by admin | jan 8, 2023 | Varia
Beste leden,
In 2022 beheerste de oorlog in Oekraïne ons dagelijkse leven. Onze gesprekken en de wereldwijde nieuwsstroom werden gedomineerd door de doden, de gewonden en de zinloze oorlogsvernielingen.
Onze economie werd ernstig verstoord door de dure energieprijzen.
Ook ons land had daar onder te lijden. Velen raakten tijdelijk werkloos of verloren definitief hun baan. Het aantal faillissementen was hoog en ook dit jaar verwacht men nog
lange periodes van werkloosheid en van hogere armoedecijfers.
Sommige mensen verloren hun werk of hadden tegenslag door ziekte of ongeval en zitten in
een periode van onzekerheid.
Anderen verloren hun dierbare ouder, familieleden of vrienden.
Zij verdienen onze steun.
Wat zal het nieuwe jaar brengen? We hopen met zijn allen dat 2023 beter wordt.
Zal de werkloosheid verminderen, vermindert de staatsschuld,
gaan onze politici nog meer besparen, hoeveel wordt het leven duurder, …?
Tijdens de feestdagen wensen we elkaar het allerbeste en staan we even stil bij de armen, de eenzamen, de zwakkeren en de zieken die het niet zo goed hebben.
Bij het begin van het nieuwe jaar maakt iedereen voor zichzelf wel eens de balans op.
Welke doelstellingen heb je gehaald en welke niet?
Wat ging er vorig jaar fout en wat wil je dit jaar beter doen?
Wat ga je in 2023 anders aanpakken?
Je kunt ook een aantal mooie momenten hebben meegemaakt. Een nieuwe vriendschap of juist een nieuwe leuke baan of een nieuwe uitdaging, een nieuwe woonst of wagen.
Neutr-On bestaat dit jaar 18 jaar, wij gaan op ons elan verder.
Onze taak is duidelijk. Neutr-On moet, als neutrale en onafhankelijke vakbond, voor iedereen goede werkomstandigheden blijven eisen en al uw sociale rechten blijven verdedigen.
Onze basisdoelstellingen zijn concreter geworden: de rijkdom MOET beter verdeeld worden! De kloof tussen de rijken en de armen MOET verkleinen en daarvoor moeten we naar een 30-urenweek, een eerlijke belasting voor bedrijven en een vermogensbelasting voor de allerrijksten!
Ondertussen zijn de feestdagen achter de rug en is het nieuwe jaar weer ingezet. Neutr-On wenst u een jaar vol rust,
een jaar zonder groot verdriet of tegenslag.
En moge dit jaar voor u gevuld zijn met vreugde en een lach.
Hierbij wensen wij al onze leden en sympathisanten,
een gelukkig en gezond 2023.
by admin | jan 6, 2023 | Economie
Onze belabberde overheidsfinanciën leiden ons naar het faillissement
Twee weken lang blikt de Doorbraak-redactie in een aantal eindejaarsinterviews terug én vooruit. Wat waren de meest spraakmakende trends en gebeurtenissen van het voorbije jaar? En wat brengt 2023 ons? Gaande van de gruwel in Oekraïne over de migratiecrisis of de politieke chaos in eigen land tot de toekomst van onze landbouw. Vandaag: econoom en hoogleraar overheidsfinanciën Herman Matthijs.
De desastreuze overheidsfinanciën met een federale begroting die op negatieve wijze alle records breekt, zijn voor econoom een hoogleraar Overheidsfinanciën Herman Matthijs het belangrijkste fenomeen van 2022. Zijn die nu het gevolg van de covid- en energiecrisis, van de oorlog, of ligt het aan jarenlang gebrek aan echt beleid? Kan een land failliet gaan en vooral, wat kunnen we doen om deze situatie recht te trekken? Als voorzitter ad interim van de Hoge Raad van Financiën is Matthijs goed geplaatst om daar een antwoord op te geven.
Hoe diep kunnen we nog zakken in dit financiële moeras, waar gaat dit naar toe?
Herman Matthijs: ‘Je kan altijd dieper gaan. Maar door de budgettaire ontsporing zullen we in het beste geval op middellange termijn en in het slechtste geval op korte termijn een enorme neergang van de welvaart van de bevolking zien. Die ontsporing is er gekomen door de coronacrisis en de huidige energiecrisis. Maar het feit dat men in de voorgaande jaren nooit tot een sanering van de overheidsfinanciën is overgegaan, heeft er wel de basis voor gelegd. Op een gegeven moment botsen we tegen de muur. Dat zal bij ons de komende jaren gebeuren.’
De 40 miljard die we dit jaar moeten herfinancieren zullen al een hogere rentevoet kennen
‘We moeten natuurlijk onze schulden aflossen op vervaldatum. Dat gaat over 40 miljard per jaar. Daarbovenop zitten we – alleen federaal al – aan een jaarlijkse rentelast van rond de 11 miljard. De laatste jaren is men er altijd van uit gegaan dat we door de lage rente en inflatie goedkoop kon lenen. Dat was ook zo, maar op termijn is dat dodelijk, zeker wanneer de rente snel begint te stijgen, zoals nu het geval is. De 40 miljard die we dit jaar moeten herfinancieren zullen al een hogere rentevoet kennen.’
