Op 8 maart is het Internationale Vrouwendag, een jaarlijks moment waarop we stil staan bij de emancipatie van de vrouw. Sommige mensen vinden zo’n dag achterhaald: vrouwen hebben toch al gelijke rechten? Historicus en feminist Lotte Houwink ten Cate weet wel beter. Zij doet onderzoek en schrijft over feministische thema’s uit de jaren zeventig, die volgens haar ook vandaag nog relevant zijn. En ze tipt Moeder en Pen van Mensje van Keulen.
Hoe staat het met de loonkloof tussen mannen en vrouwen? Gelijk loon voor gelijk werk, het is een Europees basisbeginsel. Daarom keurde de EU in april vorig jaar de Pay Transparancy richtlijn goed..
Arne Coutteau van HR- en Wellbeing-expert Attentia legt uit welke informatie voor werknemers en sollicitanten beschikbaar zal moeten zijn. Want wat gelijk werk precies betekent, blijkt geen eenvoudige vraag “Openlijk praten over ons loon, is iets dat Belgen niet makkelijk doen. Bedrijven hebben evenmin de gewoonte daar openlijk over te spreken”, aldus Arne Coutteau. “Toch zal het in de toekomst moeten. Als werknemer kun je zo heel eenvoudig jouw salaris vergelijken met dat van collega’s in een gelijkaardige functie. In je eigen bedrijf, maar ook bij concurrenten. Daarnaast zullen bedrijven niet meer naar je vorige salaris mogen vragen wanneer je solliciteert.” Belgische wetgeving op komst De lidstaten hebben nog drie jaar de tijd om de richtlijn in wetgeving om te zetten. Maar het staat wel vast dat je bij een sollicitatie toegang moet krijgen tot concrete looninformatie. “Sollicitanten moeten van bij de start geïnformeerd worden over de zogeheten loonvork. Dat is het verschil tussen het minimale en maximale brutoloon dat de werkgever wenst te betalen voor een bepaalde functie. Afhankelijk van je diploma, ervaring, specifieke vaardigheden, zal je loon daar ergens tussen liggen. Eenmaal aangenomen zul je als werknemer specifieke salarisinformatie kunnen opvragen, zoals het gemiddelde beloningsniveau voor categorieën van collega’s die gelijkwaardig werk verrichten”, licht Coutteau toe. Daarnaast heeft Europa de intentie om de loonkloof nu effectief te dichten. Is er een verschil van meer dan 5% tussen mannen en vrouwen, dan zijn bedrijven verplicht daar iets aan te doen. De richtlijnen daarrond zullen wel strenger zijn in grotere bedrijven.
Meer dan mannen tegenover vrouwen Europa richt zich vooral op de loonkloof tussen man en vrouw, maar de maatregel biedt meer mogelijkheden om discriminatie aan te pakken. Met een juiste structuur kunnen bedrijven de kloof dichten tussen ouderen en jongeren, deeltijdse en voltijdse krachten, medewerkers met en zonder migratieachtergrond. “Europa stimuleert bedrijven nu heel sterk om een objectieve oefening te maken en dat is goed nieuws,” aldus Coutteau. “Maar ‘gelijk loon voor gelijk werk’ is een minder eenvoudig beginsel dan we denken. Want hoeveel waarde hechten we aan ervaring, leeftijd, diploma’s en positieve evaluaties? Bovendien zijn er grote sectorale verschillen. IT is bijvoorbeeld een goed betaalde sector waar vooral mannen werken. Vrouwen werken dan weer vaker in HR, aan een lager loon. Je moet differentiëren maar kunt er ook niet in doorschieten omdat je op den duur geen enkele job kunt vergelijken.” Bedrijven in de war for talent Voor werkgevers belooft de wetgeving rond deze Europese richtlijn sowieso spannend te worden. “Bedrijven zullen hun betrokkenheid om een eerlijkere werkomgeving te creëren nu heel transparant kunnen tonen. Zo’n open en eerlijk loonbeleid kan voor sollicitanten weleens de doorslag geven om voor een werkgever te kiezen, zéker gezien de krapte op de arbeidsmarkt van vandaag”, aldus Coutteau. Discriminatie detecteren met data “Data-analyse om discriminatie objectief te detecteren en aan te pakken zal belangrijk zijn. In grote bedrijven is die vaak voorhanden, maar ook kmo’s doen er goed aan om zoveel mogelijk data te verzamelen. Want die data tonen vaak de onbedoelde discriminatie waar we ons niet bewust van zijn”, besluit Coutteau.
