Europees minimumloon komt er aan

Er is eindelijk hoop voor platformwerkers, zoals pakjesleveranciers. Europa wil af van de valse zelfstandigen die misbruikt worden door grote firma’s, zoals recent het schandaal met PostNL nog te zien gaf. Er komt tussen nu en 2024 de verplichting voor elke lidstaat van de EU om een minimumloon wettelijk op te leggen. De omzetting van de richtlijn kan immers tot twee jaar duren.

Het is niet zo dat Europa een uniforme norm oplegt, maar de nationale regeringen worden wel verplicht de richtlijn om te zetten in nationale wetgeving. ‘Het is logisch’, zegt Cindy Fransen (EVP), ‘Dat er geen uniform bedrag kan gelden, de levensstandaard is nog te ongelijk. In Bulgarije bedraagt het minimumloon 332 euro, in Luxemburg 2.202 euro’. Wel zijn Raad, Commissie en Parlement het eens over een beter en intensiever collectief overleg. Streefdoel is dat 80 % van de werknemers beschermd worden door onderhandelingen tussen de sociale partners.

Zweden is tegen

‘De lidstaten moeten ook afstappen van de vaste keuze voor de laagste prijsofferte bij openbare aanbestedingen’, beklemtoont verslaggeefster Agnes Jongerius (S&D). ‘Dat werkt misbruiken in de hand’. Vakbondsvertegenwoordigers dienen nog beter beschermd te worden.

Toch is de zaak nog niet helemaal rond. Op 16 juni volgt nog een stemming in EPSCO, de Raad van Ministers voor Sociaal Beleid, Verbruikerszaken, Werkgelegenheid en Volksgezondheid. Denemarken en Zweden, met name, zijn erg huiverig dat de richtlijn hun voorbeeldig overlegsysteem kan aantasten. De Zweedse minister van sociale zaken, Lena Hallengren, heeft vanmorgen nog bevestigd dat Zweden zal tegenstemmen.

‘Er is geen sprake van dat wij willen sleutelen aan het Zweeds systeem. Op 16 juni volstaat een gekwalificeerde meerderheid. Met Zweden als het kan, zonder Zweden als het moet’, werpt corapporteur Dennis Radtke (EVP) tegen. ‘Deze richtlijn komt 24 miljoen werkers ten goede die flirten met de armoedegrens of eronder zitten. Het was ook een kernopdracht van Ursula von der Leyens programma. Werk moet lonen’. ‘Vroeger was een job de beste waarborg tegen verarming. Nu niet meer, de werkonzekerheid heeft de arbeidsverhoudingen aangetast’, voegt Cindy Fransen eraan toe. ‘Liefst 60% van de kwetsbaarste groep bestaat uit vrouwen. We moeten deze richtlijn in samenhang zien met andere richtlijnen, zoals de detacheringsrichtlijn die bepaalt dat voor gelijk werk gelijk loon wordt betaald in dezelfde streek’.

Hoger minimumloon in 22 lidstaten

En wat zullen de gevolgen voor België zijn ? Minimaal. De afdwingbaarheid op maatregelen tegen de sociale dumping verhoogt. En Europa scherpt de controle aan, want, aldus Radtke, ‘een minimum is een minimum’. Die controle zal bestaan uit drie elementen: er komt een jaarlijkse monitoring door de Europese Commissie, via het Europees Semester (de halfjaarlijkse coördinatietoets van het economisch beleid, de begroting en de sociale pijler); de parlementscommissie Sociale Zaken buigt zich over de aanbevelingen; en er komen inspecties over de voortgang van de richtlijninvulling – bedrijven die tekortschieten krijgen sancties.

‘In totaal zullen 22 lidstaten het minimumloon moeten verhogen’, bevestigt Jongerius. ‘Ook mijn eigen land, Nederland. Nu bedraagt dat uurloon tussen de 10 en 11 euro, dat wordt 14 euro’. Daarmee trekt het parlement de lijn door die Marianne Thijssen in de vorige ambtstermijn al had uitgetekend, en krijgt de sociale pijler meer gewicht. Volgens commissaris Nicolas Schmit gaat de EU in op een wens die ook uit het burgeroverleg is gekomen. De ondernemers zijn volgens hem duidelijk gewonnen voor deze richtlijn. ‘Bijkomende kosten voor werkgevers leiden ook tot een hoger verbruik’, voegt Fransen eraan toe. ‘De cijfers tonen trouwens aan dat waar de onderhandelingen tussen de sociale partners een sterke rol spelen, er minder loonongelijkheid bestaat. Er is trouwens geen nieuwe categorie tussen werknemers en zelfstandigen nodig.’ 

