by admin | sep 4, 2024 | Sectoren
Onlangs kopte De Standaard: “Tien dagen ouderschapsverlof, daarmee moeten jonge vaders het vandaag doen.” Hoewel het sentiment achter deze kop, namelijk het feit dat jonge ouders beter verdienen, zeker te verdedigen valt, zitten er een aantal fouten in verborgen.
Socialezekerheidsregelingen mogen (en moeten!) met een kritische blik benaderd worden, maar we moeten ervoor oppassen dat we geen kritiek geven op de verkeerde punten, en geen aanpassingen eisen die de facto een verslechtering van de situatie tot gevolg hebben. Om het juiste te kunnen vragen, is wat juridische context nodig.
Laten we even de terminologie bekijken. Rond het ouderschap zijn drie soorten ‘verlofstelsels’ van belang:
Moederschapsrust: dit is het geheel van rustperiodes waar een zwangere werknemer recht op heeft. De moederschapsrust bestaat uit twee onderdelen: de voorbevallingsrust (prenatale rust, gewoonlijk zes weken) en de nabevallingsrust (postnatale rust, gewoonlijk negen weken).
Geboorteverlof: de biologische vader of de tweede ouder (dit is de partner van verschillend of hetzelfde geslacht die op het ogenblik van de geboorte gehuwd of samenwonend is met de moeder) kan tien dagen gewettigd afwezig zijn van het werk in de loop van vier maanden na de bevalling. Vroeger heette dit het ‘vaderschapsverlof’. Omwille van de progressieve benadering van wie de tweede ouder kan zijn, werd deze term aangepast in de wetgeving.
Ouderschapsverlof: biologische of tweede ouders die meer tijd willen om bij hun kind(eren) te zijn, kunnen ouderschapsverlof opnemen. Het ouderschapsverlof kan door elk van beide ouders worden opgenomen voor een voltijdse periode van vier maanden, maar kan ook deeltijds opgenomen worden (bijvoorbeeld halftijds gedurende acht maanden).
De kop in de Standaard gebruikt dus eerst en vooral foute terminologie (‘ouderschapsverlof’ in plaats van ‘geboorteverlof’). Het klopt dat het geboorteverlof slechts 10 dagen bedraagt, maar het klopt allesbehalve dat “jonge vaders het daarmee moeten doen”. Er is naast het geboorteverlof namelijk ook nog het ouderschapsverlof. Trouwens, het enkel en alleen verwijzen naar een vader als mogelijke tweede ouder is anno 2024 op zijn minst achterhaald te noemen.
Merk op dat hierboven voor de verschillende afwezigheden verschillende termen worden gebruikt, namelijk verlof en rust. In essentie wijzen beide termen op het feit dat een werknemer gedurende een bepaalde periode afwezig blijft van het werk. De semantiek van de termen is echter volledig verschillend. In het geval van ‘verlof’ ligt de nadruk op het vragen van toestemming aan de werkgever om afwezig te blijven van het werk. In het geval van ‘rust’ ligt de nadruk op de noodzaak om te rusten, te bekomen na een periode van ziekte, inspanning of vermoeidheid.
Wanneer we het ouderschap bekijken in de wet, vinden we samenstellingen met de term ‘rust’ logischerwijze enkel terug wanneer de afwezigheid van het werk de moeder betreft die zwanger is en bevalt van het kind. Voor de vader of de tweede ouder vinden we samenstellingen met de term ‘verlof’. Deze termen zijn door onze wetgever bewust gekozen bij het opstellen van de eerste socialezekerheidsregelingen, en weerspiegelen in die tijd gangbare maatschappelijke ideeën.
Hoewel dus bij aanvang de nadruk werd gelegd op de rust die de vrouw nodig had om zich voor te bereiden op de bevalling, en achteraf om te herstellen van de zwangerschap en de bevalling, is de aandacht in de loop van de tijd verschoven. De moederschapsrust is er niet enkel omwille van de medische consequenties, maar geeft ook aan de jonge moeder de mogelijkheid om een band op te bouwen met haar kind. Vanuit die gedachte kon de redenering dat ook de vader of de tweede ouder van gelijk welk geslacht diezelfde mogelijkheid dient te krijgen, niet uitblijven. Dit is een zeer positieve evolutie. In deze sfeer (de mogelijkheid om een band met het kind op te bouwen) stellen dat enkel moeders moederschapsrust nodig hebben, is discriminatoir! Men erkent vaders en tweede ouders dan niet in hun rol als ouder. Beide ouders staan hier op gelijke voet, en zouden dezelfde mogelijkheden moeten krijgen. Voorstellen die een uitbreiding van het geboorteverlof beogen, zijn dus zeker aan te moedigen.
