Onteigen de energiekapitalisten en klimaatmoordenaars!
De staking verder uitbreiden, is het beste antwoord van de arbeidersklasse op de chantage van de bedrijven en het dreigement van de regering om stakende raffinaderijarbeiders weer aan het werk te dwingen. De klimaatbeweging moet solidariteit tonen in actie tegen de klimaatdodende energiebedrijven.
Door Philipp Chmel
In Frankrijk staken werknemers van de vakbond CGT bij TotalEnergies en Exxon Mobil voor een loonsverhoging van 10% – “7% voor inflatie en 3% als winstdeling” – om de stijgende prijzen op te vangen.
Die twee bedrijven boeken recordwinsten. De nettowinst van TotalEnergies is in het tweede kwartaal meer dan verdubbeld van 2,20 miljard dollar (tweede kwartaal 2021) tot 5,7 miljard dollar (tweede kwartaal 2022). Exxon Mobil rapporteerde zelfs zijn grootste kwartaalwinst ooit in de geschiedenis van het bedrijf. Het verviervoudigde bijna zijn netto-inkomsten voor het tweede kwartaal van 4,69 miljard dollar (2021) tot 17,9 miljard dollar (2022). Precies op de dag nadat de stakingsacties waren begonnen, kondigde TotalEnergies aan dat het 2,6 miljard euro aan dividenden zal uitkeren aan zijn aandeelhouders, waarmee het glashelder maakt met wie het zijn winst wil delen – spoiler alert: de arbeiders die de rijkdom door hun arbeid hebben gecreëerd behoren niet tot de uitverkorenen.
De arbeiders staken al meer dan twee weken en gebruiken hun collectieve kracht om zes van de zeven raffinaderijen in het land te sluiten en te blokkeren. Het daaruit voortvloeiende brandstoftekort was de afgelopen dagen in heel Frankrijk voelbaar. Bijna één op de drie tankstations had op dinsdag 11 oktober een tekort aan ten minste één product, wat leidde tot rantsoenering in sommige regio’s, waaronder de departementen Alpes-Maritime, Var en Vaucluse in het zuiden. In tien regio’s zaten schoolbussen zonder brandstof, vormden zich urenlange rijen bij tankstations, is de politie begonnen de brandstoftanks van mensen te controleren alvorens hen toe te staan te tanken, en circuleren er video’s waarop te zien is hoe de politie haar auto’s duwt nadat de brandstof op is.
De dieven en hun helpers proberen de beroofden erin te luizen
Toen de brandstoftekorten zich begonnen te laten voelen, legde de regering alle verantwoordelijkheid bij de arbeiders. De Franse minister van Begroting Gabriel Attal vertelde aan FranceInter radio: “De kern van dit probleem is de blokkering van raffinaderijen en brandstofdepots door de CGT […]. Het [is] een nachtmerrieweekend geweest voor miljoenen automobilisten.” De Franse president Macron zei: “Blokkade is geen manier van onderhandelen. Loononderhandelingen zijn legitiem […], maar ze moeten dat doen op een manier waarvan onze landgenoten niet het slachtoffer zijn.”
Deze poging om de schuld te leggen bij arbeiders die durven te strijden voor een beter leven volgt dezelfde perfide ‘logica’ als het sprookje van de ‘loon-prijsspiraal’. Laten we duidelijk zijn: het is de jacht op winstmaximalisatie die de inflatie verder opdrijft, niet de eis van arbeiders om hun loon met de inflatie te verhogen om hun energierekening en huur te kunnen betalen en eten op tafel te kunnen zetten.
Met hun vastberadenheid om de werknemers onophoudelijk uit te knijpen voor winst zijn de energiebedrijven verantwoordelijk voor de ernstige brandstoftekorten in Frankrijk. Het zijn de bedrijven die de hele werkende klasse in Frankrijk gijzelen. Door de stakende arbeiders de schuld te geven, proberen ze de arbeidersklasse te verdelen, de steun te ondermijnen en zo de stakingen te breken.
Arbeiders vechten terug tegen de chantage en dwang van de heersende klasse.
Het lijkt erop dat noch de Franse regering noch de ondernemingen een dergelijke moedige vastberadenheid om terug te vechten van de kant van de arbeiders en de CGT hadden verwacht.
Op zondag 9 oktober kondigde TotalEnergies aan dat het bereid was de loononderhandelingen van november naar oktober te vervroegen als de blokkades werden opgeheven. De CGT wees deze schandelijke poging tot chantage terecht af en een vakbondsfunctionaris van de raffinaderij van TotalEnergies in Feyzin maakte duidelijk dat “dit de stakende arbeiders, die meer dan ooit verenigd zijn, alleen maar aanmoedigt.”
Toen vorige week dinsdag in sommige regio’s brandstofrantsoenering noodzakelijk werd, probeerde de regering de controle terug te krijgen en kondigde ze aan stakers te zullen opvorderen om terug aan de slag te gaan. Wie niet op het bevel ingaat, zou tot zes maanden gevangenisstraf en een boete van 10.000 euro riskeren. Dit is een regelrechte aanval op het democratische stakingsrecht. Een afgevaardigde van de CGT bij ExxonMobil zei: “De regering wil ons dwingen om te komen werken. Daar zullen we tegen vechten. Het is een inbreuk op het stakingsrecht. Dat recht ligt rechtstreeks onder vuur.”
