In amper 135 pagina’s slaagt journalist en auteur Teun van de Keuken er in een volledig overzicht te geven van wat mis is met de voedingsindustrie. ‘De Mens is een plofkip – Hoe de voedingsindustrie ons ziek maakt’, lees het helemaal en stel daarna je boodschappenlijst samen. Niet eenvoudig maar het kan.
Teun van de Keuken (°1971) is in Nederland bekend als journalist, maker van tv- en radioprogramma’s als Keuringsdienst van Waarde, Spraakmakers, De slag om Brussel (over de EU, niet over mijn stad, de échte stad waar de meeste Eurocraten geen flauw benul van hebben), De Monitor en meerdere radioprogramma. Sinds september 2022 presenteert hij de podcast Etenstijd.
Ik kende hem niet, niet omdat ik niet naar de Nederlandse tv kijk, maar omdat ik al jaren helemaal geen klassieke ‘tv’ meer kijk. Teveel bagger, teveel vooringenomen ‘duiding’, teveel ‘wat zijn wij in het westen toch goed en wat zijn al die anderen slecht’ en als summum van ergernis die vreselijke onderbrekingen voor hersendode reclame voor ongezonde ‘voeding’.
Teun van de Keuken (het is zijn echte naam) schreef eerder Dit is geen dieetboek (2022) en De supermarktsurvivalgids (2018). De mens is een plofkip – Hoe de voedingsindustrie ons ziek maakt verscheen in april 2024. Ik kreeg ongevraagd een recensie-exemplaar in de bus, waardoor het op mijn steeds hogere hoop ‘ooit wel eens te lezen maar nu even niet’ terechtkwam.
Dat was een vergissing. Dit had ik onmiddellijk moeten lezen. Zomertijd – of wat daar tegenwoordig moet voor doorgaan – brengt leestijd. Het moet gezegd: deze auteur weet waar het over gaat en kan dat in aangenaam geschreven zinnen met een sarcastische ondertoon verwoorden.
“De droge opsomming van feiten en onderzoeken die ik aanvankelijk had geschreven, zou niemand overtuigen hoezeer we worden gemanipuleerd door de voedingsindustrie… Ik wil dat jij na het lezen van dit boek… begrijpt hoe de voedingsindustrie onze diepste verlangens kent en die kennis vernuftig misbruikt om ons als plofkippen vol te proppen met voer waar we ziek van worden.”
En of hij daar in slaagt. Hij heeft het over ‘voer’, niet over ‘voeding’. Op de landbouwschool leerde ik het anders: voedsel is wat wij mensen eten, voer is wat we dieren te eten geven (om ze daarna als voedsel zelf op te eten).
Deze waanzin is niet het gevolg van malafide voedselproducenten, dit is al evenmin een kwestie van betere voedselproducenten vinden, dit is een systeem, dat zelf maar één ‘voedsel’ lust: winst, winst, winst, groei, groei, groei. Het wordt dus dringend tijd “eens kritisch naar het systeem te kijken”.
Opkomst van het gemak
De evolutie van elke dag thuis op het fornuis koken met verse gekochte en dikwijls zelf gekweekte groenten naar de hypermodern ingerichte keuken vandaag waar niet meer gekookt wordt, het is ergens in de jaren zestig begonnen “toen vrouwen meer en meer aan het arbeidsproces gingen deelnemen”.
Riskant standpunt, maar de auteur bekijkt het kritisch, want in de praktijk betekende het dat de werkende vrouw (alsof ze daarvoor niet ‘werkend’ was) bovenop de baan ook nog volop het huishouden erbij moest nemen. Een betere omschrijving zou zijn “toen mannen pertinent bleven weigeren hun deel van het huishouden te doen”.
Ik herken heel wat in zijn historische terugblik, mijn herinneringen gaan nog 17 jaar verder terug dan de auteur. Mijn vader deed letterlijk niets in huis en verzette zich jarenlang tegen de volgens hem veel te dure aankoop van een koelkast – we hadden een houten kast in de kelder met een soort vliegennet ervoor, dat was toch goed genoeg?
Idem dito met een wasmachine. Ze kwamen er uiteindelijk wel, onder meer omdat de collega’s op het werk elkaar begonnen te overtroeven met gepoch over het duurste merk dat ze zich konden permitteren. Een vaatwasmachine heb ik thuis nooit gezien, net zomin als ik mijn vader ooit in de nabijheid van een vaatdoek heb geweten, een voorbeeld dat ik gelukkig niet heb overgenomen.
