In Nederland neemt Vlaams onderzoeker Laura De Brabandere kleinschalige woonzorgvoorzieningen onder de loep. Ze gelooft dat Vlaanderen kritisch moet kijken naar Nederland, dat op vlak van commercialisering een versnelling hoger schakelde.
Onbetaalbare ouderenzorg
Op 1 september 2024 bedroeg de gemiddelde maandelijkse verblijfsfactuur van een Vlaams woonzorgcentrum 2.245 euro. Tegenover 1 september 2023 is dat een stijging van 3,6 procent. Terecht is bijna iedereen bezorgd over de betaalbaarheid van residentiële ouderenzorg.
Vooral de commerciële sector, die 34 procent van alle Vlaamse zorgvoorzieningen uitmaakt, rekent flink door. Die sector wordt voor een groot deel gedomineerd door drie Franse multinationals: Clariane (Korian Belgium), Groupe Colisée (Armonea) en Emeis (voorheen Orpéa). Samen bezitten zij een aanzienlijk marktaandeel. Het verblijf in commerciële voorzieningen is per maand gemiddeld 335 euro duurder dan in OCMW-rusthuizen en 264 euro duurder dan in voorzieningen van een vzw.
Toch blijven de verschillen relatief beperkt. Dat heeft alles te maken met het feit dat de overheid de maximumdagprijs vastlegt en controleert. Van ongecontroleerde marktwerking en vrije prijszetting is hier nog geen sprake.
Gluren bij de buren
Ook in Nederland spelen commerciële organisaties een steeds grotere rol in het aanbieden van residentiële ouderenzorg. Daar is de dagprijs niet begrensd. Gevolg: de maandlast voor verblijf in een private kleinschalige voorziening schommelt tussen de 850 en 7.000 euro. Als marktwerking nauwelijks gereguleerd wordt door de overheid, drijven betaalbare en toegankelijke zorg verder weg.
Mijn onderzoek richt zich op de winststrategieën van private zorgaanbieders. Een interessante case is ‘Eldergrove’ – ik gebruik om privacyredenen een pseudoniem – een organisatie die zich richt op geclusterde, kleinschalige zorg voor mensen met dementie. Deze organisatie is een onderdeel van een internationaal commercieel moederbedrijf. Eldergrove biedt op meer dan honderd locaties in Nederland betaalbare ‘budgetopties’ aan. In de context van de steeds duurdere zorgmarkt, nemen we die beleidskeuze graag onder de loep.
Positie kiezen in veranderend landschap
In Nederland heeft de invoering van marktwerking in de zorg, gecombineerd met de liberalisering van de woningmarkt, geleid tot een sterke groei van private initiatieven in de ouderenzorg. Traditionele woonzorgcentra – Nederlanders spreken over verpleeghuizen of VVT-instellingen – worden publiek gefinancierd via de Wet langdurige zorg. Omwille van bezuinigingen werd de capaciteit van deze centra bevroren. Bovendien hebben ze het moeilijk om flexibel in te spelen op de specifieke behoeften van bewoners, door strikte regels of een focus op grootschalige zorg.
Gezien de toenemende vergrijzing van de bevolking, biedt dat ruimte aan private zorgaanbieders zoals Eldergrove om zich te positioneren. Deze organisatie richt zich op kleinschalige, persoonsgerichte zorg en wint aan populariteit.
Verboden winst te maken
In deze organisaties worden zorgkost en woonkost strak onderscheiden. Enkel de zorgkosten worden publiek gefinancierd via de Wet langdurige zorg. De huur van de kamer wordt betaald door de bewoner zelf.
Omdat het verboden is winst te maken op zorg, genereren commerciële woonzorgcentra winst door hun huurprijzen te verhogen. In Nederland houdt de overheid geen oogje in het zeil door huurprijzen aan banden te leggen. Eldergrove biedt bijvoorbeeld kamers aan vanaf 850 euro per maand, maar in de sector kunnen de prijzen oplopen tot 7.000 euro per maand.
Cherry picking
Hoewel het marktsysteem innovatie en een variëteit aan zorgmodellen heeft gestimuleerd, heeft het ook geleid tot vragen over beschikbaarheid. Zo zijn op winst gerichte zorginstellingen vaak gefocust op laag-complexe zorg, een fenomeen dat beschreven wordt als ‘cherry picking’.