Bron: Doorbraak

Belgisch minimumloon bereikt internationale standaard niet

Als we het Belgische gewaarborgd gemiddeld minimummaandinkomen (GGMMI) vergelijken met de internationale normen die in een toekomstige Europese richtlijn zouden moeten worden vastgelegd, stellen we vast dat dit nog verder zou moeten worden opgetrokken om een ‘aanvaardbaar’ niveau te bereiken. Dat zegt minister van Economie en Werk Pierre-Yves Dermagne (PS) vrijdag in La Dernière Heure.

Het onlangs verhoogde GGMMI bedraagt 1.806,16 euro. Onderhandelaars van het Europees Parlement en de Raad van de EU (lidstaten) bereikten deze week een akkoord over de toekomstige richtlijn inzake minimumlonen. Die neemt als criterium minstens 50 procent van het gemiddelde brutoloon of 60 procent van het mediane brutoloon.

Als men in België 60 procent van het mediaan loon wil bereiken, zou dit minimum 1.980 euro per maand moeten bedragen, of 12 euro per uur, schrijft La Dernière Heure. Volgens een recente studie van SD Worx ligt het mediaan loon in België onder de 3.000 euro bruto, met als uitzondering het Brussels Gewest en Waals-Brabant.

‘Het Belgische minimumloon is nog niet op het door de richtlijn vereiste niveau. Als we het minimumloon van 2021 vergelijken met het gemiddelde loon van 2021, krijgen we slechts 44% van het gemiddelde, geen 50 procent’, aldus de socialistische minister. Hij meent dat er bij de volgende loononderhandelingen een ‘gunstige impuls voor de armste werknemers’ moet komen.

Houd je klaar voor de belastinghervorming!

Houd je klaar voor de belastinghervorming!

Analyse door  Guido Deckers  in De WereldMorgen

De regering wil hervormingen op de arbeidsmarkt en de pensioenen. Er zijn de uitdagingen om de koopkracht te beschermen en er moet een versnelling hoger geschakeld worden om nog meer klimaatcatastrofes te vermijden. Ook het defensiebudget moet verder naar omhoog. En waar gaat men dat geld halen? “Uiteindelijk komt alles wel neer op fiscaliteit”, zei Minister van Financiën Van Peteghem in het weekblad Knack [1]. Guido Deckers geeft de minister in deze analyse een referentiekader voor een mogelijk toekomstige belastinghervorming die bovendien, en vooral, rechtvaardig is.

Van Peteghem wil zo snel mogelijk een blauwdruk op tafel leggen voor een belastinghervorming. “Mijn blauwdruk zal twee zaken bevatten. Vooreerst willen we weten waar we naartoe gaan met de belastingen. Het stelsel moet eenvoudiger, rechtvaardiger en neutraler. Maar óók als het gaat over arbeidsmarkt, pensioenen en koopkracht kom je automatisch bij fiscaliteit uit”, aldus Van Peteghem.

Maar hoe moeten wij als burger de blauwdruk die de minister gaat voorleggen beoordelen? Wanneer weten we dat een belasting rechtvaardig is? Wat volgt, is een referentiekader met de basisideeën voor een rechtvaardige fiscaliteit. Omdat we in een artikel niet alle belastingen kunnen beoordelen, beperken we ons tot de personenbelasting.

Belastingen zijn pas rechtvaardig als iedereen wordt belast naar draagkracht

Iedereen belasten naar draagkracht; dat doe je met een progressief belastingstelsel. Dat betekent dat het belastingtarief stijgt naarmate het belastbaar inkomen groter wordt. In de personenbelasting wordt dit al decennia afgebouwd. Vóór 1988 kenden we nog dertien tarieven, vandaag zijn er nog maar vier (zie figuur hieronder).

De bestaande tarieven tonen ons dat de progressiviteit van de belasting heel sterk is voor de lage en middelgrote inkomens en aanmerkelijk vertraagt voor de hoge inkomens. De aanslagvoet van 40 procent wordt al bereikt vanaf het inkomen dat meer bedraagt dan 13.540 euro. Daar tegenover staat dat de maximale aanslagvoet van 50 procent al wordt toegepast op het gedeelte van het inkomen boven de 41.360 euro [2].

Hieruit blijkt dat de progressiviteit heel snel verloopt voor inkomens die eigenlijk maar bescheiden of middelgroot zijn. De hoge inkomens doen profijt. Sinds de afschaffing van de hoogste tarieven betalen zij aanmerkelijk minder belastingen en komen ze minder snel in een hogere belastingschaal bij een inkomensstijging dan lage inkomens.

