Op het congres van Vooruit moest Conner Rousseau zwaar uithalen naar N-VA om het Vlaams regeerakkoord te kunnen framen als iets waarmee erger vermeden werd. Hij beweerde veel van de “lelijke ideeën” van N-VA te hebben gestopt en tegelijk middelen afgedwongen te hebben voor welzijn en openbaar vervoer. Een nadere blik toont enkele vage sociale beloften, maar vooral veel rechts en verdelend venijn dat wel concreet is.
Sancties voor de ‘have-nots’, “zuurstof voor de markt” om hun winsten veilig te stellen
Het sanctionerende gehalte in dit Vlaamse regeerakkoord is opvallend. Het doet wat denken aan een keizer-koster-mentaliteit waarbij voor van alles en nog wat regels worden opgelegd. Tenminste voor wie niet als volwaardig wordt beschouwd: werklozen, vluchtelingen, sociaal huurders, anderstaligen … Daarbij wordt de toegang tot sociale rechten meer voorwaardelijk, individueler en in het bijzonder gelinkt aan taaleisen. Taalnationalisme als uitsluitingsmechanisme dus!
Het regeerakkoord pleit voor een “aanklampende bemiddeling en controle” van werklozen met snellere controles en sanctioneringen. Er moet sneller gestart worden met opleidingen. De rol van de VDAB daarin wordt beperkt tot de “regie” van het traject. “Enkel waar er geen privé of semipubliek opleidingsaanbod is, kan de VDAB dat zelf voorzien.” De private opleidingssector staat mooie tijden te wachten! Opvolging van werklozen kan ook meer op het lokale niveau gebeuren, waarbij de verplichte gemeenschapsdienst wordt uitgebreid onder de nieuwe naam van “samenlevingsjobs.” Het gaat om verplichte tewerkstelling na een jaar werkloosheid in taken voor lokale besturen, vzw’s en scholen aan 4,5 euro per uur bovenop de werkloosheidsuitkering. Waarom zouden lokale besturen nog personeel aan goede voorwaarden en lonen aanwerven als ze beroep kunnen doen op goedkoop dwangpersoneel? Het idee dat deze werkervaring een opstap is naar een reguliere job wordt op die manier ondermijnd.
Gezien het federale voorstel om de werkloosheidsuitkering in de tijd te beperken, wil de nieuwe Vlaamse regering meer inzetten op arbeidsbemiddeling van leefloongerechtigden. In aansluiting op het federale voorstel van een jacht op langdurig zieken krijgt de VDAB de verplichting om 12.000 terug-naar-werktrajecten per jaar te realiseren, wat tegen 2029 moet toenemen tot 20.000. Het uitgangspunt is niet dat er minder langdurig zieken zullen zijn. Dat zou ook vreemd zijn met een beleid dat geen antwoorden biedt op de redenen waarom mensen ziek uitvallen.
Anderstaligen moeten van deze Vlaamse regering eveneens een tandje bijsteken. Anderstalige nieuwkomers met schoolgaande kinderen moeten aantonen dat ze een inspanning doen om Nederlands te leren. Zonder bewijs van deelname aan een cursus door minstens één ouder verliezen ze de schoolbonus. Dit is het eerste punt rond onderwijs in het akkoord. Pas erna wordt ingegaan op de positie van leerkrachten. Dit gebeurt in erg vage bewoordingen zoals het “opwaarderen van de maatschappelijke status van het beroep.” Allemaal goed en wel, maar om dat te doen is er geld nodig. Een massaal plan van publieke investeringen in opleiding, infrastructuur en voldoende personeel is niet te vinden in het regeerakkoord. Zo wordt rond de infrastructuur enkel gezegd dat het “investeringsritme aangehouden wordt.” Lees: er komen geen extra middelen. De noodzakelijke massale investeringen waar het onderwijspersoneel eerder dit jaar voor betoogde, komen er niet. In plaats van meer middelen voor het hoger onderwijs, wil de Vlaamse regering het aantal studenten beperken met verplichte starttoetsen. De sancties zijn concreet, de beloften vaag. Het is een rode draad in het regeerakkoord. Als de scholen via het CLB het lokale sociaal beleid kunnen contacteren als “ouders moeite hebben om hun verantwoordelijkheid op te nemen,” doet dit vermoeden dat het eerder gericht zal zijn op sancties dan op het aanbieden van hulp. In een op sancties gericht beleid zijn er op alle niveaus kleine politieagenten nodig.
Het opleggen van regeltjes wordt verder aangevuld met het optrekken van het verplichte taalniveau voor sociaal huurders of nog de aanzet tot een breder hoofddoekenverbod bij de Vlaamse overheid onder het mom dat elk contact “als neutraal” moet ervaren worden. Het opleggen van regels gebeurt natuurlijk niet overal. De mogelijkheden van bezwaar tegen vergunningen wil de regering inperken. De actiegroep Climaxi stelt vast: “De combinatie van weinig klimaatinvesteringen en een minder democratische wetgeving is zowel voor lokale dossiers als voor het internationale klimaat nefast.”
De winstbelangen staan centraal in het regeerakkoord en er wordt gepleit voor een KMO-vriendelijk beleid. Tegelijk wil de Vlaamse regering bedrijfssubsidies onder de loep nemen omdat deze een “rem kunnen zijn op ‘creatieve destructie’.” Ook bij het verdedigen van de winstmachines en het doorsluizen van publieke middelen daartoe, wordt de controle dus overgelaten aan de ‘vrije markt’. Het is een indicatie dat publieke investeringen geen sociaal doeleinde hebben, maar gericht worden op de belangen van de grote bedrijven. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de extra investeringen in openbare werken.
