by admin | jan 5, 2023 | Sectoren
Nederlander Teun Toebes (22) is piepjong. Toch woont hij sinds anderhalf jaar op de gesloten afdeling van een woonzorgcentrum. Het boek dat hij daarover schreef, werd meteen een bestseller. Hans Alderliesten (Kennisinstituut Movisie) ging met hem in gesprek.
Gedurfde keuze
Teun Toebes is verpleegkundige en student zorgethiek. Op 21-jarige leeftijd maakte hij de gedurfde keuze om op de gesloten afdeling van een Nederlands woonzorgcentrum te gaan wonen. Niet alleen om te ervaren hoe de zorg voor mensen met dementie verbeterd kan worden, maar vooral om te laten zien dat de samenleving haar beeld van dementie moet aanpassen.
In zijn boek ‘VerpleegThuis. Wat ik leer van mijn huisgenoten met dementie’ beschrijft hij de pijnlijke systemen in de zorg en samenleving en hoe wij deze kunnen veranderen.
Leven met dementie in een woonzorgcentrum, hoe zie jij dat?
Teun Toebes: “De kern van de zorg is zo ontzettend eenvoudig. Althans, zo zie ik het. Het gaat erom dat je ertoe doet, ook in het woonzorgcentrum. Dat er een gelijkwaardige relatie is met huisgenoten. Dat er sprake is van wederkerigheid in een relatie. Ik zie hen gewoon als Ad, Juul, Tineke, Eugenie. Mijn huisgenoten zijn mijn vrienden.”
‘We zijn constant bezig met het uitsluiten van risico’s.’
“Die gelijkwaardigheid is helaas niet mogelijk ten opzichte van de samenleving. Ik zit hier op een gesloten afdeling. Wij kunnen ons niet eens verhouden tot de samenleving. Er wordt niet aan mensen gevraagd wat ze er zelf van vinden.”
En de cliëntenraad?Een cliëntenraad is vergelijkbaar met de bewoners- en familieraden van Vlaamse woonzorgcentra.
“Ik woon nu anderhalf jaar in dit woonzorgcentrum. Nog nooit heb ik iemand van de cliëntenraad gesproken. Wie behartigt eigenlijk onze belangen? Wat je ziet is een juridisering van het zorgsysteem. We zijn een veiligheidsdienst geworden en constant bezig met het uitsluiten van risico’s.”
“We richten een cliëntenraad op en die behartigen zogenaamd onze belangen. Met ons spreken ze niet. We moeten ervoor zorgen dat we de individuele mens blijven zien. Mensen met dementie mogen geen politiek drukmiddel worden en ook niet als commercieel verdienmodel worden gezien. Het gaat om léven met dementie. Het leven bestaat uit risico’s. Maar die worden hier zoveel mogelijk geminimaliseerd.’
Waar erger jij je aan?
“Deze mensen worden in een ‘dode’ omgeving weggezet. Dan kan je niet verwachten dat ze levendig zijn en zich uiten. Als je mensen op een linoleum vloer laat lopen, vind je het dan gek dat ze struikelen over kiezelsteentjes als ze even naar buiten mogen?”
‘Deze mensen worden in een ‘dode’ omgeving weggezet. Dan kan je niet verwachten dat ze levendig zijn en zich uiten.’
“Ik krab achter mijn oren als ik hoor dat het Nederlands kennisinstituut Movisie onderzoek doet naar een zinvolle daginvulling voor mensen met dementie. Wat zijn we ver van de realiteit! Natuurlijk is buitenlucht, beweging, ontspanning en contact belangrijk voor mensen met dementie. Dat hoef je niet eens te zeggen, dat moet volstrekt normaal zijn. Het illustreert hoe mensen met dementie, ontmenselijkt worden.”
Wat wil je duidelijk maken met je boek?
“Het is een aanklacht tegen het systeem dat we met elkaar hebben gecreëerd. We hebben van dementie het einde gemaakt. Maar het is niet: leven tot het einde. We plaatsen mensen met dementie letterlijk buiten de samenleving.”
“Ken je die lelijke term ‘uithuisplaatsing’? Ik vind het waanzin dat we in Nederland, waar we te koop lopen met de inclusieve samenleving, zo omgaan met mensen met dementie. Het overgrote deel van de mensen met dementie in woonzorgcentra verblijft op een gesloten afdeling!”
Wat leer je er zelf van?
“Ik ben opgeleid als zorgprofessional. Maar door mijn opleiding heb ik het gevoel voor menselijkheid verloren. Ik kan uitstekend zorgen voor lichamen, maar ik heb niet geleerd te zorgen voor mensen. Er is geen tekort aan zorg, maar een tekort aan menselijkheid. De manier waarop we het systeem hebben ingericht, veroorzaakt lijden.”
‘Er is geen tekort aan zorg, maar een tekort aan menselijkheid.’
“We nemen de mensen met dementie niet serieus. We hebben misschien geen moeite met dementie maar wel met ‘leven met dementie’. Ik bedoel: we vinden het lastig om met de risico’s om te gaan die met het leven met dementie gepaard gaan.”
“In het Nederlandse regeerakkoord van Rutte-IV wordt Alzheimer – een van de vormen van dementie – als een ziekte gezien. Het zou niet over de ziekte moeten gaan, maar over ‘leven met.’ Dementie gaat over het hele leven, dementie houdt niet om vijf uur ’s middags op.”
Wat is er nodig om het tij te keren?
“We moeten kritisch naar onszelf kijken. Niet wijzen naar zorgorganisaties, politiek of onderzoeksbureaus. De vraag is: wat kunnen wij zelf doen om het systeem te veranderen? Wat kunnen wij morgen anders doen?”
“Anders kijken is anders doen, daar ben ik van overtuigd. We zullen anders naar mensen met dementie moeten gaan kijken. Hen als medemens zien. Niet als ‘case numbers’. Wij zijn het die het systeem kunnen corrigeren. Laten we dat dan ook doen. Nu.”
Meer geld?
“De verandering die nodig is, gaat niet over meer geld naar de zorg. Geld kan ons weerhouden om het over essentiële zaken te hebben. Geld zorgt er soms voor dat er een projectgroep wordt opgestart waar wéér bedacht wordt wat voor mensen werkt. We praten te veel en doen te weinig.”
‘Op de gesloten afdeling eten we samen. Maar waarom schuift er nooit een arts of fysiotherapeut bij ons aan?’
“Nogmaals: er is een tekort aan menselijkheid. Menselijkheid zit in kleine dingen. Een aanraking, gebaar, glimlach. Slingers ophangen voor de verjaardag. Een knuffel. Hier op de gesloten afdeling eten we samen. Maar waarom schuift er nooit een arts of fysiotherapeut bij ons aan? Waarom zijn we verdeeld in wij-zij?”
Wat zeg jij tegen mensen die in de zorg werken?
“Het leven in dit woonzorgcentrum voelt als zorg. Op dit moment lopen er zes zorgmedewerkers rond en een welzijnsmedewerker. Is dat de juiste verhouding? Even los van de vraag of leven in een woonzorgcentrum wenselijk is, hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen hier léven?”
“Mijn huisgenoot Ad was hier net, hij zei: ‘Het is hier op zich prima, maar ik kan niets zelf.’ Hij is in alles afhankelijk. Dat is wat. Denk eens in dat het over jou gaat. Hoe zou jij willen leven met dementie? Als iedereen die in de dementiezorg en -ondersteuning werkt zich nou eens deze vraag zou stellen.”
Hoe lang wil je hier blijven wonen?
“Ik heb geen einddatum. Dit is geen project. Ik ben geen verandermanager, dat zou niet eerlijk zijn. Dan is er ook geen gelijkwaardigheid in de relatie met mijn huisgenoten. Het is een manier van leven. Het is mijn manier om zo dicht mogelijk bij de kern te komen.”
‘Dit is geen project. Het is een manier van leven.’
“Het is niet altijd gemakkelijk om deze visie uit te dragen. Soms stuit ik op oude patronen. Dan rekenen mensen me af op mijn leeftijd. Zorgbestuurders die tegen me zeggen dat zij er ook zo over dachten toen ze jong waren. Zo’n uitspraak begrijp ik niet. Als je iets ten goede kunt wenden, moet je dat nu doen. Leeftijd is een non-argument.”