Men mag echter niet uit het oog verliezen dat wat het medische aspect (de zwangerschap en de bevalling) betreft, de ouders niet op gelijke voet staan. De vrouw die bevalt van het kind, heeft, naast de mogelijkheid om een band op te bouwen met het kind, ook nog steeds de nood aan lichamelijk herstel. Haar dit ontzeggen of afnemen, is ook discriminatoir! In veel landen zien we gebeuren dat het geboorteverlof en ouderschapsverlof voor de vaders en tweede ouders sterk uitgebreid wordt. Dit wordt dan meteen kritiekloos aanzien als iets positief, een na te streven doel, ook voor België. Maar vervolgens stellen we vast, dat in deze landen het geboorteverlof enkel en alleen kan uitgebreid worden doordat de moeder een stuk van haar nabevallingsrust opgeeft aan de vader of tweede ouder, of dat het ouderschapsverlof gedeeld moet worden onder de ouders, en zij bijgevolg niet allebei recht hebben op de volledige periode. Het staat mooi om als land te zwaaien met schijnbaar positieve mogelijkheden voor jonge ouders om meer tijd met hun kind(eren) door te brengen, maar de moeder nabevallingsrust afnemen ten gunste van de tweede ouder, of het ouderschapsverlof laten delen onder de ouders is allesbehalve positief te noemen. Een werkelijke uitbreiding van het geboorteverlof voor de tweede ouder zou een beter streefdoel zijn.
We moeten beter willen voor onze jonge ouders! Laten we niet in de val trappen van schijnbaar positieve maatregelen. Voor een sociale zekerheid die mogelijkheden geeft aan iedereen die daar nood aan heeft, en die niet enkel mogelijkheden kan geven aan een groep door ze van een andere groep af te nemen!
Bron: SOCIALISME.BE
by admin | sep 4, 2024 | Verkiezingen 2024
De koning duidt Bart De Wever (N-VA) deze namiddag waarschijnlijk opnieuw aan als federaal formateur. De partijen beslisten gisteravond dat de onderhandelingen een doorstart kunnen maken na de bemiddelingsopdracht van Maxime Prévot (Les Engagés). De befaamde ‘supernota’ zou voorlopig niet meer op tafel liggen.
Na 10 dagen zit de bemiddelingsopdracht van Maxime Prévot (Les Engagés) erop. Hij kreeg de opdracht om te onderzoeken of er nog toekomst zit in een zogenoemde Arizona-coalitie met N-VA, Vooruit, CD&V, MR en Les Engagés.
Gisterenavond kwamen de partijen een laatste keer samen voor Prévot deze namiddag naar de koning moet. De sfeer was “respectvol en goed”, liet CD&V-voorzitter Sammy Mahdi achteraf weten via Instagram.
Hete hangijzers uitstellen
De 5 partijen zien het nog steeds zitten om samen de volgende federale regering te vormen. Dat is de boodschap waarmee Prévot straks naar het Paleis trekt. Hij geeft het stokje hoogstwaarschijnlijk door aan De Wever, die een tweede kans krijgt als formateur.
De partijen bespraken gisterenavond hoe ze de onderhandelingen nieuw leven willen inblazen en een snelle mislukking kunnen vermijden. De zogenoemde supernota verdwijnt voorlopig van tafel. Die grote socio-economische nota vormde de basis voor hervormingen in de belastingen, pensioenen en de arbeidsmarkt. Het uitblijven van een akkoord deed de onderhandelingen vastlopen enkele weken geleden.
De partijen willen daarom nu eerst focussen op onderwerpen die minder gevoelig liggen. Het gaat bijvoorbeeld om defensie, veiligheid, migratie en energie. Onderhandelingen daarover moeten het vertrouwen tussen de partijen verder herstellen en versterken. Alleen dan lijkt er een mogelijkheid om zich opnieuw aan de supernota – of wat daar nog van over zal blijven – te wagen.
Niet voor lokale verkiezingen
Het lijkt uitgesloten dat de partijen zich daar nog voor de lokale verkiezingen van 13 oktober aan wagen. De komende 6 weken ligt de focus van onderhandelaars als De Wever, Conner Rousseau (Vooruit) en Georges-Louis Bouchez (MR) op het veiligstellen of binnenhalen van de burgemeesterssjerp in hun thuisstad.
Bron: VRT.NWS
by admin | sep 4, 2024 | Verkiezingen 2024
Maandag trekt bemiddelaar Maxime Prévot (Les Engagés) naar de koning. De kans is reëel dat hij extra tijd krijgt. Meerdere Arizona-partijen willen de controversiële socio-economische nota van ex-formateur Bart De Wever (N-VA) op de lange baan schuiven.
De supernota van Bart De Wever gaat de koelkast in. Dat is althans wat meerdere partijen binnen de onderhandelende Arizona-coalitie van N-VA, Vooruit, CD&V, MR en Les Engagés wensen.
Die ingreep moet voor rust in de tent zorgen. De socio-economische nota, met daarin voorstellen over fiscaliteit, arbeidsmarkt en pensioenen, leidde ruim een week geleden tot een crisis. Toenmalig formateur De Wever bood zijn ontslag aan bij de koning, en Georges-Louis Bouchez (MR) stak zijn frustratie over die beslissing – en over de nota – niet onder stoelen of banken.