Wat met de sociale beloften?
De extra investeringen in welzijn zijn een trofee van CD&V en Vooruit. Er komen (voorwaardelijk) 10.000 plaatsen bij in de kinderopvang. Dat is minder dan nodig, maar een noodzakelijke stap vooruit. Voor de Vlaamse regering gaat het niet enkel om een sociale dienst, maar ook om een “belangrijk instrument om de combinatie tussen werk en privé ook praktisch werkbaar te maken.” Rond werkbaar werk wordt voor de rest amper iets concreet gezegd in het akkoord. Omdat de maatregel rond kinderopvang vooral daarop gericht is, wordt ook de voorrang voor werkenden bevestigd.
De daling van de registratierechten voor de aankoop van een eerste eigen woning van 3 naar 2%, wordt voorgesteld als een maatregel om wonen meer betaalbaar te maken. De Wever had het echter meteen ook over “een stukje zuurstof voor de markt” omdat er “veel te weinig wordt gebouwd in Vlaanderen.” De connecties met de private projectontwikkelaars beperken zich duidelijk niet tot het lokale niveau. Het regeerakkoord stelt: “Als overheid faciliteren we de gezonde werking van de vastgoedmarkt en sturen we gericht bij waar nodig.” De noodzaak van een drastische uitbreiding van het aanbod van sociale huisvesting werd daarbij niet opgemerkt.
Als sociale maatregelen passen in de winstbelangen, zijn ze concreter in het regeerakkoord. Andere voorstellen blijven wel erg vaag. De belofte van Vooruit om alle schoolkinderen een gezonde maaltijd op school aan te bieden, is bijvoorbeeld sterk afgezwakt: “Als basisscholen en het betrokken lokale sociale beleid in collectieve ondersteuning willen voorzien rond gezonde maaltijden op school, kunnen ze een beroep doen op Vlaamse cofinanciering.”
Het gedeeltelijk herstel van de indexering van het groeipakket (de kinderbijslag) komt op een ogenblik dat de inflatie weer lager is, waardoor er voorlopig niets verandert. De sociale toeslag voor ouders met laag inkomen wordt niet geïndexeerd. En over het inhalen van het voorheen geleden verlies door de onvolledige indexering de afgelopen jaren, een verlies van 1 miljard euro, wordt uiteraard niets gezegd. CD&V mocht een trofee binnenhalen, maar het mocht niets kosten.
Rond het openbaar vervoer wordt in vage termen gesproken over uitbreiding van het aanbod. Inzake de noodzakelijke middelen wordt enkel gesteld dat de “investeringstoezeggingen uit het openbaredienstencontract met De Lijn nagekomen” worden. Meer middelen voor onderhoud en vervanging hebben als doel om “onze infrastructuur op peil te houden.” Tegelijk wordt de deur geopend voor fors duurdere tarieven. Met Annick De Ridder (N-VA) als nieuwe minister van Mobiliteit, is het duidelijk dat dienstverlening geen prioriteit zal zijn. De Ridder is een gekende en rabiate tegenstander van het openbaar vervoer. Twintig jaar geleden, toen ze nog liberaal parlementslid was, klaagde ze steen en been over de zogenaamd vele “lege bussen” die rondreden. Dat belooft dus weinig goeds.
De verlaging van successierechten kan overkomen als sociaal, aangezien steeds meer mensen voor hun oudere dag afhankelijk zijn van middelen die ze erven van hun ouders. Het is frustrerend dat daar een groot deel van verdwijnt via successierechten. De grootste bedragen van erfenissen zijn echter niet bij de werkende klasse te zoeken. De superrijken organiseren hun erfenissen veel efficiënter en hebben tal van achterpoortjes om op de veel grotere bedragen minder te moeten betalen. Dit versterkt en vergroot de ongelijkheid in de samenleving, erfenissen zijn voor superrijken doorgaans de belangrijkste bron van hun rijkdom. Het verlagen van successierechten zou volgens het regeerakkoord in eerste instantie gericht zijn op kleine en middelgrote erfenissen. Concreet is het nog niet en er wordt niets gezegd over hoe achterpoortjes voor de allerrijksten aangepakt worden. Dient een eventuele verlaging van onze erfbelasting als middel om het niet over de enorme ongelijkheidsmachine van het erfrecht tout court te moeten hebben?
De afschaffing van de jobbonus voor lage lonen treft 1 miljoen rechthebbenden op 2,5 miljoen werkenden. Die jobbonus was een paradepaardje van Open VLD en moest daarom verdwijnen. Met deze bonus werd het loon van werkenden aangevuld, zodat de werkgevers dat niet moesten doen. De bijpassing verdwijnt op termijn, enige druk op de werkgevers om zelf degelijke lonen te betalen is er niet.
Over de dienstencheques zou er naast het regeerakkoord een informeel akkoord zijn om de prijs te verhogen en de fiscale aftrek af te schaffen. Dit maakt dienstencheques duurder. Slechts een beperkt deel hiervan zou gaan naar het loon van het personeel in de sector, dat nochtans al lang actie voert voor echte loonsverhogingen.
