Nieuwe tool om prestaties scholen te vergelijken lokt gemengde reacties uit

“Transparantie is goed, maar cijfers zeggen niet alles”
De krant Het Nieuwsblad heeft een nieuwe tool gelanceerd waarmee ouders de prestaties van scholen kunnen vergelijken en dat is een primeur. De onderwijskoepels zijn tevreden met de transparantie, maar experts waarschuwen er wel voor dat ouders niet alleen op de tool mogen afgaan om hun keuze te maken.

Het aantal A, B en C-attesten, hoeveel kinderen doorstromen naar hoger onderwijs en hoe ze daar presteren, het is allemaal te vinden in een nieuwe tool op de site van Het Nieuwsblad. De krant maakte gebruik van de openbaarheid van bestuur om de bergen aan informatie van de onderwijsadministratie in handen te krijgen. 

Het is de eerste keer dat de gedetailleerde informatie over alle middelbare scholen in Vlaanderen en Brussel naar buiten komt. Ouders kunnen simpelweg de naam van een school ingeven en krijgen dan een uitgebreid rapport over hoe de leerlingen van die school presteren en ook wat de sociale achtergrond is van de kinderen.

Onderwijskoepels zijn positief

Handig, zou je zeggen, maar niet iedereen is onverdeeld gelukkig met de tool. De onderwijskoepels zijn wel degelijk enthousiast, maar Lieven Boeve van het Katholiek Onderwijs Vlaanderen wijst erop dat cijfers niet alles zeggen: “Cijfers zijn een goeie aanleiding voor ouders om in gesprek te gaan met de directie van een school, want cijfers zeggen niet alles, ze hebben context nodig.” 

Ook de directeur van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs is blij met de transparantie, maar nuanceert: “Een school is meer dan het aantal A, B of C-attesten”, zegt Walentina Cools. “Hoe gaat de school om met leerlingen? Ook de schoolcultuur kan bepalend zijn.” 

Cools hekelt ook de verregaande focus op de doorstroming naar hoger onderwijs. “Het is jammer dat de tool vooral hierop gericht is. Er zijn veel scholen die arbeidsmarktgerichte opleidingen aanbieden en die komen niet aan bod. De doorstroming naar het hoger onderwijs is niet de enige graadmeter voor “een goeie school”. Een goeie school kan ook zorgen voor goeie technici en vakmensen.”

Volgens minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) hebben ouders recht op die informatie rond scholen. “Wij hebben niks te verbergen. De informatie is beschikbaar, maar was versnipperd. Het is goed dat nu alles is samengebracht, maar ouders mogen hun keuze niet alleen op basis van cijfers maken. Maak kennis met de school en kijk hoe ze geworteld ligt in de lokale gemeenschap.”

Ook Pedro De Bruyckere, pedagoog en onderzoeker aan de Arteveldehogeschool in Gent en de Universiteit van Leiden, juicht de transparantie toe, maar ook hij waarschuwt om niet alleen op de tool af te gaan bij het maken van een keuze.

“Praat met de directie, bezoek de school. Hoe aangenaam is het daar? Hoe streng zijn de leerkrachten? Dat zijn zaken die je niet uit die tool kunt halen, maar waar veel ouders wel een groot belang aan hechten.”

Bron: VRT nws

Leerlingen uit beroepssecundair onderwijs moeten vaker hun jaar overdoen

“Watervalsysteem nog altijd heel sterk”
Een op de tien leerlingen uit het secundair beroepsonderwijs (bso) kreeg vorig jaar een C-attest, wat betekent dat hij zijn jaar moest overdoen. Dat zijn er drie keer meer dan in het algemeen secundair onderwijs (aso). Dat blijkt uit cijfers die de krant Het Nieuwsblad verzamelde. Volgens onderwijseconoom Kristof De Witte toont dit hoe sterk het watervalsysteem in het onderwijs nog altijd is.