Een nieuwe maand, nieuwe maatregelen, wijzigingen van de wetgeving, enz. Hierbij een kort overzicht.
• Spoorwegmaatschappij NMBS trekt de tarieven op. Gemiddeld gaat het om een stijging van zo’n 9 procent. School- en woon-werkabonnementen zullen 9,73 procent duurder worden. De prijs van andere producten gaat met 8,73 procent omhoog. Zo kost een ‘Senior Ticket’ voor 65-plussers vanaf 1 februari 7,80 euro (+0,60 euro) en een ‘Youth Ticket’ tot 26 jaar 7,10 euro (+0,50 euro). Een gewone tienrittenkaart (’Standard Multi’) wordt 9 euro duurder tot 93 euro digitaal of 96 euro op papier. Ook het boordtarief, de toeslag voor wie een vervoersbewijs koopt op de trein, stijgt van 7 euro naar 9 euro. De spoorwegmaatschappij zegt zich genoodzaakt te zien de tarieven aan te passen aan de impact van de stijgende inflatie en de energieprijzen. Als grootste elektriciteitsverbruiker van het land verwacht ze dat de elektriciteitsfactuur in 2023 meer dan 200 miljoen euro hoger zal liggen dan vorig jaar. “De tariefaanpassing zal slechts een beperkt deel van de gestegen werkingskosten dekken”, aldus de maatschappij. Toch hoopt de NMBS treinreizen nog aantrekkelijk te houden dankzij enkele “interessante initiatieven”. Zo belooft de spoorwegmaatschappij regelmatige promoacties, zoals het Duo Ticket van afgelopen zomer en de winteractie bij het eindejaar. Tot slot zullen reizigers extra moeten betalen voor de Diabolo-toeslag. Die bedraagt vanaf 1 februari 6,40 euro, in plaats van 6,20 euro. Dat maakte spoornetbeheerder Infrabel bekend.
• MIVB introduceert goedkoper abonnement en telewerkticket Ook de Brusselse openbaarvervoermaatschappij MIVB maakt vanaf februari aanpassingen aan haar producten. Zo daalt het jaarabonnement voor 65-plussers sterk in prijs. Wie ouder is dan 65 kan vanaf 1 februari voor 12 euro een jaar lang alle trams en bussen van de MIVB nemen. Tot nu toe hing daar een prijskaartje van 60 euro aan vast. Het tarief wordt daarmee gelijkgetrokken met de prijs die een Brusselaar van tussen de 18 en 24 jaar tegenwoordig betaalt. De verandering werd aangekondigd met de voorstelling van de Brusselse begroting in oktober. Daarbij ging veel aandacht naar opvang van de verhoogde levenskost door onder meer de energiecrisis. Ook het veranderde pendelgedrag krijgt aandacht. Sinds de coronapandemie thuiswerk veel gangbaarder heeft gemaakt, is een traditioneel abonnement niet meer voordelig voor werknemers die slechts twee tot drie dagen per week naar kantoor moeten. Zij kunnen voortaan gebruikmaken van een nieuw flexibel ticket van 75 ritten dat gedurende 90 dagen geldig is.
• Tijdskrediet wordt ingeperkt Vanaf 1 februari worden de mogelijkheden voor tijdskrediet en thematische verloven, zoals ouderschapsverlof, en loopbaanonderbreking voor ambtenaren ingeperkt. De regering besliste daarover in oktober vorig jaar, bij de opmaak van de begroting van 2023. Voltijds ouderschapsverlof aanvragen kan vanaf 1 februari enkel voor kinderen tot 5 jaar. Halftijds of een vijfde tijdskrediet opnemen voor kinderen tussen 5 en 8 jaar oud kan wel nog altijd. De RVA verduidelijkt dat het recht op voltijds ouderschapsverlof wel blijft bestaan tot de 8e verjaardag van het kind, maar de werknemer kan enkel een uitkering krijgen als het kind nog geen 5 jaar is. Daarnaast wordt het totale aantal maanden waarin men ouderschapsverlof kan opnemen teruggeschroefd van 51 tot 48. Ook de anciënniteitsvoorwaarden worden aangescherpt. Tot nog toe moesten werknemers minstens 24 maanden anciënniteit hebben in het bedrijf om tijdskrediet op te nemen, vanaf 1 februari wordt dat minimaal 36 maanden. Er komt ook een tewerkstellingsvoorwaarde van 12 maanden voor voltijds tijdskrediet. Wie deeltijds werkt, krijgt toegang na 24 maanden tewerkstelling. Aan de voorwaarden voor het ouderschapsverlof – maximaal vier maanden per kind – verandert niets, maar anciënniteitstoeslagen en supplementen verdwijnen voor werknemers van ouder dan 50 jaar. Dat geldt ook voor de loopbaanonderbreking. De Gezinsbond en de Vrouwenraad zijn kritisch voor de aanpassingen. Volgens Vrouwenraad-voorzitter Meron Knikman wordt de combinatie van werk en gezin er “zeker niet gemakkelijker op”. “We hebben nood aan een duurzaam gefinancierd zorgbeleid, een gelijke verdeling van de zorg en een gelijke opname van verlof om gezinsredenen door beide ouders.”