“Achteraf ben ik blij dat ik via een stage op een gesloten afdeling in contact kwam met mensen met dementie. Ik had een totaal ander beeld van dementie. Niet die stage, maar de mensen met dementie waren voor mij de gamechanger. Ik leef nu. Altijd zal ik me blijven inzetten voor de kwaliteit van leven van mensen met dementie.”
Wat heeft de publicatie van VerpleegThuis opgeleverd?
“Door mijn boek zijn deuren voor me opengegaan. Dat heeft er natuurlijk mee te maken dat het boek op nummer één op de Nederlandse bestsellerlijst binnenkwam. Er zijn meer dan 30.000 exemplaren verkocht in drie weken. Ik heb nu de mogelijkheid om te spreken met de bestuurlijke top van de dementiezorg in Nederland.”
‘Wat we nodig hebben, is niet een nieuwe strategische koers of allerlei nieuwe consortia. Nee, er is een revolutie nodig.’
“Wat me opvalt? Iedereen geeft aan dat we menselijkheid zijn verloren door de manier waarop het systeem is ingericht. Ik maak me daar zorgen over. Wat we nodig hebben, is niet een nieuwe strategische koers of allerlei nieuwe consortia. Nee, er is een revolutie nodig.”
Vlaming weet niet dat je kans op dementie kan verlagen
“Tijdens de Verlichting zijn we te ver doorgeschoten in het rationaliseren van de mens en van kennis. Om mensen met dementie serieus te nemen, moeten we op een andere manier naar hun kennis en kunde leren kijken. Het is lang niet altijd onwil, soms onkunde. Laten we dat doorbreken, bijvoorbeeld door ons kwetsbaar op te stellen.”
“Ik vind het van deze zorgorganisatie zo stoer dat ze mij de gelegenheid hebben gegeven hier te wonen en over dit huis te schrijven. Omdat zij zich lerend hebben opgesteld, ligt er nu een boek waar de hele samenleving van kan leren.”
Sociaal.net
by admin | jan 5, 2023 | Varia
Meneer Fernand,
Wij kennen elkaar! Ik was de convoyeur die meereed op de rammelende camion die u 45 jaar geleden naar de Vesuvius hebt gestuurd. U was toen niet alleen baas van de firma Het Veldboerke, u was het veldboerke.
‘Ik heb begrepen dat u door dag en nacht te werken bent opgeklommen tot in de kopgroep van de rijkste Belgen.’
De Groenen van vandaag zouden een standbeeld voor u moeten oprichten, maar ze kennen hun eigen geschiedenis niet en weten niet dat u de uitvinder van de bio-landbouw in Vlaanderen was. Zonder u waren de vergeten groenten echt vergeten. Maar omdat uw linzen en uw postelein trager groeiden dan uw bankrekening, stuurde u een camion naar de Vesuvius om er in het geniep tien ton lava te gaan halen. Die lava, een zuiver natuurproduct, werd royaal over uw groentebedden uitgestrooid. Het gevolg was dat uw oogst ongezien rijk en smakelijk was. Ook in die tijd ging u geen innovatie uit de weg.
We zijn elkaar uit het oog verloren en dat is spijtig, maar dat hoeft niet te betekenen dat we elkaar niet van dienst kunnen zijn. Ik heb begrepen dat u door dag en nacht te werken bent opgeklommen tot in de kopgroep van de rijkste Belgen. U hebt op de rijkemensenlijst meer dan een miljard voorsprong op achterblijvers zoals Marc Coucke, Michel Moortgat, Jef Colruyt, Christian Van Thillo en Vincent Kompany.
Op de Panama Papers staat uw naam prominent tussen die van andere miljardairs die allemaal zodanig onder hun rijkdom gebukt gaan dat ze levenslang en wereldwijd vrijstelling van belastingen kregen. Vooral dat laatste wekt jaloezie en het zorgt ervoor dat u, onterecht, wel eens scheef bekeken wordt.
Hutsepots
Thuis hebt u het ook niet onder de markt want uw madame weet van geen ophouden wanneer het over het kopen van schilderijen gaat. Omdat in uw kastelen en villa’s alle muren vol hangen hebt u in Antwerpen de Boerentoren opgekocht om daar op te hangen waar thuis geen plaats voor is. Zakelijk denkend, dacht u meteen: dan noem ik dat spel ineens een museum. Het gewone volk zal content zijn dat het naar schilderijen mag komen kijken en misschien valt er op die manier ook nog een subsidiepotje te versieren.
‘U hebt ervoor gekozen om de wolkenkrabber op z’n Belgisch uit te breiden met koterijen: grote mansardes op het dak en een veranda tegen de achtergevel.’
Om uw museum echt Belgisch te maken hebt u ervoor gekozen om de wolkenkrabber uit te breiden met koterijen: grote mansardes op het dak en een veranda tegen de achtergevel. Maar u krijgt stank voor dank. Wanneer een andere geslaagde zakenman als Donald Trump een toren inricht, noemen de Amerikanen die eervol een Trump-tower. Wanneer u met een extra verdieping uw Boerentoren meer glans wil geven, noemen de Antwerpenaren dat minachtend een Hutsepots.
De gewone mens ligt wakker
Het gevolg is dat u zich in Antwerpen, terecht, niet meer op straat beweegt en dat u zich heeft teruggetrokken op uw landgoed in het Britse Kent.
‘De meerderheid van de loketten van banken, ziekenkassen, treinstations, gemeentehuizen, vakbonden, nutsbedrijven en hospitalen werden vervangen door computerdiensten.’
Een neveneffect daarvan is dat u daardoor niet meer op de hoogte bent van de levenszorgen van het gewone volk. Nochtans hebt u altijd gezegd dat kennis van die levenszorgen van kapitaal belang is voor een zakenman die zijn winstmarges wil vergroten. Het is in dat verband dat ik denk dat ik u van dienst kan zijn, want ik weet uit ervaring waar veel gewone mensen het voorbije jaar van wakker lagen.
Van loketten bijvoorbeeld, want die verdwenen in 2022 sneller dan de bedreigde diersoorten. Bij de schaarse loketten die overbleven kan een burger bovendien alleen terecht nadat hij, lang op voorhand, een afspraak heeft gemaakt. De meerderheid van de loketten van banken, ziekenkassen, treinstations, gemeentehuizen, vakbonden, nutsbedrijven en hospitalen werden vervangen door computerdiensten. De honderdduizenden die geen computer kunnen bedienen kloppen zich op de kin, vloeken van onmacht en worden vierkant uitgerangeerd. Ligt hier geen kans voor u?
Maak van uw Boerentoren een lokettentoren! Wellicht is het gemakkelijker om daar subsidies voor te krijgen dan voor een schilderijenmuseum. Bovendien wordt wie cultuursubsidie krijgt in Vlaanderen nog schever bekeken dan wie op de Panama Papers staat. Cultuur zit niet in de Vlaamse canon.
Investeer in voedselbanken
Een andere tip die ik u kan geven is: investeer in het bankwezen, en meer bepaald in de voedselbank. De voedselbank is de enige bank waar ik zelf regelmatig kom en ik zie dat de wachtrijen er, ondanks het feit dat de voedselpakketten drastisch verkleinen, alsmaar langer worden.
‘Misschien kan de gelijkvloerse verdieping van uw Boerentoren worden voorbehouden voor een voedselbank. Zo wordt uw erfgoed terug wat het ooit was: een statig bankgebouw.’
Het succes van de voedselbanken zou nog vergroten mochten ze niet langer huizen in miserabele hangars en verlopen winkelstraten. Misschien kunnen de marmertegels van de gelijkvloerse verdieping van uw Boerentoren worden voorbehouden voor een voedselbank. Zo wordt uw erfgoed terug wat het ooit was: een statig bankgebouw. Ook daar kan ongetwijfeld een subsidiedossier voor worden ingediend. Tegelijk zullen velen die in armoe leven er gelukkig van worden en dat is iets wat zelden voorkomt.
