Een kleine 200.000 langdurig werklozen staan op het punt hun werkloosheidsuitkering te verliezen. Zij maken amper een kans op de arbeidsmarkt. Wordt dit vooral een factuur voor het OCMW en het Riziv? “Je zal zien, in de straten van Brussel zullen nog meer armen rondlopen.”
De langdurig werklozen verliezen hun uitkering, besliste de regering-De Wever in het voorjaar. Voortaan eindigen werkloosheidsuitkeringen al na maximaal twee jaar. De Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) stuurde al brieven met het slechte nieuws naar de langdurig werklozen. Op 1 januari wordt de uitkering stopgezet van mensen die langer dan twintig jaar werkloos zijn. In de daaropvolgende maanden is de rest van de langdurig werklozen aan de beurt.
Drijft het slechte nieuws de langdurig werklozen naar de arbeidsmarkt, wat toch de bedoeling van de regering is? Colruyt Group merkt een effect. “In de sollicitaties die wij ontvangen, zit inderdaad een toenemend aandeel langdurig werklozen”, zegt woordvoerder Maria Clara Geurs. “Het is een opvallende stijging, die zeker samenhangt met de berichten over de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd.” Volgens Geurs solliciteren langdurig werklozen vooral op functies als bediende-verkoper, magazijnier, nachtwaker en medewerker van het contactcenter. “Sinds de coronapandemie is ook duidelijk geworden dat retail werkzekerheid biedt. Daarom zijn we top of mind bij sollicitanten.”
Dat laatste geldt blijkbaar niet voor bpost en het logistieke bedrijf Katoen Natie, die geen stijging bespeuren van het aantal sollicitanten die langdurig werkloos zijn. “Integendeel zelfs”, klinkt het bij Katoen Natie. Ook bij de Luikse voedingsdistributeur Trendy Foods valt geen nieuws te melden, ook al telt Wallonië veel meer langdurig werklozen. “Het is nog te vroeg”, zegt Bert Mons, de gedelegeerd bestuurder van Voka West-Vlaanderen, een regio waar de bedrijven schreeuwen om arbeidskrachten. Vooralsnog krijgen die geen langdurig werklozen uit het vlakbij gelegen Henegouwen aan de deur. Ze zouden nochtans welkom zijn. “We merken dat onze 16.000 Noord-Franse werknemers weer voor hun thuisregio dreigen te kiezen, door de gunstige economische evolutie daar”, zegt Mons. “Ik betwijfel of we überhaupt Henegouwse of andere Waalse langdurig werklozen zullen zien. Die zullen in de eerste plaats terecht moeten in Waalse bedrijven, zeggen Waalse ondernemers mij.”
Maar toch, er beweegt iets op de arbeidsmarkt. De helft van de Vlaamse maatwerkbedrijven krijgt meer sollicitaties van langdurig werklozen, meldde de koepelfederatie Groep Maatwerk onlangs. “Voor onze vacature voor maatwerkcoach – waarvoor we valide mensen zoeken – kregen we het afgelopen jaar nul reacties binnen”, zegt Luk Cools, de directeur van het maatwerkbedrijf De Brug in Mortsel. “Nu bieden zich 250 mensen aan. Van die 250 zijn er 50 die al sinds 2016 of eerder niet aan de slag zijn.”
Ook het uitzend- en selectiebedrijf Accent merkt een effect. “Wij zien een duidelijke stijging van het aantal reacties op onze onlinevacatures”, zegt chief research & development officer Thomas Wauters. “In de periode januari-oktober 2025 tellen we 12 procent meer onlinesollicitaties dan in dezelfde periode van 2024. Of de belangstelling van langdurig werklozen komt, kunnen we niet vaststellen, maar wel indirect afleiden: de sollicitaties op laagdrempelige vacatures als magazijnier of schoonmaker zijn gestegen met 15 tot 40 procent. De alarmbellen zijn duidelijk afgegaan.”
De cijfers
Op de arbeidsmarkt komt een enorme golf langdurig werklozen aanrollen. Tussen 2026 en midden 2027 zullen in Vlaanderen 62.676 werklozen hun uitkering verliezen, schat de RVA. In Wallonië gaat het om 88.561 werklozen, in Brussel om 41.715 en in Duitstalig België 952. Alles samengeteld zullen 193.904 Belgische werklozen hun uitkering verliezen, een onwaarschijnlijk groot aantal. Eind oktober telde België in totaal 283.653 volledig uitkeringsgerechtigde werklozen.