De voedingsindustrie had voor al dat vrouwenwerk een oplossing. Niet de man moest aan het huishoudelijk werk, dat werk moest immers voor de vrouw blijven maar wel ‘gemakkelijker’ worden.
Ook de eetgewoontes moesten anders. Meer kant en klaar eten op tafel. Met uitzondering van de pindakaas zag het ontbijt er in Nederland en België voortaan identiek uit: cornflakes, choco, hagelslag, kaas, oftewel suiker, zout en vet in allerlei vormen.
Gezonde snacks
Nog een gebruik dat nooit voorheen bestond en nu vanzelfsprekend is: de snacks tussendoor. Die zijn een ‘gezond’ en ‘verantwoord tussendoortje’. Het resultaat is er naar. “In de jaren tachtig van de vorige eeuw had zo’n kwart van de Nederlanders overgewicht. Tegenwoordig, veertig jaar later, is dat meer dan de helft. 15% heeft ernstig overgewicht”. Het zal in België niet veel beter zijn. Volgens recente studies heeft in 2023 ongeveer 20% van de Vlamingen ernstig overgewicht.
Maar, hoezo, ongezond eten? We leven toch altijd maar langer? Klopt dat dan wel van dat ‘ongezond’ eten? Wel, we leven inderdaad langer, dankzij onze symptoombestrijdende geneeskunde, die overigens niets voorkomt, maar wel alles geneest – achteraf. Concreet: we leven langer ziek. Miljoenen mensen slikken pillen voor hun cholesterol en/of voor hun bloeddruk “terwijl ze ook het risico zouden kunnen verlagen door gewoon gezonder te eten”.
Teun van de Keuken wijst terecht op het aanleren van een gezonde eetcultuur op jonge leeftijd als bepalende factor voor de rest van het leven. Immers, niets zo moeilijk te kraken als aangeleerde gewoontes en smaken.
Ons eten is niet alleen te vet, het is te zoet én tegelijk te zout, het doet ons tevens meer eten dan we nodig hebben. Meer en meer gaan we voor de snelle hap, die de honger niet stilt. Elke diëtist zegt het: snel eten, zelfs gezond voedsel snel eten is niet gezond. Maar ongezond eten stimuleert net snel eten en omgekeerd. Bovendien heb je sneller terug honger, want je maag heeft nauwelijks werk gehad om die kant en klare prut te verteren.
De voedselindustrie produceert niet zomaar ‘voer’ dat we wel lusten, ze doet meer. Ze onderzoekt wat mensen aantrekt en past dat in bewerkt voedsel om ons er nog meer aan te verslaven. Want ons reptielenbrein denkt nog steeds: vet eten, veel calorieën, fijn, dan zijn we gewapend tegen barre tijden.
Alleen, die barre tijden bestaan niet meer. Slechts een paar generaties terug leden de meeste mensen nauwelijks een zittend bestaan. Die tijden moeten we niet romantiseren. Surf even door fotomateriaal over het leven in de armenwijken in de grote steden in de 19de, begin 20ste eeuw…
Ons brein heeft zich echter nog niet aangepast aan permanente en overvloedige beschikbaarbeid van eten. En dat is net wat de voedselindustrie zeer goed weet, daar hebben ze al hun onderzoek in gestoken.
We eten in feite ook meer en meer verpakt water met een smaakje. Kip, vis, vlees of wat daar voor moet doorgaan. Een goed voorbeeld is onze ham. Wat we nu als ham kopen en eten is in werkelijkheid een “waterzak met een laagje vlees eromheen”. Eenzelfde bedrog is vruchtensap (fruitsap in Vlaanderen). Echt fruit eten – dus niet drinken – is altijd beter.
Meer nog, puur vruchtensap is ongezond, het is teveel suiker ineens, zelfs als dat van ‘natuurlijk’ of ‘biologisch’ fruit komt. Gezond vruchtensap is wat je binnenkrijgt als je fruit eet, mét vezels. Net zo met frisdrank – de naam alleen al is een reclameslogan. ‘Suikerwater met een smaakje’ klonk niet zo goed volgens de reclameconsulenten.
Net zo met tomatensap. Het voornaamste bestanddeel van hedendaags tomatensap in de winkel is aardappelzetmeel. Met veel water wordt dat gemengd tot een blubber waar tomatensmaak en kleurstof aan wordt toegevoegd. Rijk aan vitamine C en D staat er op. Wat je koopt is aardappelpap met een tomatensmaakje, wel voor de prijs van tomaten.