Vluchtelingen
Niet dat veel mensen ervan wakker liggen, maar er ligt voor u mogelijk ook een opportuniteit in het oplossen van het vluchtelingenprobleem. Nicole De Moor, de christelijke staatsecretaris die dat nu moet arrangeren, krijgt haar zaken niet geregeld. Waarschijnlijk wordt ze door haar ondergeschikten tegengewerkt want de Belgische staat slaagt er met gemak in om jaarlijks meer dan een miljoen nieuwe nummerplaten voor auto’s binnen de 24 uren uit te reiken terwijl het maar niet wil lukken om de dertigduizend asielaanvragers die hier elk jaar aanwaaien binnen de maand te registreren, laat staan dat ze een bed krijgen en een spuit tegen besmettelijke ziektes.
‘Wat in Brussel niet kan, moet in Antwerpen wel lukken. “Wat we zelf doen, doen we beter!”, zegt het spreekwoord van de N-VA.’
Laat die sukkelaars ook naar de loketten uw toren komen! Wat in Brussel niet kan, moet in Antwerpen wel lukken. “Wat we zelf doen, doen we beter!”, zegt het spreekwoord van de N-VA.
Als het personeel van uw Katoen Natie elke maand honderdduizenden containers kan transporteren, zal het hen ook wel lukken om een paar duizend vluchtelingen ordentelijk te registreren. Uw toren zal dan snel dezelfde allure krijgen als het Vrijheidsstandbeeld van New York. En Nicole De Moor zal u ruimschoots subsidiëren om haar probleem op te lossen.
Kopbrekers
Er zijn nog tal van andere kopbrekers die de mensen bezighouden waar u wellicht geen weet van heeft. Ik denk bijvoorbeeld aan de afgeschafte treinen en trams, de verdwenen bankautomaten, het wachten op spoeddiensten dat langer duurt dan een bergrit in de Tour de France, de kinderen die geen lessen meer krijgen door het lerarentekort, de vuurwerkbommen die niet langer alleen op oudjaar maar wel het hele jaar door ontploffen, enz.
Maar u hoeft niet alle zorgen van de hardwerkende Vlaming op u te nemen. Het zou al schoon zijn indien u van uw Boerentoren een lokettencentrum annex voedselbank kon maken.
De politici zouden u onthutst subsidiëren, de bevolking zou u eindelijk dankbaar toejuichen. Intussen verblijf ik met de meeste Hoogachting,
Fr. De Meester,
Door u 45 jaar geleden al Dikke Freddy genoemd.
Bron: Sociaal.net Volgens Neutr-On is kunst, net als diamanten, goud en andere waardevolle objecten de ideale bron om vermogensbelasting op te heffen. Op die manier dragen de superrijken nog iets bij aan het sociaal beleid van de samenleving.
by admin | jan 5, 2023 | Varia
2023 wordt het jaar van de geschiedenis. Van de Vlaamse geschiedenis. Op VRT vertelt Tom Waes in tien weken het verhaal van Vlaanderen en in de lente moet de Vlaamse canon klaar zijn. Voer voor polemiek. De zwaarden zijn gewet, de pek en veren staan te pruttelen. Vlaanderen heeft een getormenteerde relatie met zijn geschiedenis. Maar wat als het nu eens een heilzame oefening wordt? De Vlaamse cultuuroorlog heeft lang genoeg geduurd.
Wist je dat Wallonië al lang een ‘Waalse canon’ heeft. In 1992 bestelde de Waalse Gewestregering een tentoonstelling bij het Institut Destrée over de honderd grootste Walen. Wegens groot succes kwam er in 1995 zelfs een tweede editie.
Dat het project ook een pure propagandastunt was om de Waalse socialisten te verheerlijken, vermeldde Demacq niet, maar het valt moeilijk te ontkennen.
De Cent Wallons du Sciècle was maar het begin van een oefening om de geschiedenis van Wallonië (een woord dat pas in de jaren 40 van de negentiende eeuw voor het eerst werd gebruikt trouwens) samen te vatten in een educatieve website en een serie publicaties. Op de website van de Waalse regering kregen niet alleen de ‘markante Walen’ een plek, maar werd ook in vogelvlucht de geschiedenis verteld van de mensen die van de prehistorie tot nu het lapje heuvelachtige grond bewoonden dat nu Wallonië wordt genoemd.
De Vlaamse canon
Vlaanderen heeft dus een achterstand van meer dan dertig jaar op Wallonië. Daar is men al lang klaar met zijn ‘canon’ en is er geen haan die ernaar kraait, geen leraar die hem in de les gebruikt, geen eindterm (compétence terminale) die hem oplegt. De doorsnee Waal doorziet ongetwijfeld het platte electorale manoeuvre dat aan de basis lag van deze oefening.
In Vlaanderen is het debat over de Vlaamse canon ongemeen heftig. De kritiek is bekend: als die canon er komt, dan loert het gevaar van de instrumentalisering van de geschiedenis om de hoek. De canon is een nationalistisch project dat de Vlamingen fierheid moet bijbrengen en moet klaarstomen voor de onafhankelijke republiek Vlaanderen.
Er is – toegegeven – reden tot ongerustheid. De tekst van het regeerakkoord is nogal dubieus. “De Vlaamse canon moet de Vlaming leren omgaan met de Vlaamse identiteit, met wie we zijn en waar we vandaan komen.” In navolging van Nederland (dat al lang een canon heeft) moet de Vlaamse versie ook werken “met vensters: personen, gebeurtenissen en cultureel erfgoed laten samen het verhaal van de historische en culturele ontwikkeling van Vlaanderen als Europese natie zien.” Het venijn zit in de staart: het begrip ‘Vlaamse natie’. Dat die bestaat, staat buiten kijf. Een essay van Bruno De Wever, Frans-Jos Verdoodt en Antoon Vrints uit 2015 vat dat helder samen. Ze gebruiken de inzichten van de Tsjechische historicus Miroslav Hroch om dat te staven. Kort samengevat: toen de Vlaamse ‘patriotten’ (die vooral uit de middenklasse stamden) erin geslaagd zijn om – vanaf 1960 – ook arbeiders en werkgevers bij hun project te betrekken, kon een Vlaamse natie gestalte krijgen.
Maar de vraag is natuurlijk waarop je zo’n natie fundeert en wat je ermee doet. In Wallonië propageert de regering dat participatie (burgerschap) het fundament van de Waalse identiteit is, veel meer dan samenhorigheid. Iedereen moet, hoe verschillend we ook zijn, vormgeven aan de samenleving in volle vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.
Het doet onwillekeurig terugdenken aan de drijfveren van de Belgische revolutionairen à la Gendebien, De Potter, Van de Weyer en Bartels. Zoals Els Witte in haar monumentale standaardwerk Belgische Republikeinen aantoonde, waren de founding fathers van België er niet op uit om een ‘Belgische’ natiestaat te stichten. Ze wilden, als erfgenamen van de radicale republikeinen die de Franse revolutie hadden verloren, een staat stichten waar ze hun ideeën over democratie en burgerschap in de praktijk konden brengen. Het leidde tot een staat die verregaande vrijheden (pers, vereniging, godsdienst, onderwijs) toekende aan zijn burgers. Toen de kruitdampen verdwenen en België toch een monarchie werd met enkel stemrecht voor de elite, was er nood aan een Belgische natievorming. Participatie (van het gewone volk) was uit den boze, en daarom moest een kunstmatige samenhorigheid gecreëerd worden. Het was toen dat ‘helden’ als Ambiorix, Godfried van Bouillon, P.P. Rubens en Jakob van Artevelde in brons werden gegoten en op de centrale pleinen van onze steden werden geplaatst. Het was toen dat Hendrik Conscience zijn Leeuw van Vlaanderen schreef. Niet om een onafhankelijk Vlaanderen te promoten maar om het unieke van de ‘Belgische identiteit’ (romaans/germaans) in de verf te zetten op een moment dat gevreesd werd voor een aansluiting van België bij Frankrijk. Het roemrijke verleden van Vlaanderen moest de rattachisten eraan herinneren dat de ‘Vlaamse’ cultuur haar voet naast de Franse kon zetten en zo de Belgische samenleving kon dienen.
(We komen straks terug op Hendrik Conscience. De manier waarop er de voorbije 150 jaar is omgegaan met zijn erfenis, is tekenend voor de vervormde omgang van Vlaanderen (en België) met zijn geschiedenis.)