Zo ook in Eldergrove: deze organisatie accepteert uitsluitend bewoners met een laag-complexe zorgvraag. Mensen met complexe vormen van dementie, zoals Korsakov, fronto-temporale dementie en Lewy-body dementie, kunnen er niet terecht. Daarnaast worden bewoners met gedragsproblemen, zoals agressie of dwaalgedrag, niet toegelaten in de voorzieningen. Agressief gedrag kan namelijk “onveilige situaties creëren voor zowel medebewoners als medewerkers” en dit zou niet passen bij het open karakter (bron: website Eldergrove).
Ook zorgvragen van mensen die specialistisch handelen vereisen en dus niet binnen het basisaanbod van Eldergrove passen, kunnen niet worden gehuisvest in de kleinschalige voorzieningen. Hoewel bewoners met een zwaarder wordende zorgvraag doorgaans in de voorziening blijven, roept deze selectieve instroom de vraag op of de meest kwetsbare groepen wel gelijke toegang hebben tot deze zorgvoorzieningen.
Goede relaties met beleidsvoerders
Naast hun organisatie- en verdienmodellen proberen commerciële zorgaanbieders ook actief invloed uit te oefenen op lokaal en nationaal beleid om zo hun eigen bedrijfsmodellen te versterken.
Eldergrove bijvoorbeeld streeft ernaar om haar zorgmodel niet alleen rendabel, maar ook wettelijk en maatschappelijk geaccepteerd te maken. Dit doen ze door strategisch relaties op te bouwen met regionale en nationale beleidsmakers en andere invloedrijke in de zorg.
Daarnaast maken ze strategische connecties met lokale politici door hen uit te nodigen voor publieke evenementen, zoals de openingsceremonies van nieuwe zorgvoorzieningen. Deze connecties met gemeenten zijn essentieel: wanneer de relaties goed zijn, opent een commerciële zorgaanbieder vaak meerdere locaties binnen dezelfde gemeente. Dit biedt niet alleen schaalvoordelen, maar versterkt ook de lokale verankering van het bedrijf.
Een goed contact met de gemeente is cruciaal, aangezien zij de vergunningen voor de bouw van zorgvoorzieningen verstrekken. Bovendien koopt Eldergrove vaak gemeentelijke grond aan, die doorgaans goedkoper is dan particuliere grond. Dat stelt managers in staat om zorglocaties kostenefficiënter te ontwikkelen.
Nederlandse zorg onder druk
Het Nederlandse zorgmodel toont aan hoe marktwerking kan bijdragen aan innovatieve en efficiënte zorg. Maar die medaille heeft een keerzijde: niet iedereen kan gebruik maken van die zorg. Terwijl mensen met een gemiddeld inkomen en lichtere zorgbehoeften toegang hebben tot kleinschalige, vaak als warmer ervaren zorgvoorzieningen, worden kwetsbare groepen met complexere behoeften uitgesloten. Dit leidt tot ongelijkheid in de toegang tot kwaliteitsvolle zorg.
Hoewel inspectierapporten geen ernstige kwaliteitsproblemen signaleren bij kleinschalige private zorgaanbieders, blijft waakzaamheid noodzakelijk. Risicoselectie en winstmaximalisatie zetten druk op zorgkwaliteit.
Wat met Vlaanderen?
In Vlaanderen staan we voor een belangrijke uitdaging: hoe leiden we commercialisering van ouderenzorg in de juiste banen? Hoe combineren we winst en ondernemerschap met kwaliteit en betaalbaarheid?
Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez benadrukt in haar beleidsnota 2024-2029 dat de toenemende commercialisering aandachtig moet opgevolgd worden. De Vlaamse regering wil niet dat ouderen slachtoffer worden van winstbejag in de zorgsector. Hier mag er geen plaats zijn voor schrijnende verhalen van buitensporige zorgkosten die niet in verhouding staan tot de geboden kwaliteit.
Kwaliteitsvol en betaalbaar
Om die ambitie meer concreet te maken, wil minister Gennez meer transparantie in zorgfacturen, meer buurtgerichte zorg en een grotere beschikbaarheid van residentiële plaatsen. Dit biedt Vlaanderen de kans om een zorgmodel te ontwikkelen dat zowel kwaliteit als betaalbaarheid waarborgt, met nadruk op het welzijn van ouderen. Commerciële organisaties moeten hun winsten herinvesteren in de zorg, zodat de focus ligt op de zorgbehoeften van bewoners en niet op financiële winstmaximalisatie.