Op rauwe wortels en rauwe appels zie je nooit staan ‘rijk aan vitamine C en D’. Wel op cornflakes en andere bucht. Geloven we dat echt? Er is een reden waarom in reclame altijd naar een of andere Italiaanse grootmoeder voor haar kookpotten wordt verwezen en waarom er echte tomaten op de foto staan: om ons brein te laten vergeten dat het product achter het etiket niets met die grootmoeder of met tomaten te maken heeft.
Niets zo eenvoudig ook als zelf appelmoes maken (of rabarbermoes, recht uit de tuin). Toch staan de rekken in de supermarkt vol. Je kan zowaar kiezen tussen met of zonder stukjes appel.
Smaken zijn aangeleerd, niet ‘natuurlijk’
Ik drink geen frisdrank, en al zeker nooit cola. Als het al eens gebeurt, valt het me op hoe walgelijk zoet en kleverig die ondingen smaken. Kinderen die het nooit te drinken krijgen denken er net zo over, kinderen die het met de spreekwoordelijke papfles ingelepeld krijgen lusten het wel. Waarom?
Ook dat is een menselijk probleem dat de voedingsindstrie als geen ander weet uit te buiten: gewenning, want smaak is geen vast objectief gegeven, je kan smaken aanleren (en terug afleren, maar dat vraagt tijd en geduld – net iets waar we in onze ratrace geen energie voor hebben).
Baby’s lusten helemaal geen zout. Dat moeten ze aanleren. Een van die aan te leren dingen zijn chips, dunne blaadjes vet met zout en andere kruiden er op, véél calorieën, zero voedingsstoffen, notabene gemaakt met dezelfde aardappelzetmeel in je tomatensap. Chips zijn bovendien het enige eten dat honger stimuleert. Hoe meer chips je eet, hoe meer honger je krijgt. De wereld op zijn kop. Kassa kassa voor de industrie.
Teun van de keuken in de RTL Talkshow:
Al dat ongezond eten maakt ons ongezond, ziek, met meer ontstekingen, meer ongemakken en we raken gemakkelijker besmet, want we zijn minder immuun. Maar de redding is nabij: elke kwaal heeft zijn geneesmiddel, zodat we weer à volonté frisdrank, chips, fastfood tot ons kunnen nemen.
Is het dan toch vooral onze eigen individuele fout? Wie wat wilskracht heeft kan dat toch overstijgen? Wel, ook daar heeft de industrie een oplossing voor: “zogenaamd gezondere light-, suikervrije, low carb- en vetvrije keuzes”. De industrie die ons te dik en te vet maakt verdient nog meer dankzij hun producten die ons moeten genezen van de problemen die ze zelf veroorzaken.
Want ook dat kan de industrie goed: de verantwoordelijkheid doorschuiven naar de consumenten. Overigens niet alleen de voedingsindustrie. Ik dacht al goed op de hoogte te zijn, maar dat het concept van de carbon footprint werd uitgevonden door oliegigant BP wist ik nog niet.
Drugdealers, pushers
Niemand die in twijfel trekt dat je als individu eigen keuzes kan en moet maken, maar zelfs als morgen iedereen biologisch gaat tuinieren – wat toch niet kan, niet iedereen heeft een tuin, niet iedereen heeft fut om na de dagtaak nog een groentetuin te onderhouden – veranderen we nauwelijks een percentje aan de gigantische vervuiling die door de bedrijven – waaronder de voedingsindustrie – wordt veroorzaakt.
“Het grote probleem is dat we gevangenzitten in het marktdenken van de neoliberale samenleving. Wat rendabel is en winst oplevert is per definitie goed. In zo’n systeem wordt wel beweerd dat bedrijven doen wat consumenten willen, maar in werkelijkheid is het omgekeerd. Wij worden verslingerd gemaakt aan producten die zij willen verkopen.”
En het belangrijkste citaat in dit boek “De voedselproducenten zijn als drugdealers die ons verslaafd maken…”
Hoe de ‘pushers’ dat doen: met miljardenbudgetten aan reclame, met gratis samples op festivals, met gadgets, ‘uw Coca Cola is geen frisdrank, het is jeugd, leven, plezier’.
Dit alles met dank aan een politiek bestel dat elke impuls tot zelf nadenken heeft opgegeven voor gemakkelijkheidsoplossingen die de consultants hen aanbieden. Zeker niet om na te denken over “een radicale verandering van onze ongezonde, ziekmakende en stressvolle maatschappij”.
Het kan anders, maar niet alleen door ander individueel gedrag. Er moet een ban komen op ongezonde reclame (net zoals met tabak), de vervuilende effecten van ongezonde voedselproductie moet de bedrijven aangerekend worden en van hun winsten afgetrokken. Er moet tevens een strakke prijzencontrole komen, om te verhinderen dat bedrijven hun exorbitante winsten in stand houden op kosten van de consument.