Daarna ging het van kwaad naar erger. Een lek van de cijfertabel achter de supernota deed de pudding helemaal in elkaar zakken. Iedereen kon nu meekijken naar de netto lastenverlaging van 3 miljard euro, maar ook, bijvoorbeeld, naar de halvering van het budget voor ontwikkelingssamenwerking.
Vooruit, de meest linkse partij binnen Arizona, kreeg het lastig na aanvallen van de socialistische vakbond ABVV en zusterpartij PS. Kort daarop kondigde PS-voorzitter Paul Magnette aan niet langer de sjerp van Charleroi te wensen – die kans komt nu zijn vertrouweling Thomas Dermine toe. Magnette wil zich smijten in de Kamer, als oppositieleider tegen een volgende regering.
Koning Filip stuurde Maxime Prévot het veld in als bemiddelaar. De opdracht was duidelijk: er moest niet naar een nieuwe mogelijke coalitie gezocht worden – er zijn nochtans andere meerderheden mogelijk. Wel moest Prévot ‘de standpunten van de verschillende partijen dichter bij elkaar brengen zodat de onderhandelingen zo snel mogelijk kunnen worden hervat’.
Bartje premier
De afgelopen dagen organiseerde Prévot verschillende bilaterale gesprekken én een plenaire vergadering met alle partijvoorzitters. Al draaide die bijeenkomst vooral rond de benoeming van de nieuwe Europese commisaris, een voorrecht dat uiteindelijk in de schoot van de MR belandde. Zondagavond is er opnieuw een onderonsje.
Gedurende de week en het weekend toonden verschillende partijen zich van hun beste kant. In meerdere kranteninterviews verbond Georges-Louis Bouchez zijn lot aan dat van de N-VA. De MR zal niet in een regering stappen zonder de Vlaams-nationalisten, en De Wever blijft zijn geliefkoosde kandidaat-premier, aldus GLB.
In De Zevende Dag waarschuwde CD&V-kopstuk Vincent Van Peteghem zondagochtend voor een ‘verlaging van het algemene ambitieniveau’. De christendemocraat wil niet alleen dat Arizona overleeft, maar ook grondig hervormt. ‘Ik kan niet aanvaarden dat we de ambities gaan achteruit stellen.’ Als dat toch zou gebeuren, dreigt Arizona in ‘de situatie van Vivaldi’ te belanden, aldus Van Peteghem.
MR aast op grote steden
Met het doorschuiven van de moeilijkste knelpunten zou de federale regeringsvorming sterk beginnen te lijken op de Vlaamse, die hetzelfde principe hanteert. De vraag is hoelang de nota in de koelkast verdwijnt. Het geloof in een nieuwe regering vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober is klein. Al was het maar omdat de gedachten van kandidaat-burgemeesters De Wever (Antwerpen), Vooruit-voorzitter Conner Rousseau (Sint-Niklaas) en Prévot (Namen) afdwalen naar het lokale niveau.
Zondag tekende Bouchez, kandidaat in Bergen, present bij de aftrap van de MR-campagne. ‘We moeten het werk afmaken’, zei de Waal. ‘We moeten de controle nemen in de grote steden van Wallonië en Brussel en mee aan de macht komen op plaatsen waar we nog niet in het bestuur zaten.’ Hoeveel mentale ruimte en compromisbereidheid hebben de partijvoorzitters over voor de federale onderhandelingen?
Bovendien is het onzeker in welke mate de onderhandelaars kunnen ‘doorpakken’ tijdens de – op het eerste gezicht eenvoudige – onderhandelingen over minder grote beleidsdomeinen. Zo waren hervormingen op het vlak van asiel en migratie in de cijfertabel van de supernota goed voor een besparing van maar liefst 1,5 miljard euro. Het ene is dus verbonden met het andere.
Bron: KNACK.BE
by admin | sep 4, 2024 | Varia
Hoe bouwen we aan een samenleving die vastberaden en verenigd is in haar streven naar rechtvaardigheid en gelijkheid?
De recente verkiezingsuitslag, waarbij Vlaams Belang met 1 miljoen stemmen de grootste partij werd in drie van de vijf Vlaamse provincies, klinkt als een dreigende stormklok door onze samenleving. De opmars van extreemrechts in Vlaanderen en Europa is een indringende oproep tot reflectie en actie: hoe kunnen we deze verontrustende trend keren, onze democratische fundamenten versterken en weerstand bieden tegen deze gevaarlijke ontwikkeling? Hoe bouwen we aan een samenleving die vastberaden en verenigd is in haar streven naar rechtvaardigheid en gelijkheid?