Vlaanderen kan leren van de Nederlandse ervaring door marktwerking systematisch te reguleren, met transparantie, verantwoorde prijsstelling en focus op kwetsbare groepen. Alleen zo waarborgen we gelijke toegang tot kwalitatieve en betaalbare zorg voor iedereen, zonder financiële zorgen. Het is tijd om de zorg weer in dienst van de mens te stellen, niet van de winst.
Enkele bekende Vlamingen deden de gemoederen in de geestelijke gezondheidszorg hoog oplaaien door in de media te getuigen over hun expertise als therapeut of coach. De Vlaamse Vereniging voor Klinisch Psychologen reageerde met een oproep om “de toegang tot de geestelijke gezondheidszorg beter te bewaken, ter bescherming van de patiënt”. Onderzoekers Nele Van den Cruyce en Koen Hermans (LUCAS, KU Leuven) wegen genuanceerd af wie op basis waarvan expert is.
Waar is de nulde lijn?
Wanneer we spreken over de geestelijke gezondheidszorg, valt op dat er vooral aandacht gaat naar traditionele, professioneel georganiseerde settings waar bijvoorbeeld psychologen, erkende therapeuten en psychiaters ondersteuning bieden.
Grote afwezige in gesprekken over geestelijke gezondheidszorg is wel vaker de meer informele zorgsetting. Denk hierbij aan de nulde lijn van gezinsleden, vrienden, collega’s of buren. Maar ook initiatieven die zeer laagdrempelige psychosociale steun bieden of de brug bouwen naar de meer formele zorg – we noemen ze de 0,5de lijn – blijven buiten beeld: patiëntenorganisaties, lotgenotengroepen, buurt- en wijkcomités, religieuze en levensbeschouwelijke solidariteitsinitiatieven, inloophuizen…
Vermaatschappelijking en zelfzorg
Die lacune is om meerdere redenen opvallend. Meer dan tien jaar geleden stelde een witboek dat nieuwe functies en beroepen, waaronder ervaringsdeskundigen, een volwaardige plaats moeten krijgen in de ambulante zorgsector. Deze functies werden als cruciaal beschouwd om gezondheidszorg inclusiever te maken. Het actuele politieke discours schuift bovendien zelfzorg en vermaatschappelijking van zorg naar voren.
Ook binnen de geestelijke gezondheidszorg neemt de vraag naar toegankelijke initiatieven toe. Er wordt beleidsmatig sterk ingezet eerstelijnshulpvormen zoals eerstelijnspsychologen en verschillende andere laagdrempelige initiatieven binnen de eerstelijnszones. Zonder aandacht voor de nulde en 0,5de lijn is het echter moeilijk om een constructief debat te voeren over de toegankelijkheid van gezondheidszorg.
Een eerste hulpvraag komt immers – zeker bij de meest kwetsbare personen – niet noodzakelijk terecht op de eerste lijn. Innovatie is nodig om zo veel mogelijk doelgroepen te bereiken. Dat kan maar door buiten de grenzen van de gekende professionele paden te treden en open te staan voor nieuwe expertise binnen de geestelijke gezondheidszorg.
Autonome hulpvorm
Er bestaat ondertussen een ruim en divers aanbod op de nulde en 0,5de lijn. Deze initiatieven ontstaan bottom-up en bieden een meerwaarde als autonome en zeer laagdrempelige hulpvorm. Patiëntenverenigingen en zelfhulpgroepen zetten bijvoorbeeld actief in op de organisatie van lotgenotencontact. Over de meerwaarde hiervan bestaat ondertussen de nodige wetenschappelijke evidentie.
Patiëntenorganisaties organiseren niet alleen lotgenotencontact. Ze verzamelen en verspreiden ervaringskennis en expertise over het leven met een bepaalde aandoening of kwetsbaarheid. Op basis daarvan bieden ze informatie en ondersteuning aan. Denk bijvoorbeeld aan hoe je als patiënt makkelijker kan navigeren binnen het complexe zorgsysteem, welke impact psychische kwetsbaarheid kan hebben op je relatie, culturele taboes waarmee je te maken krijgt of praktische tips bij medicatiegebruik.
In volle ontwikkeling
In de onderste lagen van de zorgpiramide groeit de laatste jaren een grote diversiteit aan initiatieven. Ze vertrekken vanuit het ervaringsperspectief en profileren zich als deskundigen die, al dan niet met bijkomende vorming, een vorm van psychosociale dienstverlening aanbieden.