Op woensdag waren de werknemers van de opslagplaats van Esso (Exxon Mobil) in Gravenchon-Port Jerome weer aan het werk gezet. Op donderdag werd het opvorderen van personeel uitgebreid tot de opslagplaats van TotalEnergies in Duinkerken, waarbij de politie aanwezig was om het antistakingsbeleid van de regering af te dwingen.
De vakbond heeft duidelijk gemaakt dat ze het opvorderingsbevel voor de rechtbank zal aanvechten, een zaak die ze waarschijnlijk net zoals in 2010 zal winnen. Toen schorste een rechtbank de opvorderingsbevelen van de regering van toenmalig premier François Fillon om raffinaderijpersoneel weer aan het werk te krijgen.
Er kan echter geen vertrouwen of illusie zijn in de rechtbanken, die deel uitmaken van de kapitalistische staat. De ondemocratische beslissing van het Amerikaanse Hooggerechtshof om Roe v Wade ongedaan te maken, bevestigt het belang van een krachtsverhouding op straat en op de werkvloer. Daarom is het correct dat de vakbond CGT, die de plannen van de regering “gewelddadig” noemt, “alle lopende onderhandelingen met de regering en de werkgevers op nationaal niveau en in alle bedrijfssectoren heeft opgeschort – en bijkomende stakingen in de raffinaderij van Total in Donges heeft aangekondigd.”
We staan ook volledig achter de oproep van de nationale federatie van mijnen en energie (FNME-CGT) om de stakingsactie uit te breiden tot de hele energiesector. Volgens vertegenwoordigers van de FNME werd de oproep solidair beantwoord. Er werden stakingen gemeld vanuit een gasopslagplaats van Engie, werknemers van de kerncentrales van EDF hervatten de stakingsacties en er werd een solidariteitsbericht gestuurd naar stakers bij TotalEnergies en Exxon.
Strijd is nodig
De strijdbare benadering van het personeel en van de vakbond CGT heeft donderdag de eerste resultaten opgeleverd. Om de schade te beperken, gooide de regering het enigszins over een andere boeg. Minister van Financiën Bruno Le Maire riep TotalEnergies op de lonen te verhogen om een einde te maken aan de stakingen. Op RTL radio zei hij dat het bedrijf “te lang had gewacht” om met de vakbonden in gesprek te gaan en dat TotalEnergies, gezien de enorme winsten, “de capaciteit… en dus de verplichting” had om de lonen te verhogen. Hij voegde eraan toe dat “dit conflict niet de schuld van de regering is.” TotalEnergies moest de chantage stoppen en vertegenwoordigers van alle vakbonden uitnodigen voor collectief overleg zonder voorafgaande voorwaarden.
De voorgestelde loonsverhogingen volstonden niet. De CGT wees deze dan ook af. Dezelfde avond werd een uitbreiding en veralgemening van de stakingsbeweging aangekondigd voor 18 oktober, op de dag van een geplande betoging van spoorpersoneel. De CGT riep op tot een “interprofessionele, nationale beweging voor lonen en tegen opvorderingen.”
Op vrijdag 14 oktober werd de staking opgeheven in de twee raffinaderijen van de Esso-ExxonMobil groep. De vakbonden CFDT en CFE-CGC, die samen een meerderheid hebben, sloten een akkoord met TotalEnergies voor een loonsverhoging. De door het bedrijf aangekondigde verhoging bedraagt 7%, maar dit cijfer omvat de anciënniteitspremies en de individuele verhogingen; in feite gaat het om 5%. Onder druk van de staking heeft de directie geprobeerd een paar kruimels te geven om de leiders van de minder strijdbare vakbonden – met succes – te paaien. Door deze slechte deal te accepteren, tekenen de vakbonden CFDT en CFE-CGC niet alleen voor een feitelijk verlies aan koopkracht voor hun leden, maar keren ze ook een verenigd front van de arbeidersklasse de rug toe. Deze slechte benadering moet aan de kaak worden gesteld.
De vakbonden CGT, FO, Solidaires en FSU daarentegen hebben opgeroepen om de staking voort te zetten op basis van de eis van een verhoging van 10% en om andere sectoren te mobiliseren voor een nationale stakingsdag in alle sectoren op 18 oktober. Dat is een goede stap die best gepaard gaat met verenigde personeelsvergaderingen in de verschillende sectoren om een actieplan te bespreken over de voortzetting van de beweging. Georganiseerde democratische discussies onder de basismilitanten zijn een cruciaal instrument om een strijdbare beweging op te bouwen die bestand is tegen de angstzaaierij en laster van de grote bedrijven. Ze zijn ook de beste verzekering tegen verraad van de top. In feite was de CGT-leiding zelf niet van plan om naar een algemene stakingsbeweging toe te werken. De groeiende woede onder de basis die de stakingsacties op gang bracht, is wat de vakbondsleiders ertoe aanzet verder te gaan dan ze aanvankelijk van plan waren.