Hoeveel kans maken die vele tienduizenden pechvogels op de arbeidsmarkt? Het ziet er slecht uit. Het Europees statistiekagentschap Eurostat onderzocht de kansen van werkzoekenden die minstens twee jaar werkloos waren om in het volgende kwartaal een baan te bemachtigen. Voor de Belgische 25- tot 54-jarige langdurig werklozen was die kans amper 6 procent in 2024. (zie grafiek Langdurig werklozen: de jobkansen). De voorbije jaren bleef ons land systematisch onder het Europese gemiddelde, met uitzondering van 2019. Andere EU-landen, en dan vooral Nederland, Noorwegen en Denemarken, doen het beter dan België.
De Belgische beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd geldt niet voor 55-plussers, als ze tenminste een loopbaan van meer dan 30 jaar kunnen voorleggen. In elk geval zijn de perspectieven voor langdurig werklozen ouder dan 55 jaar nog beroerder. In België kon vorig jaar slechts 4 procent van hen in het volgende kwartaal werk vinden, opnieuw onder het Europese gemiddelde. En opnieuw doen andere EU-landen het beter, met Noorwegen en Denemarken op kop.
De gevolgen
Zo te zien stevent België af op een sociaal drama. Langdurig werklozen zomaar op de arbeidsmarkt loslaten, maakt van hen vogels voor de kat. De Gentse economieprof Bart Cockx, gespecialiseerd in de evaluatie van het arbeidsmarktbeleid, is niet verbaasd. “Bij de langdurig werklozen heb je hoe dan ook een grote groep die heel weinig kans maakt om een baan te vinden. Ze zijn laaggeschoold, of hebben medische of psychische problemen, of moeten omkijken naar zorgbehoevende familieleden, of verkeren in andere situaties waardoor ze heel moeilijk inpassen in een reguliere baan. Ze hebben nooit vaardigheden verworven waarmee werkgevers iets kunnen aanvangen, of hebben die mettertijd verloren.”
Wat leert de ervaring elders? “In bijna alle andere landen stoppen de uitkeringen na een, twee of maximaal drie jaar”, zegt Cockx. “Dan volgt een verhoogde uitstroom uit de werkloosheid. Dat effect is significant, maar blijft klein. De uitstroom gaat 2 à 3 procentpunt hoger dan het normale niveau. Maar daarmee is de grote groep langdurig werklozen niet aan de slag. Het is niet omdat je je uitkering verliest, dat je daarom een baan vindt.”
En zelfs dan nog. Samen met een collega bestudeerde Cockx het effect van werkgeversubsidies voor de aanwerving van werklozen tussen 45 en 48 jaar oud. “De subsidie verhoogde hun kans op een job met 5 procent – wat al niet veel is – maar nog geen jaar later waren ze hun baan alweer kwijt”, zegt Cockx. “Ze worden immers vaak aangeworven voor kleine, seizoensgebonden jobs, zoals pakjes inpakken in de aanloop naar Kerst. Ze leren er niets en kunnen er ook geen opleidingen volgen. Als die mensen dat werk dan weer verliezen, lopen hun uitgaven door. Ze moeten zien te overleven. Ik vrees voor Amerikaanse toestanden, waar mensen op straat terechtkomen. Want niet iedereen wil de vernedering slikken om bij het OCMW aan te kloppen. Je zal het zien, in de straten van Brussel zullen nog meer armen rondlopen. Dat zeg ik niet als wetenschapper, maar als bezorgde mens.”
‘Veel langdurig werklozen hebben nooit vaardigheden verworven waarmee werkgevers iets kunnen aanvangen, of hebben die mettertijd verloren’.
Het probleem
De stopzetting van de werkloosheidsuitkering is bedoeld als financiële prikkel voor de werklozen. Maar als die prikkel pas na een of twee jaar komt, is het kalf al half verdronken. “Degenen met de grootste kans op een job stromen al in de eerste maanden uit de werkloosheid”, zegt Cockx. “Je blijft over met een groep werklozen die zelfs met financiële prikkels niet aan werk zullen raken, omdat ze gewoon weinig kans maken.”