De Belgische staatsschuld is vooral een binnenlandse schuld. Sommigen gebruiken dit als argument om te zeggen dat het allemaal wel meevalt. Wat betekent het eigenlijk?
‘Dat we voor onze schuld weinig beroep moeten doen op buitenlandse banken en kapitaalmarkten. Wij hebben in ons land genoeg spaargeld. Tijdens de covidperiode zijn de spaarquota nog toegenomen. Belgen behoren samen met de Zwitsers, de Nederlanders en de Japanners tot de betere spaarders van de wereld.’
‘Daardoor zijn buitenlandse banken minder afhankelijk van ons. Zij bekijken onze schuld vooral als een binnenlands probleem waaraan zij minder zijn blootgesteld. Al zijn er ook wel een aantal buitenlandse banken die hier ook op staatsleningen hebben ingeschreven. Een Belgische staatslening aan 1% is nog altijd kredietwaardiger dan een lening aan Congo Brazzaville aan 100%. Een bankier zoekt de zekerheid op. Zo zien we dus dat er een paar Franse banken, ING en enkele Duitse Länderbanken meegestapt zijn in de Belgische staatsschuld, maar dat is beperkt. Stel je voor dat we voor onze leningen naar de Amerikaanse kapitaalmarkt waren getrokken: dat was heel wat anders geweest.’
Hoezo?
Mochten we niet kunnen beschikken over onze spaarquota in dit land, bij een volledige buitenlandse schuld, waren de US Marines hier al neergedaald
‘Dan was er veel meer druk geweest om de boel hier op orde te krijgen. Mochten we niet kunnen beschikken over onze spaarquota in dit land, bij een volledige buitenlandse schuld, waren de US Marines hier al neergedaald.’
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft zich kritisch uitgelaten over onze budgettaire situatie. We moeten volgend jaar 4,6 miljard besparen en de automatische loonindexering moet hervormd worden. Wat betekent zo’n vingerwijzing?
‘Dat is vrijblijvend. Het IMF geeft al jaren opmerkingen, waarvan de meeste telkens weer terugkomen. Zij kennen de problemen hier ook. Ze willen dat we iets doen aan de pensioenen, de arbeidsmarkt, de hoge fiscale druk, al die thema’s waarover in dit land oeverloos gediscussieerd wordt. Maar op zich heeft dat geen impact. Het IMF komt pas tussenbeide wanneer we bij hen om geld gaan vragen, als we niets meer los krijgen op de reguliere kapitaalmarkt. Elk land moet een quotum storten bij het IMF, de dekkingsrechten. Tot 25% kan je gratis terugvragen. Wanneer je daar over gaat, grijpt het IMF in en gaan ze voorwaarden stellen. Argentinië wordt momenteel de facto door het IMF bestuurd.’
‘Bij het IMF weten ze ook dat we vastzitten in een institutioneel politiek systeem: de bijzondere financieringswet. Zolang daar politiek niets aan gedaan wordt, zal er weinig veranderen. En zolang we niet bij het IMF moeten aankloppen, blijven hun opmerkingen vrijblijvend. Politieke partijen kunnen met dat advies schermen, maar het zal de politiek zijn die beslist of ze daar effectief iets mee doen. Ik verwacht daar niet veel van.’
Hoelang kunnen we dit volhouden? De internationale ratingbureau’s houden ons toch ook in het oog en die bepalen via hun ratings onze toegang tot de kapitaalmarkt.
‘De komende maanden gaat er een herziening komen van die ratings. België heeft nu een AA+ maar ik heb al geruchten gehoord dat die rating naar beneden kan aangepast worden. Vlaanderen heeft een hogere rating, maar Wallonië en Brussel zitten dan weer lager.’
‘Dat wordt stilaan problematisch. Als België globaal zakt, deelt Vlaanderen ook in de klappen. De situatie in Wallonië en Brussel is stilaan onhoudbaar. Getuige daarvan hoe de Waalse huisbankier Belfius enkel maanden geleden liet weten dat ze niet meer geïnteresseerd zijn om in te schrijven op de leningen van het Brusselse en het Waalse Gewest.’
‘Belfius is een volledige staatsbank, waar de Franstalige socialisten een serieuze greep op hebben. Het is opmerkelijk dat zij zo’n verklaring aflegden. Zeker omdat dat de reden politiek was: ze zien een eventuele regeringsdeelname van de PTB/PVDA niet zitten.’
De energiecrisis hakt er stevig in. Wat dat betreft wordt alle schuld op Poetin gestoken. Maar dragen we niet zelf ook een grote verantwoordelijkheid?
