwerpen krijgen projectontwikkelaars vrij spel én steun om luxueuze appartementen te bouwen, te investeren in opbrengstwoningen, studentenkamers en lofts. Dus geen woonkansen voor bewoners die mee timmeren aan een sterke sociale samenhang in onze wijk?
De overheid doet nauwelijks inspanningen om de noodzakelijke woonzekerheid aan private huurders te garanderen. Er zijn nochtans genoeg instrumenten voorhanden. Verplicht de verhuurders om een verhuurvergunning te verwerven op basis van een conformiteitsattest en bepaal mee de huurprijs op basis van de aangeboden kwaliteiten van het te verhuren pand. In de buurlanden staat de huurder centraal, moet men bv. geen huurwaarborg betalen, krijgt men een premie van meer dan 6.000 euro bij een verplichte verhuis, kan men bij geschillen terecht bij een administratieve commissie en hoeft niet met een dure advocaat naar de rechtbank, enz.. In de buurlanden zijn er vooral voor de verhuurder heel wat verplichtingen en huurders worden er niet aan hun lot overgelaten. En ook: bij ons laat men de huurprijzen om de haverklap stijgen, alsof de verhuurders onvermogend en financieel hulpbehoevend zijn…
We waren fier op de Fierensblokken…
Drie legislaturen lang hebben we gestreden om de afbraak van de Fierensblokken te voorkomen. Maar na 14 jaar zorgde AG VESPA voor een knappe renovatie. Iets vervelend: Men hanteert nu minimumgrenzen voor je inkomen: 28.990 € voor een alleenstaande en 40.835 € voor een koppel. Ons voorstel: laat IEDEREEN toe, ook lage inkomens, en geef ze het statuut sociale huurder. Waarom niet? Dan krijg je een aangename sociale mix. En vooral: pas dan kunnen we terug fier zijn op ‘onze’ Fierensblokken.
Schakel AG VESPA in om prioritair betaalbare huurpanden te realiseren. Opgelet! De stedelijke vastgoedmaatschappij moet zeker stoppen met een uitverkoop aan private spelers, zoals bv. de panden in de Wolstraat. AG VESPA, kies steeds voor de huurder.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | apr 2, 2024 | Onderwijs
Het is ongehoord dat een minister van onderwijs niet achter zijn inspectiekorps staat.
In een vorige bijdrage wees ik er reeds op dat Weyts in het duidingsprogramma ‘De Afspraak’ t.a.v. de ongenuanceerde beschouwingen van onderwijsspecialist Dirk Van Damme lijdzaam toekeek, niet reageerde en hiermee zijn inspectie afviel (24 januari 2023). En zie, dat werd vorige week nog eens bevestigd met de rake kritiek van de afscheidnemende inspecteur-generaal Lieven Viaene op de minister en zijn kabinet in De Ochtend op VRT Radio1 en later in de pers.
Ondertussen weet Vlaanderen waarover het gaat: de manifeste druk van Weyts om de onafhankelijke werking van de inspectie te beïnvloeden en zelfs te beknotten. Lieven Viaene gaf ons een aantal concrete voorbeelden, die niet enkel bij mij als oud-onderwijsinspecteur economie de wenkbrauwen deed fronsen. Zo werden bepaalde onderzoeksrapporten op het kabinet tegengehouden of veel later online geplaatst, mochten specifieke onderzoeken niet opgestart worden en werden persberichten van de inspectie door het kabinet voor een groot stuk herschreven.
We kunnen het enkel toejuichen dat deze zaak nu aan de oppervlakte is gekomen. In de media sprak Weyts van natrappen en van een rancuneuze reactie van de inspectie-generaal. Maar veronderstel nu even dat Lieven Viaene in alle stilte op pensioen was gegaan, wel dan hadden deze dossiers stof vergaard op de 6de verdieping van het kabinet.