UNIVERSELE MENSENRECHTEN
In het hart van deze strijd ligt de onmiskenbare kracht van universele mensenrechten. Deze rechten zijn geen abstracte idealen, maar vormen het morele fundament waarop een rechtvaardige samenleving is gebouwd – aangezien iedereen, ongeacht afkomst, geslacht, religie of seksuele geaardheid, gelijke kansen en bescherming verdient. Extreemrechts verwerpt deze essentiële principes en kiest voor een politiek van uitsluiting en discriminatie. Het verdedigen van mensenrechten is dan ook geen vrijblijvende keuze, maar een dringende noodzaak. Onze strijd tegen onrecht, zoals racisme en discriminatie, moet niet enkel voortkomen uit persoonlijke ervaringen, maar vooral uit een diepgeworteld moreel besef dat deze vormen van onrecht intrinsiek verkeerd zijn. Dit morele fundament bindt ons en stelt ons in staat om gezamenlijk op te staan tegen elke vorm van uitsluiting en onderdrukking.
Racisme is niet verwerpelijk omdat iemand er slachtoffer van is; het is verwerpelijk omdat het moreel onaanvaardbaar is. Het is daarom van belang te benadrukken dat het verzet tegen racisme niet enkel een zaak is van de specifieke groepen die er direct door getroffen worden. Iedereen, ongeacht afkomst, draagt de verantwoordelijkheid om racisme te bestrijden vanuit een principiële overtuiging van universele rechtvaardigheid. Een witte persoon hoeft geen ‘bondgenoot’ te zijn van de zwarte gemeenschap in de strijd tegen racisme, want bondgenootschap impliceert een tijdelijke samenwerking om tactische redenen. Principiële tegenstanders van racisme zijn echter gedreven door een fundamenteel geloof in rechtvaardigheid dat verder reikt dan een tijdelijk tactisch voordeel.
Bovendien mag racisme – zeker niet in deze ‘age of feelings’ – afgemeten worden aan persoonlijke ervaringen of emoties. Zo lopen we het gevaar dat de definitie ervan zo rekbaar wordt dat iedereen zich overal en altijd racistisch bejegend kan voelen. Racisme moet echter voldoen aan een scherpe, objectieve definitie en rationeel getoetst worden. Zonder dit fundament vervaagt het begrip, en verliest het aan kracht en betekenis.
Dit sluit aan bij een breder fenomeen waarin ‘de waarheid’ steeds minder via de rede wordt bereikt en steeds meer gebaseerd is op persoonlijke ervaringen. Deze verschuiving heeft de deur geopend naar ‘alternative facts’ en een post-truth tijdperk, waar meningen feiten zijn geworden en feiten slechts meningen. In een dergelijke wereld dreigt racisme, evenals andere cruciale begrippen, te worden gerelativeerd tot een willekeurige interpretatie, waardoor de strijd tegen werkelijk onrecht aan slagkracht inboet.
VERBONDENHEID
Onze reactie op de opkomst van extreemrechts moet verder reiken dan de bescherming van individuele rechten. We moeten ook aandacht hebben voor de bredere maatschappelijke context waarin deze rechten moeten worden gewaarborgd.
Onderwijs speelt hierbij een cruciale rol. Zoals Martha Nussbaum in Niet voor de winst (2013) onderstreept, heeft de verwaarlozing van de geesteswetenschappen in zowel de VS als Europa geleid tot een verschuiving in het onderwijs, waarbij succes voornamelijk wordt gemeten aan economische prestaties. Dit neoliberaal denken draagt bij aan de uitholling van ons democratisch weefsel, omdat het burgers vormt die vooral worden beoordeeld op hun economische waarde, in plaats van hun vermogen om kritisch te denken, ethisch te handelen en solidair te zijn met anderen. Onderwijs moet jongeren niet alleen toerusten met kennis en vaardigheden, maar hen ook een moreel kompas meegeven waarmee ze zich kunnen verzetten tegen onrechtvaardigheid en kunnen bijdragen aan een inclusieve samenleving.
Een bloeiende democratie vereist meer dan goed onderwijs; het vraagt om een diep gevoel van verbondenheid binnen de samenleving. Democratie gedijt namelijk pas echt wanneer er een cohesie bestaat die verder reikt dan economische en politieke belangen, een gedeeld gevoel van identiteit dat de samenleving als geheel omarmt.
De term democratie, afgeleid van het Griekse demos (volk), duidt erop dat democratie niet slechts draait om procedures en instituties. Het gaat om een dieperliggende sociale samenhang. Zonder gedeelde waarden en verantwoordelijkheden verliest democratie haar ziel en haar slagkracht.
Politieke filosofen als Will Kymlicka en David Miller hebben overtuigend aangetoond dat bepaalde vormen van ‘liberaal nationalisme’ hand in hand kunnen gaan met de waarden van de Verlichting. Een gemeenschappelijke taal en een gedeelde, maar dunne nationale identiteit – gescheiden van religie en etniciteit – zijn zelfs noodzakelijk om een politiek van vrijheid, gelijkheid en solidariteit te realiseren. Zoals John Stuart Mill al in 1861 waarschuwde: “Free institutions are next to impossible in a country made up of different nationalities.” Zonder een gedeeld gevoel van identiteit en verbondenheid wordt het vormen van een verenigde publieke opinie, de kern van een representatieve democratie, haast onmogelijk.