De snelle ontwikkeling houdt het gevaar in dat er een wildgroei ontstaat van nieuwe deskundigen die zich naar eigen goeddunken expert noemen, niemand nog zijn weg vindt en er ook geen transparantie bestaat over de kwaliteit van de specifieke expertise die aangeboden wordt.
Eigen competentieprofiel
Daarom stelde Vlaanderen een competentieprofiel op dat bepaalt wie ervaringsdeskundig is. De invulling hiervan valt niet samen met wie ervaring heeft met een kwetsbaarheid of met iemand die een bepaalde opleiding – bijvoorbeeld tot coach – gevolgd heeft.
Zoals bovenstaande figuur visualiseert, houdt ervaringsdeskundigheid een gelaagdheid in. Vertrekpunt is de persoonlijke ervaring. Bij ervaringsdeskundigheid kan de persoon bovendien abstractie maken van de eigen beleving. De eigen ervaring wordt verrijkt met ervaringen van anderen. Dat kan bijvoorbeeld door regelmatig contact met lotgenoten. Soms zijn er effectief bijkomende vaardigheden en competenties nodig om in een bepaalde setting of in een specifieke rol te kunnen optreden als ervaringsdeskundige.
Kennis en deskundigheid
Een treffende getuigenis geven over de eigen ervaring vergt andere inzichten en vaardigheden dan in naam van een patiëntengroep deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek. Dat verschil geldt ook bij de nieuwe expertenrollen die vanuit een ervaringsperspectief en met een eigen deskundigheid psychosociale zorg aanbieden. Al deze functies zijn volkomen evenwaardig, ook al vergen ze fundamenteel andere kennis en vaardigheden.
De komst van ervaringsdeskundige zorgverleners zorgt voor een hybridisering van de zorg. Traditionele professionals die zich beroepen op expertkennis en opleiding komen in contact met deze ‘nieuwe’ deskundigen die zich vooral beroepen op ervaring. Het is voor traditionele professionals, organisaties en beleid vaak nog zoeken naar hoe duurzaam omgegaan kan worden met deze nieuwe realiteit.
In de bodem van de zorgpiramide is er op organische wijze ondertussen een zeer rijke (vaak Engelstalige) terminologie ontstaan: expert of experience, patient expert, patient advocate, ervaringsdeskundige, ervaringsdrager, coach… Al deze termen worden vrijwel simultaan gebruikt om personen met ervaring, personen met ervaringskennis, ervaringsdeskundigen en nieuwe expertenrollen te benoemen zonder rekening te houden met de gelaagdheid van die verschillende begrippen.
Zonder wrijving geen glans
Het kluwen dat ontstaan is in de onderste lagen van de zorgpiramide is geen evidente situatie. Niet voor de personen die ondersteuning nodig hebben en ook niet voor de andere sleutelactoren van het gezondheidszorgsysteem.
Sommige coaches overschrijden duidelijk de grenzen en zetten bepaalde ‘traditionele’ expertenorganisaties – zoals de Vlaamse Vereniging voor Klinisch Psychologen – ertoe aan om te ijveren voor een meer officiële erkenning of juridische afbakening van hun eigen beroepstitel. In het belang van de patiënt wordt de kwaliteit en deskundigheid van eerstelijnsinitiatieven strak onderscheiden van de onderste lagen in de zorgpiramide.
Te strak, vinden wij. Om de uitdagingen binnen de geestelijke gezondheidszorg aan te pakken, is innovatie noodzakelijk. De huidige hybridisering vormt daarbij niet automatisch een bedreiging voor de kwaliteit van de zorg, maar net een kans om te komen tot nieuwe vormen van wisselwerking tussen de traditionele professionals en de nieuwe deskundigen. De vorm en formats waarin hybridisering plaatsvindt, zijn volop in ontwikkeling. Het vergt bijkomend onderzoek om uit te klaren waar meerwaarde en knelpunten liggen.
Open blik
Grenzen moeten er zijn, ook om transparantie te bieden aan de zorgvrager. Wie die niet respecteert, moet teruggefloten kunnen worden. Maar het zou zonde zijn dat enkele spraakmakende uitzonderingen het waardevolle werk dat gebeurt aan de bodem van de zorgpiramide zouden ondergraven en zouden leiden tot het a priori in twijfel trekken van de meerwaarde en deskundigheid van nieuwe expertenrollen.