In gans de discussie mogen we het belang en de betekenis van de hiërarchische lijn, van de deontologische code voor de inspectie en van de loyaliteit niet uit het oog verliezen. Met de laatste bedoelen we dat inspectieleden geen afbreuk mogen doen aan de waardigheid van de job, evenmin het korps in diskrediet mogen brengen. In deze kwestie was daar totaal geen sprake van. De minister is uiteraard de leidinggevende en de inspecteur-generaal is de ondergeschikte topambtenaar (de gewone inspecteurs zijn geen ambtenaren). Evenwel, punt 8 van de deontologische code is zeer helder: inspectieleden kunnen een persoonlijk standpunt te kennen geven. Publieke standpunten namens de inspectie worden vertolkt door de inspecteur-generaal of het personeelslid dat daartoe gemandateerd wordt. Daarnaast is de onafhankelijke werking van de onderwijsinspectie t.a.v. het beleid van de minister vastgelegd in een visie- en missiestatement (kan iedereen lezen op de website van de inspectie). Dus de inspectie onder druk zetten om ze naar buiten toe te muilkorven, kan gewoonweg niet.
Als oude rot in het vak vroeg ik steevast aan beginnende inspecteurs: “Beschik je over stalen zenuwen om bij de inspectie aan de slag te gaan?” Wel de afscheidnemende inspecteur-generaal beschikte over stalen zenuwen om de onafhankelijkheid van zijn inspectiekorps t.a.v. de minister te bewaken. Je moet geen organisatiedeskundige zijn om te beseffen in welke gespannen sfeer de werkrelaties met de minister en het kabinet verliepen. Het huis kennende zullen er zich ook wel interpersoonlijke conflicten gemanifesteerd hebben. In deze context moest Lieven Viaene zijn korps leiden en zich continu verweren. Het is echter verbazingwekkend dat van een dergelijke negatieve werksituatie bij de vorige ministers waaronder Lieven Viaene fungeerde totaal geen sprake was. In wiens voordeel zou dat pleiten!?
In mijn actieve periode, die nu al 10 jaar achter me ligt, heb ik zelf 3 onderwijsministers gekend. Uiteraard was er soms beïnvloeding in specifieke dossiers vanuit het kabinet, kwam een gespannen verhouding met de administratie in bepaalde materies ook voor, maar alles verliep toch binnen de contouren van een wederzijdse en constructieve verstandhouding en samenwerking.
De reactie van de Weyts op de kritische beschouwingen van Lieven Viaene was even ondermaats als bizar: “Als Viane zelfstandig wil worden, dan kan hij een winkel of een kapperszaak beginnen. Tot dan zal hij uitvoeren wat de Vlaamse democratie van hem vraagt.” Hoezo wat de Vlaamse democratie vraagt!? Hijzelf misleidt die zogenaamde Vlaamse democratie. Wie heeft zaken verborgen gehouden voor het parlement, voor het onderwijsveld en voor de buitenwereld? Terloops, is er een verschil met de Waalse en Brusselse democratie?
En vervolgens verkondigt Weyts: “Inspecteurs tikten scholen soms op de vingers omdat ze de lat te hoog legden. Ik ben daarvoor meermaals tussengekomen.” Nu zou ik eens willen dat Weyts staalharde bewijzen op tafel legt: over welke scholen gaat het, in welke leerjaren en voor welke vakken? In het kielzog van Dirk Van Damme herhaalt hij de gratuite bewering dat de inspectie één van de schuldigen is voor de tanende onderwijskwaliteit.
De concrete voorbeelden die de oud-topman van de inspectie gaf, vereisen scherpe en gefundeerde parlementaire vragen aan de minister. Het gaat dus niet enkel over dat bewust achtergehouden onderzoeksrapport over de luchtkwaliteit in de scholen in coronatijd, maar tevens het onderzoek i.v.m. de oprichting van nieuwe scholen, dat buiten de manier van werken van de inspectie moest vallen. Over dat laatste zou ik toch graag het fijne willen weten. En wat met het niet vrijgeven van het rapport over de werking van de proeftuinen? En waarom heeft het kabinet het recente bericht van de inspectie over de administratieve last van leraren – een zeer gevoelig thema – grotendeels herschreven? Welke delen zijn uit de originele tekst geschrapt en wat is er aan toegevoegd? Het is nu aan het parlement om de minister op het rooster te leggen en de beweegredenen van zijn demarches bloot te leggen. Ik hoop dat de parlementsleden er hun huiswerk van maken.