Sterke oppositie nodig tegen zwakke regering
De onderhandelingen verliepen stroef, op het einde moest De Wever erbij gehaald worden om de laatste plooien glad te strijken. Er waren lekken over bitsige confrontaties, ook tussen N-VA’ers onderling (Demir versus Weyts en Demir versus De Ridder, waarbij De Wever moest tussenkomen). ‘Sterke Jan’ Jambon is al lang gelost, niet enkel omdat Conner Rousseau daarop aandrong. Enkele N-VA-sterkhouders van de vorige Vlaamse regering deden het niet goed inzake voorkeurstemmen op 9 juni. Het verlies van N-VA bij de Vlaamse verkiezingen (opnieuw een daling met 4 zetels nadat er in 2019 ook al 8 zetels verloren gingen), maakt dat Vooruit en CD&V relatief meer gewicht hebben. Om zijn congres mee te krijgen, haalde Conner Rousseau zwaar uit naar N-VA. Tijdens de onderhandelingen aarzelde Sammy Mahdi (CD&V) niet om naar de media te stappen met zijn eisen. Zelfs indien het alsnog gelukt is om voor de gemeenteraadsverkiezingen te landen, is de kans klein dat dit een stabiele en samenhangende regering wordt.
Bovendien is er een context van enorme tekorten en crisis op de terreinen waarvoor de Vlaamse regering bevoegd is. In De Standaard stelt Marc Reynebeau: “Onderfinanciering heeft al tal van Vlaamse kroonjuwelen, van onderwijs via zorg en sociale huisvesting tot openbaar vervoer, tot probleemgevallen gemaakt.” De PVDA merkt terecht op: “We zitten in een wooncrisis, het openbaar vervoer faalt en de tekorten in de zorg en het onderwijs zijn groot. Maar ondanks lange onderhandelingen leggen de N-VA, CD&V en Vooruit amper oplossingen op tafel. Wel komen ze met vage beloftes, zonder uit te doeken te doen waar ze gaan besparen.”
Het ABVV zegt tevreden te zijn met de aangekondigde investeringen in zorg, kinderbijslag, openbaar vervoer en onderwijs, maar stelt zich “ook nog veel vragen” omdat “de budgetten en de concrete uitwerking vaag blijven.” Bij het ACV wordt gelijkaardig gereageerd, met de waarschuwing dat “de commercialisering van de zorg geen duidelijke halt wordt toegeroepen.” BBTK Social Profit verklaart “voorzichtig optimistisch” te zijn over zorg en welzijn. “Er wordt een ongezien grote investering in de Vlaamse social profit aangekondigd,” aldus BBTK, dat echter ook moet erkennen dat er nog geen exacte cijfers beschikbaar zijn. Over de asociale aanvallen in het regeerakkoord blijft het ondertussen veel te stil in de vakbondsreacties.
De PVDA merkt op: “Wij gaan er de komende vijf jaar alles aan doen om de nodige investeringen in huisvesting, zorg, openbaar vervoer en het onderwijs af te dwingen.” Dat is een goede opstelling, die we best concretiseren met plannen inzake strijd. De uitdagingen zijn enorm, de tekorten blijven oplopen en deze regering zal die verder vergroten. Het regeerakkoord maakt duidelijk dat de deelnemende partijen ervan uitgaan dat de Arizona-regering op federaal niveau er komt. Dat betekent extra aanvallen op de werkende klasse en al wie het moeilijk heeft. De oppositie hiertegen mag niet beperkt worden tot sterke uitspraken, we moeten ons organiseren op elke werkplek en in elke buurt om doorheen strijd eisen rond onze noden te formuleren en te populariseren. Zo kunnen we een krachtsverhouding opbouwen waarmee we kunnen winnen. Als we dat niet doen, laten we ruimte aan allerhande valse profeten – van marketingboys tot extreemrechts vergif – die door verdeeldheid te zaaien de werkende klasse verzwakken.
De verkiezingen van 9 juni leverden een verrassende overwinning van de MR langs Franstalige kant op. Een regering van de ‘overwinnaars’ vormen, leek een kwestie van weken. MR en Les Engagés vormden meteen een Franstalige regering. De Wever werd al gauw federaal informateur om een Arizona-coalitie te vormen met N-VA, Vooruit en CD&V langs Nederlandstalige kant. Bijna drie maanden later blijft er weinig over van het optimisme.
9 miljard cadeau aan bedrijven, 14 miljard besparen op werklozen, vluchtelingen en werkenden
De nota van De Wever wil de bedrijven 9 miljard euro lastenverlagingen cadeau doen op kosten van de gemeenschap en de sociale zekerheid. Een deel van die middelen zou gecompenseerd worden door andere taksen, onder meer op consumptie. Kortom, een transfer van de werkenden en hun gezinnen naar de aandeelhouders. Dit alles met de instemming van Conner Rousseau en Vooruit!
Om te besparen kijken de Arizona-partijen naar de pensioenen (2 miljard), werklozen (1,7 miljard), gepruts aan de index en dus aan onze lonen (600 miljoen), langdurig zieken (362 miljoen), overheidspersoneel (1,8 miljard), vluchtelingen (1,5 miljard), de welvaartsenveloppe van uitkeringsgerechtigden (1,4 miljard), in de zorg wordt nog eens 300 miljoen gezocht … En dat is pas het begin: bovenop de 14 miljard euro geplande besparingen is er sprake van nog eens 19,6 miljard euro die de komende jaren gezocht wordt.
Een miniem deel van de compensaties voor de lastenverlagingen wou De Wever bij de rijksten zoeken, onder meer in de vorm van een beperkte meerwaardebelasting op aandelen die in het ultieme voorstel nog amper 120 miljoen euro zou opleveren. Zelfs dat is onmogelijk voor de MR, die verklaarde dat het de verkiezingen niet gewonnen had om “miljarden nieuwe belastingen in te voeren.” Een deel van het patronaat moedigt Bouchez aan. Het wil nog meer dan de reeds beloofde 9 miljard euro, en het wil geen cent betalen voor dat cadeau! Andere bazen likkebaarden al danig bij wat nu op tafel ligt, dat ze het meteen willen grijpen. Zo riep Unizo op om meteen verder te onderhandelen, omdat wat op tafel ligt “veelbelovend” is.