De voedingsdealers hebben niet het beste met ons voor. Daarom: “De politiek en de overheid moeten dus weer de macht op de bedrijven terugveroveren en regels gaan stellen voor het voedsel dat zij maken en de voeding die wij eten.”
Wie reeds die individuele keuze heeft gemaakt en zich heeft geïnformeerd zal niet zoveel nieuws vinden in dit boekje. Dit richt zich eerder tot zij die wel enigszins overtuigd zijn dat een en ander verkeerd loopt, maar nog niet goed weten waarom dat zo is en vooral, nog niet overtuigd zijn dat het wel degelijk anders kan (en moet).
Inzicht is de eerste stap naar bewustwording, naar gedragsverandering en vooral naar een publieke opinie die eist dat het zo niet langer kan. Dat inzicht levert dit boek.
Teun van de Keuken heeft het niet over de kafkaiaanse wereld waarin wij problemen hebben met onze teveel aan rijk ‘voer’, terwijl een ander deel van de wereld honger lijdt – échte honger, de pijnlijke soort.
Ook geen aandacht voor de enorme hoeveelheid voedsel die door de industriële voedingsindustrie verspild wordt, nog voor het op ons bord terechtkomt. Goed, dat zijn onderwerpen voor andere boeken, maar het had toch even vermeld mogen worden.
Ik zie verder nog een gemis in dit boek. Een van de grote boosdoeners is reclame. Laat dat echter hét verdienmodel zijn van de mainstream media waar de auteur voor werkt.
Het allerbeste kritische programma – en die zijn er zeker – over de voedselindustrie wordt door ons reptielenbrein volledig ontkracht door commerciële onderbrekingen voor reizen, wagens, parfums, shampoo en vooral veel ongezond eten. Tja, ook dat moet anders…
Voor wie nog niet helemaal overtuigd was, is dit boek een aanrader.
Teun van der Keuken. De mens is een plofkip – Hoe de voedingsindustrie ons ziek maakt. Thomas Rap, Amsterdam, 2024, 135 pp. ISBN 978 9400 4105 65
In Griekenland mogen werknemers in bepaalde sectoren vanaf vandaag 6 dagen per week werken. Opvallend, want in heel wat andere Europese landen – ook bij ons – wordt net volop geëxperimenteerd met kortere werkweken. De nieuwe regel geldt voor bedrijven waar nu in principe al 24 op 24 wordt gewerkt, en waar dus heel wat overuren worden gepresteerd of waar er zelfs in het zwart wordt gewerkt, verklaart correspondent Bruno Tersago.
De nieuwe wet die een zesdaagse werkweek mogelijk maakt in Griekenland, werd enkele maanden geleden al goedgekeurd en is vanaf vandaag van kracht. “De wet kwam er op vraag van de werkgevers”, verklaart correspondent Bruno Tersago in De Ochtend op Radio 1.
De Grieken zijn nu al bij de koplopers in Europa op vlak van gepresteerde uren. Er is een groot tekort op de arbeidsmarkt en dat terwijl er in bepaalde bedrijven in de privé- en dienstensector vaak 24 uur op 24 moet gewerkt worden. Dat leidt tot heel wat (dure) overuren of (illegaal) zwartwerk. Daarom maakt de Griekse regering het mogelijk om in die sectoren vanaf vandaag officieel 6 dagen te werken.
“Het gaat eigenlijk om een 48 uren-werkweek”, zegt Tersago. Werknemers hoeven dus niet per se een extra dag te werken. “Ze kunnen er ook voor kiezen om bijvoorbeeld 10 uur per dag te werken.” Voor de bijkomende uren die gewerkt worden, krijgen ze 40 procent meer loon.
Weinig protest
Eerder op het jaar hebben de Grieken tot 2 maal toe het werk 24 uur lang neergelegd om te protesteren tegen de nieuwe wet, maar Tersago stelt vast dat de Grieken zich er vrij vlot bij neergelegd hebben dat de kans bestaat dat ze vanaf vandaag meer zullen moeten werken. “Ze doen het de facto eigenlijk al.”
Een van de redenen waarom er weinig protest is, is omdat de angst om de job te verliezen in Griekenland groter is dan de angst om meer te werken. “Er heerst een bepaalde angstcultuur. Dat heeft nog altijd te maken met de naweeën van de economische crisis, die eigenlijk nog steeds niet voorbij is.”