Inkomensschijf Tarief belasting

Schijf 1  Van 0,01 euro tot 13.540 euro                   25 %

Schijf 2  Van 13.540 euro tot 23.900 euro             40 %

Schijf 3  Van 23.900 euro tot 41.360 euro             45 %

Schijf 4  Meer dan 41.360 euro                                 50 %

Arbeid versus kapitaal

Het principe van hoe hoger het inkomen, hoe meer men wordt belast, werd op nog een andere manier afgezwakt, namelijk door de inkomsten uit kapitaal, ook roerende inkomsten genoemd, in de personenbelasting niet meer te verrekenen. Tot 1983 werden de inkomsten uit kapitaal opgeteld bij de andere inkomsten en dit totaal werd verrekend in de personenbelasting.

In plaats van inkomsten uit kapitaal aan te geven in de personenbelasting, werden deze belast aan een vast tarief dat lager is dat de maximale aanslagvoet in de personenbelasting. De belastingvoet voor roerende inkomsten werd in de loop der jaren voortdurend aangepast, maar was nooit hoger dan 30%. Deze belasting noemt men de ‘bevrijdende roerende voorheffing’: bevrijdend, omdat eenmaal de voorheffing is betaald, dit niet meer moet worden vermeld in de belastingaangifte.

Mattheüseffect

Minister Van Peteghem wil met zijn belastinghervorming dat het invullen van je belastingaangifte in de toekomst eenvoudiger wordt. Het is immers elk jaar voor velen een stressmoment om die onoverzichtelijke en ingewikkelde aangifte met meer dan 800 codes in te vullen.

Dat moet omlaag. Hoe kan dat? Volgens het advies van de Hoge Raad van Financiën kan dat door een grote schoonmaak in de talrijke fiscale koterijen. Lees: het aantal fiscale kortingen. Op zich is dat geen slecht idee, maar dan moet er wel iets in de plaats komen.

Los van een aantal terechte vrijstellingen en verminderingen, zoals bijvoorbeeld voor personen ten laste of voor belastingplichtigen met een uitkering, zorgen belastingverminderingen voor een Mattheuseffect: de sociologische vakterm voor het rijker worden van de rijken en het armer worden van de armen. We verklaren ons nader.

Het huidige fiscaal beleid is gericht op het geven van belastingverlagingen om een bepaald beleid te ondersteunen of te stimuleren. Hoe kom je aan belastingverlagingen? Door bepaalde kosten in te brengen die maken dat je een korting krijgt op de belastingen. Een dergelijk fiscaal beleid is vooral gericht op mensen die zelf al enige financiële draagkracht hebben.

Kortingen krijgen op je belastingen is dus niet voordelig voor iedereen. Het systeem van kortingen geldt immers alleen voor de belastingplichtigen die al belastingen betalen: wat wil zeggen een voldoende hoog inkomen hebben. Mensen die terecht worden vrijgesteld van belastingen omdat ze een te laag inkomen hebben om te belasten, profiteren niet mee.

Bovendien; wil men van de vermindering genieten dan moet men eerst investeren, wat wil zeggen; enige financiële reserve hebben en dan nog enige tijd kunnen wachten om het geld van de overheid te recupereren. Mensen die weinig financiële middelen hebben, kunnen dat geld vooraf niet vrijmaken. Een luxe die in de huidige omstandigheden voor een steeds grotere groep ondoenbaar wordt.

Door het fiscaal beleid van belastingkortingen wordt er bovendien beknibbeld op het progressieve karakter van onze fiscaliteit en wordt de belastingaangifte door telkens maar nieuwe kortingen toe te staan, er niet simpeler op. Door de ingewikkeldheid loopt men zelfs het risico niet van de voordelen te genieten waar men eigenlijk recht op heeft. Het resultaat van dit alles is dat zij die al hebben, nog meer krijgen: het Mattheuseffect.

Referentiekader

Als de minister zijn belastinghervorming gaat bekendmaken, dan zouden we ons de volgende vragen kunnen stellen:

Verbetert de belastinghervorming de progressiviteit?

Dat wil zeggen dat de belastingvoeten geleidelijk stijgen en lager zijn voor een laag inkomen dan voor en hoog inkomen. Zoals reeds is aangetoond, is vandaag de progressiviteit zwak. Je betaalt al gauw een tarief van 40% in plaats van bijvoorbeeld 10% dat maar geleidelijk stijgt. De geruchten voorspellen het omgekeerde. In een advies stelt de Hoge Raad van Financiën slechts nog drie belastingschijven voor [3].Zie figuur hieronder.

Inkomensschijf Tarief belasting

Schijf 1  Van 0,01 euro tot 15.000 euro                   25 %

Schijf 2  Van 15.001 euro tot 100.000 euro           40 %

Schijf 3  Meer dan 100.000 euro                                50%

Worden alle inkomsten op een gelijkwaardige manier fiscaal behandeld?