Zelfs geen schijn van evenwichtigheid
De schijn van evenwichtigheid dat ‘iedereen’ een duit in het zakje moet doen, is voor de MR niet nodig. ‘Daarvoor hebben we de verkiezingen niet gewonnen’, luidt het. Het plaatst de N-VA van De Wever in een moeilijke positie. Ten gronde is de N-VA het eens met Bouchez, maar tegelijk is er het besef dat een horrorbeleid voor de werkende klasse zal leiden tot sociale onrust en ongenoegen die de electorale positie van de N-VA ondermijnen. De afstraffing van de Vlaamse regering, inclusief zijn N-VA-kopstukken, gaf een indicatie op 9 juni.
Die afstraffing van de Vlaamse regering en de rechtse overwinning langs Franstalige kant zorgden voor een beperktere nadruk op het communautaire. Het argument van ‘twee democratieën’ maakte plaats voor dat van een ‘historische kans’. Ondertussen verloopt de Vlaamse regeringsvorming stroef en zijn er donderwolken boven de ‘historische kans’ op federaal niveau. Samen met de omvang van de besparingsoperatie – het bedrag van 28 miljard euro doet onvermijdelijk denken aan het Globaal Plan van Dehaene in de jaren 1990 – is een terugkeer van communautaire spanningen onvermijdelijk.
Antwoord van arbeidersbeweging nodig
Wat plaatsen de arbeidersbeweging en de linkerzijde hiertegenover, en hoe kunnen we dat afdwingen? Ons gewillig laten pluimen is geen optie. De sociale noden zijn groot en we moeten ervoor strijden om die in te vullen. De middelen hiervoor moeten gezocht worden waar ze zitten. Niet bij de werklozen, werkenden of vluchtelingen, maar bij de superrijken en grote aandeelhouders. Offensieve campagnes kunnen solidariteit en sociale thema’s centraal stellen, in plaats van verdeeldheid waarop extreemrechts verder groeit.
Met een kapitalistisch systeem dat op alle vlakken in verval is, moeten we de kwestie van een andere samenleving durven stellen. Links staat sterker als het een omvattende visie heeft over het falen van het kapitalisme en de noodzaak van een socialistische samenleving die niemand achterwege laat en de klimaatuitdagingen aanpakt, een samenleving gebaseerd op de democratische collectivisering van sleutelsectoren van de economie, binnen een kader van rationele en democratische planning van de economie om te voldoen aan sociale behoeften en niet aan de hebzucht van aandeelhouders.
De koning duidt Bart De Wever (N-VA) deze namiddag waarschijnlijk opnieuw aan als federaal formateur. De partijen beslisten gisteravond dat de onderhandelingen een doorstart kunnen maken na de bemiddelingsopdracht van Maxime Prévot (Les Engagés). De befaamde ‘supernota’ zou voorlopig niet meer op tafel liggen.
Na 10 dagen zit de bemiddelingsopdracht van Maxime Prévot (Les Engagés) erop. Hij kreeg de opdracht om te onderzoeken of er nog toekomst zit in een zogenoemde Arizona-coalitie met N-VA, Vooruit, CD&V, MR en Les Engagés.
Gisterenavond kwamen de partijen een laatste keer samen voor Prévot deze namiddag naar de koning moet. De sfeer was “respectvol en goed”, liet CD&V-voorzitter Sammy Mahdi achteraf weten via Instagram.
Hete hangijzers uitstellen
De 5 partijen zien het nog steeds zitten om samen de volgende federale regering te vormen. Dat is de boodschap waarmee Prévot straks naar het Paleis trekt. Hij geeft het stokje hoogstwaarschijnlijk door aan De Wever, die een tweede kans krijgt als formateur.
De partijen bespraken gisterenavond hoe ze de onderhandelingen nieuw leven willen inblazen en een snelle mislukking kunnen vermijden. De zogenoemde supernota verdwijnt voorlopig van tafel. Die grote socio-economische nota vormde de basis voor hervormingen in de belastingen, pensioenen en de arbeidsmarkt. Het uitblijven van een akkoord deed de onderhandelingen vastlopen enkele weken geleden.
De partijen willen daarom nu eerst focussen op onderwerpen die minder gevoelig liggen. Het gaat bijvoorbeeld om defensie, veiligheid, migratie en energie. Onderhandelingen daarover moeten het vertrouwen tussen de partijen verder herstellen en versterken. Alleen dan lijkt er een mogelijkheid om zich opnieuw aan de supernota – of wat daar nog van over zal blijven – te wagen.
Niet voor lokale verkiezingen
Het lijkt uitgesloten dat de partijen zich daar nog voor de lokale verkiezingen van 13 oktober aan wagen. De komende 6 weken ligt de focus van onderhandelaars als De Wever, Conner Rousseau (Vooruit) en Georges-Louis Bouchez (MR) op het veiligstellen of binnenhalen van de burgemeesterssjerp in hun thuisstad.
Maandag trekt bemiddelaar Maxime Prévot (Les Engagés) naar de koning. De kans is reëel dat hij extra tijd krijgt. Meerdere Arizona-partijen willen de controversiële socio-economische nota van ex-formateur Bart De Wever (N-VA) op de lange baan schuiven.
De supernota van Bart De Wever gaat de koelkast in. Dat is althans wat meerdere partijen binnen de onderhandelende Arizona-coalitie van N-VA, Vooruit, CD&V, MR en Les Engagés wensen.
Die ingreep moet voor rust in de tent zorgen. De socio-economische nota, met daarin voorstellen over fiscaliteit, arbeidsmarkt en pensioenen, leidde ruim een week geleden tot een crisis. Toenmalig formateur De Wever bood zijn ontslag aan bij de koning, en Georges-Louis Bouchez (MR) stak zijn frustratie over die beslissing – en over de nota – niet onder stoelen of banken.