Toen de Vlaamse regering aankondigde dat er werk gemaakt zou worden van een Vlaamse canon (door een onafhankelijke commissie van experten), stuitte dat idee op heel wat weerstand. Vooral het voornemen om de canon ook een plaats te geven in het onderwijs werd al snel door heel wat historici als ‘staatspropaganda’ omschreven.
Vlaams Minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) suste meteen dat de canon niet zou worden opgelegd. Een vrij loze bewering aangezien – dankzij de Belgische republikeinen van 1830 – de grondwettelijke vrijheid van onderwijs de regeringen van dit land verbiedt om een gedetailleerde canon op te leggen. Meer dan een ‘aanbeveling’ kan Weyts dus niet doen. Eindtermen die raken aan attitudes, waarden en ideologische of levensbeschouwelijke uitgangspunten moeten slechts worden ‘nagestreefd’, omdat de inrichtende machten op die domeinen over grote vrijheid beschikken. Het officiële (gemeenschaps)onderwijs moet ‘neutraal’ zijn en dus eveneens erg terughoudend op dit vlak.
De Vlaamse overheid kan de canon wél opleggen in het inburgeringsbeleid voor nieuwkomers. De kennis van ‘onze’ geschiedenis zou dus een voorwaarde kunnen zijn om toegang te krijgen tot steun van de Vlaamse overheid zoals een sociale woning.
Dé grote angst van niet-nationalisten is natuurlijk dat de canon wordt gebruikt om de Vlaamse natievorming te versterken om zo uiteindelijk het draagvlak voor een onafhankelijke Vlaamse natiestaat te vergroten. Die vrees wordt door veel N-VA’ers geminimaliseerd. De kopstukken van de partij, zoals Theo Francken, willen de canon vooral inzetten om de Vlaamse trots op te krikken: “Door onze kinderen kennis te laten maken met de lichtende voorbeelden uit de kunsten, de wetenschap en de geschiedenis uit onze eigen Vlaamse gemeenschap, kunnen we leerlingen op een werkelijke positieve manier trots maken op Vlaanderen, of ze nu nieuwkomer zijn of autochtoon, en tegelijk doen dromen van meer”.
Francken laat er ook geen misverstand over bestaan: de canon moet verplichte leerstof worden voor alle leerlingen: “Ikzelf heb deze klemtonen al gelegd in het nieuwe onderwijsplan voor onze gemeentescholen in Lubbeek. Maar we moeten als Vlamingen deze handschoen durven opnemen op het allerhoogste niveau, namelijk dat van de Vlaamse Regering, en dezelfde lijnen decretaal uitzetten, zodat ze over alle onderwijsnetten ingang kunnen vinden.”
Feit blijft dat N-VA de Vlaamse onafhankelijkheid nog steeds in de beginselverklaring heeft staan en dat de partij nog steeds de grootste van Vlaanderen is.
Historicus Koen Aerts (UGent) waarschuwde in 2019 al voor het misbruik dat de overheid zou kunnen maken van een canon: “Ook een canon van een linkse Vlaamse regering of een Belgische regering zou niet op bijval kunnen rekenen”, zei hij.
Het gros van de Belgische historici wil niet weten van de canonplannen van Jambon en co. In een vernietigend standpunt van 85 pagina’s maakte de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB) er brandhout van.
Een citaat: “Dergelijke concepten suggereren het bestaan van een bovenhistorisch Vlaams ‘genie’, of in elk geval een transhistorische lotsgemeenschap, die zich steeds explicieter in het historisch proces tonen en zich daarin verwezenlijken. (…) Deze tocht houdt ‘de historische en culturele ontwikkeling van Vlaanderen als Europese natie’ in. (…) Daarmee wordt een ordening en interpretatie aan het – op zich zinloze – verleden gegeven. Er wordt een ‘verteltraject’ ontworpen dat suggereert dat het om een inherente ontwikkeling van de geschiedenis gaat. Dat traject schept ook een imaginaire continuïteit.”
In haar aanbevelingen is de KVAB heel streng: “De geschiedenis is geen juridisch object. In een vrije staat komt het niet toe aan het parlement en al evenmin aan de juridische autoriteit om de historische waarheid te definiëren. De politiek van de staat, zelfs met de beste bedoelingen gemotiveerd, is niet de politiek van de geschiedenis.” En nog: “Scheid politiek en geschiedenis. Maak van de geschiedbeoefening geen discipline of praktijk in dienst van een natiestaat(-in-wording), geen identitaire operatie, geen project dat door de schepping van een ‘door iedereen gedeeld’ beeld van het verleden uniformiteit in de maatschappij moet brengen. Een dergelijke ‘consensus’, gepresenteerd als ‘een aanbod’, maar afgedwongen in curricula op scholen of inburgeringstrajecten, leidt niet tot sociale cohesie of tot een samenleving die de grote uitdagingen van de eigen tijd – de armoede en de tragiek van de welvaartsstaat, grootstedelijkheid, klimaat en duurzaamheid – aankan. Een politiek geïnstrumentaliseerde geschiedenis verdeelt eerder dan dat ze verbindt, sluit eerder uit dan dat ze verbreedt.”
Het slechte geweten van Vlaanderen
Maar waarom moeten we zo bang zijn van een Vlaamse canon? Wat is er mis met ‘onze’ geschiedenis? De verklaring ligt in het subtiele zinnetje in het voorwoord bij de Waalse canon. De Waalse regering wil de Walen verbinden rond het begrip ‘participatie’, niet rond ‘samenhorigheid’. Dat woord impliceert een ‘identiteit’, een ‘anders-zijn’. Met alle gevaren voor nationalistische ontsporingen. De Waalse beweging heeft de Vlaamse beweging altijd weggezet als een niet-democratische, eng-nationalistische en autoritaire beweging. Na het activisme van de Eerste Wereldoorlog werd de scheldnaam ‘flamboche’ – samentrekking van ‘flamand’ en ‘boche’ (‘mof’) – gemeengoed. Historicus Vincent Scheltiens beschreef eerder al hoe de Waalse pers bijvoorbeeld berichtte over de Marsen op Brussel (1961-’62). “Het socialistisch-syndicalistische Combat omschreef de eerste mars als een haast paramilitair gebeuren met extreemrechtse inhoud. Daarnaast ging veel aandacht naar trommelaars en vendelzwaaiers, met de boodschap dat Vlaanderen onmiskenbaar een achterlijk gebied was. Ook het katholicisme, een andere topos in de beeldvorming, duikt op: het trage tempo paste beter bij een processie. Het belgicistische Pourquoi Pas? hekelde dat Vlaamse boeren hun dorp verlieten voor een dergelijke dwaas opgezette mars, terwijl het satirische Pan de gemiddelde deelnemer als een pangermaanse, katholieke, fascistische en achterlijke barbaar neerzette.”
Dat de Vlaamse beweging geen al te goede reputatie heeft, heeft ze natuurlijk alleen maar aan zichzelf te danken. Twee keer ging een deel van de Vlaamse intellectuele elite “aan de verkeerde kant van de geschiedenis” staan. De activisten verkozen samen te werken met de bezetter om de Vlaamse eisen te kunnen verwezenlijken. De collaborateurs van het VNV, Verdinaso en DeVlag voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog brachten de Vlaamse beweging schade toe die tot op vandaag moeilijk te herstellen lijkt. Anno 2022 wordt het graf van de vreselijke August Borms gerestaureerd op kosten van de stad Antwerpen en is er in Alveringem nog steeds een Cyriel Verschaeveplein. Bart De Wever zelf heeft maar erg laat zijn sympathie voor foute figuren uit die tijd getemperd. Zo bracht hij in 1997 nog hulde aan Greta Latomme, de vriendin van Willem Verhulst (vader van ex-BRT-voorzitter Adriaan) en notoir lid van DeVlag dat nauw samenwerkte met de SS. Haar brieven ondertekende ze met ‘Heil Hitler!’ Vreemd genoeg kreeg dit feitje, dat door Stefan Hertmans in zijn meesterlijke roman De opgang werd verwerkt, amper weerklank in de Vlaamse media. Wel in de Franstalige. In 2000 sprak De Wever nog op een colloquium over Joris Van Severen. Hij stelde daar de Verdinaso-voorman eerder als een conservatieve katholieke corporatist voor dan als de fascist met een fascinatie voor Mussolini die hij in werkelijkheid was. Vandaag is De Wever de burgemeester die het Delwaidedok omdoopte tot Bevrijdingsdok. Maar lang niet elk kind van de collaboratie heeft de oude gewaden even ondubbelzinnig afgeworpen. Jan Jambon verklaarde onlangs nog dat het belangrijkste historische feit uit de Vlaamse geschiedenis de vernederlandsing van de Gentse universiteit was. Daar is op zich iets voor te zeggen, maar of hij daarmee doelde op beslissing van de Duitse bezetter in 1916 dan wel op die van de Belgische staat in 1930, liet hij in het midden. Context weglaten is een subtiele vorm van geschiedvervalsing.