“Grieken verdienen op dit moment voor een voltijdse baan een minimumloon van 830 euro. Ze hebben de laagste koopkracht in de EU, op Bulgarije na. Het leven is erg duur geworden en je kan hier gemakkelijk worden ontslagen. Als je je baan verliest, wordt het heel erg moeilijk om te overleven. Er zijn wel werkloosheidsuitkeringen, maar die zijn beperkt in de tijd en vrij laag: ongeveer 300 euro per maand.”
En de vakbonden dan? “Er is enkel een grote algemene vakbond voor de hele privésector, maar in de bedrijven zelf zijn de vakbonden nauwelijks te vinden. Collectieve arbeidsovereenkomsten bestaan niet meer en daardoor moeten werknemers dus op hun eentje gaan onderhandelen met werkgevers over dit soort nieuwe formules.”
Hogere belastingen
Weinig protest, maar dat wil niet zeggen dat de Grieken niet wakker liggen van de nieuwe regeling. Zeker Grieken die regelmatig eens in het zwart werkten, dreigen minder te gaan verdienen. “De kans bestaat dat ze in een hogere belastingschaal terechtkomen en op het einde van de maand minder zullen overhouden.”
De Grieken vrezen ook dat de regeling wel eens zou kunnen uitgebreid worden naar andere sectoren, waar overuren niet per se de norm zijn. “Dit lijkt een beetje op een experiment van de Griekse overheid. En die overheid is heel erg gericht op het tegemoetkomen aan de werkgevers.”
“Het is een sociaal neoliberale regering die er alles aan doet om investeringen aan te trekken om de Griekse economie opnieuw op de rails te krijgen en werkgevers wordt zelden iets in de weg gelegd. Maar of dat goed is op langere termijn? Daar ben ik geen specialist in. Daar zullen economen zich moeten over buigen.”
In Vlaanderen hebben de ondernemingsrechtbanken in de eerste zes maanden van dit jaar 3.537 faillissementen uitgesproken. Dat blijkt maandag uit gegevens van handelsinformatiekantoor GraydonCreditsafe. Het gaat om het hoogste aantal ooit tijdens een eerste jaarhelft.
Vergeleken met dezelfde periode vorig jaar – toen ook al een record – namen de faillissementen in Vlaanderen nog met meer dan 5 procent toe. De meeste faillissementen zijn te vinden in de bouwsector, waar er met 856 vonnissen sprake is van een stijging met zowat een vijfde. Daarna volgen de horeca (587) en de sector dienstverlening aan bedrijven (485).
Dat de faillissementen in de bouwsector fors oplopen is volgens GraydonCreditsafe onder andere verbonden aan “het uitzuiveren van frauduleuze ondernemingen” in bepaalde gerechtelijke arrondissementen. “Daarnaast zien we dat vooral bedrijven die eerder in de eindfase van een bouwproject optreden, ertussenuit gaan”, zegt het handelsinformatiekantoor. Dat zou niet alleen te maken hebben met de fors gestegen prijzen van materialen en loonkosten, maar aan het einde van bouwprojecten zouden ook “meer facturen onbetaald” blijven.
In Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen is er sprake van een recordaantal faillissementen, terwijl die ook in Limburg nog zijn toegenomen. Antwerpen en West-Vlaanderen tekenen daarentegen dalingen op.
Opnieuw recordaantal faillissementen in Vlaanderen in eerste jaarhelft
In Vlaanderen hebben de ondernemingsrechtbanken in de eerste zes maanden van dit jaar 3.537 faillissementen uitgesproken. Dat blijkt maandag uit gegevens van handelsinformatiekantoor GraydonCreditsafe. Het gaat om het hoogste aantal ooit tijdens een eerste jaarhelft.
Vergeleken met dezelfde periode vorig jaar – toen ook al een record – namen de faillissementen in Vlaanderen nog met meer dan 5 procent toe. De meeste faillissementen zijn te vinden in de bouwsector, waar er met 856 vonnissen sprake is van een stijging met zowat een vijfde. Daarna volgen de horeca (587) en de sector dienstverlening aan bedrijven (485).
Dat de faillissementen in de bouwsector fors oplopen is volgens GraydonCreditsafe onder andere verbonden aan “het uitzuiveren van frauduleuze ondernemingen” in bepaalde gerechtelijke arrondissementen. “Daarnaast zien we dat vooral bedrijven die eerder in de eindfase van een bouwproject optreden, ertussenuit gaan”, zegt het handelsinformatiekantoor. Dat zou niet alleen te maken hebben met de fors gestegen prijzen van materialen en loonkosten, maar aan het einde van bouwprojecten zouden ook “meer facturen onbetaald” blijven.
In Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen is er sprake van een recordaantal faillissementen, terwijl die ook in Limburg nog zijn toegenomen. Antwerpen en West-Vlaanderen tekenen daarentegen dalingen op.
De Vlaamse faillissementen gaan gepaard met het verlies van 9.265 banen, ruim een derde meer dan tijdens de eerste helft van 2023. Vooral het faillissement van busbouwer Van Hool – uit Koningshooikt – met 2.535 verloren jobs – zit daar voor iets tussen. Op een verre tweede plaats volgt het faillissement van het Waregemse textielbedrijf MC Three Carpets, met 262 verdwenen banen.
Door Van Hool was het banenverlies door faillissementen in Vlaanderen in de eerste helft van 2024 dan ook het hoogst in de auto-industrie (2.539). De bouw (1.223) en de horeca (1.192) vervolledigen de top drie.
Voor heel België meldt GraydonCreditsafe in totaal 6.008 faillissementsuitspraken tijdens de eerste zes maanden van 2024. Het gaat om een stijging met 7 procent vergeleken met dezelfde periode in 2023 en het hoogste aantal sinds 2019 (6.224). Daardoor kwamen alles samen 14.677 banen op de tocht te staan.
Ook federaal zijn de meeste faillissementen in de bouw (1.352) en de horeca (1.035) terug te vinden. GraydonCreditsafe wijst daarnaast onder meer nog op een opvallende stijging van het aantal vonnissen bij de garagehouders, bij wie “alle records sneuvelen”: met 252 faillissementen is sprake van een vijfde meer. “Dat wordt enerzijds verklaard door de sterke stijging van het aantal elektrische voertuigen die beduidend minder onderhoud vergen, alsook de veranderde marktvisie van de grote automerken die zich richten op minder maar hypergesofisticeerde toonzalen”, luidt het.
Alles werd eraan gedaan om de journalisten van Apache het zwijgen op te leggen. Er waren processen en de publicatie van het boek ‘De vrienden van het vastgoed’ moest noodgedwongen in eigen beheer gebeuren nadat uitgeverij Houtekiet zich terugtrok. De nauwe banden tussen de grote winsten van de vastgoedsector en heersende politici (met N-VA en PS op kop) worden op alle mogelijke manieren beschermd.
De opgang van de appartementen in dorpen rond de steden is erg zichtbaar. In de steden zijn er grootschalige vastgoedprojecten die ons verkocht worden als stadsontwikkeling, waarbij de winsten niet voor de stadsbewoners maar de private projectontwikkelaars zijn. Om toegang te krijgen tot die winsten wordt naarstig gebruik gemaakt van politieke connecties.
De nauwe banden tussen de vastgoedsector en de N-VA werden op beeld vastgelegd toen onder meer Bart De Wever in 2017 in het Antwerpse sterrenrestaurant ’t Fornuis mee aan tafel schoof om de verjaardag van bouwpromotor Erik Van der Paal te vieren. Ze kenden elkaar al heel lang, De Wever beloofde aan het sterfbed van oud Volksunie-medeoprichter Rudi Van der Paal om op zijn zoon Erik te passen. Rudi Van der Paal bracht heel wat financiële steun binnen eerst voor de Volksunie, vervolgens voor het Vlaams Blok/Belang en ook voor de N-VA.
Met zijn vastgoedbedrijf Land Invest Group haalde Erik Van der Paal grote projecten binnen die steeds op welwillende medewerking van het Antwerpse stadsbestuur onder N-VA-bewind konden rekenen. Toen De Wever burgemeester werd, stelde hij meteen Joeri Dillen als kabinetschef aan. Die kwam recht uit Land Invest Group. Nadat het hoogbouwproject aan de Tunnelplaats tegen alle adviezen in groen licht kreeg van het stadsbestuur, vertrok Dillen opnieuw. Zijn missie was volbracht.
Tot aan zijn faillissement fungeerde Optima als verkoper van appartementen van Land Invest Group. Geert Versnick (Open VLD) en Luc Van den Bossche (Vooruit) waren bestuurder bij zowel Optima als Land Invest Group. Krediet vond Land Invest Group bij het Luikse pensioenfonds Ogeo Fund. Dat werd toen geleid door Publifin-topman Stéphane Moreau (PS). Land Invest Group verzorgde al wie met deze operaties verbonden was, van reizen die geboekt werden via het reisbureau van de Schotense N-VA burgemeester over de riante sponsoring van het tennistoernooi Optima Open in Knokke tot een persoonlijke lening aan Alain Mathot (PS) voor de aankoop van diens villa in Thailand.