Met de belastinghervorming wil Minister Van Peteghem dat inkomen uit arbeid minder wordt belast.Belastingen zijn pas rechtvaardig als in de personenbelasting niet alleen de progressiviteit wordt verbeterd, maar als ook alle inkomsten worden samengeteld: beroeps-, financiële en onroerende inkomsten.De som van al deze inkomsten wordt onderworpen aan de personenbelasting. De winst die hiermee gemaakt wordt, kan je dan gebruiken om er een betere fiscale progressiviteit mee te financieren.

Komen de fiscale kortingen bij het juiste doelpubliek?

Om het Mattheuseffect aan te pakken en de belastingaangifte eenvoudiger te maken, is het rechtvaardiger om zoveel mogelijk fiscale kortingen om te zetten in directe subsidies, zodat lage inkomens en sociale uitkeringsgerechtigden ervan kunnen genieten.

En om misbruik te voorkomen, kan een rechtvaardige fiscaliteit niet zonder transparantie. Daarom moet de minister werk maken van een volledige opheffing van het bankgeheim en het aanleggen van een vermogenskadaster. Beide ontbreken in ons land.

Dit is niet alleen nodig om te controleren of de subsidies bij het juiste doelpubliek terecht komen, maar ook om de massale fiscale fraude, die zich concentreert bij de rijksten, aan te pakken. Een studie uitgevoerd in 2019 toonde aan dat deEuropese lidstaten elk jaar bijna 825 miljard euro aan inkomsten mislopen als gevolg van belastingontduiking. In België gaat het om een bedrag van 30,4 miljard euro [4].

Broekzak – vestzak

Belastingen gaan over meer dan de personenbelasting alleen. Toen de vorige regering de belastingen op arbeid verlaagde om onder andere de koopkracht te verhogen, zagen we inderdaad een beperkte verlaging van de belastingdruk in de personenbelasting. Maar dat positieve effect op de koopkracht werd teniet gedaan door de verschillende verhogingen van consumptiebelastingen en allerhande besparingsmaatregelen. Ook vandaag kunnen we hier mogelijks mee te maken krijgen. Het liquideren van belastingschijven kost namelijk geld.

De verlaging van de personenbelasting en de afschaffing van de twee hoogste belastingschijven van 52,5 procent en 55 procent in het aanslagjaar 2004 [5],heeft een daling teweeg gebracht van 1,2 procent van het bbp (de totale geldwaarde van alle in ons land geproduceerde goederen en diensten gedurende een jaar). Een daling die blijft doorwerken jaar na jaar [6].In euro’s en bbp van vandaag is dit 6 miljard euro dat de overheid minder ontvangt [7].

Op de website van de GVA is te lezen dat het verminderen van de progressiviteit–door slechts nog drie belastingschijven te behouden–5,7 miljard euro kost. Dat zou worden gecompenseerd door een reeks maatregelen. Het gaat dan onder meer om de afschaffing van maaltijdcheques, een btw-verhoging met 1%, een belastingheffing op gezinsbijslagen, een milieubelasting en besparingen bij openbare diensten [8].Met andere woorden: als dit advies wordt gevolgd, wordt de politiek van de vorige regering verdergezet.

En dan is er nog dit

Naast de hervorming van de personenbelasting, zou de minister bijvoorbeeld ook werk kunnen maken van een vermogensbelasting en de niches en achterpoorten in de vennootschapsbelasting wegwerken. Dat zorgt voor bijkomende miljarden.

In tegenstelling tot wat wordt beweerd, is het vrij eenvoudig om snel een vermogensbelasting op de allerrijkste miljonairs in te voeren. Gezien de enorme vermogensongelijkheid in ons land, is de invoering ervan een logische maatregel. Wist je dat alleen al de één procent superrijken 24 procent van het totale vermogen bezit [9]?

Een veelgehoord argument is, dat het niet mogelijk is om in ons land een vermogensbelasting in te voeren omdat we geen vermogenskadaster hebben. Dat is een register waarin het vermogen en de identiteit van de eigenaars worden geregistreerd. Maar, zo staat er bijvoorbeeld in het wetsvoorstel voor de invoering van een miljonairstaks van de PVDA, dat een vermogenskadaster geen voorwaarde is voor de invoering van een vermogensbelasting, aangezien dit een ‘aangiftebelasting’ is.

Dat wil zeggen dat de betrokken belastingplichtigen een belastingaangifte indienen zodra ze aan de voorwaarden voldoen. Dit is overigens het geval voor veel belastingen, bijvoorbeeld de aangifte voor de personenbelasting, de btw-aangifte, de aangifte van nalatenschap, enz. Het kadaster, dat enkel zou dienen voor de verificatie van de aangiften, kan dus perfect enkele maanden of jaren na de invoering van de belasting komen.

Naast de invoering van een vermogensbelasting is er ook werk aan de winkel om de vennootschapsbelasting op een rechtvaardige manier te hervormen. De vorige regering verlaagde de tarieven in de vennootschapsbelasting en verkocht deze regeling aan de burgers met de bewering dat ze tegelijk de fiscale niches en achterpoorten ging aanpakken.