Vorig schooljaar zaten volgens Het Nieuwsblad 164.155 leerlingen in de tweede of derde graad van het technisch (tso) of beroepssecundair (bso) onderwijs. Dat is ruim 55 procent van alle leerlingen in het secundair onderwijs. Van alle leerlingen in het bso kreeg 10,2 procent vorig jaar een C-attest, in het tso was dat 6,5 procent, in het aso was dat 3,3 procent. Een groot verschil dus.

Het aantal C-attesten in het beroepsonderwijs lag altijd al hoger. Met die cijfers van vorig jaar zitten we volgens de krant weer op het niveau van voor corona. Voor een verklaring wordt vooral gekeken naar het zogenoemde watervalsysteem: “zo hoog mogelijk” beginnen (aso), en als het daar niet lukt, kan je “nog altijd afzakken” naar tso of naar bso.   

Negatieve keuze

“Leerlingen worden steeds maar naar andere onderwijsvormen geleid”, zegt onderwijseconoom Kristof De Witte aan VRT NWS. “Op het einde van de rit kan je dan geen B-attest meer geven (overgaan naar het volgende jaar, met uitzondering van bepaalde studierichtingen, red). Dan wordt er dus een C-attest gegeven, zittenblijven. Om die leerlingen toch nog de kennis en vaardigheden te laten opdoen die ze nodig hebben aan het diploma te geraken.”

Volgens experts wordt een keuze voor tso of bso nog altijd als een negatieve keuze bekeken. Het “afzakken” kan leiden tot demotivatie, leerlingen die geen zin meer hebben in school of zich er minder voor gaan inzetten, met alle gevolgen vandien.

“Dit is echt wel een teken dat het watervalsysteem heel sterk ingebakken zit in ons onderwijs”, zegt De Witte. Enkele jaren geleden werd gestart met de modernisering van het secundair onderwijs. Dat moest iets doen aan het watervalsysteem, maar volgens sommigen verandert de modernisering daar maar weinig aan.

Bron: VRT nws

Big Brother op school

Leerkrachten kunnen volgen wat leerlingen op hun computer doen, mag dat zomaar?

De Vlaamse Scholierenkoepel vraagt dat leerkrachten en scholen veel duidelijker zijn over het gebruik van monitoringsoftware. Die duikt meer en meer op in scholen en laat leerkrachten op hun eigen computerscherm zien wat er op het scherm van de leerlingen gebeurt. “Het is de digitale variant van achteraan in de klas te staan, maar uiteraard willen we niet naar een permanente cultuur van controle”, zegt Katholiek Onderwijs Vlaanderen. 

Het was even schrikken voor Diana* tijdens het studie-uurtje van een zieke leerkracht op school. Diana en andere klasgenootjes kregen een taak die ze mochten maken op hun computer. Na het indienen van de taak, surfte Diana naar wat muziekvideo’s. Plots verscheen op haar scherm een bericht van de leerkracht die thuis zat met de vraag ‘of ze niets beters te doen had’.

Diana schrok en stuurde een berichtje, ook via haar computer, naar een vriendinnetje met de vraag hoe dit kon. Niet Diana’s klasgenootje, maar de leerkracht thuis antwoordde dat ze mee op de schermen kon kijken. Dus kon ze ook nog eens het privé-berichtje dat Diana stuurde, lezen.

De mama van Diana, die ons het verhaal vertelt, zegt dat niemand op de hoogte was van het ‘meelezen’ en dat zoiets best wel schrikken was. Indringend zelfs. Ook al begrijpen ze dat leerkrachten de schermen van kinderen monitoren, ouders hebben graag de garantie dat iemand met minder goede bedoelingen niet zomaar de privéberichten van een tiener kan meelezen. En die garantie is er naar het gevoel van Diana’s mama niet.

De school bleek te experimenteren met software die leerkrachten de schermen van leerlingen laat zien. Er kwamen wel meer vragen van leerlingen en ouders en de school communiceerde er uiteindelijk over.