Daarna ging het van kwaad naar erger. Een lek van de cijfertabel achter de supernota deed de pudding helemaal in elkaar zakken. Iedereen kon nu meekijken naar de netto lastenverlaging van 3 miljard euro, maar ook, bijvoorbeeld, naar de halvering van het budget voor ontwikkelingssamenwerking.
Vooruit, de meest linkse partij binnen Arizona, kreeg het lastig na aanvallen van de socialistische vakbond ABVV en zusterpartij PS. Kort daarop kondigde PS-voorzitter Paul Magnette aan niet langer de sjerp van Charleroi te wensen – die kans komt nu zijn vertrouweling Thomas Dermine toe. Magnette wil zich smijten in de Kamer, als oppositieleider tegen een volgende regering.
Koning Filip stuurde Maxime Prévot het veld in als bemiddelaar. De opdracht was duidelijk: er moest niet naar een nieuwe mogelijke coalitie gezocht worden – er zijn nochtans andere meerderheden mogelijk. Wel moest Prévot ‘de standpunten van de verschillende partijen dichter bij elkaar brengen zodat de onderhandelingen zo snel mogelijk kunnen worden hervat’.
Bartje premier
De afgelopen dagen organiseerde Prévot verschillende bilaterale gesprekken én een plenaire vergadering met alle partijvoorzitters. Al draaide die bijeenkomst vooral rond de benoeming van de nieuwe Europese commisaris, een voorrecht dat uiteindelijk in de schoot van de MR belandde. Zondagavond is er opnieuw een onderonsje.
Gedurende de week en het weekend toonden verschillende partijen zich van hun beste kant. In meerdere kranteninterviews verbond Georges-Louis Bouchez zijn lot aan dat van de N-VA. De MR zal niet in een regering stappen zonder de Vlaams-nationalisten, en De Wever blijft zijn geliefkoosde kandidaat-premier, aldus GLB.
In De Zevende Dag waarschuwde CD&V-kopstuk Vincent Van Peteghem zondagochtend voor een ‘verlaging van het algemene ambitieniveau’. De christendemocraat wil niet alleen dat Arizona overleeft, maar ook grondig hervormt. ‘Ik kan niet aanvaarden dat we de ambities gaan achteruit stellen.’ Als dat toch zou gebeuren, dreigt Arizona in ‘de situatie van Vivaldi’ te belanden, aldus Van Peteghem.
MR aast op grote steden
Met het doorschuiven van de moeilijkste knelpunten zou de federale regeringsvorming sterk beginnen te lijken op de Vlaamse, die hetzelfde principe hanteert. De vraag is hoelang de nota in de koelkast verdwijnt. Het geloof in een nieuwe regering vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober is klein. Al was het maar omdat de gedachten van kandidaat-burgemeesters De Wever (Antwerpen), Vooruit-voorzitter Conner Rousseau (Sint-Niklaas) en Prévot (Namen) afdwalen naar het lokale niveau.
Zondag tekende Bouchez, kandidaat in Bergen, present bij de aftrap van de MR-campagne. ‘We moeten het werk afmaken’, zei de Waal. ‘We moeten de controle nemen in de grote steden van Wallonië en Brussel en mee aan de macht komen op plaatsen waar we nog niet in het bestuur zaten.’ Hoeveel mentale ruimte en compromisbereidheid hebben de partijvoorzitters over voor de federale onderhandelingen?
Bovendien is het onzeker in welke mate de onderhandelaars kunnen ‘doorpakken’ tijdens de – op het eerste gezicht eenvoudige – onderhandelingen over minder grote beleidsdomeinen. Zo waren hervormingen op het vlak van asiel en migratie in de cijfertabel van de supernota goed voor een besparing van maar liefst 1,5 miljard euro. Het ene is dus verbonden met het andere.
Heel lang is koninklijk bemiddelaar Maxime Prévot (Les Engagés) niet aan zet geweest. Amper anderhalve week nadat de formatiepoging van Bart De Wever (N-VA) was gekelderd en Prévot de rust moest terugbrengen, gaf hij maandagochtend al zijn opdracht terug aan de koning. Prévot deed er de voorbije dagen alles aan om De Wever zo snel mogelijk opnieuw aan het roer te krijgen als formateur en slaagde daar ook in.
“Op basis van de bevindingen van de bemiddelaar heeft de koning de heer Bart De Wever tot formateur aangesteld met het oog op een spoedige voortzetting van de onderhandelingen tussen de vijf mogelijke partners voor een toekomstige coalitie”, klinkt het in de officiële mededeling van het paleis. De Wever aanvaardde de opdracht na een telefonisch gesprek met de koning en zal verslag uitbrengen op maandag 23 september. Maar het formateurschap komt deze keer voor De Wever ook met een handleiding.
Zondagavond riep Prévot de zogenaamde Arizona-coalitie (N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V) nog een laatste keer samen voor hij naar de koning moest. Na afloop liet CD&V-voorzitter Sammy Mahdi op Instagram alvast weten dat de “sfeer aan tafel respectvol en goed was”. Behalve de N-VA waren alle partijen het er over eens dat De Wever weer aan zet moest komen, maar wel moest loskomen van zijn sociaal-economische supernota die zoveel ophef veroorzaakte.