Kevin Absillis (°1980), briljant literatuurwetenschapper aan Universiteit Antwerpen, was nog jong toen het Vlaams Blok in 1991 op Zwarte Zondag (24 november) zijn eerste electorale doorbraak realiseerde. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog leken de kinderen van de collaboratie en de ideeën van hun ouders electoraal relevant te worden. De reactie was hevig. Het cordon sanitaire werd aangescherpt, er waren betogingen, organisaties als Charta 91 ijverden – zeker na het afkondigen van het 70-puntenplan – voor een veroordeling van de racistische partij. De centrum-linkse regering Martens VIII had Paula D’Hondt eerder al aangesteld als Koninklijk Commissaris voor het Migrantenbeleid om een integratiebeleid op poten te zetten. Het bleef grotendeels dode letter.
Vandaag is Absillis een gerespecteerde literatuurwetenschapper, maar zijn fascinatie voor “de cultuuroorlog sinds Zwarte Zondag” laat hem niet meer los.
Tijdens een gesprek op zijn kantoor aan UAntwerpen spreken we over zijn boek Het slechte geweten van Vlaanderen. Het is een eerste stap in de intellectuele geschiedenis van Vlaanderen. “Ik wil onderzoeken hoe er in de negentiende eeuw een geloofwaardige Vlaamse identiteit werd gevormd en gepromoot, hoe die identiteit in de twintigste eeuw erg omstreden werd en waarom Vlaamse intellectuelen vanaf de jaren 1990 die identiteit systematisch hebben geproblematiseerd en soms gewoon ongeldig hebben verklaard”, zegt Absillis.
“In 1995 wordt het Vlaamse Parlement geopend. Dat had het sluitstuk moeten zijn van een ontvoogdingsstrijd die in de negentiende eeuw begonnen was. Een hoogdag. Maar door de opmars van extreemrechts heeft intussen die hele Vlaamse ontvoogdingsstrijd een extreemrechts aura gekregen. Trots lag daardoor erg gevoelig, en men kiest voor zelfrelativering. Wat doet men om het parlement in te huldigen? Het officiële Vlaamse volkslied, De Vlaamse Leeuw, wordt niet gezongen. Raymond van het Groenewoud mag het ironische Vlaanderen boven zingen met een speciaal voor de gelegenheid aangepaste tekst
“Iets vergelijkbaars voltrekt zich in 2002 met de 700ste verjaardag van de Guldensporenslag. De linkse partijen en het cultureel-artistieke establishment doen eerder lacherig over die verjaardag of zijn er door gegeneerd. Ze wekken ook de indruk dat ze de deelstaat Vlaanderen helemaal niet wenselijk vinden. De druk van extreemrechts en daarmee de dreiging van een onafhankelijk Vlaanderen waren nog groter geworden. Dus is het opnieuw vieren en herdenken met de handrem op. Maar intussen moeten Vlamingen natuurlijk wel Vlaamse parlementsleden verkiezen, terwijl de strijd voor de Vlaamse emancipatie, en voor Vlaamse instellingen zoals het Vlaamse Parlement, stevig ter discussie staat. Dat klimaat is niet zo gemakkelijk te verzoenen met een goed functionerende democratie.”
Absillis koos Hendrik Conscience (1812-1883) uit om zijn onderzoek te beginnen. De schrijver van De Leeuw van Vlaanderen (1838) werd tijdens zijn leven bejubeld als “de man die zijn volk leerde lezen”, maar vanaf het begin van de twintigste eeuw werd hij door de radicale Vlaamse beweging ingelijfd als boegbeeld. De slotwoorden van zijn bekendste (maar niet zijn beste) roman maken duidelijk waarom: “Gy Vlaming, die dit boek gelezen hebt, overweeg, by de roemryke daden welke hetzelve bevat, wat Vlaenderen eertyds was – wat het nu is – en nog meer wat het worden zal indien gy de heilige voorbeelden uwer Vaderen vergeet!”
Het zou wel de inleiding bij de Vlaamse canon kunnen zijn: het herstel van de trots over de ‘roemryke’ daden van de Vlamingen moet leiden tot een voorspoedige toekomst.
Omdat Conscience door de radicale Vlaamse beweging werd ‘ingelijfd’, werd hij op den duur ook de favoriete schietschijf van heel wat progressieve schrijvers en denkers. Volgens Hugo Claus “grossierde” Conscience “in racistische kenmerken”. Tom Lanoye noemde De Leeuw van Vlaanderen “een hallucinant lachwekkend kutboek” en Saskia De Coster hield het bij “een soort braakbal van een schrijfsel”. Geert Van Istendael had aan drie pagina’s genoeg om het proza van Conscience weg te zetten als “Brij. Gezwel. Ondraaglijk bombast.”
Kevin Absillis heeft een verklaring voor de vernietigende oordelen van progressief Vlaanderen over Conscience. “Het anti-nationalisme was in de jaren 90 erg begrijpelijk. Er was de burgeroorlog in Joegoslavië, het uiteenvallen van Oost-Europa, de genocide in Rwanda en de oorlog in Congo. Overal waar een soort van etnisch nationalisme de kop opstak, was er geweld. Het bruggetje naar Vlaanderen was snel gemaakt. Het vooruitzicht dat het Vlaams Blok ook België in een etnisch conflict zou storten, boezemde terecht angst in.”
“Maar door de angst voor een geradicaliseerd en racistisch Vlaams-nationalisme werd het tegelijk op sommige vlakken moeilijk om na te denken over wat culturele gemeenschappen bij elkaar houdt in het laatkapitalistische Westen van na 1989. Het opnieuw tot leven wekken van de Belgische culturele identiteit werd nauwelijks nagestreefd, niet door Nederlandstaligen en evenmin door Franstaligen. De belgitude bleef beperkt tot een soort anti-identiteit voor zelfverklaarde progressieven: het gebrek aan Belgisch chauvinisme werd dan voorgesteld als het voornaamste bewijs van een Belgische identiteit. Voor wie niet in artistiek-intellectuele kringen vertoefde, hoefde het niet veel postmoderner te worden. Intussen bleef de angst dat nieuwe natiegevoelens alleen maar oude demonen tot leven zouden wekken.”
Kevin Absilis verdiepte zich in de werken van Conscience. “Eigenlijk was hij een gematigde liberaal die minstens zoveel stadsromans schreef als landelijke verhalen. Ook De leeuw van Vlaanderen gaat over de stedelijke ambachten die zich verzetten tegen het gezag van de feodale heerser. Hij schreef boeken over de geuzen, over Jakob van Artevelde. Maar hij voltooide ook een historische Indië-roman (Batavia) twee jaar voor Multatuli zijn Max Havelaar publiceerde. Het goudland is een goed gedocumenteerde roman over Vlamingen die naar Amerika trekken om goud te zoeken in Californië. Traditionele boerenromans heeft hij niet geschreven, dat genre werd pas groot in Vlaanderen in de eerste helft van de twintigste eeuw. Als zoon van een Franse marinier bleef hij zijn hele leven een tweetalige, koningsgezinde Belg. Zijn levensbeschouwing staat mijlenver van het radicale, racistische en autoritaire discours van Schild&Vrienden, de club van Dries Van Langenhove die zich voor zijn naam liet inspireren door het wachtwoord van de Brugse ambachtslui tijdens de Brugse Metten, sleutelhoofdstuk in De Leeuw van Vlaanderen.