Strijd tegen het programma van Macron en tegen extreemrechts opvoeren
Slechts enkele weken geleden leek het soort dynamische stakingsbeweging dat zich de afgelopen twee weken ontwikkelde ver weg. In september begonnen Macron en zijn regering meer te praten over het gebruik van het beruchte artikel 49.3 bij het doordrukken van een onpopulaire pensioenhervorming. Met dat artikel kan de regering een wettekst opleggen zonder stemming in het parlement. Hoewel dit een teken is van een zwakke regering die haar toevlucht moet nemen tot administratieve maatregelen om haar aanvallen door te drukken, werd een dergelijke arrogante benadering ook aangemoedigd door de flagrante passiviteit van de vakbondsleiding.
De CGT en Solidaires riepen eind september op tot twee dagen van nationale staking. Deze waren geen volledige mislukking, maar ook verre van wat nodig was om een strijd te winnen. Die stakingsdagen werden slechts schoorvoetend georganiseerd als reactie op de oproepen van Mélenchon en La France Insoumise die aandrongen op sociaal protest in september. Philippe Martinez van de CGT had in juni al blijk gegeven van zijn onwil om een algemene beweging op te bouwen. “Sociale mobilisaties zijn de verantwoordelijkheid van de vakbonden,” antwoordde hij op de oproepen van Mélenchon. Die laatste probeerde tevergeefs de vakbonden mee te krijgen voor een oproep naar de mobilisatie naar de ‘mars tegen de hoge prijzen en het gebrek aan klimaatactie’ van 16 oktober. Deze mars bracht meer dan 100.000 mensen samen in Parijs.
Het is niet de eerste keer dat militante bolwerken vakbondsleiders in de richting van strijd duwen en andere sectoren meetrekken. Als deze stakingsbeweging zich verder verspreidt en serieus wordt georganiseerd, kan zij leiden tot aanzienlijke loonsverhogingen voor miljoenen mensen in Frankrijk. Dit zou ook een belangrijke rol kunnen spelen in het opvoeren van het verzet tegen de pensioenhervorming. Een dergelijke beweging zou de noodzakelijke vraag oproepen naar de nationalisatie van de hele energie- en financiële sector onder democratische controle van de arbeiders en de samenleving. Alleen dan kunnen de werkenden, jongeren en onderdrukten democratisch bepalen wat er geproduceerd wordt en hoe dat verdeeld wordt. Nationalisatie onder democratische controle – anders dan de overdracht van publieke rijkdom naar de private sector zoals de regering heeft gedaan door het resterende private aandeel in EDF te ‘nationaliseren’ – is ook een voorwaarde om kapitaalvlucht te voorkomen, om ervoor te zorgen dat de arbeidersklasse zicht heeft op alle geldstromen en dat de beschikbare middelen en de geproduceerde rijkdom worden geïnvesteerd in wat maatschappelijk noodzakelijk is, zoals groene en betaalbare energie.
Deze beweging biedt ook een belangrijke kans om Le Pen, de andere extreemrechtse groepen en hun ideologie terug te dringen. Syndicale strijd is het beste medicijn tegen verdeeldheid binnen de arbeidersbeweging, omdat het de noodzaak van eenheid om te winnen oplegt. Zo kan het helpen om racistische of seksistische ideeën binnen de arbeidersklasse te overwinnen. Het versterkt het inzicht dat het de bazen en de heersende klasse zijn die het probleem vormen, terwijl de collega’s deel uitmaken van dezelfde klasse en geconfronteerd worden met dezelfde uitbuiting. Door een programma te ontwikkelen en de beweging leiderschap te bieden dat een weg vooruit wijst en de strijd opvoert, kunnen de strijdbare linkse vakbonden, Mélenchon en La France Insoumise en andere linkse krachten een politiek alternatief voor de arbeidersklasse ontwikkelen. Het voortzetten van de strijd zal ook helpen om de rechtse populisten te ontmaskeren. Het is één ding om hypocriet een ‘sociale’ retoriek te hanteren, maar het is iets anders om daarnaar te handelen.
Bouwen aan een bredere internationale strijd
Belgische en Poolse vakbonden hebben hun steun betuigd aan de Franse stakingen. In de Britse energiesector zijn offshore boorarbeiders van plan om vanaf 20 oktober te gaan staken. Indien internationaal gecoördineerd, kan de zich ontwikkelende stakingsbeweging in Frankrijk – samen met de ‘Enough is enough’-campagne en stakingsbeweging in Groot-Brittannië, de dynamiek rond de algemene staking in België en stakingen in andere landen – dienen als lanceerplatform voor een bredere internationale strijd tegen de heersende klasse en hun verrotte systeem.
Ook de internationale klimaatbeweging en jongeren kunnen een belangrijke rol spelen in het verbreden en internationaliseren van de strijd. Dit is het moment om in actie steun te betuigen aan de stakende arbeiders. Hoewel Youth for Climate in Frankrijk het onderwerp tot nu toe niet heeft opgepakt, is er veel potentieel.