‘De Europese Unie draagt een verpletterende verantwoordelijkheid. We hebben ons afhankelijk gemaakt van Russisch gas en nu plots, na de inval van Poetin in Oekraïne, wil men dat niet meer. Het is niet dat we de problemen met Poetin niet zagen aankomen. In 2014, bij de bezetting van de Krim, heeft Europa niet gereageerd. Als Poetin dan enkele jaren later het volgende deel van Oekraïne aanpakt, schieten ze wakker. Waarom hebben ze dat destijds niet al gedaan? Voordien waren er ook al problemen, met de situatie in Georgië en Tsjetsjenië. We weten dus al jaren dat Poetin niet zuiver op de graat is.’
We zijn blijven vastzitten in het Duitse systeem van Schröder, met de Russische pijpleidingen. Nu zitten we met de gebakken peren
‘Waarom hebben we al die jaren geen diversiteitspolitiek gevoerd qua energie en elders gas gaan zoeken? We zijn blijven vastzitten in het Duitse systeem van Schröder, met de Russische pijpleidingen. Nu zitten we met de gebakken peren. Daar gaan we nog jaren last van hebben. Zeker omdat Europa geen deftig energiebeleid heeft.’
Speelt er geen ideologische verblinding in het energiebeleid? Geen schaliegas, de Europese gasvoorraden mogen niet worden ontgonnen, geen kernenergie…
‘Hadden we net zoals in Canada en de VS schaliegas toegelaten, was ons energieprobleem vandaag van een andere orde geweest. Nu, ondertussen voeren we het wel in vanuit die landen.’
Ondertussen gaan we voor groene waterstof en gas ook aankloppen bij landen die niet tot de meest stabiele behoren, waar ook heel wat problemen zijn met mensenrechten. Leren we het dan nooit?
‘Dat is al jaren het probleem in Europa. Ze maken veel tamtam over kleinere landen, zoals Rwanda of Qatar. Maar die problemen heb je ook met China. Dat is dan te groot en daar durven ze niets op zeggen. Ook met Iran hebben we al jaren problemen. Daar prutsen ze al jaren gewoon mee verder. Rusland hebben ze laten begaan. Dat Poetin nu dacht dat hij kon doen wat hij wilde, mag niet verbazen.’
‘Het inzicht begint nu wel te groeien bij sommige landen. Frankrijk, Nederland , Zweden en Finland zetten in op kernenergie. Wij zouden dat beter ook doen. Maar veel van de huidige problemen hebben te maken met de energieprijszetting in Europa. Destijds heeft men beslist om de prijs te verbinden aan de duurste productiemethode. Dat hele systeem is ingevoerd om groene energie, die per definitie altijd duurder gaat zijn, te ondersteunen en te redden. Nu zitten we met een gemanipuleerd systeem dat met de vrije markt niets te maken heeft en dat handenvol geld kost. Ofwel is er vrije mededinging, ofwel is die er niet. Die keuze moet je consequent maken.’
‘En daar wordt niet over gepraat. Als je morgen die Europese energiebeurs in Parijs naar de geschiedenis verwijst, is de helft van het probleem opgelost. Maar men wil absoluut de groene stroom redden. Dan staat Europa natuurlijk niet meer voor een vrije markt. Ik ben niet tegen groene energie, maar de laatste tijd geven ze ook toe dat je daar bij gebrek aan zon en wind niets aan hebt. Je hebt een aantal stabiele energiebronnen nodig, of dat nu gas, nucleair, mazout of steenkool is. Europa heeft daar geen visie op.’
‘Sinds het begin van de eeuw zit er qua Europese visie niet veel fut meer in. Waar je vroeger nog kon zeggen dat de Europese Gemeenschap ons heel wat bijbracht op het gebied van handel en landbouw, stel ik mij daar de laatste twintig jaar vragen bij. Is de EU nog wel het instrument om vooruit te gaan?’
Heeft dat niet te maken met de unanimiteitsvereiste om beslissingen te nemen?
‘Voor een stuk wel. Maar er zitten vooral te veel landen bij de EU die er niet in thuis horen en er enkel bijzitten om geld te krijgen. Het is niet normaal dat de veertien landen uit de vorige eeuw nog steeds 89% van het budget ophoesten terwijl de de dertien nieuwe lidstaten die er in de 21ste eeuw zijn bijgekomen maar 11% voor hun rekening nemen. Daar zit ook geen beterschap in.’
Er zitten een hoop landen bij de EU die er economisch, sociaal en politiek niet bijhoren
‘Wanneer je morgen zegt dat we stoppen met de structuurfondsen, zijn al die landen gelijk terug weg. Dit is gewoon een zoveelste transfer naar die landen, zonder vooruitzicht op beterschap in de nabije toekomst. Er zitten een hoop landen bij de EU die er economisch, sociaal en politiek niet bijhoren.’
Met de oorlog in Oekraïne zie je nochtans dat de NAVO het meeste heeft aan dwarsliggers zoals Polen. Die investeren nu waanzinnig veel in hun defensie, terwijl het oude Europa aarzelend achter blijft… Militair worden zij het nieuwe machtscentrum.