Door de extreemrechtse besmetting van Conscience raakten ook de officiële symbolen van de Vlaamse gemeenschap (de leeuwenvlag, het volkslied en de gulden sporen die verdienstelijke Vlamingen krijgen) geïnfecteerd.
Conscience was uiteraard een man van zijn tijd. Hij was een paternalist die vond dat de gegoede klasse zich moest ontfermen over het gewone volk. Ontvoogding diende erg geleidelijk aan te verlopen, niet met de schokken van een revolutie. Voor pastoors ziet hij niet meteen een belangrijke rol weggelegd; die komen in zijn boeken haast niet voor. Zijn opvattingen over vreemdelingen zijn vaker wel dan niet stereotyperend, maar ze zijn tegelijk nooit doorgedreven racistisch, al gelooft hij wel dat de westerse beschaving welvaart en welzijn zal kunnen brengen in de kolonies. Hij schrijft opvallend veel over interculturele solidariteit en ziet migratie als een verrijking voor de gemeenschap. Zijn nationalisme is nooit een streven naar een eigen Vlaamse staat. Hij probeert alleen duidelijk te maken dat de Vlaamse cultuur niet ondergeschikt is aan de Franse en dat Vlaanderen dus een grote bijdrage kan leveren aan België.”
Kevin Absillis poneert een interessante stelling. “Ik heb het vermoeden dat het idee van het tegelijk vette en vrome Vlaanderen met zijn platteland en zijn kermissen en waar de mensen nogal rudimentaire fysieke wezens zijn, eigenlijk een soort importproduct is. Aan de basis liggen Franstalige Vlaamse auteurs zoals Camille Lemonnier met Nos Flamands (“Ah! nous ne sommes plus Flamands“) en vooral Emile Verhaeren met Les flamandes over de wellustige Vlaamse dames uit de schilderkunst uit de zestiende en zeventiende eeuw. Zij hangen een beeld op van Vlaanderen dat ze kunnen exporteren in de wereldliteratuur. Daar horen de kloosters, de begijnhoven en de ‘echte’ boeren bij. Maar die fascinatie is misschien wel in de eerste plaats een vorm van binnenlands exotisme.” Later heeft vooral Felix Timmermans dat beeld geïmporteerd en verder aangepast voor een Vlaams publiek. En opmerkelijk genoeg scoort hij met zijn proza ook internationaal, misschien wel ook omdat zijn Vlaanderen-beeld in Frankrijk en Duitsland (met grote Verhaeren-bewonderaars zoals Stefan Zweig) op een bepaalde manier dus al erg herkenbaar moet zijn geweest.”
Het lot dat Hendrik Conscience beschoren is, is exemplarisch voor de manier waarop Vlaanderen met zijn geschiedenis omgaat. De (radicale) flaminganten construeren graag een soort van gewijde geschiedenis die – zoals de ‘historicus des vaderlands’ Henri Pirenne in zijn Histoire de Belgique deed voor België – het onvermijdelijke van de Vlaamse onafhankelijkheid moet legitimeren. Er is zoiets als een homogene Vlaamse identiteit die linea recta moet leiden tot zelfbestuur omdat ze drastisch verschilt van de Waalse.
Links-progressieve en liberale krachten in Vlaanderen huiveren – begrijpelijk – van dat beeld. Ze associëren Vlaanderen met vendelzwaaien, bombastische liederen, boerenromans- of films en verkavelingsvlaams. Of Vlaemsche dialecten. Hun leuze lijkt wel ‘weg met ons’. Maar wie is die ‘ons’? Zijn dat Vlamingen die afstammen van Pieter De Coninck en Jan Breydel of is dat iedereen die hier duurzaam woont en mee vorm wil geven aan zijn leven, zijn straat, gemeente of land? Volgens de wet moet je vijf jaar in Vlaanderen wonen om te kunnen deelnemen aan gemeenteraadsverkiezingen. Maar om een sociale woning te krijgen moet je een taaltest afleggen.
Participatie of samenhorigheid?
Maar hoe moet het dan verder met de Vlaamse canon. Kevin Absillis is een van de negen leden van de onafhankelijke commissie die in opdracht van de Vlaamse Regering de klus moet klaren. Hij betreurt dat zo’n project automatisch wordt afgeschoten en dat er nu al zo’n forse kritiek komt nog voor de commissie haar werk gedaan heeft. Veel details wil hij niet kwijt.
Toch lijkt het weinig waarschijnlijk dat een historicus als Jan Dumolyn, die zich ideologisch links van Vooruit situeert, een nationalistische lezing van de Guldensporenslag zou geven. En met Apache-onderzoeksjournalist Hind Fraihi in de commissie lijkt het weinig waarschijnlijk dat er vergoelijkend zal worden gesproken over de totalitaire verleiding en het latente racisme van een deel van de Vlaamse beweging.
En zelfs als de vermaledijde canon er komt, is hij maar wat hij is. Hem verplichten in het onderwijs is niet mogelijk zolang de Belgische grondwet van kracht is in Vlaanderen. Dus wat is dan het bezwaar? De experts in de commissie zijn autonoom; noch Jan Jambon, noch Ben Weyts, noch het Vlaamse Parlement zullen hun conclusies kunnen aanpassen of afschieten.
In die zin is het een oefening die verwant is met Het Verhaal van Vlaanderen, de VRT-reeks op Eén waarin Tom Waes ons meeneemt doorheen de geschiedenis van de mensen die tussen 36.000 jaar voor Christus en het jaar 2000 de 14.000 vierkante kilometer bevolkten die we vandaag Vlaanderen noemen. In tien afleveringen worden evenveel scharniermomenten uit de geschiedenis verteld: van de ontmoeting tussen de homo sapiens en de neanderthalers, over de genocide op de Eburonen door Caesar tot de millenniumwissel in 2000. Gisteren werd de eerste aflevering uitgezonden en ondergetekende mocht vlak voor Kerstmis – op de sjieke première in Cinema Galeries in Brussel – de tweede aflevering al zien. Het moet gezegd dat productiehuis De Mensen vakwerk heeft afgeleverd. De vermenging van re-enactments, tussenkomsten van ‘tijdreiziger’ Tom Waes en het deskundige commentaar van eminente historici werkt perfect. En neen, de Eburonen worden hier niet als proto-Vlamingen voorgesteld (zoals Pirenne en ‘s Lands Glorie ze als proto-Belgen afschilderden). En ja, het citaat van Caesar (“horum omnium fortissimi sunt belgae”) werd zonder schroom vermeld.
Het format van deze reeks is Deens. Het werd ook in Nederland herhaald. Niet alleen werden in beide landen kijkcijferrecords gebroken, de museumsector kreeg meteen massaal meer volk over de vloer. In Vlaanderen ontbreekt de link met de erfgoedsector. Die is ook een koele minnaar van de Vlaamse canon, trouwens. Volgens de KVAB is de sector (terecht!) gefrustreerd dat er zelden of nooit extra Vlaams geld is om onze historische musea te ondersteunen, maar dat er wel gul met euro’s wordt gegooid naar een canonproject (met een digitaal museum) en ook naar Het Verhaal van Vlaanderen.
Het initiatief voor deze reeks kwam niet van de politiek, maar van De Mensen. Het productiehuis had de smaak al te pakken toen het in 2005 De Grootste Belg maakte voor Canvas. De insinuatie dat de serie een uitloper van het Vlaamse regeerakkoord is, zoals Marc Reynebeau schreef in De Standaard, is misplaatst. De Mensen tekende de licentieovereenkomst om het format van Media Ranch Distribution te mogen gebruiken op 1 september 2019. De Vlaamse Regering legde pas op 2 oktober van dat jaar de eed af.
Bij het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) was er juist grote opluchting omdat het initiatief “van onderuit” was gekomen (zoals ook de KVAB het graag heeft) en niet na een stille wenk van de politiek. De Vlaamse Regering was wel meteen bereid om bovenop de VAF-subsidie van 500.000 euro nog eens 1,1 miljoen euro bij te passen om het ambitieuze project levensvatbaar te maken. De zorg waarmee de afleveringen gemaakt zijn, is dan ook indrukwekkend.