Toen de opheffing van de parlementaire onschendbaarheid van Mathot in de Kamer ter stemming voorlag in 2016, waren Dewinter en Penris (Vlaams Belang) plots verdwenen voor een goed getimede plaspauze en stemde de N-VA tegen… Was dit het werk van Erik Van der Paal die zijn goede vriend wilde beschermen, vraagt het boek ‘De vrienden van het vastgoed’ zich af? De vrouw van Gerolf Annemans werkte overigens als secretaresse van Van der Paal.
Het boek onthult dat Land Invest Group ook grote facturen betaalde aan schimmige vennootschappen die in opspraak kwamen in het kader van cocaïnehandel en drugsgeweld. Het druggebruik van Erik Van der Paal is algemeen bekend. De stelling van De Wever in 2018 dat “politici één klik verwijderd zijn van malafide praktijken” lijkt dus ook op hemzelf van toepassing te zijn…
Het grootste schandaal is natuurlijk dat van de miljoenendeals die mogelijk werden door tussenkomsten van de stad Antwerpen bij het toekennen van vergunningen. Kritische stemmen in de administratie werden uitgeschakeld om hoogbouw mogelijk te maken op een site aan de Tunnelplaats, die werd aangekocht voor de prijs van laagbouw. Aan de Slachthuissite kreeg Land Invest Group het recht om publieke grond te ontwikkelen, met een inderhaast door de stad goedgekeurd Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) op maat van de winst. De Wever en co aarzelen niet om ook voor andere bevriende projectontwikkelaars de rode loper uit te rollen.
De steeds grotere impact van private projectontwikkelaars en vastgoedbedrijven is erg lonend voor de aandeelhouders, maar nefast voor de prijzen die wij betalen om te wonen. Stadsplanning en vastgoed overlaten aan dubieuze zakenlui, al dan niet met een politiek mandaat, is duidelijk niet in ons belang. Hoog tijd om de strijd aan te gaan voor democratische publieke controle op de ruimtelijke ordening en de stadsplanning!
Met de interlevensbeschouwelijke dialoog heeft het Gemeenschapsonderwijs een krachtig instrument tegen polarisering en voor democratisch denken en burgerschap in handen.
De helft van de Vlaamse kiezers vindt dat de democratie in België niet naar behoren functioneert. Dat vertelde het opinieonderzoek De Stemming van de Universiteit Antwerpen en de Vrije Universiteit Brussel in 2023. Volgens datzelfde onderzoek ziet een derde van de kiezers meer heil in een sterke leider die geen hinder heeft van parlementen of verkiezingen dan in een democratisch bestel. We mogen die cijfers gerust verontrustend vinden.
Nochtans is onze democratie betrekkelijk gezond. Op de democratie-index van The Economist staat België op de 36ste plaats. Dat is geen excellente positie, maar ons land scoort nog altijd beter dan 131 andere landen. Veel bijna-tweehonderdjarigen zijn er slechter aan toe. Er schort dus misschien niet zozeer iets aan de democratie zelf, maar wel aan de perceptie ervan. Het tweede cijfer van het onderzoek laat vermoeden dat er ook winst te boeken valt op het vlak van democratisch denken. Het onderwijs kan daar een vooraanstaande rol in spelen.
DE SCHOOL ALS VERBINDINGSPLEK
In haar boek Not for Profit pleit de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum voor onderwijs dat jongeren de vaardigheden meegeeft om de democratie gezond te houden. Dat houdt, volgens Nussbaum, in dat scholen bij jongeren de capaciteit ontwikkelen om de wereld te zien vanuit het standpunt van de andere, dat scholen het clichématige denken bestrijden als zouden bepaalde minderheden minderwaardig zijn, dat scholen echte kennis over andere groepen bijbrengen zodat stereotypes worden doorbroken, dat scholen bijbrengen hoe iedereen verantwoordelijk is voor het eigen gedrag, en dat scholen het kritisch denken bevorderen en het verkondigen van afwijkende meningen aanmoedigen. Het idee dat het onderwijs zuurstof aan het democratisch denken geeft, is geen vreemde gedachtegang. De school is één van de weinige plaatsen in de samenleving waar iedereen samenkomt. Het is daarom de ideale plek om verschillen te overbruggen en verbinding na te streven.