Daarom moet de overheid al bij de instroom de mensen identificeren met een grote kans op langdurige werkloosheid en hen actief begeleiden. “Wij gebruiken een AI-tool om de kans op werk in te schatten”, zegt Joke Van Bommel, woordvoerder van de VDAB. “Werkzoekenden met een lage kans op werk, en dus een hoog risico op langdurige werkloosheid, komen bovenaan onze lijst: hen bellen we als eerste op, zodat we snel kunnen helpen.”
Toch heeft Cockx twijfels. “De VDAB heeft onvoldoende capaciteit en effectieve instrumenten om deze groep te helpen. Vele van deze mensen worden dus langdurig werkloos. België grijpt nog veel te weinig in bij de aanvang van de werkloosheid. Wij wachten tot mensen langdurig werkloos worden en proberen dan pas om het probleem op te lossen met een financiële sanctie. Maar veel werklozen hebben tegen dan al hun spaargeld opgebruikt en hebben juist meer nood aan financiële ondersteuning. Als je dan toch met financiële prikkels wilt werken, doe dat dan aan het begin van de werkloosheidsperiode, want dan werken die het best. Het merendeel van de nieuwe werklozen heeft al wat spaarcenten opgebouwd en kan gerust enkele maanden zonder uitkering voortgaan. Voor hen voer je het best een wachttijd in. Voor de groep met een laag inkomen die niet kon sparen, kun je de wachttijd schrappen.”
Zoals het er nu voorstaat, dreigt de beperking van de werkloosheidsuitkeringen een vestzak-broekzakoperatie te worden. Het Riziv (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering) mag zich opmaken voor meer uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid, suggereert een studie uit 2023 van Belgische langdurig werklozen gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Public Economics. Controle van langdurig werklozen van minder dan 49 jaar op zoekgedrag naar jobs bleek vrijwel geen tewerkstellingseffect te hebben. De langdurig werklozen kwamen gewoon in de arbeidsongeschiktheid terecht. De afname van de gecumuleerde werkloosheidsuitkeringen per individu werd grotendeels weggeveegd door de toename van de gecumuleerde ziekte-uitkeringen. Dat doet vermoeden dat de budgettaire winst van de werklozencontrole neerkomt op ‘very close to zero’, aldus de studie.
Allicht moeten ook de OCMW’s zich klaarmaken voor een toeloop. “Dat hangt af van het profiel van de langdurig werkloze”, zegt Ive Marx, economieprofessor (UAntwerpen) en expert sociaal beleid. “Veel langdurig werklozen wonen wellicht samen met een partner die een inkomen heeft, zodat ze veel kans maken om boven de inkomensgrens voor een leefloon te vallen.”
Waarschijnlijk zullen vooral werkloze alleenstaanden en gezinshoofden in het systeem van het leefloon terechtkomen. Het OCMW moet leefloners naar een job leiden, maar Marx heeft er geen goed oog in. “Er is een sterkere samenwerking nodig met de VDAB. We weten echter dat de communicatie en de samenwerking tussen de OCMW’s en de VDAB niet altijd optimaal verlopen.” Ook Cockx maakt zich weinig illusies. “Een OCMW is totaal niet uitgerust om mensen steun te bieden in hun zoektocht naar werk.”
‘België grijpt nog veel te weinig in bij de aanvang van de werkloosheid. Wij wachten tot mensen langdurig werkloos worden en proberen dan pas om het probleem op te lossen met een financiële sanctie’
De aanpak
Net daar kunnen andere organisaties inspringen, zoals JobRoad, een vzw die mensen uit kansengroepen aan een baan in de privésector helpt. “De OCMW’s voelen de druk toenemen, en kloppen nu meer dan vroeger bij ons aan”, zegt Wauters, die zijn functie bij Accent combineert met de leiding over JobRoad. “Iemand uit een kansengroep naar een baan in de privésector leiden is een apart metier. Het OCMW en soms zelfs de VDAB spreken de taal van de werkgevers onvoldoende. JobRoad spreekt die taal wél en zorgt ervoor dat de werkgever zijn klassieke rekruteringsproces achterwege laat en onze kandidaten een kans geeft.”