Voor de felgeplaagde en platbespaarde VRT is dit geschenk van het VAF en Jan Jambon een balsem op de wonde.
Moeten we die officiële canon dan maar afblazen en elk jaar tien extra afleveringen van Het Verhaal van Vlaanderen laten maken. Waarom niet? Hoe meer geschiedenis op de buis, hoe beter. Maar kunnen we die negen commissieleden ook niet het voordeel van de twijfel gunnen en de kritiek opsparen tot ze hun werk hebben gedaan? Want misschien beschikken zij wel over “de moed tot waarheid”.
De Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han herinnert er in zijn indrukwekkende essay Infokratie aan dat “democratie niet verenigbaar is met het nieuwe nihilisme. Zij veronderstelt een vorm van waarheidspreken.” Hij verwijst naar Michel Foucault die het had over “de moed tot waarheid” (parrhêsia, in het Grieks). Samen met het recht om vrijuit te spreken (isegoria) zijn dit de twee principes waarop de democratie berust. “Parrhêsia verplicht mensen die politiek handelen er dus toe het ware te zeggen, zich om de gemeenschap te bekommeren, door zich van ‘verstandige en ware woorden’ te bedienen.” Dat sluit propaganda, fake news, samenzweringstheorieën, clickbait en door de regering opgelegde canons uit. Maar het maakt een kwaliteitsvolle geschiedschrijving (en dito journalistiek trouwens) tot de hoeksteen van de democratie. De consensus over de geschiedenis mag nooit een politieke zijn, maar altijd een wetenschappelijke; met alle beperkingen die dat met zich meebrengt.
In Het Verhaal van Vlaanderen slaagt De Mensen erin om de wereldgeschiedenis van 57 voor Christus (het Romeinse Rijk) te vertellen vanuit de lokale – wel ja, ‘Vlaamse’ – situatie. We leren dat zonder Romeinse wegen Vlaanderen wellicht veel later een handelsregio was geworden. Dat onze mosselen en onze bakstenen en dakpannen eigenlijk uit Rome kwamen. Razend interessant allemaal. De geschiedenis laat zich niet voor een nationalistische kar spannen, evenmin als kwaliteitsvolle journalistiek zich niet in een activistisch of partijdig keurslijf mag laten opsluiten.
Tom Waes spreekt wijze woorden in Het Nieuwsblad: “Er is één rode draad die door heel onze geschiedenis loopt: overheersers onderdrukken, de onderdrukten komen in opstand, er komt oorlog van, de zaak rust even en dan begint het weer van vooraf aan. Dat vond ik heel frappant. Dat we ons wijsmaken dat onze beschaving alleen maar groter wordt en de mens slimmer, terwijl we eigenlijk helemaal niks leren uit de geschiedenis en altijd weer diezelfde fouten maken. We zijn lomperiken. Grote lomperiken zelfs.”
Geschiedschrijving (en journalistiek) die de feiten (van gisteren of vandaag) onbevangen vanuit verschillende gezichtspunten bekijkt en kritisch onder de loep legt, is broodnodig in een tijd waarin volgens Byung-Chul Han “de ander op het punt staat te verdwijnen”. Door de doorgedreven digitalisering en de alomtegenwoordigheid van sociale media hebben we “de ander” uitgedreven. Dat versterkt “de autopropagandistische dwang zichzelf met de eigen voorstelling van zaken te indoctrineren. Deze zelfindoctrinatie produceert autistische infobubbels, die het communicatieve handelen bemoeilijken. Neemt de dwang tot autopropaganda toe, dan worden gespreksruimtes steeds meer verdrongen door echokamers waarin ik vooral mezelf hoor praten”.
Als wij, burgers die de democratie willen schragen, niet langer de “moed tot waarheid” kunnen opbrengen, wanneer historici of journalisten zich laten knechten door politici of hun op winst beluste uitgevers, dan moeten we niet zeuren dat de “digitale stammen” (dixit Byung-Chul Han) zich afschermen en uit zichzelf informatie selecteren en voor hun identiteitspolitiek inzetten. Ze negeren de feiten en gebeurtenissen die tegen hun overtuiging indruisen. “Ze worden simpelweg genegeerd omdat ze niet in het identiteitszoekend narratief passen, omdat het opgeven van overtuigingen neerkomt op identiteitsverlies. (…) “De mening die zij kenbaar maken, is niet discursief, maar heilig, omdat zij totaal samenvalt met hun identiteit, die ze onmogelijk kunnen opgeven.”
Het is niet moeilijk om hier voorbeelden voor te vinden. Een die hard Vlaams-nationalist wil niet zien dat er ook transfers van Waalse provincies naar Vlaanderen zijn. Een verstokte groene zal onder geen enkele voorwaarde aanvaarden dat er – vanwege de oorlog in Oekraïne – nog een paar kerncentrales moeten openblijven. Een ultra-liberaal zal nooit de voordelen van de automatische indexkoppeling erkennen, een PVDA’er lust ondernemers rauw tussen zijn boterham en wat Vlaams Belangers van vreemdelingen denken is niet voor publicatie vatbaar. Marc Reynebeau zal elke poging om de geschiedenis van de regio die we nu Vlaanderen noemen, wegzetten als een manoeuvre om de Vlaamse natievorming te bevorderen. En Jan Jambon zal elke Vlaming die kritisch kijkt naar zijn verleden ‘zelfhaat’ verwijten.
Het bekende begrip ‘cognitieve dissonantie’ waarbij je maar moeilijk feiten kunt aanvaarden die indruisen tegen je eigen opvattingen, is al oud. Maar volgens Byung-Chul Han is er door de digitalisering een dimensie bijgekomen. De infocratie waarin we nu leven, duldt geen tegenspraak. Ze is een nieuwe heerschappijvorm.
Op dit slagveld wordt dezer dagen de oorlog uitgevochten tussen wie ‘woke’ is en wie zich ingraaft in zijn gelijk als witte (mannelijke) Europeaan. N-VA-voorzitter Bart De Wever reist momenteel het land rond met een lezing waarin hij de ‘wokewaanzin’ aan de kaak stelt.
Kevin Absillis wijst daarbij op een paradox. Volgens hem hebben de ‘wokers’ en de ‘identiteitsdenkers’ (zoals N-VA) veel met elkaar gemeen. “Nationalisten en ‘wokers’ vertellen allebei een identitair verhaal. Bij de tweede groep gaat het over kleinere identiteiten: etnische diversiteit of seksuele geaardheid. Bij nationalisten gaat het over hun ‘Vlaamsheid’. Allebei kunnen ze iets leren van het emancipatoire traject dat de Vlaamse beweging in de negentiende eeuw uittekende. Ze hebben allebei een soort ideologische software die niet volledig inwisselbaar is, maar wel veel overlap vertoont. De Vlaamse beweging zou logischerwijze veel sympathie moeten kunnen opbrengen voor groepen van de bevolking die zich willen emanciperen. En ze zou ook meer begrip moeten hebben voor de kwetsuren van minderheden. Het is niet omdat wij – witte Vlamingen – Zwarte Piet niet beledigend vinden dat zwarte mensen zich niet gekwetst voelen. Wij moeten niet in hun plaats oordelen over hun leed.”
“They can’t have it both ways. Aan de ene kant vinden sommige partijen dat we geen excuses moeten aanbieden voor ons koloniale verleden. Het argument dat ze daarvoor gebruiken is dat de Vlamingen van vandaag niet verantwoordelijk zijn voor de wandaden van hun voorouders. Maar omgekeerd moeten we wel trots zijn op hun heldendaden. Je kunt niet – aan de ene kant – pronken met het glorierijke verleden van de Vlaamse natie en aan de andere kant zeggen dat je niks te maken hebt met de zwarte bladzijden.”
Het doet denken aan een opiniestuk dat Bart De Wever schreef in 2002 toen hij nog een gewoon districtsraadslid in Berchem was. In dat stuk verwerpt hij de plannen om vanuit het parlement wetenschappelijk onderzoek naar de moord op Patrice Lumumba te bestellen. Ook een resolutie over de holocaust vindt geen genade bij De Wever. “De enige ratio van de hele resolutie is dat men, via het opzetje van het oorlogsverleden, het Vlaams Blok in de saus wil duwen van het naziregime. Daarmee heeft de dienstmaagd (de geschiedenis, KvdB) haar plicht gedaan en mag ze gaan.”