In het weekend van 8-9 oktober blokkeerden klimaatactivisten de infrastructuur van TotalEnergies in Feluy in België geblokkeerd met acties onder de noemer ‘Code Rouge/Rood’. Tijdens de demonstratie op zondag was het voor de meeste activisten duidelijk dat de klimaatcrisis, de stijgende prijzen en de energiecrisis niet alleen met elkaar samenhangen, maar dat we ook een verenigd front moeten vormen met de arbeidersbeweging om te strijden tegen de gemeenschappelijke oorzaak van de meervoudige crisis, het kapitalistische systeem. De eis tot nationalisatie van de gehele energiesector onder democratische controle vond veel steun. Veel activisten begrepen instinctief dat dit de arbeidersklasse in staat zou stellen de enorme winsten te gebruiken om de prijzen te verlagen, de lonen te verhogen en de noodzakelijke investeringen in groene energie en een rechtvaardige transitie van de fossiele-brandstofbedrijven te betalen. Een dergelijke overgang zou een aanbod tot omscholing van de arbeiders in de industrie moeten omvatten, gekoppeld aan een werkgarantie en de zekerheid dat hun lonen in andere sectoren minstens op hetzelfde niveau zullen liggen.
Na de staking van 18 oktober moet de beweging verder opgebouwd worden om de energiekapitalisten en klimaatdoders te onteigenen. Voor een eenheidsfront van de georganiseerde arbeidersklasse, de klimaatbeweging, de feministische en andere sociale bewegingen die de basis kunnen leggen voor de omverwerping van het kapitalistische systeem en de vervanging ervan door een democratische socialistische samenleving georganiseerd om de behoeften van mensen en de planeet te dienen.
De federale regering pocht graag dat de begrotingsinspanning 2023-2024 amper hogere belastingen brengt voor de burgers. Ze vergeet dat de staatskas 1,5 miljard euro binnenhaalt dankzij de niet-indexering van de belastingschalen. Veel Belgen die hun bruto-inkomen dit jaar door de indexeringen zagen stijgen, komen in een hogere belastingschaal terecht.
Eerlijk is eerlijk: in de notificaties voor de meerjarenbegroting 2023-2024 is het lang zoeken naar nieuwe of hogere belastingen die Jan Modaal rechtstreeks in de portefeuille treffen. Er zijn wat accijnsverhogingen. En de strengere behandeling van geleverde arbeid die betaald wordt in auteursrechten, zal voor, pakweg, IT’ers een hogere belasting op arbeid betekenen. De regering-De Croo zoekt vooral bij bedrijven naar extra inkomsten, bijvoorbeeld met de minimumbelasting of de aangepaste bankentaks.
We worden geconfronteerd met een escalerende wooncrisis. Woningen worden steeds duurder, zowel om te kopen als om te huren. In combinatie met de stijgende energiefacturen, zitten veel mensen met de handen in het haar. Ondertussen schiet ons sociaal vangnet zwaar tekort: in Vlaanderen staan 180.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning, in Brussel nog eens 50.000, en in Wallonië 40.000.
Ondanks het tekort aan betaalbare én kwaliteitsvolle woningen, bouwen vastgoedontwikkelaars vooral woontorens vol dure appartementen. Zij zien woningen als financiële producten die winst moeten opleveren, ze kijken niet naar het sociale doel van wonen: mensen een degelijk dak boven hun hoofd geven. Voor hen is het dus logischer om vooral veel kleine, maar dure luxe-appartementen te bouwen: die leveren het meeste winst op. Betaalbare gezinswoningen met groen in de buurt zijn financieel gezien ‘minder goede’ investeringen.
Deze kloof tussen wat er sociaal nodig is en wat winstgevend is, verklaart deels waarom we de wooncrisis maar moeizaam oplossen. De gevolgen van deze kloof zijn groot, en worden vooral gedragen door de zwaksten in onze maatschappij. Hoog tijd om op een andere manier met woningen om te gaan.
Hoe doen we het anders?
Daarom belicht FairFin Grondleggers die niet winst voorop zetten, maar wel het recht op wonen en de levenskwaliteit van bewoners. Deze Grondleggers, zoals De Woongenoten, nemen het roer in eigen handen. Zij schuiven het winstmotief opzij en organiseren zich in in coöperatieven of ‘community land trusts’. Zo geven zij vorm aan aan andere relaties met vastgoed en huisvesting, waarin we collectief beheren met een sociaal doel voor ogen.
Deze initiatieven tonen hoe een andere visie op wonen mogelijk is én werkt. Maar voor structurele en grootschalige verandering, moet onze overheid het roer in handen nemen.
Een goed gereguleerde woonmarkt, met een sterk sociaal vangnet, is broodnodig. Om te bespreken hoe zo’n goed regulerend kader eruitziet en wat we moeten doen om dat te bereiken, organiseert FairFin op 27 oktober een panelgesprek (ENG) in Brussel. Daar gaat Jozef Vandermeulen van FairFin in gesprek met 3 woonexperts, gemodereerd door Prof. David Bassens van de VUB.
Olivier De Schutter: ‘Verhoog uitkeringen en lonen evenredig met inflatie of er zullen doden vallen’
De armoede-expert van de Verenigde Naties, Olivier De Schutter, roept overheden wereldwijd op om uitkeringen en lonen aan te passen aan de inflatie. Door de wereldwijde stijgende levensduurte kunnen veel mensen zich sommige basisbenodigdheden zelfs niet meer veroorloven.‘Het is geen overdrijving om te stellen dat indien overheden de uitkeringen en lonen niet verhogen tot op het niveau van de inflatie, er levens zullen verloren gaan’, zegt Olivier De Schutter, speciaal VN-rapporteur voor extreme armoede en mensenrechten.