Maar deze verbondenheid mag nooit ontaarden in een bekrompen, exclusieve identiteitspolitiek. Een gezonde democratie omarmt diversiteit en zoekt actief naar manieren om verschillen te overbruggen, niet om ze te verankeren in gescheiden identiteiten. Het concept van ‘grondwetspatriottisme’, zoals voorgesteld door Jürgen Habermas, biedt hier een inspirerend perspectief: een gedeelde identiteit gebaseerd op de gemeenschappelijke toe-eigening van constitutionele principes, in plaats van op etnische of religieuze banden. Dit idee kan zelfs op grotere schaal toegepast worden, bijvoorbeeld binnen de Europese Unie. Martha Nussbaum benadrukt ook het belang van een patriottisme dat fungeert als politieke emotie, die mensen aanmoedigt om samen te leven en voor elkaar te zorgen. Maar, waarschuwt zij, dit patriottisme moet nooit leiden tot uitsluiting of het verdraaien van de geschiedenis; het moet juist een kracht zijn die samenleven in diversiteit bevordert.
MEDIA
De rol van de media in dit alles kan niet worden onderschat. Ze spelen een cruciale rol in het vormgeven van de publieke opinie en het ondersteunen van onze democratische processen. Verantwoordelijke journalistiek zou moeten streven naar eerlijke, feitelijke en evenwichtige verslaggeving, en weerstand moeten bieden aan de verleiding van sensatiezucht en polarisatie. Helaas zien we dat deze principes in het huidige medialandschap steeds vaker worden ondermijnd door een marktgerichte logica die clickbait en sensatie boven waarheidsvinding stelt. Deze ontwikkeling is bijzonder gevaarlijk.
In een samenleving waar oppervlakkige berichtgeving de norm wordt, raken fundamentele waarden zoals het vermoeden van onschuld bedreigd. Onder het motto ‘waar rook is, is vuur’ worden individuen zonder eerlijk proces publiekelijk veroordeeld, wat niet alleen de betrokkenen schaadt, maar ook het vertrouwen in de rechtstaat uitholt. De rechtstaat, ondanks zijn tekortkomingen, is vaak het laatste bastion dat waarheidsvinding nastreeft. Wanneer de media, gedreven door sensatiezucht, voortijdige oordelen vellen die later door de rechterlijke macht worden gecorrigeerd, ontstaat volkswoede en een diepgeworteld wantrouwen jegens de rechtstaat.
Het is daarom van vitaal belang dat de media niet alleen ruimte bieden aan diverse stemmen en perspectieven, maar ook hun verantwoordelijkheid nemen om een geïnformeerde en betrokken samenleving te ondersteunen. Een weerbare samenleving, bestand tegen de verleidingen van populisme en extremisme, kan alleen bestaan als de media hun rol als waakhond van de democratie serieus nemen en verslaggeving bieden die de waarheid, hoe complex ook, centraal stelt. Alleen dan kan journalistiek bijdragen aan een constructief maatschappelijk debat en helpen om de fundamenten van onze democratie te versterken, in plaats van ze te ondermijnen.
VERLICHTINGSIDEALEN
Tot slot is het belangrijk in onze strijd tegen extreemrechts dat we de kracht en relevantie van de Verlichtingsidealen herwaarderen: universaliteit van de rede, vrijheid van onderzoek, democratie, rechtstaat, enzovoort. Deze principes vormen de fundamenten van onze moderne samenleving en zijn meer dan historische overblijfselen; ze zijn de ruggengraat van een rechtvaardige en vrije wereldorde. Het is daarom gevaarlijk en kortzichtig om deze idealen enkel te reduceren tot instrumenten van kolonialisme of om ze af te schilderen als inherent patriarchaal, heteronormatief of cisgendernormatief.
Verlichtingsdenkers zoals Immanuel Kant en Denis Diderot hadden juist de ambitie om universele waarden te formuleren die de grenzen van het Europese continent zouden overstijgen. Zij probeerden de wereld te begrijpen door de ogen van anderen, inclusief niet-Europeanen, en hun werk legde de basis voor de mondiale ethiek waar we vandaag nog steeds naar streven. Uiteraard is geen enkel project perfect, en de Verlichting – en haar denkers – ontsnappen niet aan kritische reflectie. Verbeteringen zijn noodzakelijk om deze idealen te actualiseren en inclusiever te maken. Maar de groeiende argwaan jegens deze idealen ondermijnt vandaag onze gezamenlijke strijd tegen de opmars van extreemrechts.
Deze argwaan is niet zonder gevaar. Ze voedt een destructief wantrouwen in de instellingen die gebouwd zijn op de fundamenten van de Verlichting: onze democratische processen, de rechtstaat, en de vrijheid van meningsuiting. Als we deze principes verzwakken of verwerpen, openen we de deur voor extremistische krachten die deze fundamentele waarden willen ondermijnen en vervangen door hun eigen, uitsluitende ideologieën. Het is daarom van cruciaal belang dat we de Verlichtingsidealen niet alleen verdedigen, maar ook actief promoten als de beste waarborgen voor een rechtvaardige en inclusieve samenleving.