Volgens Wauters verdient de privésector een veel grotere plaats in de activering van leefloners door het OCMW. Vandaag verloopt die activering veelal via werkervaringstrajecten in de publieke of semi-publieke sector. “Denk aan de gemeentelijke groendienst, het woon-zorgcentrum of de kringwinkel”, zegt Wauters. “Maar soms maakt zo’n traject de kloof tussen de leefloner en de reguliere arbeidsmarkt nog breder. Want in de publieke of semi-publieke sector zijn de regels net iets minder streng. Een keer een halfuur te laat aankomen op het werk wordt in de kringwinkel al eens door de vingers gezien. In de privésector kan zoiets niet. Het resultaat is dat zo’n leefloner nog moeilijker toe te leiden is naar de privésector dan voorheen. Leg daarom bij de activering meteen de link naar de privésector, eventueel via uitzendarbeid. De samenwerking met de uitzendkantoren kan de activering een veel groter bereik bezorgen, en zo de verwachte toeloop op de OCMW’s helpen opvangen.”
En wat met de werkgevers? Staan zij open voor langdurig werklozen? “De meeste werkgevers zitten niet te wachten op iemand met een groot gat in zijn of haar cv”, zegt Greetje Allaert, adviseur bij Randstad RiseSmart, dat mensen uit kansengroepen begeleidt naar werk. “We gaan eerlijk het gesprek met de bedrijfsleiders aan, en zeggen wat ze mogen verwachten en wat niet. Alleen zo kun je hen overtuigen om iemand een kans te geven. Maar we zien dat onze kandidaten soms weinig feedback of zelfs helemaal geen reactie krijgen op hun sollicitatie. Onze coaches nemen dan contact op met het bedrijf om alsnog uitleg te krijgen. Daaruit kan de werkzoekende leren.”
Ook de werkgever moet een traject doorlopen, volgens Allaert. “Iemand uit een kansengroep aanwerven is een ingrijpende beslissing. Hoe ga je met zo iemand om? Hoe integreer je hem of haar in de bedrijfswerking? Allemaal zaken die je vooraf grondig moet doordenken. Het team moet overtuigd zijn, de vakbonden moeten mee in het bad zitten, en ook de leidinggevende moet daarin worden gecoacht. Als alle puzzelstukjes in elkaar vallen, gebeuren er mooie dingen.”
De verantwoordelijkheid
Als mensen jarenlang zitten te verkommeren in de werkloosheid, gaan ook de vakbonden niet vrijuit, volgens Marx. “De sociale zekerheid wordt mee beheerd door de sociale partners, en dus ook de vakbonden. Tegelijk betalen de vakbonden de uitkeringen van zowat 90 procent van werklozen uit. Ik zeg niet dat de vakbonden daar geld aan verdienen, maar het is een belangrijke bron van klantenbinding. Het is geen toeval dat België een veel hogere graad van vakbondslidmaatschap heeft dan de buurlanden. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat de vakbonden een zware verantwoordelijkheid dragen voor de langdurige werkloosheid.”
Maar het is ook een falen van de overheid, volgens Marx. “We waren zowat het enige land ter wereld met werkloosheidsuitkeringen van onbeperkte duur. En tegelijk waren we een land met een krappe arbeidsmarkt en een lage werkzaamheidsgraad. De politieke conclusie had al veel vroeger getrokken moeten worden. Nu pas komt de politiek erachter dat vele tienduizenden mensen al jaren werkloos zijn, vaak zelfs meer dan twintig jaar. Het is onvoorstelbaar hoe dit kon gebeuren.
De Zweedse les
In 2001 besliste Zweden om na twintig weken werkloosheid de uitkering voor een werkloze te verlagen. Voorheen bleef de uitkering gelijk op 80 procent van het laatst verdiende loon. Samen met enkele andere economen greep de Belg Johannes Spinnewijn, professor aan de London School of Economics en wereldautoriteit inzake arbeidsmarktbeleid, de maatregel aan om het effect van dalende uitkeringen – en dus van financiële prikkels – te bekijken. Hun bevindingen verschenen in het gezaghebbende The American Economic Review. Wat bleek? Financiële prikkels zijn in de eerste twee maanden drie keer sterker dan na zes maanden. Ook na drie maanden is de prikkel nog altijd dubbel zo sterk als na zes maanden. Dat staat haaks op de degressieve uitkeringen in België en de stopzetting ervan na maximaal twee jaar. Wat nog niet wil zeggen dat het Zweedse systeem beter is. Maar dat valt allicht ook niet te zeggen van het Belgische.
De Vlaamse arbeidsbemiddelaar VDAB moet een slankere organisatie worden die focust op haar kerntaak (bemiddelen) en op de grote groep inactieven. Dat stelt de Vlaamse regering in een nota, die ‘De Tijd’ kon inzien.