‘Dat is logisch. De grens van de NAVO is ook opgeschoven. Laatst las ik nog een commentaar over die Poolse militaire inspanningen waarin werd gesteld dat Duitsland mocht gaan oppassen. Maar wat Polen nu plots doet, is een totale verrassing.’
‘Met Duitsland is het overigens gedaan, op economisch vlak. Historisch is Duitsland binnen Europa altijd het probleem geweest. Ze kennen hoogtepunten om dan domme beslissingen te nemen waardoor ze voor tientallen jaren uitgespeeld zijn. Dat is zo gebeurd met de twee wereldoorlogen en nu ook met hun energiepolitiek. De hele energiewende van Merkel is een fatale economische blunder geweest. De Duitsers worden nu stilaan wakker en beginnen te beseffen hoe hoog de rekening wel niet zal oplopen.’
‘Op dat vlak hebben de Fransen het veel beter aangepakt. Zij kennen meer stabiliteit door hun economische roots in eigen handen te houden. Hun energievoorziening is meer nationaal verankerd. Je ziet dat Macron daar nu mee kan spelen. Hij kan het tanken voor de burgers relatief goedkoop houden, want TotalEnergies is een staatsbedrijf. De energieprijzen liggen in Frankrijk lager, omdat ze via staatsbedrijven gemanipuleerd kunnen worden. En als er dan toch een gat zit in de begroting van bijvoorbeeld Engie, slaan ze de prijzen in België op. Dan betalen wij wel. De winsten van Fortis BNP Paribas België gaan ook naar Parijs. Frankrijk zal deze crisis wel overleven. Voor Duitsland zie ik het pessimistischer in. Evenals voor België…’
Er wordt steeds beweerd dat een land niet failliet kan gaan. Maar voor alles is er een eerste keer…
‘Da’s juist.’
…maar in welk scenario kan het verkeerd lopen en wat betekent dat voor de burgers?
‘Een faillissement zou kunnen wanneer we op een gegeven moment onze leningen niet meer kunnen terugbetalen en we op de kapitaalmarkt geen geld meer kunnen vinden. Daar heeft Belfius reeds voor gewaarschuwd door duidelijk te stellen dat ze Brussel en Wallonië een probleem vinden. Als een staatsbank dat al zegt, mag je er van uitgaan dat de andere banken dit ook hebben gehoord.’
‘Door het feit dat er nog relatief veel spaargeld is – ook al is dat voornamelijk Vlaams spaargeld – zullen we het nog wel een aantal jaar kunnen uitstellen. Maar ooit is het op. Kijk naar wat er met Griekenland gebeurd is. Die konden hun leningen niet terugbetalen. Het IMF, de Europese Centrale Bank en de landen van de Eurozone zijn ter hulp geschoten. Op een bepaald moment is er aan gedacht om Griekenland uit de Eurozone te smijten, maar niemand wist hoe ze dat moesten doen. Griekenland is uiteindelijk gered door zijn geopolitieke positie. Stel je voor dat Poetin en de Chinezen hun handen hadden kunnen leggen op Griekenland: dat was een geopolitieke ramp geweest voor Europa. Dat is overigens al voor een deel gebeurd. Europa heeft massa’s geld gepompt in Piraeus, de enige Griekse haven. Ze hebben dan alles laten opkopen door de Chinezen. Dat heb ik nooit begrepen. Wat hebben ze daar in de Europese Commissie zitten doen? Ze hadden beter moeten opletten.’
‘Een ander voorbeeld van een land dat failliet gaat is Argentinië. Die zijn nu wel wereldkampioen maar economisch spelen die niet meer mee. De middenklasse is daar volledig aan het verdwijnen. Maar kan dit gebeuren in de Eurozone? Theoretisch is dat mogelijk. De euro is een zwakke munt aan het worden die de laatste tijd de facto zwaar gedevalueerd is. Van de euro als sterke munt schiet niet veel meer over.’
Ook hier gaat de middenklasse achteruit. Maar we hebben natuurlijk de loonindexering.
De lonen stijgen nu wel met 10%, maar het grootste deel daarvan gaat naar belastingen en sociale bijdragen. Netto hou je daar in de meeste gevallen maar 40% van over en ga je dus 6% achteruit door de inflatie
‘Dat is zo, maar de mensen beseffen niet dat ze er ondanks de indexering enorm op achteruit gaan door de inflatie. De lonen stijgen nu wel met 10%, maar het grootste deel daarvan gaat naar belastingen en sociale bijdragen. Netto hou je daar in de meeste gevallen maar 40% van over en ga je dus 6% achteruit door de inflatie.’
‘In de jaren ’70 ging de inflatie gepaard met enorm hoge rentes op het spaargeld. Dat is nu niet het geval. De automatische indexering is een peperduur systeem dat er, indien je het een paar jaar moet gebruiken, voor zorgt dat de burger zwaar achteruit gaat. Maar blijkbaar zijn er velen die dat mechanisme niet kunnen of willen begrijpen. De armoede gaat enorm stijgen. De grote klappen moeten nog vallen.’