Het uitsluiten van al wie niet traditioneel geschoold is, dreigt perverse effecten te genereren die de wetenschappelijk onderbouwde evolutie naar het steeds beter erkennen van het belang en de meerwaarde van ervaringsdeskundigheid tenietdoen. Een kwaliteitsvolle, veilige en inclusieve geestelijke gezondheidszorg vergt vooral een open, kritische blik op een evoluerend landschap, waarin nulde tot gespecialiseerde lijnen een evenwaardige maar verschillende rol spelen.
Lees hier de 1-mei toespraak van Bert Engelaar, algemeen-secretaris van het ABVV.
‘K zal het meteen zeggen, zonder franjes: Ik ben een pion.
Geen toren van macht. Geen paard met privileges. Geen speler met miljoenen in de hand, maar een stuk op het bord. Klein. Breekbaar. Maar ook: Trouw. Talrijk. En niet van plan om opgeofferd te worden. Want opgeofferd – dat zijn we al te vaak.
Rond mij zie ik duizenden andere pionnen. Ik zie een pion die werkt. Eentje die werk zoekt. Een pion die zorgt. Eentje die na zijn shift nog langs de voedselbank moet passeren. Een pion die ’s ochtends vroeg begint, en ’s avonds de tv niet opzet, omdat de elektriciteit te duur is. Een pion die een diploma heeft, maar geen plek vindt omdat haar naam “anders” klinkt. Een pion die vreest voor zijn verblijf, ondanks jarenlange inzet.
Wij zijn de mensen die het bord draaiende houden. Iedereen telt, elk stuk, elk veld. Maar in het spel dat vandaag gespeeld wordt, worden wij opgeofferd.
Welk spel spelen ze?
Neem nu het zogezegde “koninginnestuk” van deze regering. Zo noemt men de beperking van de werkloosheidsverzekering. Een term die Bart De Wever zelf met trots gebruikte. Maar als dit het koninginnestuk is – Wat zegt dat dan over hun spel?
Want deze zet dwingt mensen richting armoede. Richting OCMW. Richting schuldhulp, voedselhulp, wanhoop. Niet alleen individuen, maar hele steden en gemeenten – vooral in Brussel en Wallonië – worden zo onder druk gezet. En sommigen fluisteren intussen al het échte plan: “Misschien kunnen we zo wel een nieuwe staatshervorming afdwingen.”
Dat is geen sociaal beleid. Dat is schaakpolitiek. En wij zijn de stukken die ze laten sneuvelen om meer macht te grijpen. En alsof dat nog niet genoeg is, richten ze hun blik op onze pensioenen.
Ze hebben goed gekeken naar de openingszetten: Eerst vallen ze de ambtenaren aan.Testen onze reactie. En als die niet fel genoeg is? Dan schuift men het hele pensioenstelsel in de aanvalslijn. En wat zien we? De pensioenbonus wordt afgeschaft. Werknemers die langer willen doorwerken dan hun vervroegd pensioen, krijgen daar binnenkort niets meer voor terug.
Tegelijk voeren ze een pensioenmalus in. Wie op pensioen wil vóór de wettelijke leeftijd, zelfs na een zwaar beroep of een lang leven van arbeid, wordt gestraft met een lager pensioen.
Samenleving die op springen staat
Ze noemen het “hervormen”.Maar dit is niet “hervormen”.Dit is afbreken.Straffen.Besparen op kapotte ruggen en versleten knieën.Daar zetten onze kinderen en kleinkinderen geen stap mee vooruit.En terwijl blijven ze onze zekerheid voor morgen, onze sociale zekerheid, ondergraven met kortingen, speciale statuten, verminderingen, onzinnige subsidies. Niet een beetje. Miljarden.
Ze zeggen dan: “We moeten besparen op uitgaven”. Maar wie kijkt nog naar de inkomsten?
En terwijl pionnen ploeteren, zich in bochten wringen en zich kapotwerkengaat er wél meer geld naar defensie. Niet een beetje. Miljarden. Voor drones, voor straaljagers, voor systemen die niemand in de wijk helpen om zijn huur te betalen.
Ze zeggen: “We moeten voorbereid zijn op conflict.”Maar wie bereidt zich voor op het sociale conflict dat zij zélf veroorzaken? Een maatschappij waarin mensen hun pensioen zien verdwijnen, hun werkloosheidsuitkering verliezen, hun mutualiteit zien dichtslibben, hun zondagsrust kwijtspelen…
Een maatschappij waar opa’s en oma’s moeten flexi-jobben, ouders zwoegen richting burn-out, en jonge gasten vanaf hun 15 jaar werken zonder rechten op te bouwen.Dat is een samenleving die op springen staat. Een speelbord dat door mekaar geschud wordt.