De voorstellen moeten als richtlijn dienen voor de nieuwe beheersovereenkomst, waarover de Vlaamse regering nu gaat onderhandelen met de raad van bestuur. Vlaams minister van Werk Zuhal Demir (N-VA) wil de VDAB terug naar de essentie brengen: vacatures en werkzoekenden matchen.
In een arbeidsmarkt waar de snel te activeren profielen uitgeput zijn, moet de organisatie focussen op “niet-beroepsactieven die niet zelfredzaam zijn, maar nog wel arbeidspotentieel hebben”. Het gaat dan bijvoorbeeld om leefloners, nieuwkomers, langdurig zieken en huisvrouwen – vaak met een migratieachtergrond.
“Aanklampende aanpak”
Met een “aanklampende aanpak” moeten de inactieven aan werk geholpen worden. Demir wil dat de bemiddelaars de straat op gaan, in wijken niet-werkenden benaderen of jobbeurzen organiseren bij sociale huisvestingsmaatschappijen. In ruil wiedt ze in de procedures en andere opdrachten.
Opleidingen moet de VDAB beperken tot knelpuntberoepen en zoveel mogelijk uitbesteden aan partners, zoals het volwassenenonderwijs of sectororganisaties.
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil niet weten van een degradatie van de ziekenfondsen als uitbetalers van de verplichte ziekteverzekering. Dat heeft hij donderdag in de Kamer benadrukt na suggesties van coalitiepartners N-VA en MR. “Ik hoor hier dingen die niet in het regeerakkoord staan en die dus gewoon niét gaan gebeuren”, klonk het fors.
Kamerleden Alexia Bertrand (Open Vld), Kurt Moons (Vlaams Belang), Frieda Gijbels (N-VA), Jean-Marie Dedecker (onafhankelijk) en Daniel Bacquelaine (MR) bevroegen Vandenbroucke donderdag in de Kamer over het vermogen van de ziekenfondsen. Het Laatste Nieuws bracht woensdag aan het licht dat die samen 6,1 miljard euro zouden bezitten.
Gijbels en Bacquelaine opperden dat de uitbetaling van de verplichte ziekteverzekering maar beter naar het Riziv kan verhuizen. “Wij pleiten voor de afschaffing van de ziekenfondsen als publieke uitbetaler. Ik hoop dat de geesten kunnen rijpen”, aldus Gijbels.
Vandenbroucke haalde daarop fors uit. “De wetgeving legt de ziekenfondsen zekere reserves op om de solidariteit te ondersteunen, en dat is volstrekt normaal. (..) Er is zoiets als een regeerakkoord en ik heb hier dingen horen zeggen die daar niet instaan. Die gaan dus gewoon niét gebeuren”, klonk het.
In het bijzonder de MR kreeg een veeg uit de pan. “Een gegeven woord is een gegeven woord, en dat gaat over alle dossiers. Ik hoop dat de MR een partij is die zich aan zijn woord houdt.” MR-Kamerlid Mathieu Michel sloot zich eerder op de dag nog aan bij juridisch verzet tegen een nieuwe wet die de strijd tegen fiscale fraude efficiënter moet maken met behulp van datamining. Zijn partij keurde die wet wel goed binnen de regering en in het parlement.
“Winst vloeit niet terug naar zorg”
Intussen heeft ook het Vlaams Artsensyndicaat de hoge winstmarges van de ziekenfondsen bekritiseerd. “De aanzienlijke winsten vloeien niet terug naar de zorg”, klinkt het in een reactie. “Het syndicaat vraagt daarom aan de politiek om “de machtsconcentratie open te breken” en de zorg opnieuw te organiseren rond de noden van patiënten en zorgverleners.
De Vlaamse regering staat op het punt een akkoord te sluiten over het verruimd inkomensbegrip. Daarbij worden voortaan niet alleen lonen, maar ook andere inkomsten zoals dividenden meegeteld voor subsidies en premies. “Het is essentieel dat sociale steun terechtkomt bij wie ze echt nodig heeft”, zei viceminister-president Melissa Depraere zondag in ‘VTM NIEUWS’.