Voedselprijzen
‘Of het nu in Europa is, waar de inflatie een recordhoogte van 10 procent heeft bereikt, of in Afrika ten zuiden van de Sahara, waar de voedselprijzen met bijna 24 procent zijn gestegen, de huishoudbudgetten over de hele wereld staan onder onhoudbare druk. Dat betekent dat nog meer mensen in armoede deze winter zullen verhongeren of bevriezen, tenzij er onmiddellijk actie wordt ondernomen om hun inkomen te verhogen’, waarschuwt de speciaal VN-rapporteur.
De Schutter is jurist en ook professor aan de Universiteit van Louvain-la-Neuve. Hij deed voorgaande uitspraken in een verklaring naar aanleiding van de Internationale dag voor de uitroeiing van armoede op 17 oktober.
‘Net als met de coronapandemie zijn het de meest kwetsbaren die de tol betalen van gebeurtenissen op het wereldtoneel.’
VN-experts zoals de speciale rapporteurs handelen onafhankelijk. Ze spreken niet in naam van de internationale instelling, maar hebben een mandaat om – na grondig onderzoek – adviezen te geven aan de VN-Mensenrechtenraad.
LEES OOK
‘De klimaatverandering dreigt een turbo op ongelijkheid te zetten’‘Net als met de coronapandemie zijn het de meest kwetsbaren die de tol betalen van gebeurtenissen op het wereldtoneel. Gecombineerde crisissen zullen dit jaar alleen al naar verwachting een bijkomende 75 tot 95 miljoen mensen in de armoede dwingen’, aldus De Schutter.
Huizen isoleren
Volgens de Belgische armoede-expert moeten overheden in het noordelijk halfrond dringend campagnes op poten zetten om slecht geïsoleerde huizen te isoleren voor de winter ingaat.
‘Het isoleren van huizen om de bewoners warm en veilig te houden is geen raketwetenschap. Niet handelen op dit gebied is simpelweg te wijten aan een gebrek aan politieke wil. Dit zal niet alleen de energiefactuur van huishoudens met een laag inkomen naar beneden halen, maar ook de CO2-uitstoot aanzienlijk verminderen.’
Verder moeten arme mensen meer betrokken worden bij het armoedebeleid, vindt De Schutter. ‘Al veel te lang heeft een slecht geïnformeerd armoedebeleid de behoeftigen totaal niet bereikt, waardoor armoede gewoon van de ene generatie op de andere overgaat. Nu beleidsmakers proberen huishoudens met een laag inkomen te beschermen tegen de huidige crisis, vraag ik hen een om een beroep te doen op de echte experts – mensen met een doorleefde ervaring in armoede’, zegt De Schutter.
Op 17 oktober is het de Werelddag van het Verzet tegen Armoede. Enkele weken later volgt De Warmste Week met steun voor initiatieven rond kansarmoede. Door de energiecrisis staat armoede meer dan ooit in de schijnwerpers. Hoe ervaart het Netwerk tegen Armoede al die aandacht?
Luisteren, ontmoeten, veranderen
Het Netwerk tegen Armoede verenigt bijna zestig Vlaamse en Brusselse verenigingen waar armen het woord nemen. Allemaal ontmoetingsplekken voor mensen die al langer dan vandaag in armoede leven. Mensen nemen er elkaar onder de arm en gaan samen naar de voedselbank, de kringwinkel of het wijkgezondheidscentrum.
‘Wie in armoede leeft, pakt daar niet mee uit.’
In deze verenigingen krijgen mensen eindelijk te horen dat armoede niet hun schuld is, maar een onrecht dat ze collectief dragen. Sommigen ontpoppen tot ervaringsdeskundigen in armoede en stappen met die boodschap ook naar bedrijfsleiders, schooldirecteurs, OCMW-medewerkers of ministers.
Sterke tandem
De energiecrisis zet druk op de ketel van het Netwerk tegen Armoede. Meer dan ooit vertellen medewerkers hoe mensen in armoede overleven en wat de politiek volgens hen moet doen.
Algemeen coördinator Heidi Degerickx en stafmedewerker en ervaringsdeskundige Cindy Van Geldorp vormen een sterke tandem van deze organisatie. Heidi verdiepte zich in armoede via onderzoeks- en terreinwerk. Cindy groeide op in armoede en boog met de steun van een armoedevereniging haar ervaringen om tot een unieke kracht.
We vallen meteen met de deur in huis: kijken we door deze energiecrisis anders naar armoede?
Heidi: “Armoede was nooit een hip thema. Wie in armoede leeft, pakt daar niet mee uit. Daardoor blijven mensen in armoede verborgen en vergeten.”
“De energiecrisis is een kantelmoment: plots ervaart een veel grotere groep dat armoede om de hoek loert. Het is een centraal thema geworden. Experten en ervaringsdeskundigen in armoede zijn veel gevraagde gasten op radio en tv. Maar vergis je niet: wij zitten daar allemaal op uitnodiging van de middenklasse, niet vanuit de groep waarvoor wij werken: mensen die al veel langer dan vandaag in armoede leven.”