8 mei
Vrienden,
Wie aan de zijlijn staat, dreigt van het bord geduwd te worden. Over de rand.
Er is nochtans plaats genoeg.Al te vaak wordt gedaan alsof dat niet zo is. Maar wie verdeeldheid zaait, ondermijnt ook de eigen stelling. We mogen ons sociaal model, het sterkste van de wereld, niet ondergraven door pionnen tegen mekaar op te zetten. In geen enkele linie.
Er is geen ruimte voor foute zetten. Wie de geschiedenis van het spel kent, weet hoe die eruitzien. Zonder geheugen spelen we blind. En blind spelen is verliezen. Daarom moeten we 8 mei, de dag van de bevrijding, opnieuw op het bord zetten als een extra Belgische feestdag.Als herdenking van de keerzijde van het spel, toen het duistere kamp schaakmat gezet werd.
Die dag is onze koningsveiligheid: een moment van waakzaamheid, van verdediging, van waarschuwing tegen herkenbare dreigingen.Het is een zet van herinnering en van toekomst– een zet van samenhorigheid, vrede en solidariteit. Want: iedereen telt.
Vermogensbelasting
Kameraden,
Ze denken dat dit bord van hen is. Dat zij de regels bepalen. Dat ze met ons kunnen schuiven tot wij stilletjes van het bord vallen. Maar ik zeg u: Dit bord is ook van ons.
Wij zijn misschien pionnen, maar we zijn met velen. En wij zijn niet stil. Niet blind. Niet braaf. Wij weten dat we het spel niet winnen door te wachten. We winnen het door samen te bewegen. Samen op te rukken. Samen het bord te hertekenen. Samen de spelregels eerlijk te herzien.
Geen pion meer die zwoegt terwijl de torens en lopers zomaar terrein winnen: iedereen moet eerlijk bijdragen. Elke euro telt, als één veld op het bord – ongeacht met welk stuk hij wordt veroverd. Elke euro telt, of die nu uit arbeid of vermogen komt.
Een oplopende vermogensbelasting vanaf 1 miljoen euro is een slimme zet en levert structureel voordeel op – miljarden per jaar. Kijk, pas als het hele bord meespeelt, kunnen we echt zeggen dat het spel eerlijk gespeeld wordt. En het spel eerlijk spelen, dat is elke pion waarderen.
Daarom eisen wij het recht om samen de zetten te bepalen aan de onderhandelingstafel, voor loon naar werken. Klap het spelbord open, breek de loonwet, geef marge in het loonoverleg. Alleen zo krijgen de pionnen eindelijk ruimte om op te stomen.
Zetten vooruit
Vrienden,
Wij zijn pionnen. Pionnen met overtuiging. Pionnen met kracht. Pionnen met elkaar. En als we nu niet samen bewegen zullen we de partij verliezen We kunnen niet ontwijken of blokkeren. Niet met dit beleid. Niet met deze schaakpartij op onze rug.
De socialistische vakbond ABVV maakt zich op voor juridische stappen tegen het plan van de regering-De Wever om de duur van werkloosheidsuitkeringen te beperken tot twee jaar. Volgens het ABVV zal dit plan vanaf januari 2026 145.000 mensen treffen, met vergaande gevolgen voor hun sociale bescherming.
Volgens eigen ABVV-cijfers zouden 145.000 mensen hun uitkering verliezen, veel meer dan de 100.000 die minister David Clarinval (MR) eerder noemde. Dit cijfer is gebaseerd op hun eigen database, waarin 45 procent van alle langdurig werklozen zijn opgenomen. Het verschil tussen de schattingen van het ABVV en de minister is groot, en maakt duidelijk hoe sterk de impact van deze maatregel zal zijn.
Als de werkloosheidsuitkering na twee jaar stopt, zal een meerderheid van de getroffen werklozen niet in hun eigen onderhoud kunnen voorzien. Dus zullen velen aankloppen bij de OCMW’s voor hulp. Die kampen nu al met beperkte middelen, en zullen moeilijk deze enorme instroom van mensen in nood op kunnen vangen. Het ABVV waarschuwt dan ook voor een ‘gigantische massa’ die in de problemen zal komen.