• Pelletcheque kan aangevraagd worden Wie in aanmerking komt voor de zogenaamde pelletcheque, ter waarde van 250 euro, kan daarvoor vanaf 1 februari een aanvraag indienen bij de FOD Economie. De overheidsdienst houdt wel nog een slag om de arm. “We doen er alles aan om op tijd klaar te zijn, en zullen alles uitgebreid testen om eventuele computerproblemen te vermijden”, klinkt het. De cheque is bedoeld voor wie vooral met pellets verwarmt. Wie voldoet aan de voorwaarden, kan vanop de site van de FOD Economie een formulier afdrukken en vervolgens terugsturen. Daarnaast komt er ook een webapplicatie. “Normaal” gaan die allebei op 1 februari online, aldus de FOD Economie. Wie al gebruik kon maken van de mazoutcheque, de cheque voor propaan in bulk of de federale premie voor het basispakket gas, komt niet in aanmerking. Ook wie al het sociaal tarief geniet voor gas, maakt geen kans. Een andere voorwaarde is dat de pellets in een tankwagen of op palletten geleverd moeten zijn, in een bestelling van minstens 500 kg en dat tussen 1 juni vorig jaar en 31 maart van dit jaar. Wie de cheque aanvraagt, zal een kopie van de factuur en een bewijs van betaling moeten voorzien. De aanvragen kunnen gebeuren tot en met 30 april.
• Mucomedicijn voor jongere kinderen Vanaf 1 februari zal het geneesmiddel Kaftrio, voor de behandeling van mucoviscidose, ook voor kinderen van 6 tot 11 jaar volledig terugbetaald worden. Sinds 1 september wordt het dure Kaftrio al terugbetaald voor kinderen vanaf 12 jaar die in aanmerking komen. De terugbetaling is wel afhankelijk van een aantal medische criteria. De taaislijmziekte heeft een grote impact op de ziektelast en de levenskwaliteit van de patiënten. Kaftrio verbetert de longfunctie, zorgt voor een vermindering van het aantal opstoten, doet de nood aan antibiotica afnemen en geeft mucopatiënten een betere levenskwaliteit. Er is ook overeengekomen om de monotherapie Kalydeco, voor patiëntjes vanaf 4 maanden, terug te betalen. Dat geneesmiddel herstelt de zout-waterbalans in de luchtwegen, waardoor de slijmen dunner worden en de longen beter worden beschermd. Die therapie wordt nu al terugbetaald vanaf 2 jaar, maar nu zullen dus ook de jongste mucopatiëntjes in aanmerking komen.
De regering-Jambon doet precies het omgekeerde van wat nodig is om haar grootste ambitie waar te maken: de werkzaamheidsgraad optrekken naar 80%.
Iedereen die kan werken, moeten we aan werk helpen. We komen duizenden mensen tekort in de kinderopvang, het onderwijs en de zorg. Daarom moeten we mensen stimuleren door werk écht te doen lonen. Want wie werkt, die wil vooruit gaan.
Iemand aan werk helpen. Dát is de manier waarop een overheid het verschil kan maken. Het betekent grondige vragen stellen: Waarom werkt niet iedereen? Wordt iedereen wel goed betaald? Is het logisch en evident om te gaan werken? En welke drempels zijn er om te kunnen gaan werken? Dat zijn allemaal vragen die deze Vlaamse regering zichzelf niet stelt, of ze althans niet eerlijk beantwoordt. N-VA, Open VLD en CD&V houden het op beleid dat goed klinkt, maar niet werkt.