“Leerlingen moeten weten waar ze aan toe zijn”

In meer en meer scholen is de laptop niet meer weg te denken uit de klas en dat zorgt naast veel mogelijkheden best ook wel voor wat uitdagingen: lessen die plots minder efficiënt verlopen, leerlingen die chatten onderling en dus hun aandacht niet bij de les houden…

Daarom bestaat er software waardoor de leerkracht vooraan in de klas op een computer ziet wat er op de schermen van de leerlingen gebeurt en kan ingrijpen als het nodig is.  Meer en meer scholen lijken die software te gebruiken of het op zijn minst al eens uit te testen. Handig in de klas. Maar wat als die software ook van thuis uit werkt en misschien ook na de schooluren, misschien zelfs één op één met een leerling thuis?

Mauro Michielsen, voorzitter van de Vlaamse Scholierenkoepel, dat is de spreekbuis voor leerlingen, is alvast duidelijk. “Wij horen meer en meer verhalen over leerkrachten die kunnen meekijken op het scherm van leerlingen en de bezorgdheid daarrond groeit”, zegt hij, “want leerlingen zoeken op hun schoollaptop of -tablet ook wel eens gevoelige onderwerpen op. Dan wil je niet altijd dat de leerkracht dat kan zien.”

“Leerkrachten zeggen wel eens lachend dat het kan, maar als leerling weet je niet altijd wat ze zien en wat er technisch mogelijk is. Leerkrachten moeten beseffen dat dit een inbreuk is op de privacy van leerlingen”, gaat hij voort.

“Volgens de privacywetten mogen leerkrachten in principe niet meekijken op de schermen van de leerlingen, tenzij ze de uitdrukkelijke toestemming krijgen van de leerlingen. Dat wordt ook zo gecommuniceerd door het Kenniscentrum Digisprong, maar die toestemming wordt ons momenteel nergens gevraagd. Wij vragen daarom een helder beleid rond monitoringssoftware en meer transparantie. Leerlingen moeten weten waar ze aan toe zijn.”

Zowel bij het Gemeenschapsonderwijs als het Katholiek Onderwijs Vlaanderen horen we dat er geen cijfers zijn over het aantal scholen dat de software gebruikt. “Uit de vragen naar ondersteuning kunnen we wel afleiden dat het er meer en meer zijn”, zegt woordvoerder Pieter-Jan Crombez van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. “Scholen en leerkrachten stellen vragen over de software zelf, maar ook over privacy in het algemeen: over hoe ze moeten omgaan met gegevens die ze verzamelen van leerlingen en cyberveiligheid in het algemeen.”

De monitoringssoftware mag voor de katholieke onderwijskoepel zeker gebruikt worden. “Maar dat het kan, moet duidelijk in het schoolreglement staan. Leerlingen moet weten dat hun surfgedrag gecontroleerd kan worden, in real time of achteraf.”

Ook voordelen, bij toetsen bijvoorbeeld

De school van Diana experimenteerde met Senso.cloud, dat is Amerikaanse software. “Ze zijn niet erg transparant over hun werking”, zegt advocate Magali Feys, gespecialiseerd in gegevensbescherming. “Europese ontwikkelaars gaan bovendien door de strenge Europese privacyregels ook sneller privacybezorgdheden mee opnemen in de ontwikkeling van software.”

Dichter bij huis is het bedrijf Cloudwise bezig met zulke software, dat de vragen én de bezorgdheden voelt toenemen, bij leerkrachten én ouders. “Wij schenken hier bijzonder veel aandacht aan”, zegt Philip Vermeylen van Cloudwise. “Ook internationaal werken veel scholen met onze software, en dat is vaak door onze privacy- en veiligheidsaanpak. Ook in Vlaanderen is er bij meer en meer scholen interesse en dat komt uiteraard door de Digisprong, waarbij elk kind op school een laptop zou moeten hebben.”