Een duidelijk voorbeeld is de aanvraag van een studiebeurs. “Ik zie vaak alleenstaande ouders met studerende kinderen die niet in aanmerking komen, terwijl kinderen uit welgestelde gezinnen, zoals die van een notaris of chirurg, wél steun krijgen”, aldus Depraetere. Dit komt doordat het huidige systeem enkel naar het loon kijkt, zonder andere inkomsten mee te nemen. “Zo ontstaan achterpoortjes die misbruik mogelijk maken. Het is hoog tijd om die achterpoortjes te sluiten”, benadrukt de minister.
Met het verruimd inkomensbegrip zal de Vlaamse regering voortaan ook dividenden en andere bronnen van inkomsten meewegen. “Het gaat om mensen die zichzelf een laag loon uitkeren, maar via dividenden extra geld genereren. Hun werkelijke inkomen is veel ruimer dan wat ze officieel aangeven. Het is niet meer dan eerlijk dat dit wordt meegenomen, want veel gezinnen hebben enkel hun arbeidsloon en betalen soms hogere tarieven voor bijvoorbeeld kinderopvang dan gezinnen waarvan dividenden niet worden meegeteld,” legt Depraetere uit.
De minister benadrukt dat de hervorming geen nadelige gevolgen zal hebben voor mensen met enkel een loon en een spaarrekening. “We willen sparen juist blijven stimuleren”, stelt zij. Ook bezittingen of eigendommen spelen geen rol in de nieuwe regeling.
Vakbonden staken lukraak zonder aan de gevolgen te denken, lobbyen alleen voor eigen belang, ijveren voor een minderheid van de bevolking en zijn een last voor de economie. Werkelijk? Wij nemen de proef op de som.
Tijdens stakingsacties zoals nu op 24-25-26 november 2025 duiken steevast hardnekkige mythes op in mainstream en sociale media. Op de lange lijst van mediamythes zijn dit de acht koplopers.
De eerste de beste gelegenheid
Mythe 1: vakbonden staken bij de eerste de beste gelegenheid, met overdreven en onrealistische eisen, zonder overleg, zonder aan de gevolgen te denken.
Geen enkel vakbond neemt zomaar een beslissing om te staken. Stakingen zijn duur voor de vakbonden. Gemiddeld betalen zij hun stakende leden 40 euro per dag (voor een voltijdse baan). Het exacte bedrag verschilt per vakbond en per sector. Dit bedrag kan oplopen bij langdurige stakingen. Staken betekent dus aanzienlijk loonverlies voor de stakers en een financiële aderlating voor de vakbonden.
Vakbonden beslissen pas tot staken wanneer alle andere opties door werkgever of regering worden geweigerd, geblokkeerd of op de lange baan geschoven. Staken is een ultieme keuze nadat talrijke inspanningen voor het bereiken van een sociaal akkoord zijn mislukt – zoals nu met deze federale regering.
De beslissing tot staking wordt door elke vakbond met de achterban overlegd en goedgekeurd. Ze spreken altijd af met de werkgevers hoe de minimumdienst bij hulpdiensten en zorgsector verzekerd blijft, zodat niemand in gevaar komt en kwetsbare personen geen risico’s lopen.
‘Lobbygroepen’
Mythe 2: vakbonden zijn ‘lobbygroepen’ voor het enge eigenbelang van hun leden.
Elk sociaal recht dat wordt verworven geldt altijd voor alle werkende mensen. Vakbonden ijveren dus ook voor de rechten van wie geen lid is van een vakbond (of voor wie lid is van een andere vakbond).
Die voor iedereen verkregen arbeidsvoorwaarden, veiligheid, comfort, rusttijden zijn geen dure privileges. Zij verhogen de efficiëntie en de productiviteit. Ze zijn essentieel om kwaliteitsvolle dienstverlening te garanderen. Openbare diensten en privébedrijven functioneren beter wanneer werknemers in veilige en zekere omstandigheden hun taken kunnen vervullen.
Vakbonden doen veel meer dan ijveren voor de rechten van werkende en werkzoekende mensen. Zij voeren campagne rond maatschappelijke thema’s als antiracisme, gelijk loon voor gelijk werk. Ze zijn solidair met de internationale strijd voor rechtvaardigheid, zoals het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk.
Vakbonden zijn ouderwets
Mythe 3: vakbonden zijn passé en staan voor een krimpende minderheid van de werkende bevolking.