WM
Wat kunnen we doen om dat te voorkomen?
‘Er is al veel te veel tijd verloren gegaan. Niet alleen deze regering, maar ook de voorgaanden hebben nooit beslissingen genomen om concreet beleid te voeren. Kijk naar de sanering van de overheidsfinanciën . Men zegt steeds dat het moeilijk is en dat we van de ene crisis naar de andere gaan, maar hoe komt het dat dit wel gelukt is in de Scandinavische landen en Nederland? Dat zijn vergelijkbare landen en qua sociaal beleid ook niet de meest hardvochtige. Zij hebben een sanering doorgevoerd en keuzes gemaakt. Het maakt een verschil als je, zoals Denemarken, een crisis ingaat met een tekort op de begroting van 2,3% en 38% schuld tegenover een tekort van 6% en 110% schuld zoals bij ons.’
‘Het probleem in dit land is dat één keer er geld aan iets wordt uitgegeven, dit steeds in de begroting blijft staan zonder dat dat in vraag wordt gesteld. Ga eens door die begrotingstabellen en kuis die op! En niet met de kaasschaaf, maar echt keuzes maken, want overal een beetje wegnemen zorgt er voor dat er uiteindelijk niets meer werkt. Niet alleen federaal moeten we dat doen, ook in Vlaanderen zijn we in dat bedje ziek. Als we in Vlaanderen de puntjes op de i zetten qua dotaties en subsidies, hebben we gelijk een overschot. Op federaal vlak is dat hetzelfde, al zal die operatie daar veel moeilijker zijn. De Franstaligen hebben geen oog voor openbare financiën, tekorten en schuld.’
‘In 2014 heb ik de regering-Michel voorgesteld om vijf jaar lang in voorlopige twaalfden te gaan. Dan hadden ze in 2019 automatisch een overschot gehad, zonder politieke beslissingen te moeten nemen. Ze hebben dat niet willen doen. Dit land heeft historisch, sinds 1830, permanent problemen gehad met de openbare financiën. Er is nooit een periode geweest waarin dat echt is opgelost, behalve eind jaren ’50 van de vorige eeuw. Ik zie hier ook na verkiezingen niet direct een oplossing voor. In dit land is het onmogelijk om duidelijke beslissingen te nemen.’
Begin deze eeuw hebben de liberalen er alles aan gedaan om de christendemocraten uit de regering te houden, Daarom zijn ze met de Groenen in zee gegaan, met de kernuitstap tot gevolg. In 2020 deden ze alles om de N-VA buiten spel te zetten, weer door de Groenen er bij te nemen. Het land betaalt voor die politieke rancune een zware prijs…
‘De liberalen zijn de enigen die nu al 25 jaar onafgebroken federaal aan de macht zijn. Zij gaan aan hun kiezers moeten uitleggen hoe het komt dat destijds de fiscale druk, de schuld, het begrotingstekort en het overheidsbeslag lager waren dan nu. Dat zijn de vier kernpunten waar een liberale partij voor zou moeten gaan. Zij hebben voor hun achterban niets gedaan. Het resultaat zal zijn dat ze de verkiezingen zwaar gaan verliezen. Of toch zeker de Open Vld. Voor Bouchez en de MR zal het anders liggen. Die heeft het op tijd ingezien. Die gaat winnen.’
Heeft u de indruk dat u als economist en academicus enige invloed heeft op het beleid en de politiek? Dat er naar u geluisterd wordt?
‘Wij hebben vanuit de academische wereld nooit invloed gehad op de politiek. De politiek staat los van ons en is ook irrationeel. Wij hebben intellectueel die macht niet en we moeten die ook niet hebben. Wij kunnen de problemen aankaarten maar de politiek heeft de democratische legitimiteit om daar iets mee te doen. Alleen doen ze er niets mee.’
‘De wetgevende macht, het parlement, staat buitenspel. De macht ligt binnen de regeringen, maar daar beweegt niemand. Je ziet dan dat de rechterlijke macht zich met het politieke begint te moeien, wat in een normaal goed werkend systeem niet kan. Dat is een groot probleem aan het worden. Binnen de regeringen verklaren ze zichzelf voor alles bevoegd maar weigeren ze daarna de verantwoordelijkheid op te nemen. Dit land wordt op geen enkel niveau geleid. We hebben geen leiders. Op geen enkel niveau vind je nog verantwoordelijkheidsbesef.’
by admin | jan 5, 2023 | Boeken
Ik kan alleen maar hopen dat het boek van Ludo Abicht een pak vooroordelen over anarchisme uit de wereld kan helpen.