Bron: dewereldmorgen.be
by admin | mrt 9, 2024 | Sectoren
James Connolly schreef ooit dat “succesvolle revoluties niet het product zijn van onze hersenen, maar van rijpe materiële omstandigheden.” Wat hij bedoelde was dat socialisten niet zomaar een revolutie kunnen maken omdat ze dat willen. Hoeveel socialisten er ook zijn (en in normale tijden zal dat altijd een minderheid zijn) en wat ze ook doen, ze kunnen niet simpelweg door argumenten of acties de massale vertrouwenscrisis in het systeem veroorzaken die aanleiding geeft tot een revolutie. Het kapitalisme is te machtig om alleen door ideeën omver geworpen te worden.
Maar het vertrouwen dat socialisten hebben in het potentieel voor, en zelfs het vooruitzicht op, revolutionaire verandering komt voort uit een begrip van de tegenstrijdigheden die inherent zijn aan het kapitalisme zelf. Ja, het kapitalisme is een verbazingwekkend krachtig systeem, maar het is ook zijn eigen ergste vijand. De dynamiek die het ooit ongelooflijk productief maakte, maakte het ook ongelooflijk destructief, en in dit tijdperk – van ongelijkheid, oorlog, pandemieën en ecologische crisis – is het bijzonder zelfdestructief.
Dat wil niet zeggen dat het einde van het kapitalisme, in het bijzonder als gevolg van een revolutie, onvermijdelijk is. Maar wel zeker is dat verergerende kapitalistische crises zullen leiden tot immense veranderingen in de komende decennia. Of dat ten goede of ten kwade zal zijn, hangt af van wat we doen. Want wij – de arbeidersklasse die de meerderheid van de bevolking vormt – kunnen iets doen om die verandering vorm te geven, op voorwaarde dat we georganiseerd zijn.
Het meest zelfvernietigende kenmerk van het kapitalisme blijft, zoals Marx en Engels schreven, de voortdurende productie van zijn eigen ‘doodgravers’ – de arbeiders die alles doen draaien. Deze miljarden uitgebuite en onderdrukte mensen, die met hun arbeid alle goederen en diensten produceren waar de maatschappij van afhankelijk is en wier fundamentele aspiraties niet vervulbaar zijn onder dit systeem, vormen de sterkste sociale kracht die ooit bestond.
Helaas is deze kracht maar al te vaak latente kracht. Toch is deze kracht de afgelopen 200 jaar keer op keer aangetoond, in zeer uiteenlopende mate – van protesten en stakingen tot opstanden. Het kan worden uitgedrukt op manieren die grotendeels spontaan zijn – explosies van collectieve verontwaardiging over onrechtvaardigheid. Maar om deze kracht zo effectief mogelijk in te zetten, is organisatie essentieel.
Voor de arbeidersklasse, wiens bestaan bepaald wordt door de uitbuiting door kapitalisten, is organisatie een vanzelfsprekendheid. Om sociale rechten of economische verworvenheden te veroveren en te verdedigen, moeten we samenkomen en handelen in ons gezamenlijk belang. Dus of het nu gaat om campagnes over bepaalde onderwerpen, vakbonden of politieke partijen, of combinaties daarvan, de arbeidersklasse is in staat geweest om vooruitgang af te dwingen – van stemrecht tot sociale voorzieningen en vrije tijd in het weekend. Dit geldt ook voor alle andere dingen die we vaak als vanzelfsprekend beschouwen en die niet zomaar door het systeem zijn toegekend.
In feite probeert het systeem voortdurend deze verworvenheden te ondermijnen en teniet te doen, en nieuwe verworvenheden te blokkeren. Campagnes, vakbonden en links-reformistische politieke partijen spelen allemaal een rol in het draaglijker maken van het leven voor mensen uit de arbeidersklasse binnen dit kapitalistische systeem, dat uiteindelijk alle mensen en de planeet slechts ziet als grondstoffen die uitgebuit moeten worden voor winst.
Wat deze organisaties echter niet doen, is streven naar een alternatief voor dat systeem. Dit is op twee belangrijke manieren een beslissende zwakte. Ten eerste betekent hun onvermogen om verder te kijken dan de grenzen van het kapitalisme dat hun eisen altijd te beperkt zullen zijn. Hetzelfde geldt voor hun methoden om deze eisen te bereiken – onderhandelingen in plaats van stakingen, parlement in plaats van strijd. Daarom is zelfs hun vermogen om hervormingen af te dwingen minder effectief.