“De monitoringssoftware heeft inderdaad ook voordelen”, vertelt de directeur van een school uit Vlaams-Brabant die binnenkort de software test. “Bij toetsen bijvoorbeeld kan de leerkracht toegang geven tot bepaalde websites die leerlingen voor een opdracht mogen raadplegen. Daarnaast is het voor leerlingen met dyslexie soms ook eenvoudiger om taken digitaal te maken en ook daar spelen bepaalde toepassingen van de software een rol.”

“Uiteraard stijgt dan ook de vraag bij leerkrachten hoe ze hiermee om moeten: hoe verzekeren ze zich dat leerlingen tijdens de les met de juiste opdracht bezig zijn? Hoe kan men voorkomen dat (jonge) leerlingen tijd verliezen bij het inloggen of bij het openen van de juiste websites? Hoe kan men de laptops of chromebooks veilig inzetten voor een toets of examen? Daarom geven we veel infosessies over de toepassingen. Wij noemen de optie om mee te kijken op het scherm ook geen monitoring, maar ‘focus’ en het maakt deel uit van een groter pakket.”

Digitale leerkracht

Het kenniscentrum Digisprong laat weten dat de Vlaamse Overheid scholen niet vraagt om ergens te melden of te registreren met welke software ze werken: “Het is uiteraard de eigen verantwoordelijkheid van scholen dat ze de wetgeving rond bijvoorbeeld privacy opvolgen en dus zelf de controle in de hand nemen”, klinkt het. “We vragen scholen niet om alles te registreren of aan te melden, maar we houden onder meer via ons eigen netwerk wel een vinger aan de pols.”

“Door gesprekken met enkele scholen merkte het Kenniscentrum Digisprong op dat scholen op zoek waren naar meer informatie over de uitrol van monitoringssoftware. Daarom schreef het Kenniscentrum een artikel met bijhorend stappenplan. In het stappenplan onderstrepen we o.a. de risico’s en het belang van de communicatie naar ouders en leerlingen. Wij hebben een adviserende rol. Scholen bepalen zelf hoe ze dit organiseren.”

“We raden scholen aan om de monitoring niet standaard te doen, enkel wanneer er een vermoeden van misbruik is, zoals als er dingen worden gedaan die niets met de les te maken hebben, of in specifieke situaties zoals bij toetsen”, zegt Pieter-Jan Crombez van Katholiek Onderwijs Vlaanderen nog. “Het is de digitale variant van de leraar die achteraan in de klas gaat staan. Sowieso hechten we veel belang aan verantwoordelijkheid en vertrouwen, en willen we dus geen permanente cultuur van controle installeren.”

*Diana is een pseudoniem omdat het meisje en haar ouders anoniem willen blijven.

Tips: Philip Vermeylen van Cloudwise en advocate Magali Feys, gespecialiseerd in gegevensbescherming hebben nog enkele concrete tips voor leerkrachten en scholen:

  • Maak niet nodeloos gebruik van monitoringssoftware, maak steeds een goede afweging wanneer het echt nodig is.
  • Laat de software alleen ‘werken’ wanneer leerkracht en leerling met hun computer op het vaste internetadres van de school zitten. Dat is technisch mogelijk.
  • Gebruik de software enkel tijdens de schooluren.
  • Stel gedragsregels voor leerkrachten op.  Niettegenstaande de technische mogelijkheden die dergelijke software mogelijk biedt aan gebruikers is het aangewezen om duidelijk aan te geven op welke manier deze concreet mag gebruikt worden.
  • Maak gebruik van de meest privacy-vriendelijke configuratie van de software. Zorg er bijvoorbeeld voor dat enkel de persoonsgegevens worden verzameld die absoluut noodzakelijk zijn.
  • Breng het kind op de hoogte wanneer een leerkracht meekijkt. Dat moet. 
  • En de leerling moet ook toestemming geven als de leerkracht het volledige scherm live wil kunnen volgen. 

Bron: VRT nws

Gaan de voorstellen van Weyts het lerarentekort wegwerken?