Armoede wordt pas een thema zodra ook de middenklasse getroffen wordt. Is dat erg?
Heidi: “Sommige mensen vrezen dat ze door hun hoge energiefactuur voor het eerst hun skivakantie in de ijskast moeten stoppen. Beleidsvoerders reppen zich om dat op te lossen. Dat staat mijlenver van de realiteit van mensen in diepe armoede: zij hebben hun reisplannen al lang definitief opgeborgen. Toch vindt de samenleving dat veel minder een probleem. Ik vind dat erg.”
‘De energiecrisis snijdt nog fundamenteler in onze samenleving.’
“Maar elk nadeel heeft zijn voordeel: wij grijpen de huidige aandacht vooral als een kans om stigma en schuld rond armoede te doorbreken. De energiecrisis illustreert goed dat armoede geen individueel maar wel een structureel probleem is. Het feit dat energieprijzen zo sterk stijgen, heeft niets met individuele keuzes te maken.”
Ook de coronacrisis werd beschouwd als zo’n belangrijk momentum?
Heidi: “We hoopten dat de coronacrisis een gamechanger zou worden, maar de impact bleef beperkt.”
“De energiecrisis snijdt nog fundamenteler in onze samenleving. Ze raakt aan de klimaattransitie die we op ecologisch, economisch en sociaal vlak in de juiste banen moeten leiden. Dat gaat niet zonder slag of stoot. Vandaag ervaren we een eerste stevige schok. Die toont dat zonder sterk sociaal beleid ook in een welvarende regio de ravage groot kan zijn.”
Zie je die ravage ook in armoedeverenigingen? Duiken daar nieuwe gezichten op?
Cindy: “Zo snel gaat dat niet. Voor veel mensen die nu getroffen worden, is de drempel naar onze verenigingen te hoog. Het zijn vaak een- of tweeverdieners die hun rekeningen niet langer betaald krijgen. Zij kloppen nu massaal aan bij dienstverleners zoals OCMW’s, CAW’s, voedselbanken of sociale diensten van scholen om mee naar oplossingen te zoeken. Die organisaties staan onder enorme druk.”
‘Vandaag ervaren we een eerste stevige schok. Die toont dat zonder sterk sociaal beleid ook in een welvarende regio de ravage groot kan zijn.’
“Dat zegt alles over schaamte rond armoede. Iedereen stelt de stap naar een armoedevereniging zo lang mogelijk uit. Je doet dat pas als je al een aantal jaren in armoede leeft en alle oplossingen hebt uitgeput. In onze verenigingen word je ondersteund om je schuld en schaamte rond armoede te overstijgen.”
Blijkbaar helpt hen dat niet uit armoede. Experten, ervaringsdeskundigen en onderzoekers stellen al jarenlang oplossingen voor. Toch blijven de armoedecijfers zorgwekkend.
Heidi: “Al zijn de armoedecijfers hardnekkig, toch hebben al die inspanningen impact. Want wat je in die cijfers niet leest, is dat we er toch in slagen om heel wat mensen uit armoede te helpen. Van alle uitkeringen zitten voorlopig enkel de pensioenen boven de armoedegrens. Die mensen stromen makkelijker uit armoede. Armoedeverenigingen trokken mee aan die kar.”
“Helaas stromen er langs de andere kant weer nieuwe groepen binnen. Door migratie en oorlogen zitten in onze verenigingen vandaag mensen uit alle hoeken van de wereld. En stijgende kinderarmoede heeft dan weer te maken met de groeiende groep van eenoudergezinnen die onder andere botsen op onbetaalbaar wonen en de moeilijke combinatie werk en gezin.”
Hoe geraken deze mensen uit armoede?
Cindy: “Armoedebestrijding is complex en speelt zich af op alle levensdomeinen: arbeid, wonen, gezin, gezondheid, vrije tijd. Heel de samenleving heeft de verantwoordelijkheid om armoede te bannen door op al deze terreinen te werken.”
“Een sterke startpositie is cruciaal. Dat begint bij gelijke kansen in de kinderopvang en in het onderwijs. Volgend jaar bestaat onze vereniging twintig jaar. In die periode zagen we gezinnen vallen maar ook opstaan. Heel wat ouders kunnen hun kinderen meer kansen geven dan ze zelf hadden. Onderwijs is een belangrijk instrument om intergenerationele armoede te doorbreken. Betaalbaar onderwijs is dan ook cruciaal.”
Cindy: “Slechte en dure huisvesting is een enorme stoorzender in de strijd tegen armoede. Veel mensen houden na het betalen van hun huur en energiefacturen, nog amper iets over. Hoe betaal je dan schoolboeken, warme kleding, gezonde voeding of een tandartsbezoek? Deze mensen ervaren niet alleen financiële maar ook mentale druk. Ze zitten in overlevingsmodus en vinden geen rust.”