Ze had het over een dubbele operatie die uiteindelijk budgetneutraal zou zijn: de verlaging van de belastingvoet zou gecompenseerd worden door de hogere ontvangsten wegens het afschaffen van de niches en achterpoorten. Maar toen puntje bij paaltje kwam, stond alleen de verlaging van de belastingvoet vast. Hierdoor gaat jaarlijks voor de begroting ongeveer 5 miljard euro verloren [10].

Het is nu afwachten hoe men de hervorming van de fiscaliteit gaat voorstellen. Laat ons hopen dat de fiscale hervorming zorgt voor een brede belastbare basis én voor meer herverdeling naar draagkracht.

Ziektedagen bij de overheid: 40 procent wegens stress

Stress is steeds vaker de oorzaak van ziekteverlet bij de federale ambtenaren.

De cijfers komen van Medex, een dienst binnen Volksgezondheid die tal van medische expertisen uitvoert voor overheidspersoneel. Daaruit blijkt dat 40,4 procent van de mensen die vorig jaar buiten strijd waren, stress als oorzaak gaven. In 2020 ging het nog om 36,2 procent en in 2017 lag het cijfer op 33,4 procent.

‘Of die stress rechtstreeks voortkomt van het werk, weten we niet uit de analyse van de ziektebriefjes. Wat ik wél weet: stress die niet weggenomen wordt, leidt vaak tot burn-outs’, reageert minister De Sutter. ‘Daarom ben ik tevreden dat er steeds meer van onze mensen de weg vinden naar manieren om burn-outs te voorkomen.’ Ze doelt daarmee op de loopbaanbegeleiding, die de federale overheid intern aanbiedt. Vorig jaar maakten 378 mensen er gebruik van, tegenover 212 in 2020. Die stijging wijt De Sutter aan de pandemie en het feit dat steeds meer mensen openlijk praten over hun mentale gezondheid. Bijna alle deelnemers (96 procent) nemen na zo’n traject hun loopbaan in handen, wat kan leiden tot aanpassingen van de functie, een opleiding, een andere baan of een betere balans tussen werk en privé, legt de minister uit.

Extra middelen

Ze wil in elk geval investeren in nog meer loopbaanbegeleiders, want nu zijn het vooral hoopopgeleide ambtenaren die hun weg naar loopbaanadvies vinden. Ook voerde ze het recht op deconnectie in, net als andere maatregelen om de mentale gezondheid te bevorderen, zoals extra stress- en burn-out-coaches en meer budget voor opleidingen over veerkracht, deconnectie en mentale gezondheid op het werk.

De Sutter benadrukt ook dat ambtenaren de laatste jaren telkens opnieuw besparingen moesten slikken. ‘Hetzelfde werk moet dus gedaan worden met veel minder volk. Daardoor neemt de werkdruk en de stress toe’, aldus de minister van Ambtenarenzaken. ‘Meer erkenning en respect voor hun werk zou geweldig zijn. Daarom klop ik op tafel om budget te voorzien voor een nieuw sectorakkoord, ook al zijn het budgettair moeilijke tijden’.

Zes op de tien bedienden kregen vorig jaar geen of minder dan 1 procent opslag

Werkgevers en vakbonden voeren al een tijd een stevige communicatieoorlog over onze salarissen. Het gemeenschappelijk vakbondsfront organiseert op 20 juni een nationale betoging voor hogere salarissen onder het motto: ‘lagere facturen, hogere lonen’. De loonnorm van 0,4 procent is volgens hen niet langer houdbaar vanwege de torenhoge inflatie. In een pamflet hebben ze het over spaghetti die 26 procent en koffie die 14 duurder is geworden terwijl de wettelijk toegelaten loonstijging blijft hangen op 0,4 procent. ‘Dat zorgt voor een flinke verarming. Onaanvaardbaar.’

‘Fake news’, reageert het VOKA, de grootste Vlaamse ondernemersorganisatie, boos. ‘Volgens de Nationale Bank zullen de lonen in dit land tussen 2021 en 2024 gemiddeld met 13,5 procent stijgen en allicht is dat nog een onderschatting.’ Topman Wouter De Geest liet in een interview weten dat werknemers de komende jaren niet hoeven te rekenen op een euro opslag boven op de loonnorm. Hij pleit zelfs voor een indexsprong.

Begin volgend jaar wordt een indexstijging verwacht van 8 procent of meer. Dat betekent dat ondernemingen maar heel weinig budgettaire ruimte meer zullen hebben voor bijkomende opslagen.