Het nieuwe boek van Ludo Abicht komt in een periode waarin de partijstructuren en de verkaveling van het politieke landschap in een toenemende sfeer van polarisering misschien wel voor een diepgaande verandering staan. Overal wordt geschreven en betoogd dat de traditionele aanpak via partijen, die meer en meer verkiezingsmachines en belangengroepen werden, niet meer vanzelfsprekend erkend worden als representanten in een democratisch bestel. Onherroepelijk klinkt hierbij de echo van de vroeger herhaaldelijk verdoemde en vaak ook fysiek bekampte anarchisten. Abicht analyseert de anarchistische stroming vanaf de 19e eeuw met verwijzingen naar enkele pioniers uit vroegere periodes, zoals de merkwaardig visionaire filosoof Spinoza.
Hét anarchisme bestaat echter niet, stelt Abicht. Je hebt vele denkers en activisten, die in hun klemtonen sterk verschillen. De eerste politiek actieve denkers associëren we nog steeds met progressief, vrijheidsgericht en met een sterke klemtoon ook op gelijkheid tussen mensen. Stirner, de filosoof van het ‘onvrijwillig egoïsme’, wordt in de geschiedenis als eerste meer systematische denker genoemd. Vanaf dan volgen echter ook denkers-activisten, die belangwekkende initiatieven nemen om gelijkheid en vrijheid samen vorm te geven. Proudhon ligt aan de basis van denken en experimenteren met sociale zekerheid, en formuleert scherpe kritiek op het staatsdenken dat in die tijd door kapitalisten als exclusieve vorm voor gemeenschapsvorming werd gepromoot, en de jonge natiestaten in herhaalde uitputtende oorlogen dreef. Bakoenin zoekt dan als atheïst heel bewust naar andere dan religieuze (en vaag religieus-nationalistische) gronden en brengt de eerste voorstellen voor vrije federaties, van onderuit opgezet en horizontaal werkend. Rond deze niet-staatse en uiteraard niet-theocratische vormen van zelfgekozen, egalitaire samenwerkingsverbanden – de federaties en federaties van federaties – draaien verschillende anarchistische politieke ideeën en praktijkvoorstellen sindsdien. Dit maakt het meteen ook mogelijk om een zeer succesvolle en nog steeds sterke tak van het anarchisme vandaag in zijn wortels aan te wijzen: het anarcho-syndicalisme.
De dramatische, en voor links zelfs tragische, conflicten zoals de Spaanse Burgeroorlog worden door de auteur genuanceerd.
De verdere geschiedenis van anarchistisch denken en ageren, is er een van steeds vallen en weer opstaan. De dramatische, en voor links zelfs tragische, conflicten zoals de Spaanse Burgeroorlog worden door de auteur genuanceerd en goed onderbouwd weergegeven. Herhaaldelijk worden anarchisten door rechtse regimes en legers (zoals die van Franco), maar evenzeer door de centralistisch werkende communisten bedrogen en zelfs vermoord. Met name in de Spaanse Burgeroorlog kan men gewagen van elkaar versterkende eliminaties van anarchistische groepen (uit de hele wereld zelfs) door de rechtse Francisten en door de Moskou-gezinde communisten.
In een kleine uitweiding (hoofdstuk 3) belicht Abicht weinig vermelde en ‘onverwachte bouwstenen’ voor anarchisme in de weerbarstige en deels anti-systemische Joodse mystiek. Die gaat uiteraard verder terug in de tijd maar is aantoonbaar van invloed geweest, al was het maar door de afkomst en opvoedingscontext van vele actieve en creatieve anarchistische denkers en activisten. Daarnaast zijn vroege (17e eeuw) Engelse reacties tegen de anti-sociale omheinings- en dus ook broodrovende grondpolitiek van Engelse grootgrondbezitters een rechtstreekse bron voor ideeën van anarchisten tot vandaag (bijvoorbeeld Bookchin).
Uit de 20e eeuw bespreekt de auteur de pedagogische voorstellen van befaamde anarchisten, die tot vandaag invloed hebben op de opvoeding van verantwoordelijke, vrije en sociale burgers (in plaats van enkel bruikbare arbeidsinstrumenten): Russell, P. Goodman, Illich en Freire zijn de meeste bekende uit die eeuw, maar Chomsky sluit terecht deze belangrijke lijn van opvoedkundige denkers en doeners af.
Vandaag dan, in de turbulente en gemondialiseerde wereld waarin we na de Val van de Muur en de implosie van de Sovjet Unie ontwaakten, zien we vooral het zogenaamde sociaalanarchisme. Abicht onderscheidt dit van de vorige invullingen doordat consequent een veel meer inclusieve optiek teruggevonden wordt bij anarchisten, die de druk op een nog sterk exclusief socio-economische visie van de oude en nieuwe politieke partijen verhoogt: anarchisme staat nu voor een diepe versmelting van verschillende progressieve visies op mens en maatschappij, gaande van gender-inclusiviteit, over dekolonisering, via economische tot ecologische alternatieven. Hier worden in het bijzonder twee figuren uitgebreid besproken: Bookchin en nog recenter de economische antropoloog Graeber.