Bij zijn afscheid als formateur benadrukte De Wever nog dat die nota absoluut de basis moest worden van “een echte herstel- en hervormingsregering”. Maar de N-VA-voorzitter leek zondagavond bij het binnenrijden van de onderhandelingen al te beseffen dat hij zijn eigen methode even zou moeten loslaten. Hij liet symbolisch en nogal opzichtelijk het ‘Lacrimosa’ van Mozart door zijn autoboxen schallen. Wat volgt, is een moeilijke evenwichtsoefening waarbij De Wever heel sterk rekening zal moeten houden met alle gevoeligheden bij de Arizona-partijen.
Een formatie is altijd balanceren op een slappe koord, maar de voorbije dagen bleek al hoe sterk de focus van de onderhandelende partijen nu op de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober ligt. Onder meer MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez stak zondag op het MR-congres zijn grootse lokale ambities niet weg. Het laatste wat de Franstalige liberalen willen, is dat het in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen alsmaar over lastige federale besparingsoperaties zou gaan.
Dat betekent dat de sociaal-economische supernota van De Wever even in de koelkast moet. “We moeten niet alleen naar belastingen kijken, maar ook naar andere hervormingen. Door op één dossier te focussen, gaan we er niet geraken”, gaf Bouchez zondag al aan. Na heel wat linkse kritiek van het ABVV, de PS en de PVDA op de gelekte sociaal-economische voorstellen gaf ook Vooruit al aan dat ze die niet langer als basis kunnen zien. En ook de centrumpartij CD&V en Les Engagés willen nu eerst op andere, minder gevoelige thema’s focussen.
De opdracht voor De Wever is dus om de gesprekken over belastingen, pensioenen en gevoelige arbeidsmarktmaatregelen even uit de weg te gaan. Intussen kan er wel verder onderhandeld worden over thema’s waarbij het misschien iets gemakkelijker is om stappen vooruit te zetten zoals veiligheid, migratie of energie.
Op twee fronten
De Wever krijgt zo eigenlijk de opdracht om de Arizona-coalitie levend houden, maar tegelijk te temporiseren tot na de lokale verkiezingen. Want onvermijdelijk komen de lastige budgettaire gesprekken dan sneller dan verwacht weer terug en komt er dan een nieuwe versie van zijn sociaal-economische supernota. Dat laatste gaf ook Prévot expliciet aan na zijn bezoek aan de koning. Hij benadrukte zelf dat de gelekte nota’s van De Wever “onafgewerkte werkdocumenten” waren en dat het nu aan de formateur is “om de methode en het tijdschema voor de hervatting van de onderhandelingen te bepalen, met als doel een nieuw algemeen evenwicht voor te stellen door middel van een nieuwe supernota, nieuwe begrotingstabellen en diverse nota’s.”
Voor De Wever zelf komt daar nog de moeilijkheid bij dat hij op twee fronten zal moeten strijden. Als formateur moet hij de discretie bewaren om de Arizona-coalitie niet verder uit elkaar te laten drijven. Maar als kandidaat-burgemeester in Antwerpen moet hij tegelijkertijd lokaal juist vol de strijd aangaan met zijn toekomstige federale en Vlaamse coalitiepartners CD&V en vooral Vooruit. Als formateur dreigt hij nu campagne te moeten voeren met de handen op de rug gebonden.
In een poging om Bart De Wever opnieuw in het zadel te krijgen als formateur riep koninklijk bemiddelaar Maxime Prévot de vijf Arizona-partijen zondagavond opnieuw samen. Een nieuwe werkmethode, zonder supernota, moet een nieuw elan brengen. De supernota in deze vorm zal dus niet doorgaan. Maandag moest koninklijk bemiddelaar Maxime Prévot verslag uitbrengen bij de koning, dus riep hij de zogenoemde Arizona-coalitie (N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V) opnieuw samen in een poging om de neuzen weer in dezelfde richting te krijgen én om diezelfde De Wever weer in de formateursstoel te helpen. Eén element speelt daarbij een belangrijke rol: kan en wil de N-VA loskomen van de sociaal-economische supernota? Bij zijn afscheid als formateur benadrukte De Wever nog dat die nota de basis moest worden van “een echte herstel- en hervormingsregering”. Maar anderhalve week later lijkt iedereen even afstand te willen nemen van de nota. Er zal dus een betere nota uit de onderhandelingen moeten komen. Misschien wordt het een meganota, al is het maar om de megawinsten van de grote bedrijven hoger te belasten. Neutr-On blijft ijveren voor een vermogensbelasting voor de superrijken.
De supernota ontleed
De ‘supernota’ van Bart De Wever ontleed
DeWereldMorgen stelt de ‘supernota’ van Bart De Wever volledig ter beschikking van het publiek en geeft een analyse van wat ons de komende periode mogelijk te wachten staat.
Theatervoorstelling verlengd wegens geen succes. Zo kan je de federale regeringsonderhandelingen van de afgelopen weken misschien nog het beste samenvatten.
Met de aankomende gemeenteraadsverkiezingen wil elke partij zich vooral profileren. Terwijl ze in campagnemodus zijn, is het voor hen niet het moment om met een compromis naar buiten te komen.
Waar het theater van de afgelopen weken over ging was daarom vooral de vraag: wie krijgt de schuld? De gevonden oplossing is geniaal in zijn eenvoud: in Vlaanderen steekt men de schuld op George-Louis Bouchez en de MR, in Wallonië op Vooruit of de N-VA.
Wie naar de politiek kijkt als een botsing tussen ego’s zou prima een soap kunnen puren uit de regeringsonderhandelingen. De opdracht van de journalistiek zou er echter niet uit mogen bestaan om wat meeslepend verteld kan worden belangrijk te maken, maar net om wat belangrijk is meeslepend te vertellen.
Dat er een stuk theater bij komt kijken en dat sommige media daar graag veel en lang op focussen, wil niet zeggen dat er geen serieuze onderhandelingen zijn geweest over belangrijke kwesties. Met de gelekte ‘supernota’ van De Wever krijgen we een inkijk in waar die onderhandelingen naar toe aan het gaan waren.