Ter verduidelijking: de loonnorm wordt om de twee jaar vastgelegd en bepaalt hoeveel de loonkosten maximaal mogen stijgen, boven op de indexering. Dat moet de concurrentiepositie van onze bedrijven vrijwaren tegenover onze voornaamste handelspartners Duitsland, Nederland en Frankrijk.

Voor de periode 2021-2022 is die loonnorm vastgelegd op 0,4 procent. Dat lijkt helder, maar het tegendeel is waar. Spreek met loonspecialisten en snel blijkt hoe onwaarschijnlijk complex het salarisbeleid wel is in dit land. Het is eigenlijk nog het beste te vergelijken met ons ingewikkelde belastingsysteem: elk jaar worden er nieuwe uitzonderingen en aparte regeltjes ontworpen zodat het voor een leek bijna onmogelijk is om door het bos de bomen nog te zien. Of vergelijk het met onze architectuur: metsel elk jaar een kot tegen je huis aan en na enkele jaren zit je met een onoverzichtelijk kluwen van koterijen.

Volgens Bert De Greve, directeur Talent Management van hr-adviesbureau Hudson, heeft dat allemaal te maken met de hoge belastingdruk op onze lonen. Die bedraagt in dit land gemiddeld 45,2 procent. Wij zijn daarmee met grote voorsprong koploper van alle 38 OESO-landen. Op die manier laten we Duitsland, Frankrijk en Italië (telkens 40,9 procent) verder achter ons.

Als een werkgever een brutoloonsverhoging geeft, kost hem dat veel geld en brengt het relatief weinig op voor de werknemer. Een voorbeeld. Bij een loonsverhoging van 150 euro bruto op een brutoloon van 5000 euro per maand houdt de ‘gelukkige’ 56,5 euro netto over. Het kost de werkgever in totaal 2610 euro per jaar.

Daarom zoeken werkgevers uitwegen om hun personeelsleden zo veel mogelijk netto te laten overhouden. De populariteit van maaltijdcheques, collectieve winstpremies, auteursrechten, bedrijfswagens et cetera is daar een rechtstreeks gevolg van. Met de regelmaat van de klok worden nieuwe vormen van bezoldiging ontwikkeld, soms door de sociale partners zelf, maar evenzeer door grote ondernemingen en gespecialiseerde consultants.

Onderzoek

Hudson monitort al bijna dertig jaar de salarissen van ongeveer 200.000 bedienden, kaderleden, managers en senior managers, verspreid over 707 bedrijven en 259 functies. Dat levert een schat aan informatie op die een goed beeld geeft van het loonbeleid in dit land.

Zo blijkt dat het mediane basissalaris tussen 2020 en 2021 met 2 procent steeg. Haal je de indexering eruit, dan blijft er nog een opslag over van 0,77 procent.

Het gaat hier over gemiddelde opslagen, promoties niet meegerekend. In sommige sectoren krijg je makkelijker opslag dan elders. Deze studie leert bijvoorbeeld ook dat bijna zes op de tien bedienden in 2021 helemaal geen of minder dan 1 procent opslag kreeg.

Wouter Beuckels, senior manager bij Hudson, wijst erop dat een Belgische werknemer het meeste opslag krijgt aan het begin van zijn carrière. In 2020-2021 kreeg iemand die jonger was dan 25 gemiddeld 5,4 procent opslag (inclusief indexering). Tussen 26 en 30 jaar was dat 4,2 procent en dat daalt zo verder tot 1,1 procent voor 55-plussers.

Het langjarige overzicht van Hudson leert bovendien dat we elk jaar een opslag kregen boven op de index. Enkel in 2014-2015 bleef die beperkt tot 0,1 procent. In jaren met meer inflatie, zoals in 2011, stegen de lonen met meer dan 4 procent inclusief de indexering. Volgens Bert De Greve zal de loonstijging dit jaar dan ook een stuk hoger zijn dan vorig jaar. ‘Begin volgend jaar wordt een indexstijging verwacht van 8 procent of meer. Dat betekent dat ondernemingen maar heel weinig budgettaire ruimte meer zullen hebben voor bijkomende opslagen.’

Hoewel de loonnorm om de twee jaar wettelijk wordt vastgelegd en bedrijven dus verplicht zijn om zich daaraan te houden, voorziet de regering toch nog een manoeuvreermarge.

Baremieke opslagen vallen buiten de loonnorm en daarnaast is er een zeer uitgebreid menu van allerlei uitzonderingen op dat stelsel, zoals de innovatiepremie, loonbonus, winstpremie, en stortingen in de groepsverzekering.