De vakbonden vernieuwen zichzelf voortdurend. Vakbondssectoren groeien omdat ze nieuwe groepen aanspreken. Nieuwe delen van de wereld industrialiseren en werknemers strijden er voor hun rechten. Zij vinden daarvoor inspiratie bij de resultaten van vakbonden in andere landen.
Wereldwijd daalt het vakbondslidmaatschap de voorbije veertig jaar, niet toevallig sinds het neoliberalisme is doorgebroken als de leidraad voor regeringen. Autoritaire regimes voeren harde repressie tegen vakbondsleiders, maar de voorbije veertig jaar werd vakbondsactiviteit ook in democratische landen aan banden gelegd met neoliberale maatregelen.
In de VS neemt het aantal deelstaten toe waar vakbondsactiviteit wettelijk verboden is. In Groot-Brittannië hebben opeenvolgende Conservatieve en Labourregeringen de mogelijkheid tot sociale actie wettelijk sterk ingeperkt.
Wat de huidige stakingen aantonen is dat de sociale strijd allesbehalve passé is, nu vele ooit door harde strijd verworven rechten worden aangevallen. Als de syndicalisatiegraad afneemt is dat een gevolg van de harde maatregelen tegen vakbonden.
Last voor de economie
Mythe 4: vakbonden zijn een last voor de economie.
Dit is de hardnekkigste mythe over vakbonden – en over stakingen – in deze lijst. Vakbonden dragen door hun dagelijkse activiteit echter bij aan de economie. Dat doen ze onder andere door hun permanente aanwezigheid in bedrijven en diensten, door bemiddeling bij conflicten op de werkvloer en het suggereren van maatregelen voor de verbetering van de veiligheid waardoor het aantal arbeidsongevallen vermindert.
Door dagelijks contact met de collega’s op de werkvloer kunnen vakbonden preventief optreden en veel conflicten voorkomen. Een betere werksfeer met duidelijke afspraken leidt tot minder arbeidsgerelateerde ziekten. Praktijkopleidingen op het werk verhogen de productiviteit van de werknemers.
Er werden in België nog nooit degelijke onderzoeken gedaan naar de economische meeropbrengst van vakbonden. In Groot-Brittannië werd dat wel gedaan in 2010. De Conservatieve regering onder leiding van David Cameron wilde de nefaste invloed van vakbonden aantonen die met stakingen de Britse arbeider zijn recht op werken zou ontzeggen.
Die studie schatte de meeropbrengst door de gestegen productiviteit dankzij de vakbonden op 13,95 miljard euro per jaar dankzij onder andere de verbeterde moraal en het engagement van de werknemers. Dat was niet het resultaat dat de Britse regering had verwacht. Deze studie werd na publicatie verticaal geklasseerd.
Talrijke onderzoeken tonen aan dat vakbondsonderhandelingen de economische stabiliteit vergroten en economische groei creëren, door ongelijkheden in te perken en de koopkracht van de werkende bevolking te verbeteren.
IMF-studies tonen een rechtstreeks verband aan tussen de afname van de syndicalisatiegraad en de toename van de rijkdom van de top-tienpercent. Vakbonden zorgen voor economische stabiliteit door billijke herverdeling van de economische opbrengsten die door de werkende mensen werden gecreëerd.
De OESO, een samenwerkingsverband van de rijke landen, zegt dat sociaal overleg zorgt voor meer jobs, betere arbeidskwaliteit en een inclusievere arbeidsmarkt voor vrouwen en minderheden.
Enkel de openbare sector
Mythe 5: vakbonden zijn bijna uitsluitend met de openbare sector bezig, omdat daar de meeste van hun leden werken.
De geschiedenis van de sociale strijd toont dat meer sociale rechtvaardigheid in de openbare sector altijd heeft geleid tot sociale verbetering in de privésector.
Deze regering beweert dat vakbonden onfair zijn tegenover werknemers in de privésector. Maar betere arbeidsvoorwaarden in de openbare sector kwamen er net door vakbondsstrijd en wettelijke bescherming. Die voortrekkersrol heeft ook in de privésector sociale rechten afgedwongen: arbeidscontracten met loonafspraken, duidelijke arbeidsvoorwaarden, vakantiedagen en ziekteverlof.
Vakbonden moeten enorme uitdagingen aangaan om te organiseren en te rekruteren in de privésector vanwege de andere aard van de werkgelegenheid daar. Toch zijn miljoenen werknemers in de privésector lid van een vakbond – en vele anderen die geen lid zijn, maar dat wel zouden willen.