Het pleidooi van Nussbaum verwoordt grotendeels wat in het genetisch materiaal van het Gemeenschapsonderwijs zit vervat. Het GO! ziet onderwijs als veel meer dan zuivere kennisoverdracht. Onze 40.000 leraren bereiden de volgende generaties niet alleen voor op de arbeidsmarkt of het hoger onderwijs met competenties en kennis, ze wakkeren ook burgerschapszin aan. Ons pedagogisch project brengt waarden over en leert leerlingen samenleven in diversiteit. Door jongeren op te voeden tot actieve, positief kritische en democratische burgers die streven naar een gemeenschap waar het goed leven is, leggen we mee de fundamenten voor de samenleving van morgen. Een belangrijk instrument in dat streven is de interlevensbeschouwelijke dialoog, die over alle scholengroepen van het Gemeenschapsonderwijs is uitgerold en vanaf het nakende schooljaar naar het zesde jaar secundair onderwijs uitbreidt.
INTERLEVENSBESCHOUWELIJKE DIALOOG
Het GO! heeft de grondwettelijke opdracht om neutraal onderwijs aan te bieden in naam van de gemeenschap en voor de gemeenschap. Die opdracht houdt ook in dat alle leerlingen les krijgen in de levensbeschouwing van hun keuze. De afscheidnemende Vlaamse Regering nam in het regeerakkoord op dat het GO! in de derde graad van het secundair onderwijs zou overschakelen van twee uur levensbeschouwing per week naar één uur levensbeschouwing en één uur interlevensbeschouwelijke dialoog (ILD). Cruciaal hierbij is dat de ILD het tweede uur levensbeschouwing niet vervangt, maar er een andere invulling aan geeft. Even essentieel is dat de leerkrachten levensbeschouwing in co-teaching voor deze invulling zorgen. Ze leren hiermee over de grenzen van de eigen levensbeschouwing heen kijken en samenwerken. En dat is precies wat ze ook de leerlingen meegeven.
Tijdens het uur interlevensbeschouwelijke dialoog leren tieners elkaars levensbeschouwing en maatschappijvisie kennen, en ze leren ook vragen te stellen en standpunten te uiten met respect voor elkaars eigenheid. Tijdens het proefproject dat in 2021 in zeven scholen van start ging, bleek dat leerkrachten én leerlingen de dialoog een waardevol instrument vonden om de verschillen maar ook de gelijkenissen tussen de levensbeschouwingen te leren kennen. Ook gaven leerlingen aan dat ze tijdens de lessen leerden te argumenteren en de eigen mening durfden bij te sturen door naar elkaar te luisteren.
Afgelopen schooljaar maakte het proefproject plaats voor een bredere uitrol in alle 26 scholengroepen van het Gemeenschapsonderwijs. De vijfdejaars die in het traject stapten zullen het vanaf september voortzetten in het zesde jaar. Voortaan krijgen leerlingen van heel de derde graad secundair onderwijs de kans om elkaar op deze manier te ontmoeten. Dit maakt van de interlevensbeschouwelijke dialoog een krachtig middel tegen maatschappelijke polarisering en een oefenplaats voor actief burgerschap.
TOEKOMSTOPTIMISME
Het Gemeenschapsonderwijs vertrouwt op de toekomst. De jongeren van vandaag zullen een betere wereld bouwen dan degene waarin ze geboren zijn. Dit toekomstoptimisme steunt op de overtuiging dat jongeren veelbelovende individuen zijn die wij in het onderwijs mee helpen ontwikkelen. Wij gaan in tegen de vaak opborrelende oprisping dat jongeren problemen zijn die het onderwijs mee moet helpen oplossen. Het onderwijs van het GO! geeft al zijn leerlingen de kansen om te excelleren, maar het geeft ze ook de gepaste houding mee voor een leven lang leren, samen met de waarden om die betere toekomst vorm te geven. Door een rechtstreekse ontmoeting van visies te organiseren binnen de veilige context van het klaslokaal, leggen we de basis voor jongeren om op te groeien tot actieve en positief kritische en democratische burgers.
Burgerschap betekent voor het Gemeenschapsonderwijs niet dat wij jongeren in de pas willen leren lopen en volgzaam laten uitvoeren wat van hen verwacht wordt, want dit is net een voedingsbodem voor allerlei vormen van extremisme. Burgerschap betekent dat we jonge mensen zelfstandig leren denken. Zodat ze hun eigen handelen en oordelen kritisch in vraag kunnen stellen. Zodat ze keuzes leren maken over welke mens ze willen zijn. Zodat ze voor zichzelf en voor anderen het verschil kunnen maken. Zodat ze anderen en hun overtuigingen leren begrijpen, erkennen en aanvaarden. En begrip, erkenning en aanvaarding vertrekken bij kennis, van zichzelf en van de andere. De interlevensbeschouwelijke dialoog van het GO! legt daar de kiem voor.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