Het resultaat? Een regering die werken wil afdwingen door sanctionering en stigmatisering. En een overheid nota bene, die zich in de eigen voet schiet als het gaat om dienstverlening, kijk maar naar de kinderopvang, betaalbaar wonen en het openbaar vervoer. Vandaag willen veel mensen werken, maar het wordt hen actief lastiger gemaakt. Dat is wat tien jaar lang straf communiceren en weinig bereiken ons heeft opgebracht.
PUBLIEKE DIENSTVERLENING WORDT AFGEBROKEN
Openbaar vervoer
Iedereen is voorstander van meer efficiëntie en betere dienstverlening, maar dan moet de oefening wel ernstig gemaakt worden. Het enige wat rechts brengt in deze discussie is de platte drogreden: ‘we laten geen lege bussen rijden.’ Doorgaans wil men dat dan ook bewijzen met foto’s van een bus die na de shift van de chauffeur naar de stelplaats rijdt en wettelijk leeg moét zijn. Cringe politiek van neoliberale conservatieven, het is een dingetje.
Maar ondertussen toont onderzoek aan dat 93% van wie het openbaar vervoer gebruikt, géén alternatief heeft. Bedrijventerreinen zijn amper bereikbaar met het openbaar vervoer en wie op het platteland woont, kan maar beter wennen aan drie keer overstappen. Wanneer Vooruit voorstellen doet om dat beter uit te werken, knikt minister van Werk, Jo Brouns (CD&V) wel, maar gebeurt er niets. Dat krijg je met een minister die wekelijks moet ontdekken ‘dat hij nog een andere bevoegdheid heeft naast Landbouw.’ Zucht.
Kinderopvang
Deze legislatuur werd het deze Vlaamse regering eindelijk duidelijk dat 1 kindbegeleider voor 9 kinderen te weinig is. Dat investeren in kinderopvang een hele maatschappij winst oplevert. En dat er heel wat schort aan de controle door Vlaanderen én de middelen dat ze erin wil investeren. Een tekort dus.
De oplossing is opnieuw iets wat enkel goed klinkt bij het rechtse kiespubliek van deze partijen, maar wie wil werken opnieuw achteruit duwt: voorrang voor wie al werkt! Wie werk zoekt, moet niet op ons rekenen! Want volg maar eens een opleiding, cursus Nederlands of VDAB-begeleiding als je nergens heen kunt met je kind. Dat iedere werkende ooit als niet-werkende een aantal sollicitatiegesprekken heeft moeten voeren, beseft deze regering niet. En de reden is simpel, de meesten onder hen hebben dat zelf nooit moeten doen.
Sociale woningbouw
‘De beste bescherming tegen armoede is een job.’ Op basis van dit mantra begint Jan Jambon volgens mij elke ochtend aan zijn dag. Het cynische is dat bijna alle N-VA-ministers dat doen vanuit een vrijstaande villa, nooit vanuit een private huurwoning die niét gerenoveerd is en waar de verhuurder lustig indexering na indexering erbij lapt zonder te investeren in de woning.
Een job beschermt misschien mensen tegen armoede, maar een slechte en onbetaalbare woning houdt ze er permanent in. Meer dan 170.000 gezinnen staan al jaren op een wachtlijst. Er is steeds meer budget, maar er komen steeds minder woningen bij. Deze Vlaamse regering koos liever voor een opgelegde, tijdrovende fusieoperatie (minder tijd voor bouwen) en nam sociale huurders als de essentie van het beleid. Ze werden het mikpunt van stigma, sanctionerende maatregelen en permanent gearticuleerd wantrouwen.
DE JOBBONUS IS EEN MAAT VOOR NIETS
‘Een regering zonder socialisten is een staatshervorming op zich. Deze Zweedse regering maakt een duidelijke keuze voor meer jobs en meer koopkracht,’ was het zwaktebod van Didier Reynders in 2014. Er was net een federale regering gevormd, met dezelfde partijen als de huidige Vlaamse regering plus de MR erbij. Het werd een beschamende vertoning. De regering-Michel zorgde vooral voor een feest voor aandeelhouders en werkgevers door de vennootschapsbelasting te verlagen. Er kwamen flexi-jobs, een indexsprong, een niet-gefinancierde takshift en nul pensioenhervorming. De uitkeringen werden onvoldoende opgetrokken. Gevolg: kassa kassa voor werkgevers en aandeelhouders, minder koopkracht voor wie elke dag keihard moet rondkomen.