Met Bookchin wordt op nogal stormachtige manier de ecologisch thematiek geïntegreerd. Voor de activist legt Bookchin echter vooral de klemtoon op een nauwe en eerlijke band tussen ideologische standpuntname en activistische praktijk. Zo trekt hij fel van leer tegen de zogenaamde ‘lifestyle anarchisten’, dat wil zeggen de ‘bobo’s’ (bourgeois-bohémiens) die in de week braaf hun ambtenarentaak uitvoeren en zo de kapitalistische orde in feite in stand houden of versterken, maar in hun vrije tijd wel wat alternatief willen zijn. Met name de ‘deep ecology’ beweging kan hierbij niet op genade rekenen.
Graeber bepleit dat anarchisten alle geweld moeten afzweren.
Graeber wordt dan weer heel uitgebreid voorgesteld door Abicht. Hij is een Amerikaan van de nieuwste lichting (en stierf onlangs, amper 60 jaar) die steeds zijn academisch werk heel nauw verbond met zijn anarchistisch activisme. Graeber gaat ervan uit dat niet ‘het systeem’ als zodanig moet worden geviseerd, maar wel de onvermijdelijke barsten en zwakke punten ervan. Dat gaat van de schuldeconomie waarin mensen vandaag gevangen worden, over de dwang om ook en veel zinloze jobs of afstompende en betekenisloze taken te moeten uitvoeren (de zogenaamde ‘bullshit jobs’), tot aanwijzingen van mogelijkheden voor dagelijks verzet. Graeber bepleit dat anarchisten alle geweld moeten afzweren en dat ze de idee om een voorhoede te kunnen zijn voor sociale emancipatie (dat bijvoorbeeld zo sterk drijvend werkt bij trotskisten) heel zelfkritisch moeten verlaten. Daar staat dan tegenover dat de klemtoon komt te liggen op horizontaliteit, naast het afbreken van verticale of leidersstructuren, in een dagelijkse praktijk. De Occupybeweging is een typisch voorbeeld van een dergelijke anarchistische praktijk: ze laat taakdefinitie, werkvorm en keuze van prioriteiten echt horizontaal verlopen door met allen te praten en naar allen te luisteren. Daarbij worden nieuwe discussievormen uitgeprobeerd zoals de succesvolle ‘menselijke telefoon’: geen grote speeches met megafoon door een ‘leider’, maar boodschappen door mensen, die na elke paar zinnen worden ‘doorgezegd’ om zo de hele aanwezige massa te berichten, met uiteraard commentaren gaandeweg. Dat werkt creatief en horizontaal, en verhindert dat ‘leiders’ autoritair het woord monopoliseren, blijkt uit de praktijk.
Dergelijke actievormen lopen parallel met of triggeren soms ook het ontstaan of herboren worden van oude en nieuwe horizontale productie en bestuursvormen, zoals we die nu wereldwijd in snel groeiende versies zien opkomen: de commons. Abicht besluit zijn boek met een indringende voorstelling van talrijke types van commons, als evenzovele vormgevingen van anarchistische maatschappelijke en economische praktijk.
Het boek is door de uitgebreide behandeling van de nieuwe commons een bijzonder positief boek.
Het boek is een sterk overzicht en, door de uitgebreide behandeling van de nieuwe commons uit diverse hoeken van de wereld, een bijzonder positief boek. Het geeft een genuanceerd beeld van anarchisme en lukt er ook in om de hedendaagse ontwikkeling van commons als reële, zeer beloftevolle realisaties van tegelijk economische en politieke autonomie aan te wijzen. Ik kan alleen maar hopen dat het boek een pak vooroordelen over anarchisme uit de wereld kan helpen, en ook dat het kan aanzetten tot meer en ook actieve interesse in de niet- of misschien wel postkapitalistische manieren van overleven en maatschappelijk organiseren die commons als belofte inhouden.
Rik Pinxten
by admin | jan 5, 2023 | Boeken
Een gesprek met schrijver Achiud
Dit werk van Achiud is geen alledaags boek voor alledaagse lezers. Achiud is het pseudoniem van een B.V. die stelt dat geloof en ongeloof niet elkaars tegenstanders zijn. Verder houdt hij voor dat met de veroordeling van het arianisme op het Concilie van Nicea (325) het denken en de religie van Europa de foute weg zijn ingeslagen. Met gevolgen tot vandaag de dag. De arianen wilden niet weten van de Drievuldigheidsleer en andere ‘constructies’. Een ongewone denkpiste. Of was het de gangbare?
Moet men christen zijn of tot een christelijke kerk behoren om dit boek te waarderen?
‘De doelstelling van mijn twee recent verschenen boeken (Terugkeer van de herder van Hermas en Het complot van de kerken) is om zoveel mogelijk lezers van uiteenlopende geloofsovertuigingen aan te spreken. In hoofdzaak is het bestemd voor alle joden, christenen, agnostici en atheïsten (die nog een bepaalde culturele affiniteit voor één van beide godsdiensten bezitten). Zeg maar heel de joods-christelijke beschaving.’
En wat is dan de aard van het complot waarop u doelt?