Dan is er nog een tweede zwakte. Deze organisaties kunnen een sleutelrol spelen in het mobiliseren en actief maken van werkenden en jongeren. Maar hun reformistische overtuigingen (illusies in het systeem en angst voor radicale verandering) betekenen dat wanneer strijd zijn hoogste punt bereikt – wanneer revolutie zich aandient – deze organisaties in feite een blok aan het been worden voor verdere vooruitgang. Onvermijdelijk verraden ze de belangen van degenen die ze vertegenwoordigen. Dit leidt vaak tot regelrechte rampen voor de werkende klasse.
De enige manier om dit te voorkomen is ervoor te zorgen dat er een alternatieve revolutionaire leiding bestaat om het verraad van de reformisten tegen te gaan. Dat betekent een revolutionaire partij opbouwen. In het kort is dit een partij met een marxistisch programma – de distillatie van alle lessen uit de revolutionaire geschiedenis van de arbeidersklasse; en van cruciaal belang, een partij die geworteld is in de strijd van de arbeidersklasse en de onderdrukten. Als de arbeidersklasse georganiseerd en gemobiliseerd is, kan ze het kapitalisme omverwerpen; daar hoeft niet aan getwijfeld te worden. Het kan dit echter niet zonder zo’n partij en leiding.
Bron LSP
by admin | mrt 9, 2024 | Boeken
Op alle vlakken stapelen de problemen zich op: werk, woning, pensioen, school, klimaat, oorlog, migraties. Mensen voelen zich buitenspel gezet, zijn boos op de politiek, die niet snapt waar zij van wakker liggen. Politici als Tom Van Grieken, en Wilders, Meloni, Le Pen en Orbán in het buitenland, proberen er munt uit te slaan. Maar in wiens belang? Wie wint en wie verliest als zij het voor het zeggen hebben? Marijke Persoone zocht het uit.
Ellen De Soete getuigt over het verzet van haar moeder tegen de nazibezetting en hoe zij de fakkel van haar overnam. Opdat haat en uitsluiting niet het laatste woord zouden krijgen.
‘Wiens Belang?’ is een stut en steun voor gesprekken in de buurt, op de werkvloer, in de school, in je vereniging.
Met een voorwoord van Fikry El Azzouzi Uitpers.be – “Dit boek koppelt de grote vragen van wat een uiterst-rechtse ideologie inhoudt aan de vele kleine stapjes die er onvermijdelijk naar toe leiden. Het zijn niet de angst en de onzekerheid die moeten winnen, wel de hoop en het geloof in wat er is en in wat kan zijn.
by admin | mrt 9, 2024 | Verkiezingen 2024
In zijn essay Democratie zonder politiek, een uitgewerkte versie van de Paul Verbraekenlezing die hij begin maart gaf, betoogt socioloog Rudi Laermans dat de democratie mede ten onder gaat aan te weinig politieke strijd.
Daardoor haken grote groepen kiezers af. Hoezo te weinig politieke strijd? Je krijgt toch vaak de indruk dat juist over alles politiek wordt gekissebist?
Rudi Laermans: Over sociaal-economische kwesties wordt veel te weinig politieke strijd gevoerd. Terwijl de sociale zekerheid en de verzorgingsstaat onder grote druk staan. Maar je kunt niet zeggen dat een partij als Vooruit, bijvoorbeeld, zich kapot vecht voor de verzorgingsstaat. En wat helemáál buiten schot blijft in de politieke arena, zijn de economische machtsverhoudingen. Hoe krijgen werknemers meer inspraak in economische beslissingen, zeker binnen grote bedrijven, die sterk wegen op de politieke besluitvorming? Meer economische democratie kan ook de politieke democratie versterken.
Op welke manier?
Laermans: Andere economische verhoudingen, met meer macht voor de werknemers, kunnen de nationale politiek meer armslag geven. Tegenover bedrijven die vandaag, op grond van wat ik marktsoevereiniteit noem, landen tegen elkaar uitspelen, om bijvoorbeeld fiscale of ecologische regelgeving aan hun laars te lappen.
Laaggeschoolde mensen haken af van de politiek omdat ze zich niet vertegenwoordigd en gerespecteerd voelen. U hebt het over een diplomademocratie: democratie door en voor hoogopgeleiden.