Waarom breng ik nu dit verhaal? Omdat het allemaal één-op-één neerkomt op hetzelfde met de huidige Vlaamse regering-Jambon. Al tien jaar een stabiele coalitie, met amper resultaat. Met vooral beleid dat goed klinkt, maar in de realiteit veel kost en weinig oplevert: zoals de jobbonus. Een premie voor wie een laag inkomen heeft, net zoals de jobkorting van een kleine twintig jaar geleden.
Een beleidsmaatregel als de jobbonus wijst op een weeffout: te lage lonen. Vooral voor huishoudhulpen, een sector die vollédig gereguleerd wordt door de Vlaamse overheid, is dit soort beleid toch hallucinant? Lonen moeten structureel omhoog, niet met een bonus waarvan slechts enkelen het maximumbedrag krijgen. De meerderheid? Die wordt gesust met kruimels.
WAT MOET DE REGERING DAN WEL DOEN?
In de verschillende rapporten van die federale regering-Michel verscheen toen de volgende pijnlijke zin: ‘zowat elke minister rijdt eerder voor zijn of haar partij dan voor de regeringsploeg.’ Het is de essentie van een coalitie die niet meer werkt. Men denkt enkel nog aan de eigen profilering, en partners gunnen elkaar niets meer, laat staan dat ze samen gemaakte keuzes verdedigen. Dit is ook het geval voor de regering-Jambon. De Vlaamse regering zit op haar lui gat, en doet te weinig om te zorgen dat men in Vlaanderen écht aan de slag gaat om problemen aan te pakken en te evolueren richting een werkzaamheidsgraad van 80%.
Hoe moet het dan wel?
Investeer écht in goede begeleiding van wie veraf staat van de arbeidsmarkt. OCMW’s maken hier een groter verschil vandaag dan de VDAB. Het ‘tenderingbeleid’ bij de VDAB zit op zijn limieten. Zet een tsunami aan begeleiding en ondersteuning in (zowel op vlak van mobiliteit, woonbeleid als arbeidsmarktbeleid), en spreek op het einde van die rit eventueel over sanctionering.
Zorg dat wie werk moet zoeken een oplossing vindt voor zijn of haar problemen: een betaalbare plek in de kinderopvang, een goede en betaalbare woning en een – liefst duurzame – manier om op het werk te geraken.
Enkel een regering die de overheid als een instrument van investering en herverdeling ziet, kan het verschil maken in Vlaanderen. Dat is de ware inzet van de komende verkiezingen.
Zou minister Peeters tegen kwetsbare groepen die afhankelijk zijn van een bushalte en de bus ook durven zeggen dat ze moeten stoppen met ‘klagen en zagen’?
Was goed nieuws over het openbaar vervoer al schaars, de afgelopen maanden betekende een absoluut dieptepunt: de berichtgeving over De Lijn werd gedomineerd door afgeschafte haltes, reizigers zonder bus en quasi onmogelijk te bereiken bestemmingen. De sinds lang aangekondigde hervorming van het openbaar vervoer – in het kader van de uitrol van ‘basisbereikbaarheid’ – maakt slachtoffers. De Vlaamse overheid spreekt over een nieuwe koers: ‘Op drukke verbindingen zet De Lijn in op snellere en frequentere bussen en trams. Op plaatsen waar er minder vraag is naar openbaar vervoer komt er flexvervoer’. Flexvervoer is het systeem waarbij ritten op voorhand moeten worden gereserveerd.
Op zich is er niets mis met het verhogen van de snelheid en frequentie van bussen en trams op drukke routes; dat is zelfs een begrijpelijke en te verdedigen keuze. Wat echter zorgwekkend is, is de formulering ‘op plaatsen waar er minder vraag is’. Hiermee wordt de essentiële sociale functie van het openbaar vervoer, als toegangspoort tot de samenleving, genegeerd. ‘Minder vraag’ is een subjectief en rekbaar begrip waarvan de beoordeling voornamelijk gebaseerd is op kwantitatieve analyses.