‘Momenteel woedt de war for talent ongemeen hard’, aldus Bert De Greve. Om het noodzakelijke talent in de onderneming te houden, worden werkgevers gedwongen om loonsverhogingen toe te kennen en is het niet vanzelfsprekend, makkelijk om de loonnorm strikt te volgen. Bedrijven die er financieel goed voor staan, kunnen concurrentieel belonen, terwijl bedrijven die er – al dan niet door de coronacrisis – minder goed voor staan, de loonnorm strikt volgen en dat ook zo communiceren aan de vakbonden en medewerkers. Met andere woorden, de symboolwaarde van de loonnorm is groter dan de reële waarde. Knack maakt een overzicht van de tien belangrijkste koterijen van het Belgische salarisbeleid.

1. Auteursrechten

Een vrij recente nieuwigheid is het systeem van de zogenaamde auteursrechten. Het werd een vijftal jaar geleden ingevoerd om het intellectuele eigendomsrecht van sommige werknemers apart te belonen. Artikels van bijvoorbeeld journalisten kunnen worden belast tegen een zeer voordelig tarief van 15 procent en dat na kostenaftrek.

Maar in dit land gebeurt het wel vaker dat een goedbedoelde maatregel voor specifieke gevallen wordt uitgebreid en vervolgens misbruikt. Bert De Greve: ‘Om redenen van interne rechtvaardigheid en externe marktdruk om concurrentieel te bezoldigen, worden ook niet-creatieve profielen betaald via auteursrechten.’

Hoe werkt deze regeling? Een werknemer mag tot maximaal 25 procent van zijn basissalaris een beroep doen op het tarief voor auteursrechten. Iemand die bijvoorbeeld 1000 euro bruto per maand verdient en daarop 50 procent belastingen betaalt, kan beslissen om voortaan een basissalaris te aanvaarden van 750 euro bruto. Hij betaalt daarop 50 procent belastingen. Op het resterende deel van 250 euro betaalt hij vrijwel geen belastingen: slechts 15 procent op de helft van dat bedrag na kostenaftrek. Reken uit je winst.

2. Bedrijfswagens

Nergens rijden er zo veel company cars als in ons land: 670.000. 13,5 procent van alle werknemers en 89 procent van de directieleden heeft zo’n auto, al dan niet gecombineerd met een gratis tankkaart. Dat is handig in tijden van hoog oplopende energieprijzen. Je begint je zelfs af te vragen wie die 11 procent ‘arme’ senior managers zijn die hun auto zelf moeten kopen? Navraag leert dat het vooral directieleden zijn van non-profitorganisaties, zoals ziekenhuizen en woonzorgcentra.

3. Cafetariaplannen

Bij de zogenaamde cafetariaplannen of flexbudgetten mag een werknemer zelf beslissen hoe een deel van zijn brutoloon – en vaak ook de dertiende maand – wordt uitbetaald. 35 procent van de werknemers kon in 2021 gebruikmaken van zulke flexbudgetten. Maar omdat een deel van het brutosalaris wordt ingeleverd en de patronale bijdrage soms gedeeltelijk wordt meegegeven als voordeel voor de werknemer, vloeit er minder geld naar de sociale zekerheid.

Hudson geeft ook een overzicht van de opties waarvoor werknemers kiezen. In 92 procent van de gevallen wordt gekozen voor een bedrijfsfiets. Een abonnement op het openbaar vervoer (38 procent) is een andere mogelijkheid. Extra vakantiedagen kopen is heel populair (54 procent), net zoals het goedkoop aankopen van een laptop of een smartphone (58 procent). 8 procent kiest ervoor om een extra opleiding, bijvoorbeeld een taalcursus, te volgen.

4. Loonbonus

De loonbonus of het niet-recurrent resultaatsgebonden voordeel is een bonus voor medewerkers die afhangt van het halen van collectieve doelstellingen van een onderneming, een groep van ondernemingen of van een duidelijk omschreven groep medewerkers die bepaald wordt op basis van objectieve criteria zoals functie, afdeling enzovoort. In 2021 kreeg iets meer dan 30 procent van alle bedienden een loonbonus. Bij kaderleden liep dat zelfs op tot net geen 50 procent.

5. Maaltijdcheques

Het is het populairste extralegale financiële voordeel zonder dat het brutoloon stijgt. 91 procent van alle werknemers krijgt ze en ook het senior management hoeft geen honger te lijden (86 procent). Die cheques mogen maximaal ongeveer 150 euro per maand bedragen en ze zijn volledig vrijgesteld van bedrijfsvoorheffing en sociale lasten. Daardoor zijn ze voor de werkgever 58 procent goedkoper dan een salarisverhoging en de medewerker houdt er 42 procent extra koopkracht aan over. Ze kunnen in meer dan 20.000 Belgische warenhuizen en buurtwinkels ingeruild worden voor etenswaren.