Laermans: Je ziet dat met name bij ecologische maatregelen. Pas in tweede instantie en na felle reacties komen er soms sociale correcties. Het meest prangende voorbeeld zijn de nieuwe EPC-normen om woningen tegen 2030 energiezuinig te maken. Eigenlijk moet je meteen bij het uitrollen daarvan ook een flankerend sociaal plan hebben, om in achtergestelde wijken op een collectieve manier die normen te halen. Het is toch van de gekke dat mensen zonder spaarcenten en met vaak precaire en slecht betaalde banen op eigen houtje hun woning zouden moeten renoveren. Ik begrijp dat die mensen zich door de politiek in de steek gelaten voelen. Het zijn de vakbonden die nog het hardst de stem van deze mensen verdedigen en proberen hun belangen op de politieke agenda te krijgen.
Je hebt toch ook de PVDA/PTB, die op winst staat, ook in Vlaanderen?
Laermans: Klopt. Ik hoorde onlangs iemand zeggen: de PVDA is eigenlijk de vakbondspartij – de partij die vakbondseisen tamelijk ongefilterd de politieke arena binnenloodst. Een wat overtrokken maar niet geheel onjuiste observatie. In Brussel en Wallonië heeft de PTB ook echt invloed. Dat iemand als PS-voorzitter Paul Magnette nu pleit voor een 32-urige werkweek, komt doordat hij de hete adem van de PTB in de nek voelt.
Wat helemáál buiten schot blijft in de politieke arena, zijn de economische machtsverhoudingen.
Het vertrouwen in de democratie staat in Vlaanderen op een laag pitje blijkt uit elke enquête. Om dat vertrouwen te herstellen, pleiten mensen als auteur David Van Reybrouck ervoor om gelote burgerpanels een stevige vinger in de besluitvorming te geven. U bent daar een koele minnaar van?
Laermans: Op lokaal niveau kan een burgerpanel werken. Maar dan nog blijft de achilleshiel van zo’n loting overeind, namelijk dat die gebeurt onder mensen die zich aandienen, en bereid zijn er tijd en energie in te stoppen. De niet-geïnteresseerden sluit je per definitie uit. We weten waar die zitten: onderaan de sociale ladder. Aan het wijdverspreide democratische wantrouwen in die groepen verandert een burgerpanel dus helemaal niets. Zelfs als je de samenstelling van het panel corrigeert op gender, diploma of kleur, wat soms gebeurt. Er zit dan misschien wel een gekleurde schoonmaakster mee te delibereren. Maar die is niet representatief voor de bredere groep die gewoon is afgehaakt. Een slogan als ‘laat de burgers zelf beslissen’ vind ik daarom ontzettend kort door de bocht. Bovendien onderga je als burger een hele transformatie als je lid wordt van een burgerpanel. Je wordt immers in de materie ingewerkt door experts. Die mensen zijn heel probleemgericht. Ideologische standpunten verdwijnen daarbij naar de achtergrond. Burgers gaan vervolgens samen met die experts op zoek naar een oplossing, los van de politieke strijd over waarden en belangen. Daarom worden die besluitvormingsprocessen ook altijd intens gecoacht, precies om te voorkomen dat het te hard gaat knetteren.
In de politiek knettert het vaak, en uiteindelijk beslist de meerderheid. Een burgerpanel streeft juist naar een consensuele beslissing, het liefst zonder dat er een stemming aan te pas komt.
Laermans: Precies. Het burgerpanel dat vastgeklikt zit aan het Brusselse parlement bijvoorbeeld. Daar probeert men stemmingen zo veel mogelijk te vermijden en als het toch zover komt, kan een besluit alleen met vier vijfde van de stemmen worden aangenomen. Daarmee zeg je eigenlijk: ongeveer iedereen moet het ermee eens zijn. De gedachte van een burgerpanel is dat je moet blijven argumenteren totdat het beste argument wint, en daarop stoel je dan een besluit. Maar het gaat hier niet over wetenschappelijke feiten, het gaat over politieke kwesties. Of een argument voor jou aanvaardbaar is, hangt dus mee af van je politieke overtuigingen.
Burgerpanels zijn dus geen goede techniek om het vertrouwen in de democratie te herstellen?