Maar achter die cijfers schuilen ménsen, en de afgelopen maanden was het struikelen over hun verhalen: maatwerkbedrijven die noodgedwongen zelf instaan voor het vervoer van hun personeel, mensen die zich afvragen hoe ze op hun ziekenhuisafspraak kunnen geraken, schoolkinderen die extra moeten overstappen en daardoor te laat op school dreigen aan te komen, ouderen die moeite hebben om 600 meter naar een halte te stappen, en volledige appartementsgebouwen die geïsoleerd geraken omdat de bus er niet meer stopt. Hoewel er op sommige lijnen minder vraag lijkt te zijn in termen van passagiersaantallen, klopt dit niet als het gaat om de dringende noodzaak en het belang van die ene bus of bushalte voor de gebruikers ervan. Door de keuze om basisbereikbaarheid ‘budgetneutraal’ uit te rollen – lees: er komt geen extra geld om de hervorming door te voeren – moet er een trade off gemaakt worden: meer bussen op de ene plaats betekent minder op een andere.
De hele operatie maakt duidelijk hoe uitsluitend een mobiliteitssysteem is dat leunt op automobiliteit, het altijd beschikbaar hebben van een wagen – 23% van de Vlaamse huishoudens heeft geen eigen wagen – en de individuele capaciteit van mensen om te fietsen. Mobiliteit wordt niet langer beschouwd als een maatschappelijk opgave die op collectief niveau moet worden georganiseerd, maar iets dat kan worden afgewenteld op het individu. Dat is behoorlijk cynisch, omdat door de rommelige Vlaamse ruimtelijke context heel wat mensen aangewezen zijn op privé-vervoersmiddelen. In het Vlaamse versnipperde landschap is het bijzonder moeilijk is om performant openbaar vervoer te laten rijden. Onze ruimtelijke context wordt sterk gekenmerkt door ‘urban sprawl’ en versnippering: een wildgroei van woningen langs linten en in verkavelingen, en een ongestructureerd lappendeken van industriegebieden, kantoren en andere bedrijvigheid. Daardoor is in veel gevallen de auto het snelste, gemakkelijkste of meest veilige vervoermiddel.
De Lijn werd de afgelopen maanden bedolven onder kritiek – inclusief van haar eigen voogdijminister Lydia Peeters die meende dat de directeur-generaal van De Lijn, Ann Schoubs, moest ‘stoppen met zagen en klagen’ en ‘de rug moest rechten’. Dat openbaar vervoer organiseren in een rommelige ruimtelijke context per definitie duur, inefficiënt en omslachtig zal zijn, wordt amper erkend, en dat het nota bene diezelfde kritiek gevende Vlaamse overheid is die die ruimtelijke verrommeling in de hand heeft gewerkt – en nog steeds werkt – nog minder. Dat het openbaar vervoer stand moet houden in een context van royale subsidiesystemen voor elektrische wagens, een gul laadpaalbeleid en toenemende autoinfrastructuur (met Oosterweel als paradepaard) blijft al helemaal onderbelicht.
Het openbaar vervoer is de vervoerswijze met het grootste potentieel om iedereen van mobiliteit te voorzien, los van individuele capaciteiten of financiële draagkracht. Het belang van een vlot toegankelijk, betaalbaar én gebiedsdekkend openbaarvervoersnetwerk kan dus niet genoeg worden benadrukt. Het VITO berekende dat de maatschappelijke kost van mobiliteit per huishouden is dubbel zo groot in verspreide bebouwing dan in stadskernen. Iemand betaalt hier vroeg of laat de rekening. De factuur wordt nu gepresenteerd aan kwetsbare groepen die afhankelijk zijn van een bushalte en de bus. Zou de minister ook tegen hen durven zeggen dat ze moeten stoppen met ‘klagen en zagen’?
Cd&v heeft het christelijk begrip van rentmeesterschap onherroepelijk in de vuilbak gekieperd.
DE EERSTE ‘AMERIKAANSE VERKIEZINGEN’ IN NEDERLAND
We hebben de les uit Nederland niet geleerd. En dan bedoel ik niet louter de overwinning van de extreemrechtse PVV van Geert Wilders voor de Tweede Kamer. Want de verkiezing ervóór, de Provinciale Statenverkiezingen, was ook heel bijzonder. Toen werd een jonge en kleine politieke partij, waarvan we een jaar ervoor nauwelijks hadden gehoord, de grootste in alle provincies. En waarvan de snelle groei en onverwacht succes quasi niet is geanalyseerd in de gangbare media. De BBB of BoerBurgerBeweging dus. Enkel de naam is al een mistgordijn. De partij komt namelijk helemaal niet voort uit een beweging van boeren of burgers. Integendeel, de BBB is in 2019 opgericht door de agri-journaliste Caroline van der Plas en het communicatiebureau ReMarkAble, dat werkt voor industriële veeteeltbedrijven.