6. Onkostenvergoedingen

Zit ook in de lift: de zogenaamde onkostenvergoeding. Die moet eventuele onkosten vergoeden die de werknemer maakt, zoals parkeertickets. Maar in veel gevallen hoeven die onkosten helemaal niet individueel bewezen te worden en wordt een forfaitaire onkostenvergoeding beschouwd als een fiscaal aantrekkelijke netto-opslag. Vorig jaar had volgens Hudson 83 procent van de senior managers zo’n onkostenvergoeding. Voor bedienden is dat 17 procent, een verdubbeling sinds 2016.

7. Thuiswerkvergoeding

Dankzij de coronacrisis werken we steeds meer van thuis. Omdat aan thuiswerk extra kosten zijn verbonden, zoals verwarming, elektriciteit, de aankoop van een printer et cetera geven sommige bedrijven hiervoor een speciale thuiswerkvergoeding. Uit het onderzoek van Hudson blijkt dat ondertussen één bediende op de vijf zo’n specifieke vergoeding krijgt. Die bedraagt gemiddeld 58 euro. Het maximumbedrag bedraagt 140 euro.

8. Variabel loon

Werkgevers kunnen een goed functionerende werknemer ook belonen door hem of haar een variabel loon aan te bieden boven op het basissalaris. Dat variabele gedeelte kan worden toegekend na het halen van bepaalde doelstellingen. Hoe hoger de functie, hoe meer kans op een variabel loon. 63 procent van de senior managers heeft een variabel loon, tegenover 20 procent van de bedienden.

9. Warranten

Warranten zijn in deze betekenis een aandelenkorf, een financieel product dat wordt aangeboden door banken. De werknemer die ervoor kiest om in warranten betaald te worden, zal die meestal zo snel mogelijk willen verkopen. In de praktijk is dat vaak al na een dag. Volgens de studie van Hudson kreeg een kwart van de senior managers het variabele loon uitbetaald via warranten.

Het grote voordeel van warranten is dat ze vrijgesteld zijn van RSZ-bijdragen. Het nettovoordeel voor de werknemer wordt ook soms verhoogd door de patronale bijdrage die verschuldigd is op het variabele loon erbij te tellen om het bedrag van de warranten te bepalen, opnieuw ten koste van de sociale zekerheid.

10. Winstpremie

Sinds 2018 is het systeem van de collectieve winstpremie ingevoerd om werknemers te belonen wanneer het goed gaat met het bedrijf. De hoogte van de premie is afhankelijk van de verdeelsleutel die wordt toegepast op basis van objectieve criteria zoals de anciënniteit, de functieklasse, de functie of de weddeschaal. 3 procent van het senior management in dit land krijgt een collectieve winstpremie. Voor bedienden en kaderpersoneel is dat respectievelijk 10 en 18 procent.

Achterdocht

Het is voor Bert De Greve en Wouter Beuckels van Hudson duidelijk dat bedrijven de afgelopen jaren door de hoge belastingdruk steeds creatiever zijn geworden in hun salarisbeleid. Bert De Greve: ‘Als ik buitenlandse bedrijfsleiders vertel dat Belgische ondernemers massaal vouchers aan hun werknemers geven om voeding te kopen, of dat 90 procent van de managers een bedrijfsauto heeft, dan horen ze het in Keulen donderen. Toen ik me in Zweden voorstelde als compensation and benefits consultant, vroegen ze wat dat was. Dat kennen ze daar totaal niet.’

Wouter Beuckels: ‘Wanneer we bedrijven helpen hun beloningsstrategie uit te tekenen, pleiten we vaak voor eenvoud en transparante communicatie. We hebben geleerd dat medewerkers achterdochtig worden wanneer het beloningssysteem té complex wordt. Je bereikt dan het tegenovergestelde van een motiverend loonbeleid.’

Een bijkomend neveneffect van die ‘loonkoterijen’ is dat het een uitgebreid ecosysteem heeft laten groeien van fiscale consultants, advocaten, leasemaatschappijen en chequebedrijven die daaraan een voltijdse en goedbetaalde job overhouden.

RSZ als grote verliezer

Maar de grote verliezer van die evoluties is de sociale zekerheid. Tijdens de lockdown hebben we allemaal de voordelen van ons geroemde systeem van de sociale zekerheid gezien. De zorgmedewerkers die in volle coronacrisis het beste van zichzelf gaven en de regeling van economische werkloosheid die duizenden personeelsleden en bedrijven behoed heeft voor een financieel debacle. De financiering van ons systeem wordt evenwel uitgehold door de steeds verdere fiscale optimalisatie van onze salarissen.

Men zou ervoor kunnen kiezen om de meerderheid van de uitzonderingen gewoon af te schaffen en te kiezen voor een algemene verlaging van de lasten op arbeid. Maar dat is in dit land een veel te eenvoudige oplossing, die zelden wordt gekozen. Een kot bijbouwen is makkelijk. Eentje afbreken? Nee, dat doen we liever niet.