Zijn de voorstellen die Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) doet om het nijpende lerarentekort aan te pakken dé oplossing of gaat het om het zoveelste lapmiddel? We vroegen drie onderwijsexperts naar hun inschatting. “Er valt iets voor te zeggen, maar het is geen mirakeloplossing.”

Met 3.000 openstaande vacatures bij de VDAB alleen al is het probleem duidelijk: het lerarentekort is nog niet opgelost. En dus komt Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) met nieuwe voorstellen om het probleem aan te pakken. Die moeten mensen uit de privésector naar het onderwijs loodsen.

Drie voorstellen van minister Weyts: 

  1. Scholen krijgen meer kansen om gastleraren in te zetten
  2. Bedrijven kunnen werknemers met een pedagogisch bekwaamheidsattest uitlenen aan het onderwijs
  3. Startende leerkrachten zullen sneller rechten kunnen opbouwen

De voorstellen zijn een “win-win-win” (voor zowel de scholen, bedrijven als werknemers) volgens de minister, maar de onderwijsvakbonden reageren niet laaiend enthousiast. En ook onderwijsexperts plaatsen kanttekeningen. “Geen mirakeloplossing, maar er valt iets voor te zeggen”, is de korte samenvatting.

Kloof onderwijs en bedrijfswereld

Dirk Van Damme steekt van wal. “Ik ben redelijk positief want de voorstellen die minister Weyts doet, komen tegemoet aan een aantal principes. Ten eerste brengen ze het onderwijs en de bedrijfswereld dichter bij elkaar en helpen ze om de kloof met de arbeidsmarkt te verkleinen. Ten tweede geven de voorstellen meer vrijheid aan scholen. Ze krijgen meer mogelijkheden om zelf te beslissen hoe ze hun hiaten opvullen.”

Ook Tim Surma ziet positieve aspecten. “Het is goed dat er maatregelen genomen worden. Elk initiatief om het lerarentekort tegen te gaan, verdient het om ernstig genomen te worden. Schieten op maatregelen is gemakkelijk, vindt hij. “Maar het goede is dat deze maatregelen het makkelijker maken voor gemotiveerde mensen om naar het onderwijs te komen.”

“Ik kan me zeker vinden in het aantrekken van externen in je school en mensen de kans geven hun expertise uit de bedrijfswereld te delen”, stelt Mariet Vrancken. “Of die mensen een pedagogisch diploma moeten hebben, dat durf ik nog in het midden te laten. Als je vakexpert bent of je hebt een verhaal te vertellen, is dat mooi meegenomen.”

Kwaliteit en signaal

Toch is het belangrijk om de kwaliteit van het onderwijs te bewaken, vinden Van Damme en Surma. “Het grote nadeel van deze voorstellen, is de kwaliteit. Daar ben ik zeer gevoelig aan. Het is natuurlijk zo dat je mensen maar moet aantrekken als ze zinvol kunnen bijdragen. Het is aan de scholen om dat te beoordelen en aan de leraren om de regie op te nemen”, aldus Van Damme.

“Weyts neemt een aantal risico’s”, vindt Surma. “Is een muzikant per definitie een goede muziekleerkracht? Of is een tolk een goede optie om het Frans van leerlingen bij te spijkeren? Ik ben er niet zomaar van overtuigd dat het een kans op slagen heeft, tenzij er een goede begeleiding en opleiding is.”

“Nog een nadeel is het signaal dat je nu geeft aan de professie, het beroep van leerkracht”, gaat Surma verder. “Je zegt nu eigenlijk: als het tegenvalt in de privé, kan je altijd nog gaan lesgeven. Dat valt in de maatschappelijke perceptie niet heel goed.”

Ongelijke behandeling

“En ten derde: je kan iemand aannemen om 5 uur Frans te komen geven, maar leerkracht zijn is veel meer dan de prestatie van een lesuur. Je hebt ook verantwoordelijkheden buiten het klaslokaal: denk aan oudervergaderingen, schooluitstappen enzovoort. Als je veel mensen hebt met een lage aanstelling, worden die verantwoordelijkheden niet bij hen gelegd. Er is goed leiderschap van directeurs nodig om dat in goede banen te leiden.”