Niet alleen de ‘inactieve’ werklozen
Minister Clarinval suggereerde eerder dat vooral werklozen die al jaren niet meer werken het meeste zouden verliezen. Maar volgens ABVV-secretaris Bert Engelaar is dat fout. Het gaat namelijk niet alleen om mensen die bewust inactief zijn, maar ook om mensen die wel degelijk willen werken, maar moeite hebben om voldoende arbeidsdagen bij elkaar te scharrelen.
Volgens Engelaar worden voornamelijk deze mensen getroffen door het nieuwe beleid. Ze werken met tijdelijke, deeltijdse of vervangingscontracten, maar komen niet aan de vereiste hoeveelheid werk om hun uitkering te behouden.
Het gaat onder andere over mensen die vanuit werkloosheid terug aan de slag gaan, maar geen voltijds contract krijgen. Veel van deze mensen ontvangen een toeslag om hun inkomen op peil te houden. Dit betreft vaak vrouwen in sectoren zoals de handel of schoonmaak. Het ABVV waarschuwt dat deze mensen hun inkomensgarantie-uitkering zullen verliezen, wat hen verder in de armoede zal duwen.
Juridisch argument: ‘Stand still-beginsel’
ABVV beroept zich op het zogenaamde ‘stand still-beginsel’, dat sociale rechten beschermt tegen afbouw door de overheid. Dit principe is vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet, dat de sociale rechten van burgers garandeert. In 2015 werden bijna 30.000 mensen uit de werkloosheid gegooid, omdat hun inschakelingsuitkering zogezegd “op” was. Twee derde van hen woonde in Wallonië, 15 procent in Brussel. Velen onder hen hadden geen alternatief. Ze kwamen op straat terecht, zonder inkomen.
We stapten toen ook naar de rechtbank en kregen gelijk: die uitsluiting was in strijd met de Grondwet. De rechters zeiden duidelijk dat je mensen niet zomaar hun sociale rechten kunt afnemen. Iedereen heeft recht op een leven in waardigheid. Dat staat in artikel 23 van onze Grondwet.
Regering-De Wever wil sociale afbraak
De uitkomst van de juridische procedure zal veel betekenen voor de toekomst van de sociale zekerheid in ons land. Het plan van de regering-De Wever is slechts één van de vele hervormingen die gericht zijn op het beperken van sociale uitkeringen en het verminderen van de overheidsuitgaven. Het is een trend die al langer zichtbaar is, waarbij de regering steeds verder snijdt in het sociaal vangnet.
Dit beleid wordt door veel sociale organisaties en vakbonden sterk bekritiseerd, omdat het de meest kwetsbaren in onze samenleving hard treft. Het ABVV benadrukt dat werklozen niet schuldig zijn aan de huidige situatie, en dat het beleid van de regering hen alleen maar verder in de problemen brengt.
“Niet alleen voor de mensen die getroffen worden, maar voor iedereen die gelooft in rechtvaardigheid en solidariteit stappen we naar de rechtbank. We laten niemand vallen. Zeker niet in tijden waarin alles duurder wordt, jobs onzeker zijn en sociale bescherming belangrijker dan ooit is”, besluit Engelaar
Telkens ik politici hoor spreken over de beperking van de werkloosheid, veert mijn hart op. Eindelijk iemand die het recht op werk serieus neemt. Helaas blijkt nogal snel dat men niet de werkloosheid zelf, maar wel de uitkering wil beperken. Nogal een subtiel verschil.
Wie niet werkt, krijgt geen uitkering, dat is tegenwoordig de teneur. Draai het echter om en geef mensen een job. Wie de regeerakkoorden samen legt, vindt van beide een beetje terug.
De uitkering stopt dan wel na twee jaar, maar de VDAB zal in Vlaanderen aan elke werkzoekende een ‘ultiem jobaanbod’ doen. Dat klinkt vreemd als je weet dat de VDAB 80 miljoen moet besparen. De werkzoekenden zelf in dienst nemen, zal de VDAB dus niet doen.
Wie dan wel? Volvo, voor hun nieuwe productielijn elektrische auto’s? Een aantal misschien ja, maar heb je al gezien in welke hoogtechnologische omgeving er daar gewerkt wordt?