Heidi: “Daarom baart de wooncrisis ons meer zorgen dan de energiecrisis. Want die wooncrisis is niks nieuws. Toch is haar impact enorm. Al twintig jaar blokkeert slechte huisvesting de toekomst van veel kinderen. Kinderarmoede pak je vooral aan met een betaalbare en gezonde woning, niet door brooddozen te vullen.”
Wat stellen jullie concreet voor?
Heidi: “Je kan deze wooncrisis maar oplossen door aan veel touwtjes te trekken. Je moet ingrijpen op de sociale en private woonmarkt, met zowel aandacht voor de huurders als eigenaars.”
“Kwetsbare groepen zijn geholpen met huursubsidies, maar vervolgens moet je ook eigenaars motiveren om aan hen te verhuren. Sociale verhuurkantoren tonen hoe ze door de eigenaar te ontzorgen een verschil kunnen maken.”
“De grootste remmende factor voor een doorbraak zit in het feit dat de middenklasse voorlopig nog niet zo veel last heeft van de wooncrisis.”
“Ook de grote vissen, de projectontwikkelaars, moeten verplicht worden om bij elk bouwproject een minimum percentage sociale woningen te voorzien. Bijna was die kogel door de kerk, maar Europa gaf haar zegen niet. Dat leggen we nu opnieuw op tafel.”
“Er zijn vandaag ook simpelweg te weinig goede en betaalbare woningen. Het bouwritme moet omhoog, vooral van sociale woningen.”
Heidi: “Zo eenvoudig is het niet. De sociale huisvestingsmaatschappijen en de sociale verhuurkantoren zitten in een fusie. Die hervorming zorgt voor veel zand in de machine. Zij hebben momenteel niet de capaciteit om beschikbare budgetten maximaal in te zetten. Bovendien staat niet elke gemeente te springen voor meer sociale woningen op haar grondgebied.”
Cindy: “De grootste remmende factor voor een doorbraak zit opnieuw in het feit dat de middenklasse voorlopig nog niet zo veel last heeft van de wooncrisis. Want wat gebeurt er op een markt waar de vraag groot is en het aanbod klein? De sterkste spelers vinden nog een plekje, maar de zwakkere blijven aan de kant staan en komen terecht bij huisjesmelkers of erger: ze belanden op straat.”
Is dat meteen een pleidooi voor meer selectieve maatregelen: zet schaarse gemeenschapsmiddelen vooral in bij wie die het hardst nodig heeft?
Heidi: “Met de discussies over de uitbreiding van het sociale energietarief of de versterking van de sociale toeslag binnen het Groeipakket, is die vraag heel actueel. Het antwoord is eenvoudig: een goed sociaal beleid vindt een evenwicht tussen universele en selectieve maatregelen. Hoe sterker en breder je vangnet is, hoe minder selectieve maatregelen je nodig hebt.”
‘Zorgen dat iedereen een inkomen boven de armoedegrens heeft, is geen dagdromerij.’
Cindy: “We juichen dus toe dat er in volle energiecrisis een sociaal energietarief is. Dankzij deze selectieve maatregelen zakt wie al in armoede leefde niet helemaal weg.”
“Maar die reddingsboei is slechts tijdelijk. Je kan daarmee een uitslaande brand onder controle krijgen, maar met tijdelijke maatregelen zal de brandhaard niet uitdoven. Je kan voor deze mensen maar echt een verschil maken als je dergelijke maatregelen ook structureel en duurzaam verankert.”
Heidi: “We timmerden jarenlang mee aan dergelijke maatregelen. Er kwam een budgetmeter waardoor mensen niet langer volledig afgesloten worden van energie. Het basisonderwijs heeft een maximumfactuur en in het groeipakket worden sociale toelagen automatisch toegekend.”
Is een sterk en breed vangnet nog realistisch? Solidariteit brokkelt af en de staatskas is leeg.
Heidi: “We vergeten te vaak dat er in deze regio ook nog veel rijkdom is. Wil je rechtvaardige herverdeling, dan moet je die rijkdom mee in de weegschaal leggen.”
“Zorgen dat iedereen een inkomen boven de armoedegrens heeft, is geen dagdromerij. Ook de wooncrisis kan je aanpakken: in onze samenleving zijn er meer dan voldoende middelen voor goede en betaalbare huisvesting. De vraag is of politiek en samenleving bereid zijn om die middelen daarvoor aan te wenden.”
Zouden jullie niet meer impact hebben als politieke beweging in plaats van als netwerkvereniging?
Heidi: “Het Netwerk tegen Armoede is al een politieke beweging omdat we het beleid proberen te beïnvloeden. Van partijpolitiek blijven we weg. Armoedeverenigingen zijn plaatsen waar mensen elkaar ontmoeten en steunen. Dat cruciaal basiswerk mondt uit in beleidsparticipatie en -advies. De authentieke kracht van schrijnende en hoopvolle getuigenissen doet beleidslijnen verschuiven en beïnvloedt politieke keuzes.”
Cindy: “Beleidsparticipatie is de spil van onze werking. We wegen doordacht af of en waar we het verschil kunnen maken door verandering mee op gang te trekken. Wij schakelen mensen niet enkel in om folders te bussen of bij een minister mee aan tafel te gaan zitten voor koffie en koekjes.”
Heeft die participatie impact?