Velen die nu verbaasd opkijken over hoe snel beleid voor milieu en natuur sneuvelt in Vlaanderen en Europa hadden dus beter tien keer naar de uitzending van de Nederlandse tv-presentator, Arjen Lubach, gekeken. Daarin laat hij haarfijn zien hoe de BBB is opgericht volgens een scenario geschreven door communicatiebureaus, hiervoor gefinancierd door miljardairs (u leest het goed) die eigenaar zijn van giga agro-industriële bedrijven. En deze rijkelui spelen het slim: ze hoeden zich voor media-optredens. Die laten ze verzorgen door boeren die het inderdaad moeilijk hebben (ze worden immers door dezelfde bedrijven uitgebuit – daarover later meer).
Ook het allereerste stikstofprotest in Nederland in 2019 kwam niet van boeren alleen. De boer die het idee voor dit eerste protest lanceerde, werd meteen benaderd door de directeur van een veevoeder grootbedrijf met de cynische naam ForFarmers Nederland. En ‘alle planning, draaiboek, podium, routing, afstemming met instanties en wat meer nodig is van A tot Z’ werd geregeld door een communicatiebureau. Ook andere agri-grootbedrijven steunden de boerenprotesten met honderdduizenden euro’s. Ze betaalden ook om de stikstofcijfers van wetenschappelijke instituten in twijfel te trekken. Zo verschenen er ineens ‘lobby-wetenschappers’ en woordvoerders van het Farmers Defence Force die de cijfers als onbetrouwbaar wegzetten. Misschien waren de verkiezingen waar de BBB gigantisch scoorde, wel de eerste ‘Amerikaanse verkiezingen’ in Nederland. Waarbij de grootbedrijven met de diepste zakken, meeste lobbyisten en grootste communicatiebudgetten de maatschappelijke besluitvorming rücksichtslos kaapten en hiervoor kwetsbare groepen inschakelden.
BOERENBOND HEEFT GOED GEKEKEN NAAR NEDERLAND
We kunnen deze analyse uit Nederland niet zomaar overzetten op andere landen of de Europese Unie. Maar het zou anderzijds al te gek zijn mochten agri-grootbedrijven – en in ons land hoort de Boerenbond daar zeker bij – niet goed gekeken hebben naar Nederland. Want daar bleek dat als je boerenprotest stimuleert en ondersteunt, en boeren aanzet tot agressieve tractor-bezettingen, dat dit de politieke besluitvorming helemaal kan doen kantelen.
Dat laatste heeft te maken met de schuivende panelen op het politieke speelveld in tal van Europese landen. Voormalige centrumpartijen, zoals liberalen maar vooral christendemocraten die vroeger op het platteland erg sterk stonden, zien al jaren hoe hun achterban en dus kiezersgroep afbrokkelt. Daar komt de dreiging bij dat extreemrechts een betekenisvol deel van hun resterende kiezers wil overnemen. Dat speelt al langer in Vlaanderen en Frankrijk; in Duitsland is het meer recent, maar wel fors met de AfD.
Als je in die context boeren kan opzetten tegen de traditionele middenpartijen, beginnen deze laatste te bibberen en beven, en doen ze het domste wat ze kunnen doen: extreemrechts achternahollen en zich bijna hysterisch distantiëren van alles wat verband houdt met natuurbescherming. Een pijnlijk voorbeeld is de cd&v in eigen land, die het christelijk begrip van rentmeesterschap ondertussen onherroepelijk in de vuilbak heeft gekieperd. ‘Ik ben een ecomodernist’, zei Sammy Mahdi onlangs nog onomwonden.
Over naar de boeren. Ook onder hen zijn er die goed hun brood verdienen, zoals de serretelers. De boeren die het moeilijk hebben, zitten (naast sommige akkerbouwteelten) vooral in de industriële veeteelt. Ze zitten gevangen tussen de hamer van landeigenaren, zaadbedrijven, banken en agrochemische reuzen van veevoeder, pesticiden en meststoffen, en het aambeeld van supermarkten en agrobusiness voedingsbedrijven.