Bij DeWereldMorgen geloven we in het vermogen van onze lezers om zelf te oordelen. Daarom stellen we, in tegenstelling tot andere media, de gelekte nota volledig ter beschikking van het publiek in bijlage. We vinden het belangrijk, omdat wat daar in staat een beeld geeft van wat ons de komende beleidsperiode te wachten kan staan, en dat is niet min.
Dat werkgeversorganisaties enthousiast reageren en aanmanen om de onderhandelingen door te zetten, terwijl de vakbonden spreken van een asociale nota, mag niet verbazen. Terwijl men door onder andere besparingen en verhoging van de btw maar liefst 16 miljard euro wil gaan halen bij de werkende klasse, worden de lonen geblokkeerd en krijgen bedrijven voor vijf miljard aan belastingcadeaus.
Het is daarbij ook veelzeggend dat het repressie-apparaat de enige overheidsdienst is, waarin bijkomende investeringen mogelijk zijn.
33 miljard euro gezocht
Terwijl onze nationale politici bezig zijn zichzelf als held en hun tegenstanders als slechteriken voor te stellen, zijn de belangrijkste beslissingen al lang boven hun hoofd genomen. Als gevolg van de begrotingsnormen waarover de ministers van Financiën van de verschillende lidstaten het vorig jaar eens raakten, staat reeds vast dat ons land de komende regeerperiode maar liefst 27 miljard euro moet besparen.
Zonder dat daar veel maatschappelijk debat over is geweest, heeft men een heruitgave van het besparingsbeleid van na de bankencrisis van 2008 beslist. Opnieuw wil men de kosten die gemaakt zijn om – tijdens de coronacrisis – het bedrijfsleven te redden, afwentelen op de bevolking, door middel van besparingen op publieke diensten en sociale uitgaven.
Terwijl verschillende economen waarschuwen voor de desastreuze gevolgen van zo’n besparingsbeleid, wil men in de zogenaamde supernota van De Wever nóg verder gaan. Ook tegenover de drie miljard euro die men bijkomend wil investeren in het leger, de veiligheidsdiensten en het terugsturen van migranten staan besparingen.
Bovendien wil men een belastingverlaging doorvoeren van maar liefst negen miljard euro. Een slordige drie miljard daarvan zijn voordelen voor ondernemers en investeerders. Zes miljard zijn verlagingen van de belastingen op arbeid, waarvan een kleine twee miljard een verlaging van de patronale bijdragen is.
Daar tegenover staan zes miljard euro aan nieuwe belastinginkomsten. Zo’n anderhalf miljard zou inderdaad bij de vermogens gezocht worden. Daar zou George-Louis Bouchez van de MR zich tegen hebben verzet en dat is breed uitgesmeerd in de media.
Minder aan bod gekomen is dat er ook zo’n twee miljard verhoging van btw en accijnzen was voorzien. Zo zou onder andere de btw op boeken worden verhoogd. Een cynicus zou kunnen denken dat dit wordt beslist om te voorkomen dat mensen inzicht krijgen in de manier waarop ze bestolen worden.
Trekken we de zes miljard euro nieuwe belastinginkomsten af van de negen miljard aan belastingverlagingen, dan blijven we over met een gat van drie miljard euro. Samen met de 27 miljard euro door de Europese Unie opgelegde besparingen en de drie miljard euro bijkomende uitgaven voor leger, veiligheidsdiensten en het terugsturen van migranten, komen we aan een tekort van maar liefst 33 miljard.
Dat is gigantisch. Ter vergelijking: het jaarlijkse budget voor werkloosheidsuitkeringen bedraagt slechts zes miljard euro.
Europese begrotingsnormen: -27 miljard euro
Bijkomende uitgaven: – 3 miljard euro
Leger: 1,5 miljard euro
Veiligheidsdiensten: -0,5 miljard euro
Terugkeer migranten: -0,5 miljard euro
Andere: -0,5 miljard euro
Fiscale hervorming: -3 miljard euro
Belastingverlaging: -9 miljard euro
Verlaging belastingen op arbeid: -6 miljard euro
Ondernemen aanmoedigen: -2 miljard euro
Investeren aanmoedigen: -0,6 miljard euro
Andere: -0,4 miljard euro
Nieuwe belastingen: +6 miljard euro
Vermogen: +1,5 miljard euro
Consumptie: +2 miljard euro
Andere:+2,5 miljard euro
Totaal: -33 miljard euro
Om dat gat te dichten, wil de nieuwe regering maar liefst 14 miljard euro besparen in de sociale zekerheid.
Men denkt anderhalf miljard euro te kunnen halen door de bestrijding van fraude. Hoewel de kosten van de fiscale fraude vele malen groter zijn dan die van de zogenaamde sociale fraude, rekent men op 750 miljoen euro voor elk van beide. Uit het verleden weten we bovendien dat dit vaak miljarden zijn, waarvan in de praktijk niets in huis komt.
Zo wil men voor maar liefst twee miljard euro snoeien in de pensioenen. Een kleine drie miljard euro wil men gaan halen door het beperken van de werkloosheid in de tijd en het sanctioneren van langdurig zieken.
Twee miljard euro wordt gevonden door uitkeringen niet langer te laten stijgen met de toegenomen welvaart. Nog eens twee miljard euro wil men besparen door de werkloosheid te beperken in de tijd.