We spreken hier over 67.000 mensen die minstens twee jaar niet hebben gewerkt. Daarvan zijn er 33.000 korgeschoold, 22.000 hebben volgens de VDAB een vorm van arbeidsbeperking (cijfers Arvastat). Met die ‘pleine forme’ waarin ze volgens minister Clairinval verkeren, valt het vanuit een arbeidsmarktperspectief dus nogal tegen. 1 + 1 is hier helaas geen 2. Een intelligent persoon als de fractieleider van de NV-A in de Kamer zou beter moeten weten.
Let’s face it, een groot deel zal niet terecht kunnen bij werkgevers als Volvo of de Vlaamse KMO. De productiviteitseisen van die jobs liggen gewoon te hoog. Je kan het de werkgevers niet eens kwalijk nemen. De loonkost is bij de hoogste van Europa en dus moet een werknemer renderen. Ruimte voor persoonlijke begeleiding, voor een wat trager tempo, voor niet drie maar dertig keer herhalen van de werkinstructies is er niet.
Geen job bij de Volvo dus. Een samenlevingsjob dan maar, de rebranding van de gemeenschapsdienst? Straten vegen en soep uitdelen in scholen om toch maar de uitkering en een aalmoes te behouden, als dat even mag van minister Clarinval? Nuttige taken, daar niet van, maar als ‘ultiem jobaanbod’ toch wat pover. De werkzoekende verdient toch beter!
Wat dan wel? Eigenlijk moet je het niet ver zoeken. In Vlaanderen hebben we een van de beste en meest effectieve sociale economie-sectoren van Europa. Al decennialang zit daar opgebouwde expertise in het tewerkstellen van personen die langdurig werkzoekend zijn.
Je kent ze als de kringloopwinkels waar je altijd wel een piece unique vindt, als fietspunten die de blauwe deelfietsen onderhouden, als sociale buurtrestaurants waar rijk en arm terecht kunnen voor een gezonde maaltijd, als betrouwbare en kostenefficiënte onderaannemers van het beetje industrie dat Vlaanderen nog rijk is. En zo kan ik nog wel even doorgaan.
In het jargon gaat het om maatwerkbedrijven en sociale tewerkstellingsondernemingen. Hun kerntaak is nu toch wel exact waar de overheden naar op zoek zijn: het aanbieden van zinvolle jobs aan elke persoon, hoe ver de afstand van de arbeidsmarkt ook is. Match made in heaven en probleem opgelost?
Helaas nee. Er zijn twee problemen.
Eén, de sociale economie mag niet groeien. Er is een beperkt quotum aan personen waarvoor Vlaanderen subsidies wil geven. Als werken een recht is of zelfs een plicht, is dat toch een beetje raar. Het is alsof een ziekenhuis bedden, dokters en materiaal heeft, maar geen patiënten mag aannemen.
We vragen al jaren om dit kunstmatig klein houden van de sociale economie te stoppen. Hulde aan de CD&V die dit opnam in hun programma. En dan nu actie.
Tweede probleem, de VDAB. Het is de opdracht van de VDAB om de mensen die het nodig hebben, toe te leiden naar de sociale economie ondernemingen. De mensen zijn er, dat weten we uit de statistieken. De vacatures zijn er, dat horen we elke dag. Maar het stropt.
Waarom? Het beleid heeft zo weinig vertrouwen gegeven aan de VDAB dat er een cultuur is ontstaan waar processen primeren op resultaten.
De VDAB is een logge tanker tot de nok geladen met procedurele ballast. Het loopt voor geen meter en het ligt niet aan de mensen van de VDAB. Die willen niets liever dan dat hun organisatie transformeert in wendbare speedboats. We hebben een beleidscultuur nodig die de VDAB vertrouwt in waar ze goed in is en waar ze voor is opgericht: mensen begeleiden naar een voor hen geschikte job.
Ja maar, die sociale economie-organisaties krijgen toch wel subsidies? Dat valt niet te ontkennen.
Subsidies die in de plaats komen van een uitkering. Subsidies die de koopkracht versterken. Subsidies waardoor er goederen en diensten kunnen worden aangeboden tegen betaalbare prijzen aan kwetsbare groepen. Subsidies die zorgen voor extra fiscale inkomsten.
En, even zonder het telraam: subsidies die eigenwaarde geven, die mensen uit het isolement in een sociaal weefsel katapulteren, subsidies die mensen een toekomst geeft. Maatschappij, tel op de winst.
Laat de sociale economie vrij groeien, hervorm de VDAB en beperk de werkloosheid, niet enkel de uitkering.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.