Ook de Christelijke onderwijsvakbond vreest dat er daardoor meer druk ontstaat bij het vaste lerarenkorps. “Zij hebben een punt”, zegt Vrancken. “Er kan een ongelijke behandeling ontstaan tussen de leerkracht die van alles moet doen en de externe die dat niet moet. Maar goede afspraken maken goede vrienden, er is duidelijkheid nodig over de verschillende rollen die iedereen opneemt.”

Van Damme is bovendien niet overtuigd dat Weyts met deze voorstellen grote aantallen werknemers zal kunnen overtuigen over te stappen naar het onderwijs. “Het zijn niet echt voorstellen om leraren te vinden die een groot aantal uren voor de klas komen staan, maar het zijn wel maatregelen die hier en daar de druk kunnen verlichten. En ik vind ook: alles is beter dan leerlingen in de studie te steken.”

Uitstroom fundamenteel probleem

Toch is het fundamentele probleem van het lerarentekort hiermee niet opgelost, daarover zijn de experts duidelijk. “Het zijn kortstondige oplossingen om de acute nood tegen te gaan, maar je moet ook op lange termijn werken aan een kwaliteitsvol lerarenkorps. Anders blijf je dweilen met de kraan open”, benadrukt Surma.

Op dit moment is de uitstroom van leerkrachten nog veel te groot. “Dat kan je aanpakken door mensen kwaliteitsvol op te leiden en vervolgens te begeleiden als ze aan de slag gaan. De ondersteuning van beginnende leerkrachten gebeurt nu nog ad hoc en is afhankelijk van de goodwill van de school. En daarnaast is er het bredere loopbaanpact dat gesloten moet worden en waar Dirk Van Damme nu mee bezig is.”

“Er moet veel meer gebeuren, dat heeft de regering gevraagd aan de Commissie van Wijzen die ik voorzit”, beaamt Van Damme. “Er is ons gevraagd ten gronde na te denken over de rechtspositieregeling, de manier waarop we leraren vormen, hoe we de loopbaan organiseren en hoe we de opdracht formaliseren. Maar dat soort zaken vragen denkwerk. Tegen het einde van het jaar zullen we daarover een blauwdruk voorleggen.”

Bron: VRT nws

“Door de materiële bestaansvoorwaarden van mensen te verslechteren, organiseert dit systeem haar eigen ondergang”

INTERVIEW MET ERIC BYL

“Het komt door de crisis!” Die uitdrukking is vandaag helaas gemeengoed. Energiecrisis, stijgende voedselprijzen, geopolitieke spanningen … beheersen ons leven, onze jobs en onze toekomst. Van waar komt deze crisis die zo zwaar weegt op ons leven vandaag en op onze toekomst? Wat betekent het nieuwe economisch tijdperk? Is dit slechts een aanpassing van het kapitalisme of is er meer aan de hand? We spraken hierover met Eric Byl, lid van de internationale leiding van ISA (International Socialist Alternative), waarvan LSP/PSL de Belgische afdeling is.

interview door Maxime (Luik) uit maandblad De Linkse Socialist

Inflatie en stijgende prijzen zijn een heet hangijzer geworden. Van waar komt dit?

“We moeten begrijpen dat we te maken hebben met een structurele crisis die waarschijnlijk een nieuwe recessie inluidt. Verschillende radertjes van het kapitalisme zijn vastgelopen als gevolg van opeenvolgende crisissen. Zo waren er de lockdowns van de wereldproductie tijdens de pandemie van 2020, waarmee de ‘just-in-time’-productie ondermijnd werd. Er was de invasie in Oekraïne, die de energie- en voedselprijzen verder deed stijgen. Er is de nieuwe koude oorlog die in 2009 begon tussen China en de VS.”