Heidi: “Ook al zijn we geen jaknikkers, we begrijpen dat beleidsvoerders onze vragen niet klakkeloos inwilligen. Onze impact zit veeleer in machtsverhoudingen die verschuiven. Het feit dat we nu opduiken in media, vaak uitgenodigd worden op kabinetten of door Sociaal.Net geïnterviewd worden, komt niet uit de lucht gevallen. Ook zo realiseer je impact.”
Toch blijven ervaringsdeskundigen in hulpverlening, onderzoek of opleidingen vaak in de schaduw staan.
Heidi: “Veel experts zitten in de eigen bubbel en missen direct contact met wie in armoede leeft. Het klopt dat we er vaak niet in slagen om die bubbels te doorprikken. Al vind ik dat we daar de voorbije jaren sterk in gegroeid zijn.”
‘Veel experts zitten in de eigen bubbel en missen direct contact met wie in armoede leeft.’
Cindy: “Scholen, bedrijven, sociale professionals, onderzoekers, beleidsvoerders of journalisten vragen ons vaak om onze expertise te delen. Dat is fijn, maar ook een valkuil: ervaringsdeskundigen moeten in hun rol kunnen groeien. Vandaag heb ik de kracht en maturiteit om niet enkel een verteller van miserie en ellende te zijn. Ik dwing een positie af waarin ik vanuit ervaringen ook zaken kan veranderen.”
“Als ik met een OCMW of minister aan tafel zit, dan wil ik vanuit mijn ervaringsdeskundigheid grenzen verleggen. Krijg ik die ruimte niet en word ik instrumenteel ingezet om het vakje ‘participatie’ af te vinken? Dan pas ik.”
Vanaf de zijlijn kan je enkel toekijken en je onmacht uitschreeuwen. Maakt dat enig verschil voor wie in armoede leeft?
Heidi: “Dat is een belangrijke strategische vraag voor ons netwerk en haar verenigingen. Twintig jaar geleden werd ervaringskennis decretaal erkend in de vorm van dit netwerk en haar verenigingen. Toen al waarschuwde professor Maria De Bie ons terecht voor het risico om gemuilkorfd te worden. Subsidies zouden ons monddood maken en reduceren tot beleidsuitvoerders.”
“Onze grootste uitdaging is om hier een evenwicht te vinden. Als rebel zoeken we mee naar oplossingen. Om in dialoog te blijven, ben je niet alleen luis in de pels maar aanvaard je ook compromissen. En een compromis is slechts een tussenhalte.”
‘Onze motor en drijfveer liggen bij wie dagelijks onrecht en uitsluiting ervaart.’
Cindy: “Zolang onze band met mensen die in armoede leven sterk blijft, zullen we geen brave schoothondjes worden. Onze motor en drijfveer liggen bij hen, bij wie dagelijks onrecht en uitsluiting ervaart. Een kritische rol zit ingebakken in het DNA van onze organisatie en in het hart van al onze collega’s.”
“Als ervaringsdeskundige voelde ik zelf de steun van dappere organisaties die bleven hameren op dezelfde nagel: armoede is een onrecht. Veel mensen zitten vast omdat ze geloven dat het vooral hun eigen schuld is. Ik ervaarde hoe bevrijdend het kan zijn om die overtuiging los te kunnen laten.”
Zijn sociale professionals belangrijke bondgenoten in die strijd tegen armoede?
Cindy: “De solidariteit is het grootst aan de onderkant van de samenleving. Mensen in armoede vinden vooral steun bij elkaar.”
“In de hulpverlening botsen ze vaak op drempels: ze moeten zich aanmelden, belanden op een wachtlijst, moeten eerst online hun vraag stellen. Je moet al hogere studies gedaan hebben om het verschil te kennen tussen een huurpremie en een huursubsidie. Mensen weten niet waar ze moeten beginnen zoeken naar hulp. In dat doolhof hebben mensen niet het gevoel dat hulpverleners voldoende tijd kunnen maken of voldoende op maat kunnen werken.”
Zijn sociale professionals dan te weinig begaan met wie kwetsbaar is?
Heidi: “Onder druk van de enorme vragen en noden, beperken sociale professionals zich te sterk tot het uitdelen van zoveel mogelijk doekjes voor het bloeden. Ze doen dat met de beste bedoelingen, maar zo los je armoede niet op.”
“Sociaal werk is niet alleen ervoor zorgen dat wie betalingsmoeilijkheden heeft, zijn facturen kan spreiden. Je moet mensen ook op hun rechten wijzen en die mee afdwingen. Sociaal werkers zullen altijd puinruimers blijven: ze zitten niet aan de knoppen bij de herverdeling van welvaart. Dat is de taak van politici. Maar sociale professionals hebben wel de opdracht om vanuit het onrecht dat ze zien en voelen, goed beleid af te dwingen.”
“Ook hier zie ik het glas half vol. Heel wat sociale professionals doen dat al. En was je aanwezig op de recente sociaalwerkconferentie, dan kon je ervaren dat zij nog sterker willen inzetten op die politiserende invulling van hun job. Voor mensen die in armoede leven, kan ook dat een verschil maken. Armoede is een onrecht en moet op die manier bestreden worden.”
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.