Bron: SAMPOL.BE
by admin | sep 4, 2024 | Economie
Hervormingen gebeuren in België altijd incrementeel met kleine stapjes, ziet Ive Marx. Maar onder de oppervlakte van inertie verandert vaak meer dan we zien, door allerlei technische ingrepen. “Ik geloof niets van de doemberichten die zeggen dat België in de afgrond zal vallen.”
Goede academici werken ten dienste van de samenleving. Ze geven les, doen aan onderzoek, gaan naar congressen en nemen deel aan het publieke debat. Ive Marx is zo’n academicus. Hij is hoogleraar sociaaleconomisch beleid en directeur van het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck aan de Universiteit Antwerpen, waar hij in het radarwerk van onze welvaartsstaat duikt. Daarnaast mengt hij zich ook in het publieke debat, onder meer door zijn tweewekelijkse column in De Standaard. “Ik houd niet van de hypercampagne zo net voor de verkiezingen,” bekent hij. “Maar het schrijven van een column, blijf ik fijn vinden. Een academicus kan nooit neutraal zijn zoals een ambtenaar. Maar ik wil wel een onafhankelijke stem zijn, niet gebonden aan belangen. Ik doe mijn best om niet in één hoekje te worden geduwd en vind het fijn als mensen niet weten voor welke partij ik stem. (fijntjes) Ik weet het zelf ook nog niet.”
Op 6 juni verschijnt het boek Zero Poverty Society (Oxford University Press) van Ive Marx, dat hij samen met collega Sarah Marchal schreef. Een omvangrijk academisch werk over hoe we een samenleving met nul armoede kunnen bereiken. In een rijke samenleving moet het mogelijk zijn dat iedereen een minimale levensstandaard heeft en op een behoorlijke manier kan participeren aan de samenleving, betogen ze. “We beweren niet dat dit meteen te realiseren valt, of dat dit gemakkelijk of goedkoop is. Maar waar een politieke wil is, is een weg. Andere landen doen het alvast een pak beter dan ons. In het boek gebruiken we het beeld van de lasagne: armoedebestrijding vergt een gelaagde aanpak over verschillende beleidsdomeinen. Een wondermiddel of silver bullet dat alles oplost, bestaat simpelweg niet.”
Reageerde u in een recente column daarom zo fel op het voorstel van de welvaartsgarantie van Groen, dat zowel werkenden als niet-werkenden een voldoende hoog inkomen garandeert?
“Het is geen ernstig voorstel. Onze welvaartsstaat is gebouwd op de idee van verzekering, met een sterke band tussen bijdrage en uitkering. Iemand die na 20 jaar arbeid werkloos wordt, krijgt een hogere uitkering dan iemand die nooit gewerkt heeft. Als je die band doorknipt, rijd je dwars door de architectuur van onze welvaartsstaat heen. Dit voorstel zorgt ook voor ongewenste effecten op werkbereidheid en sociale mobiliteit. Groen beweert met slechts 1,5% van het bpp alle armoede weg te toveren. Het is luchtkastelen beloven. Was het maar zo simpel.”
Vooruit maakt een breekpunt van gratis schoolmaaltijden voor iedereen. Is dat een goed idee?
“In minder rijke landen met veel gedepriveerde kinderen valt daar misschien iets voor te zeggen. Maar in een rijke regio als Vlaanderen zitten relatief weinig kinderen met honger in de klas. Gratis schoolmaaltijden voor iedereen kost een smak geld; in het lager onderwijs alleen al 260 miljoen euro. Dan is de vraag of we dat geld niet beter meer gericht gebruiken. Bijvoorbeeld voor de sociale toeslagen in het Groeipakket.”
N-VA en Vlaams Belang willen dat Groeipakket aan steeds meer voorwaarden onderwerpen. N-VA wil de mogelijkheid invoeren dat het OCMW beslag legt op het Groeipakket ‘als dat niet goed besteed wordt’. Vlaams Belang gaat nog een stap verder: ze verlaagt voor sommige burgers het basisbedrag met een derde door dit deel te koppelen aan voorwaarden zoals taalvereiste, goed gedrag en zeden, tewerkstellingsvoorwaarden, met ook een kliklijn waarbij burgers andere burgers kunnen aangeven indien zij die voorwaarden schenden.
“(zucht) Met dat soort voorstellen duw je mensen die vaak al in een moeilijke situatie zitten alleen maar dieper in de miserie. N-VA en Vlaams Belang reduceren armoede tot onwil, terwijl mensen vaak slachtoffer zijn van omstandigheden en tegenslagen. Hen dan nog eens straffen, klinkt politiek misschien goed maar is gewoon slecht beleid.”
In het verkiezingsprogramma van N-VA lezen we dat ze de uitkeringen tien jaar wil ‘bevriezen’.