De traditionele media zeggen dat de inflatie in België terug onder de 10% gezakt is. Volgens Statbel bedraagt de inflatie van voedselprijzen echter nog steeds 18,8%. Dit komt hard aan. Maar ongetwijfeld is dit nog erger in de landen van het zuiden?

“De inflatie van de voedselprijzen is een fenomeen dat al enige tijd aan de gang is. Om de grote recessie van 2008 het hoofd te bieden, werd veel geld in de economie gepompt. In vorige tijdperken gebeurde dit door de drukpersen in te zetten om geld te drukken. Nu werd er geld in de economie gepompt door slechte schulden van bedrijven en zelfs van particulieren op te kopen.”

“En toen kwam de invasie van Oekraïne. De twee graanschuren van de wereld raakten in oorlog. Sommige landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika zijn volledig afhankelijk van Oekraïens graan. Plotseling verdwenen deze graanvoorraden van de markt. En natuurlijk grepen de sterkste kapitalistische landen naar de resterende voorraden en begonnen ze alles op te kopen.”

“Tussen 2020 en maart 2022 steeg de voedselprijsindex van de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) met 60%, voor granen met 70% en voor plantaardige oliën met 150%. Hoewel de prijsstijgingen zeker werden verergerd door de oorlog, was deze stijging voordien al bezig.”

Ondertussen zakken de energieprijzen en wordt er gezegd dat de recessie vermeden is. Klopt dat?

“De zachte herfst en winter in Europa (en de VS) hielpen om de opslagcapaciteit voor vloeibaar aardgas tot 88% te vullen. Hierdoor daalden de energieprijzen van hun piek in augustus, terwijl landen in de Europese Unie sinds september 2021 ongeveer 600 miljard euro steun hebben gereserveerd en toegewezen om consumenten en bedrijven te beschermen tegen stijgende kosten. Dit alles en de aankondiging van Ursula von der Leyen dat Brussel als reactie op de Amerikaanse Inflation Reduction Act de regels inzake staatssteun tijdelijk zal afzwakken en strategische klimaatvriendelijke bedrijven zal subsidiëren, verzachten de rampzalige vooruitzichten voor de Europese economie.”

“Dit zijn reële ontwikkelingen die het tijdstip en voorlopig de diepte van een dreigende recessie kunnen en zullen beïnvloeden. Zij worden echter grotendeels door de staat gestuurd en hebben een conjunctureel karakter. Zij zullen de onderliggende structurele zwakheden niet wegnemen, laat staan oplossen, maar veeleer versterken. Die zwakheden zullen vroeg of laat met versterkte kracht op het toneel losbarsten.”

Sommige media spreken over een verandering van economisch tijdperk, vergelijkbaar met de verandering in de jaren 1970. Hoe zit dat?

“Het neoliberalisme werd al vanaf de grote recessie van 2008-09 geconfronteerd met historische veranderingen. Vanaf de jaren 1970, vanaf Thatcher en Reagan in de jaren 1980, hadden deregulering en globalisering de wind in de zeilen. Vandaag zien we opnieuw een verandering van het dominante model. Staatsinterventies in de economie nemen toe. Er werd geld gevonden om de banken in 2008-09 te redden, er werden fondsen vrijgemaakt om de vernietiging van het economische weefsel tijdens de pandemie te voorkomen, de energieprijzen in Frankrijk werden geblokkeerd.”

“Dergelijke ingrepen gaan in tegen de doctrine die tot 2008-09 dominant was. Deze grote economische crisis bracht de verandering op gang. De pandemie voltooide de neergang van het neoliberale tijdperk.”

“De kapitalisten zoeken eigenlijk naar een manier om het voortbestaan van hun systeem te garanderen. Met elke grote crisis in haar geschiedenis ontwikkelde het kapitalisme een nieuw model. In de jaren 1970-80 gingen we van het model van de verzorgingsstaat naar het neoliberalisme. Vandaag bevinden we ons opnieuw in een overgangsperiode.”