Vakbonden willen de lat gelijk leggen tussen privé en openbaar naar omhoog, niet naar omlaag.
Vol met witte mannen
Mythe 6: vakbonden zijn wit, mannelijk en oubollig.
Dat vakbonden historisch grotendeels mannelijke bastions waren klopt zeker. Vooral na de Tweede Wereldoorlog is de tewerkstellingsgraad van vrouwen fel toegenomen, dus ook het lidmaatschap van vrouwen in de arbeidersbewegingen. Het waren uiteraard ook witte bastions.
Sinds de sociale bewegingen in de jaren 1970 de begrippen ongelijkheid en racisme op de agenda zetten, hebben vakbonden voortdurend gevochten tegen ongelijkheden, voor grotere participatie van vrouwen, mensen van kleur en etnische minderheden, mensen met een handicap en jongeren.
Talrijke hoge vakbondsfuncties worden in 2025 door vrouwen en mensen van kleur ingenomen. Het heeft tijd en strijd gekost en er is nog heel wat werk te doen, maar vakbonden scoren hoger dat de meeste andere instellingen op gebied van diversiteit en gelijkheid – beter dan bijvoorbeeld ondernemingsraden van bedrijven of politieke partijen.
Macht en democratie
Mythe 7: vakbonden worden ondemocratisch bestuurd door machtige ‘baronnen’ die hun leden bevelen om te staken.
Democratische vertegenwoordiging op de werkplaats is de essentie van vakbonden. Het recht om een vakbond op te richten of erbij aan te sluiten, wordt internationaal erkend als een fundamenteel principe van democratische maatschappijen, zoals het vermeld staat in Artikel 23 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
Vakbonden hebben een actieve rol gespeeld in de democratisering van landen als Zuid-Afrika, Polen en Spanje. Vakbonden verspreiden een cultuur van democratie. Hoge niveaus van vakbondslidmaatschap gaan gepaard met hogere democratische participatie en hogere deelname van burgers aan verkiezingen.
Alle vakbondsleiders worden democratisch verkozen door de leden. Het beleid wordt gevormd door democratische structuren, zoals jaarlijkse of meerjaarlijkse conferenties van de afgevaardigden.
Net zoals met elke andere democratische instellingen kennen vakbonden hun gebreken, maar er is altijd bereidheid tot verbetering. In weinig organisaties zijn de leiders zo aansprakelijk en aanspreekbaar als in de vakbonden.
Ze organiseren om de vier jaar sociale verkiezingen, waarbij zij een mate van democratische transparantie tonen die geen enkele andere organisatie van het maatschappelijk middenveld haalt. Alle werknemers in een bedrijf hebben stemrecht in de sociale verkiezingen, ook niet-vakbondsleden.
Onpopulair
Mythe 8: vakbonden zijn niet populair.
De manier waarop de vakbonden in de media worden voorgesteld, geeft de indruk dat ze algemeen geminacht worden. De Belgische syndicalisatiegraad is de voorbije twintig jaar licht gedaald maar is nog altijd zeer hoog.
Iets meer dan de helft van de werkende en werkzoekende Belgen is lid van een vakbond, zowel in de privé- als in de openbare sector. Dat zijn allesbehalve impopulaire cijfers.
Zoals hierboven al vermeld is die daling niet te wijten aan vermindering van populariteit maar aan de veranderende arbeidsmarkt. Steeds meer bedrijven maken lidmaatschap een nutteloos aanvoelend engagement. Bovendien is syndicaal actief zijn in een privébedrijf veel riskanter dan in de openbare sector, waar de wettelijke bescherming van verkozen vakbondsafgevaardigden wel nog gerespecteerd wordt.
De afwezigheid van vakbondsmilitanten in bedrijven heeft een negatieve impact op de bereidheid om lid te worden, laat staan om actief en openbaar te militeren. Dat geldt in heel de privésector, maar vooral in de kleinere bedrijven en nog het meest bij zelfstandigen.
De syndicalisatiegraad neemt niet af omdat vakbonden niet populair zouden zijn, maar omdat ze de voorbije veertig jaar steeds harder worden aangepakt. In absolute cijfers neemt wereldwijd het aantal vakbondsleden wel toe, maar die stijging is kleiner dan die van de totale werkende bevolking. Vakbonden zijn echter nog altijd de grootste organisaties van het maatschappelijk middenveld.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