“Ook dat standpunt lijkt me ingegeven om electorale redenen. Veel uitkeringen liggen nog steeds onder de armoedegrens. Die kloof is wat gedicht door Vivaldi, maar nog niet helemaal. N-VA schermt met het argument dat mensen niet meer zouden willen werken als ze in de ‘hangmat van uitkeringen’ zitten. Maar kijk naar onze noorderburen of de Scandinavische landen. Daar hebben ze vaak genereuzere uitkeringen én een hogere werkzaamheidsgraad. De bekommernis moet zijn om werkenden beter te ondersteunen, niet om te korten op uitkeringen.”
Hoe kunnen we werkenden beter ondersteunen?
“We hebben al de Werkbonus op federaal niveau en de Jobbonus op Vlaams niveau. Maar veel meer dan financiële prikkels, zet de wirwar aan sociale voordelen, waarvoor diverse criteria en procedures gelden, een grote rem op de werkzaamheidsgraad. Sommige van die sociale voordelen en tarieven zijn gebonden aan een bepaald statuut, zoals leefloontrekker. Dat is niet altijd zo. Sommige sociale tarieven zijn ook toegankelijk voor mensen met een laag loon. Maar de vraag is of ze dat weten en of ze er in slagen die rechten ook daadwerkelijk te krijgen.”
Ondertussen is wel het beeld gecreëerd dat werken niet zou lonen in België.
“Dat klopt helemaal niet. Een alleenstaande met een leefloon die naar een job aan minimumloon overstapt, gaat er zeker 700 euro op vooruit. Er zijn bepaalde categorieën waarvoor dit inderdaad niet geldt, zoals alleenstaanden met kinderen, maar misschien moeten we voor hen meer de nadruk leggen op betere minimumbescherming en minder op sterke werkprikkels. Want een alleenstaande ouder met twee jonge kinderen mordicus in een job dwingen die niet past of ver weg is, is op lange termijn ook geen goed idee. Hen kan je beter ondersteunen met goede kinderopvang. (plots fel) Maar ook hier gaat het beleid de andere richting uit. De huidige voorrangsregels in de kinderopvang staan haaks op de doelstelling om meer mensen aan het werk te krijgen.”
Ik merk een zekere frustratie op bij u?
“Er bestaat een stapel wetenschappelijk onderzoek over eender welke denkbare maatregel. Toch regent het in campagnetijd voorstellen die tegen onderzoek ingaan. Financieel ingrijpen in het Groeipakket als het kind hardnekkig spijbelt, zoals bijvoorbeeld N-VA voorstelt, heeft een negatief effect. Wij, academici, worden in parlementaire commissies nochtans vaak opgevoerd. Politici kennen het wetenschappelijk bewijs dus wel. Maar blijkbaar is stemmen ronselen nog een andere stiel.”
Opmerkelijk is hoe partijen in hun programma’s vandaag de blik richten op de vermogens. Is dat zo’n silver bullet of gewoon goed bestuur?
“Voor de legitimiteit van de welvaartsstaat worden de lasten verdeeld naar draagkracht en leveren de sterkste schouders de grootste bijdrage. Lange tijd moesten we speculeren, maar vandaag zijn er harde gegevens die aantonen dat het geld bij de toplaag zit. De vraag naar een vorm van vermogensbelasting is dus perfect legitiem. Maar ook die belasting is geen wonderbaarlijke cashmachine. Het kan wel miljarden opbrengen, maar geen tientallen miljarden. Onze sociale zekerheid, die ondertussen 145 miljard kost, gaan we er dus niet mee financieren.”
Tegenstanders van een vermogensbelasting vinden dat we in België al zwaar genoeg belast worden.
“We zijn nochtans één van de weinige landen zonder meerwaardebelasting. De OESO, toch geen PVDA-denktank, heeft al vaak gezegd dat België een meerwaardebelasting moet invoeren. Dat is dus geen bizar of extreem idee. Onze huidige vermogensbelastingen zijn vooral transactiebelastingen, zoals een taks op vastgoed en successie- en erfenisrechten. Er is natuurlijk ook de effectentaks, die een beperkt deel van het vermogen belast. Die brengt wel wat op, maar toont meteen aan wat de limieten zijn. Een ander probleem vandaag is dat topinkomens in allerlei vennootschappen verstopt zitten en niet fair bijdragen. Het zou goed zijn om dat eens in kaart te brengen.”
Wat vond u van het ontwerp van fiscale hervorming van minister Van Peteghem (CD&V)?
“Naar Belgische normen was dat een goed plan, met een aantal goede principes zoals het afbouwen van de fiscale koterijen en het verbreden van de belastbare basis. Het was triestig om te zien hoe het ontwerp door Georges-Louis Bouchez (MR) werd getackeld, omwille van heel particuliere belangen.”
Wat precies de taken van de overheid moeten zijn, is nog zo’n moeilijk debat.