Opvallend is dat men vooral die groepen met het grootste armoederisico viseert
Door het recht op een leefloon voor erkende vluchtelingen af te nemen en het aantal opvangplaatsen te halveren dacht De Wever nog eens anderhalf miljard euro te vinden. Dat het afnemen van het leefloon voor erkende vluchtelingen een schending is van het non-discriminatiebeginsel, daar lijkt geen enkele onderhandelende partij over te zijn gevallen.
Een kleine twee miljard euro moet worden bespaard op de lonen en werkingsmiddelen voor ambtenaren. De gezondheidszorg komt weg met een besparing van zo’n 300 miljoen euro. Hetzelfde bedrag wil men besparen door het ‘activeren’ van langdurig zieken.
Zo’n 500 miljoen euro wil men weghalen bij de vakbonden en de ziekenfondsen. Publieke diensten zoals de NMBS en bpost worden verder afgebroken. De budgetten voor wetenschap en ontwikkelingssamenwerking worden gehalveerd, daar rekent men op de regionale regeringen om dat op te vangen.
Kortom: men zet de hakbijl in de sociale zekerheid en bouwt de publieke diensten verder af. Opvallend is dat men vooral die groepen met het grootste armoederisico viseert: de asielzoekers, de werklozen, de langdurig zieken.
De hele nota ademt een visie op de samenleving die mensen zelf verantwoordelijk houdt voor de situatie waarin ze zich bevinden, en meent hun lot te moeten verbeteren door hen daar ‘streng maar rechtvaardig’ voor te straffen.
Om dat alles verteerbaar te maken, komt er ook een symbolische besparing van zo’n 150 miljoen euro op het politieke bestel zelf.
Besparingen: 14 miljard euro
Pensioenen: 2 miljard euro
Verlaging uitkeringen: 2 miljard euro
Werkzoekenden: 2 miljard euro
Overheid (ambtenaren): 2 miljard euro
Migratie: 1,5 miljard euro
Fiscale fraude: 0,75 miljard euro
Sociale fraude: 0,75 miljard euro
Ontwikkelingssamenwerking: 0,6 miljard euro
Vakbonden en ziekenfondsen: 0;5 miljard euro
Publieke diensten (NMBS, Bpost, enz.): 0,5 miljard euro
Gezondheidszorg: 0,3 miljard euro
Wetenschap: 0,3 miljard euro
Wetenschapsbeleid: 0,2 miljard euro
Politiek zelf: 0,2 miljard euro
Overige: 0,5 miljard euro
Terugverdieneffecten: langer en harder werken voor minder geld
De goede lezer telt 14 miljard euro aan besparingen; zodat er nog steeds een gat van 19 miljard euro overblijft. Daarvoor rekent De Wever op zogenaamde ‘terugverdieneffecten’.
Om dat te realiseren wil De Wever niet enkel de werkzoekenden en langdurig zieken opjagen. Hij wil ook de mogelijkheden om vroeger op pensioen te gaan afbouwen, de lonen blokkeren, het systeem van flexijobs uitbreiden, loonpremies voor nachtarbeid pas laten gelden vanaf 24u (nu is dat vanaf 22 uur), en ga zo maar door.
De redenering gaat ongeveer als volgt: als de regering erin slaagt om ons allemaal langer, harder en flexibeler te doen werken voor minder loon, dan zullen niet enkel meer mensen bijdragen maar zal ook de economie groeien, waardoor de overheid vanzelf meer inkomsten genereert.
Dalende publieke investeringen in combinatie met een tanende koopkracht zou echter ook wel eens voor een negatieve economische spiraal kunnen zorgen. De kans dat de terugverdieneffecten een heel stuk minder gunstig zouden uitvallen dan verwacht, is met andere woorden zeer groot.
De afspraak die hierover gemaakt werd, was dat als een bepaalde hervorming of besparing niet het beoogde resultaat zou opbrengen, in dat bevoegdheidsdomein nieuwe maatregelen worden gezocht. Lees: nieuwe besparingen. Zo zit de spiraal van sociale afbraak als het ware ingebouwd in de nota.
Solidaire tegenstroom
Stel je even voor dat je mag onderhandelen over een regeerakkoord. Wellicht heb je wel een idee over wat je zou willen veranderen in onze samenleving.
Je zou een visie kunnen ontwikkelen over hoe we armoede bestrijden, hoe we ecologischer kunnen gaan leven, racisme en seksisme kunnen bestrijden, werken aan een weg naar vrede en/of ieders mentaal welzijn kunnen verbeteren. Natuurlijk heb je niet alle antwoorden, maar je zou kunnen nadenken over manieren om zo veel mogelijk mensen bij dat project te betrekken.
Wil de solidaire tegenstroom gehoord worden, dan moet ze mobiliseren
Van dat alles is echter nauwelijks sprake in de supernota van De Wever. Wat goed is voor bedrijven is goed voor ons allemaal, dat is het beperkende kader van waaruit die nota geschreven is. Als we zorgen dat zij zo veel mogelijk winst kunnen maken, dan worden we daar uiteindelijk allemaal beter van. En veel verder moet over maatschappelijke problemen niet worden nagedacht, dat doen de bedrijven wel voor ons.
Gelukkig zijn er ook organisaties die op een andere manier naar de samenleving kijken. Vakbonden, milieubewegingen, armoedeorganisaties, de vredesbeweging, feministische en anti-racistische bewegingen, organisaties die opkomen voor mensenrechten, en ga zo maar door. Ook daar heeft men niet noodzakelijk alle antwoorden, maar in die bewegingen zitten wel de kiemen voor een totaal ander project voor onze samenleving. Net daar wil De Wever van af. Met het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de vakbonden en het weghalen van de werkloosheidsdiensten van de vakbonden naar de overheid, voorziet de supernota ook in methoden om een mogelijke tegenmacht te verzwakken.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