SCHIZOFREEN EUROPEES BELEID
Boeren worden zo al decennia gepusht om mee te gaan in steeds grotere stallen en dus meer dieren, industrialisering en monocultuur. Als daar een schizofreen Europees beleid naast staat, kan het niet anders dan fout lopen. De Europese gespletenheid bestaat erin dat er enerzijds, als onderdeel van de Green Deal, een sociaal-ecologische Farm to Fark strategie is opgesteld, met onder meer de doelstelling om het pesticidengebruik te halveren. Maar anderzijds is de verdeling van het reusachtige Europese landbouwbudget quasi onveranderd gebleven. Zodat 80% van de subsidies naar de 20% grote landbouwbedrijven en grootgrondbezitters gaat. Niet moeilijk dat de familiale landbouwer het kotsbeu is.
Op Europees niveau worden de belangen van de boeren zogezegd verdedigd door de lobbyorganisatie COPA-COGECA. Maar in de praktijk verdedigt die de belangen van de grootbedrijven. Of zoals de ngo Europe Corporate Watch helder de vraag stelde ‘ifCOPA-COGECA is defending farmers in public and the agribusiness industry in private?’ De ngo onthulde dat de lobbyorganisatie, bij de bespreking van het ontwerp rapport van het Europees parlement over de Farm to Fork strategie, in het geheim lobbyde om onder meer de volgende zin te laten schrappen: ‘Op dit moment, is het voedselsysteem verantwoordelijk voor een brede waaier aan impact op menselijke en dierlijke gezondheid, alsook op het milieu, het klimaat en de biodiversiteit.’ En ook aan de overmatige subsidie voor gigabedrijven mocht niet worden geraakt. Tja, dan weet je wie waar voor staat.
En dat is dus het cynische spel dat toelaat de onwaarschijnlijke gang van zaken van de laatste weken beter te begrijpen, zoals het schrappen van de halvering van het pesticidengebruik en het recente verzet tegen de natuurherstelwet. Het huidige industriële voedsel-landbouw systeem is ontworpen om agri-grootbedrijven veel winst te laten maken. Hun verdienmodel steunt op maximale productie door de boeren, en daar mag dus niet aan getornd worden. Al gaat hierdoor de biodiversiteit om zeep, bedreigt de milieuvervuiling de volksgezondheid en verdienen boeren amper hun brood. En dan hebben we het nog niet over de vernietiging van natuur- en leefgebieden in Zuid-Amerika voor de productie van veevoeders. De boeren moeten dus op straat komen, maar hun echte zorgen mogen niet aan bod komen. Want zoals Europarlementslid Philippe Lamberts het stelt: ‘Als je echt naar boeren luistert, wijzen ze op een heel andere boosdoener: een economisch systeem dat hen opsluit en verplettert’.
WAT DENKEN CENTRUMPARTIJEN TE BEREIKEN?
Maar wat denken de voormalige centrumpartijen te bereiken met hun ruk naar rechts en het overboord gooien van alle zorgen over milieu en natuur, en de hiermee verbonden volksgezondheid? De electorale geschiedenis leert dat een kopie het nooit wint van het (extreemrechtse) origineel. In Nederland plaveide het succes van de BBB het megasucces voor de extreemrechtse PVV. In eigen land dreigt zich hetzelfde scenario af te spelen.
Een tweede tragedie hierbij is de kans niet wordt gegrepen om het alternatieve, duurzame voedsel- en landbouwmodel van agro-ecologie te ondersteunen. Het bestaat al jaren in theorie en praktijk, en zorgt voor het welzijn van boer en burger, van bodem, natuur en sociale leefgemeenschap. In plaats van grote monoculturen focust het op diversiteit op en rond het veld op een leefbare schaal. Zo leidt zorg voor een gezonde bodem voor meer opbrengst, minder schadelijke schimmels en betere waterhuishouding. En het goede nieuws is dat er op zaterdag 9 maart een heus Vlaamse Festival van de Agro-ecologie plaatsvindt onder de naam Kiemkracht. Het zou goed zijn om daar veel politici van centrumpartijen die het noorden kwijt zijn, te ontmoeten. Ze kunnen zich dan opnieuw gronden.
Wij gebruiken cookies om de werking van onze website te verbeteren
Functional Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistics
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