Laermans: Ik vind burgerpanels eigenlijk een schoolvoorbeeld van schijndemocratie. Waarom zou een uitgelote burger het recht hebben om namens jou te spreken? Burgers die mee beleid maken, zonder dat ze ooit een programma aan de kiezers hebben voorgelegd? Ik vind dat niet bepaald democratisch. Het is niet omdat de oude Grieken in Athene met een kleine groep burgers een lotingmechanisme bruikbaar vonden, dat dit ook kan werken in onze superdiverse samenleving, met zo veel uiteenlopende belangen.
Burgers die mee beleid maken, zonder dat ze ooit een programma aan de kiezers hebben voorgelegd? Ik vind dat niet bepaald democratisch.
Hoogopgeleiden zweren vaak bij burgerpanels of zogenaamde deliberatieve democratie, ter versterking van de democratie. Volkse protestbewegingen, zoals de gele hesjes in Frankrijk, vragen juist meer directe democratie en referenda. Gelooft u daarin?
Laermans: Het hangt ervan af. In specifieke lokale kwesties, zoals een mobiliteitsprobleem of de ontwikkeling van een braakliggend terrein, kan een goed voorbereid referendum, met weloverwogen keuzemogelijkheden, zeker werken.
U verwijst naar een citaat van David Van Reybrouck, die referenda afwijst omdat ze appelleren aan ‘onderbuikgevoelens.’
Laermans: Ik was geschokt toen dat ik citaat uit zijn pamflet Tegen verkiezingen nog eens onder ogen kreeg. Dat gewone mensen te dom zijn en met hun onderbuik stemmen, was ook gedurende de hele negentiende eeuw hét argument van de burgerij tegen de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht.
Zelf pleit u dan weer voor radicaal reformisme om het vertrouwen in de democratie te stutten. Wat bedoelt u daarmee?
Laermans: Hervormingen die verder gaan dan een kleine hervorming en die echt structurele impact hebben. Denk aan een vermogensbelasting of op zijn minst een vermogenswinstbelasting, aan duurzame vermindering van de arbeidstijd voor met name zware beroepen in het onderwijs en de zorg, of aan een basisinkomen.
Het ziet ernaar uit dat de verkiezingscampagne vooral over migratie zal gaan. Volgens De Stemming van VRT NWS en De Standaard is migratie voor 22 procent van de Vlamingen het grootste probleem in ons land.
Laermans: Ik vind dat kranten op dat vlak eenzijdig een agenda zetten en aldus zelfversterkend werken. Hetzelfde in programma’s als De Afspraak. Je maakt een thema natuurlijk steeds belangrijker door te blijven zeggen: dit is het belangrijkste thema. Dat is echt op het randje af. Volgens diezelfde cijfers bovendien liggen zeven op de tien Vlamingen wakker van andere dingen, koopkracht bijvoorbeeld. Bovendien voelt haast iedereen zich in het migratiedebat geroepen om mee rechtsom te gaan. Er is een soort neoliberale consensus die zegt dat economische migratie van hoogopgeleiden oké is, maar migratie van onderop helemaal aan banden moet. Over de rechten van asielzoekers spreekt haast niemand nog.
Volgens Neutr-On moeten we juist naar een kiessysteem waarbij de burgers zelf kunnen beslissen over een politiek onderwerp. Zo is het mogelijk om over de partijgrenzen heen aan politiek te doen. Partijtucht wordt op die manier omzeild en kan iedere burger voor zijn mening uitkomen. Politieke partijen kunnen dan nog wel wetsvoorstellen doen maar het is de hele bevolking die daarover mee kan stemmen. Het is dan mogelijk dat je voor een voorstel van de ene partij stemt EN ook voor een ander voorstel van een andere partij. Stemmingen verlopen daarom voornamelijk elektronisch, bv via uw PC thuis. Een voorbeeld van dit systeem vind je bij de N-Vb, zie https://solidaria-democratia.org/flanders/
Lijst van mogelijke kleine politieke partijen: Belgische Unie, BoerBurgerBelangen, L99
DierAnimal, Piratenpartij, Nieuwe Volksbeweging N-Vb, Radicaal Rechts, Vista, Volt,
Volksliga, Vrijheid, Voor U, en misschien zijn er nog meer.