Sommigen spreken zelfs van deglobalisering…

“Dit fenomeen is onderdeel van de ontwikkeling van een nieuwe Koude Oorlog tussen China en de VS, die al enige jaren aan de gang is. De Amerikaanse president Biden was in oktober 2022 glashelder toen hij dit decennium beslissend noemde, met als uitdaging “niet minder dan het ontrafelen van de door Amerika gevormde wereldorde door China.” Hij omschreef China als de “grotere bedreiging voor de wereldorde.” Rusland, zo zei hij, vormt “het acute probleem,” waarbij China en Rusland landen onvermijdelijk naar elkaar zullen groeien.”

“Deze spanningen tussen landen maken het onmogelijk om gewoon te produceren, goederen de halve wereld rond te sturen en ze direct te verkopen zonder een beroep te moeten doen op opslag, de ‘just-in-time’-methode die in de pandemie vastliep. Deze methode van produceren vergt stabiliteit in de internationale betrekkingen, wat vandaag onmogelijk is. China kan niet langer worden gebruikt als mondiale werkplaats met goedkope geschoolde arbeidskrachten.”

“Er is een opgang van economisch nationalisme. Sociale regels en milieuwetgeving worden als voorwendsel gebruikt om de eigen belangen te beschermen. Industriële productie wordt verplaatst naar landen die ‘vriendelijker’ zijn omdat ze ‘pro-VS’ zijn, zoals Taiwan.”

Biedt een verandering in het systeem een grotere kans voor de arbeidersklasse en revolutionaire socialisten om een einde te maken aan het kapitalisme?

“De geschiedenis kan zich herhalen, maar nooit op dezelfde manier. Het kapitalisme zal proberen een nieuw evenwicht te vinden, maar zelfs als dat lukt, zal het niet met dezelfde stabiliteit zijn. We zitten in een overgangsperiode. De jaren zeventig en de overgang van de verzorgingsstaat naar het neoliberalisme werden voorafgegaan door de explosie van mei ‘68 en een periode van grote sociale strijd. Dit is wat we ook vandaag zien met Black Lives Matters, de strijd van LGBTQIA+ personen, feministische mobilisaties, enz.”

“De werkenden zijn zich vandaag terdege bewust van de diversiteit van de arbeidersbeweging. Vandaag hebben de meeste werkenden een scholing gehad. Het is niet meer zoals 20 jaar geleden. Dat heeft voor- en nadelen. Maar vandaag, na deze periode van neoliberalisme, is er minder of helemaal geen aandacht voor ideologie en in zekere mate meer individualisme. We moeten echter blijven benadrukken dat het individu zich via de gemeenschap kan emanciperen. Met anderen raak je verder dan alleen. Mensen zeggen niet meer expliciet dat fenomenen worden verklaard door het kapitalistisch systeem, omdat er geen oog is voor ideologie. Maar jongeren experimenteren met andere termen, ze zeggen dat problemen met elkaar samenhangen, hebben het over intersectionaliteit, ze verwerpen en wantrouwen officiële instellingen.”

“Door de materiële bestaansvoorwaarden van mensen te verslechteren, organiseert dit systeem haar eigen ondergang. Een systeem stort echter niet vanzelf in. Het heeft een duwtje nodig. Er waren al explosieve protesten, vaak rond kwesties van onderdrukking maar ook steeds meer als gevolg van economische kwesties, waaronder de kwestie van koopkracht. Strijd over lonen, arbeidsomstandigheden en werkdruk zal zich vermengen met en een stimulans zijn voor strijd voor democratische rechten en actief verzet tegen onderdrukking. Dit zijn de objectieve omstandigheden die de arbeidersklasse weer op de voorgrond brengen, zoals nu het geval is in Frankrijk, Groot-Brittannië en, tot op zekere hoogte, de VS. Onze internationale zal waar mogelijk tussenbeide komen om de strijdbewegingen te helpen zich te ontwikkelen tot een aanval op het systeem zelf en om een democratisch socialistisch alternatief tot stand te brengen.”

Bron: LSP