“Over een aantal kerntaken, zoals veiligheid of het functioneren van de rechtstaat, bestaat consensus. Maar al snel bots je op politieke tegenstellingen. De linkerzijde heeft weinig zin in het kerntakendebat omdat het dan moet praten over een kleinere overheid. En de rechterzijde heeft eigenlijk ook geen zin in dat debat, want dan komen een hele reeks voordelen voor de betere middenklasse op tafel die dreigen te worden afgeschaft.”
Zoals?
“Dienstencheques, om maar mijn favoriete stokpaardje te nemen (lacht). Die worden gefinancierd door de overheid en vloeien vooral naar de hoogste inkomensdecielen. Dat systeem vind je nergens ter wereld. Gestreken hemden en glimmende aanrechten zijn geen kerntaak van de overheid.”
Wat met de salariswagens?
“Mensen betaal je in geld en het is al zeker niet aan de overheid om vervuilend, inefficiënt vervoer fiscaal te ondersteunen. In België kennen we een uitzonderlijke graad van staatsbemoeienis in de loonzetting. De loonnormwet is nog zo’n rare anomalie. In geen enkel land zegt de politiek hoeveel de lonen mogen stijgen. Logisch dat werkgevers dan zoeken naar manieren, zoals de salariswagen, om dat te omzeilen en hun beste profielen te belonen. In die zin kan ik er nog enig begrip voor opbrengen.”
Moet de loonnormwet op de schop, zoals de vakbonden eisen?
“Absoluut! Het is een ongezonde vorm van overheidsbemoeienis. We weten dat loongroei productiviteitsgroei aanzwengelt, maar die wordt nu dus begrensd. Voor mij zijn de lonen, in een sociaal gecorrigeerde markteconomie zoals die van ons, het domein van de sociale partners. Geef hen die autonomie terug.”
Wat is uw oordeel over de regering-Vivaldi?
“Dubbel. Hebben we gekregen wat we verdienden? Neen. We hebben een enorm begrotingstekort, er was geen pensioen- en fiscale hervormingen, en de arbeidsdeal stelde nauwelijks iets voor. Anderzijds begrijp ik de verdedigers van Vivaldi. Er is nu eenmaal de politieke realiteit van zeven partijen in een bijna onmogelijk huwelijk. En ondanks de Covid- en energiecrisis was er behoorlijke economische groei.”
Vorig jaar schreef u een opmerkelijke column over de triomf van Vivaldi ‘waar niemand over praat’: de daling van de armoedecijfers.
“Ondertussen is dat al meer onder de aandacht gekomen, maar ik vond het toen opmerkelijk dat dit onder radar bleef: de sterkste daling van de armoedecijfers ooit geregistreerd in ons land. Vivaldi had de uitkeringen verhoogd en tijdens de Covid-crisis nog eens veel geld uitgegeven. Het beeld is nu wel weer gewijzigd: de economie trekt aan, waarbij vooral de werkenden erop vooruitgaan, in zoverre dat de loonnormwet het toelaat. De armoede zou misschien weer wat kunnen stijgen de komende jaren.”
Er is dus iets te doen aan armoede. Dit geeft moed?
“Waar een politieke wil is, is een weg. In andere landen was de daling van de armoedecijfers nog straffer. In de VS werd de kinderarmoede bijna gehalveerd met de Child Tax Credit uit 2021 van president Biden, waarbij families tot 250 dollar extra hulp kregen per maand. Een spectaculair resultaat. (fijntjes) En wat bleek? De ouders bleven gewoon allemaal aan het werk, hoor.”
Terug naar Vivaldi. Oud-ABVV-topman Jef Maes noemt die in zijn recente boek de ‘beste regering voor onze sociale zekerheid van de afgelopen vijftig jaar’. Akkoord?
“Dat is overdreven. Het optrekken van de uitkeringen en minimumpensioenen was een goede zaak. Maar, zoals gezegd, werd dit niet gekoppeld aan andere hervormingen. We kampen nog steeds met enorme systeemfouten, zoals promotievallen, complexe werkloosheidsverzekeringen en pensioenstelsels, enzovoort. Dit werd door Vivaldi niet aangepakt.”
Zal een volgende federale regering dit wel doen? Er is wellicht nog een extra partij nodig.
“Ik vrees ervoor. Dat is de tragiek. De extreme partijen worden straks wellicht nog groter en de middenpartijen moeten nog meer monstercoalities vormen om de zaak draaiende te houden. Dat betekent: meer veto’s en inertie.”
Is er een positieve noot waarmee we kunnen eindigen?
“Ook vroeger, toen regeringen uit minder partijen bestonden, waren er zelden grote hervormingen. Er wordt nu met nostalgie gekeken naar het Globaal Plan van Jean-Luc Dehaene (CVP), maar eigenlijk werkt België zo niet. Hervormingen gebeuren altijd incrementeel met kleine stapjes. Maar onder de oppervlakte van inertie verandert er vaak meer dan we zien, door allerlei technische ingrepen. We bewegen meer dan we denken. Ik geloof niets van de doemberichten die zeggen dat België in de afgrond zal vallen. Er komt geen Grieks scenario voor België.”
Bron: SAMPOL.BE