‘De bollenkraam van het theologisch bedrog moet blijven draaien ongeacht hoe slecht de winkel het ook doet! En dat terwijl zowel joden als christenen over profeten beschikken die 2000 en 3000 jaar vooruit in de tijd de grootste gebeurtenissen uit onze moderne tijd accuraat hebben voorspeld. Zoals de Eerste en de Tweede Wereldoorlog én de tijd waarin we nu leven. Dat zijn adelbrieven waar geen enkele andere godsdienst over kan beschikken. Maar zoals ik al zei, de bollenkraam moet blijven draaien.’
Verwijst u naar een herinterpretatie van de Bijbel?
‘De Apocalyps van Johannes begint met zeven brieven aan zeven kerken. Quasi de helft ervan kreeg een zeer negatieve beoordeling. Toen Hermas* als profeet begon op te treden was de malaise inmiddels algemeen. De gehele christelijke wereld werd door hem voor de keuze gesteld. Dit was het scharniermoment waarop alle christelijke gemeentes (kerken) zich moesten bekeren of het zou zijn afgelopen.’
De belijdenis is bedoeld om het arianisme te bestrijden en de ‘Heilige Drievuldigheid’ te poneren
‘Het werd helaas dat laatste. Van dan af aan hield het christendom van de apostelen definitief op te bestaan en was het pad geëffend voor Johannes’ profetie over de komst van de ‘hoer van Babylon’ die het christendom zou overnemen met een valse leer. Die leer is de Geloofsbelijdenis van Athanasius (in het Latijn: Symbolum Athanasianum of Quicumque vult): een uiteenzetting van de christelijke leer die traditioneel wordt toegeschreven aan Athanasius (295-373), aartsbisschop van Alexandrië. De belijdenis is bedoeld om het arianisme te bestrijden en de ‘Heilige Drievuldigheid’ te poneren, zoals ook Athanasius dat deed.’
Waarom zijn ‘geloof en ongeloof niet elkaars tegenstanders’?
‘Niet in absolute zin zijn zij elkaars tegenstanders, alleen op het vlak van de heilswaarheden zijn ze dat wel! Ik benader religieus zwaarbeladen woorden als hemel en hel, geloof, ongeloof, haat, liefde enzovoort als neutrale begrippen. Ze vertellen maar pas iets over zichzelf in relatie tot al het andere. Om dit aan te tonen maak ik gebruik van de gematria die deze begrippen reduceert tot getalswaarden. Op deze wijze schakel ik de misleidende kracht van persoonlijk sentiment (zoveel mogelijk) uit om sneller te komen tot wat zuiver messianisme behoort te zijn, en die is vanuit het Hebreeuws, goddelijk in oorsprong.’
U schrijft: ‘Eén ding is dus zeker: vrede komt er niet.’ Waarom bent u daar zo zeker van?
‘Geopolitieke kwesties verdelen volkeren vaak gedurende verschillende decennia of zelfs eeuwen. Met vreselijke oorlogen tot gevolg. Theologie houdt volkeren verdeeld gedurende duizenden jaren!’
De grootste leugen van alle theologische leugens is de leugen van de drie-eenheid
‘De machtigste leugen is altijd theologisch van aard. De grootste leugen van alle theologische leugens is de leugen van de drie-eenheid. Als de grootste theologische leugen ophoudt te bestaan dan wordt het slechts een kwestie van tijd en vervolgens storten de tweede en derde grootste theologische leugens in omdat ze hun ‘permanent bestaansrecht’ vaak indirect ontlenen aan de grootste leugen aller tijden.’
Waarom zouden we moeten ‘afstappen van het vastgeroest idee dat de heilige Schrift van vervalsingen is gevrijwaard gebleven’?
‘Kort en bondig: omdat God niet kan verhinderen wanneer zijn Schriftwoord wordt vervalst. In plaats daarvan volgt Hij een geheel andere strategie. Hij verdeelt Zijn raadsbesluiten verspreid over de tijd en over diverse profeten zodat niemand voortijdig de gehele puzzel kan leggen. Daarnaast bouwt Hij codes in die het werkelijke verhaal vertellen dwars door alle aangebrachte vervalsingen heen.’
een ideologische strijd die zich afspeelt op het vlak van informatie en wederzijdse spionage
‘De strijd tussen goed en kwaad is zoals met alle langdurige conflicten, in de eerste plaats een ideologische strijd die zich afspeelt op het vlak van informatie en wederzijdse spionage.’
Inhoudelijk deed uw boek me meer dan eens denken aan dat machtige boek van Jean Raspail, L’Anneau du Pêcheur. Is dat bedoeld?
‘Bedankt alvast voor het compliment. Helaas ben ik eerder een leek op vlak van Franse literatuur. Hopelijk komt daar (mits vertaling) ooit nog eens verandering in.’
* De herder van Hermas is een verzameling christelijke geschriften uit de eerste helft van de tweede eeuw na Christus. Het boek is niet in de Bijbel opgenomen, maar wordt tot de Apostolische Vaders gerekend.
Het boek is te koop bij Doorbraak boeken. Ga naar: Het complot van de kerken.