En dat terwijl het 70-puntenplan een getrouwe kopie is van de Nürnberger Gesetze van de nazi’s die werden ingevoerd om de Joden uit de samenleving te ‘verwijderen’.
Eén paragraaf uit dat opiniestuk klinkt, meer dan twintig jaar later, wel erg ironisch: “Geschiedenis laat zich niet canoniseren tot absolute en eeuwige waarheid. Een officiële versie van het verleden opleggen, als dienstmaagd voor het politieke heden, is typisch voor totalitaire regimes. In een democratie moet de overheid daaromtrent de grootste schroom aan de dag leggen. Helaas gaan zowel België als Vlaanderen de jongste jaren op dit vlak uit de bocht.”
De ene canon is duidelijk de andere niet en een beginnende, beloftevolle politicus in de oppositie spreekt soms wijzere woorden dan de machtigste man van Vlaanderen.
Bron: Apache
by admin | jan 5, 2023 | Sectoren
Na jaren van tekorten zit de situatie bij het spoor muurvast. Minister Gilkinet (Ecolo) blijft grote beloften doen, maar zonder de middelen om die waar te maken. De opeengestapelde problemen leiden tot stilstand en achteruitgang, terwijl de mobiliteitscrisis en de klimaatcrisis een grondige verandering richting openbaar vervoer noodzakelijk maken. Het spoorpersoneel komt daarvoor op met stakingen. We spraken met een treinbegeleider.
Artikel uit maandblad De Linkse Socialist (geschreven voor de spoorstaking van 29 november)
“Minister Gilkinet had trots een uitbreiding van het spooraanbod aangekondigd. De realiteit is dat deze uitbreiding uitgesteld is. De basis hiervoor is een aanhoudend tekort aan middelen. Bovenop de onderfinanciering werden de dotaties onder de regering-Michel verlaagd. De afgelopen vijf jaar steeg de productiviteit met 20% terwijl 5000 jobs verloren gingen. Het model om steeds meer te doen met minder personeel en middelen is een complete mislukking.”
“Vandaag is het personeel soms niet in staat om vakantie of rust op te nemen. Soms worden treinen afgeschaft omdat er onvoldoende personeel is. Dat betekent dus minder dienstverlening. Reizigers krijgen dan te horen dat een trein afgeschaft is door een ‘onverwachte afwezigheid van personeel’, terwijl het wel degelijk om een verwachte en door het beleid georganiseerde afwezigheid gaat. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de opeenvolgende regeringen en hun spoordirecties.”
“Minister Gilkinet beweerde dat hij met de begroting veel middelen voor het spoor binnenhaalde. Dat klopt niet: de komende twee jaar moeten de NMBS en Infrabel zelfs opnieuw besparen. De investeringen zijn pas voor de volgende regering. Zelfs indien deze de gedane beloften nakomt, zullen de investeringen niet volstaan. Het huidige beleid betekent bijvoorbeeld dat werken zullen uitgesteld worden en dat lijnen mogelijk afgeschaft worden.”
“Er is evenmin geld voor een ernstig sociaal akkoord met het personeel, bij het spoor een ‘sociaal protocol’ genoemd. Dit zal de leegloop versnellen. Op soms onmogelijke uren in stress werken en daar niet eens respect voor krijgen, je zou voor minder vertrekken! Dit beleid gaat ten koste van het personeel en de reizigers.”
“De inzet is nochtans groot: de manier waarop we reizen, moet grondig veranderen met meer nadruk op collectief vervoer. Gratis openbaar vervoer en voldoende dienstverlening zijn essentieel voor zowel de mobiliteit als het klimaat. Sinds de jaren 1950 staat het mobiliteitsbeleid volledig in het teken van individueel autogebruik. Nu komen we op een keerpunt. Beleid dat erop gericht is automobilisten een schuldgevoel aan te praten of hen te straffen, maskeert alleen maar het gebrek aan een geloofwaardig alternatief voor de eigen auto.”
“Na de staking van 5 oktober was er ook een sterke deelname van collega’s aan de algemene staking van 9 november. Hierna volgde de oproep voor de staking van 29 november [na het ter perse gaan van deze krant] van het gemeenschappelijk vakbondsfront van ACV, ACOD en ACLVB, alsook een stakingsoproep van een vakbond van treinbestuurders de twee dagen erna. De regering zal niet zomaar plooien: we hebben dan ook nood aan een actieplan dat opgemaakt en beslist wordt door het personeel. Dat koppelen we best aan een eisenplatform dat vertrekt van wat nodig is. Zo snel mogelijk de 5000 jobs die de afgelopen vijf jaar verdwenen terugbrengen en investeren in infrastructuur en materieel, zou een goede eerste stap zijn om de huidige dienstverlening te kunnen realiseren en effectief uitbreiden. Door gratis en degelijk openbaar vervoer te eisen, kunnen we ongetwijfeld ook reizigers overtuigen om samen met ons te strijden voor de middelen die daarvoor nodig zijn en voor een compleet ander beleid.” LSP
Scholen letterlijk in de kou – veel meer middelen nodig
De pandemie is nog niet voorbij of de scholen worden al geconfronteerd met een nieuwe crisis. Alhoewel, het zou wel eens kunnen dat de pandemie opnieuw akelig dichtbij komt deze winter: 60% geeft aan minder te ventileren om de energiefactuur te drukken…
Artikel door Arne (Gent) uit maandblad De Linkse Socialist
Ook omdat hersenen zuurstof nodig hebben, is teveel CO2 niet goed. Wettelijk gezien mag de norm van 900 ppm niet overschreden worden, maar dit is voortdurend het geval in schoollokalen: hoofdpijn en verminderde concentratie zijn er de gevolgen van. De energiefacturen spijzen de zakken van de energiekapitalisten met publiek geld bestemd voor onderwijs. De facturen zorgen bovendien voor besparingen op didactisch materiaal. In een school in Aarlen werd elke ouder zelfs 40 euro voor de elektriciteitsfactuur aangerekend… Onder druk werden al enkele miljoenen afgedwongen, maar die zijn geen antwoord op de lange termijn en blijven te beperkt.
Dit systeem ondermijnt de onderwijskwaliteit
Het zijn niet alleen de energiefacturen: ook de schoolfactuur krijgen ouders niet meer betaald. In het Sint-Barbaracollege in Gent worden grote stukken of zelfs volledige facturen door de school zelf gecompenseerd. Wie de dupe van de hoge kosten wordt, is duidelijk. In een school voor buitengewoon basisonderwijs in Lokeren stijgen de kosten voor elektriciteit en gas van 57.000 naar 218.000 euro. Daardoor bespaart men op alle vlakken: ook op de naschoolse vorming van leerkrachten. Nochtans zorgen het lerarentekort en de kater van de pandemie voor ongeziene uitdagingen.
Het kille onderwijsbeleid wordt in de komende maanden wel heel voelbaar. Meer dan 70 procent van de scholen zet de verwarming op 19° of lager, geen koffie of water meer in de leraarskamer, geen koekjes of fruit tijdens vergaderingen. Het sinterklaasbudget in een school in Lokeren was vroeger 25 euro per klas, dat wordt nu 15 euro. Het kleine cadeautje van 2 of 3 euro dat elk kind kreeg, wordt afgeschaft. Daarbovenop worden schooluitstappen geschrapt of aankopen van didactisch materiaal uitgesteld.
Extra middelen wegen niet op tegen disproportionele kostenstijging
De regeringen werden verplicht tot steunmaatregelen. In Vlaanderen wordt 67 miljoen vrijgemaakt voor de energiefacturen en 100 miljoen extra voor TSO- en BSO- scholen. Daarnaast wordt 100 miljoen voorzien voor renteloze energieleningen. In het Franstalig onderwijs wordt ongeveer 80 miljoen vrijgemaakt. Dat lijkt veel geld, maar het is ruim onvoldoende. Bovendien vloeit het rechtstreeks naar de winsten van energiebedrijven in plaats van naar degelijke onderwijsinfrastructuur.
Een leerkracht uit Luik stelt dat om de gebouwen van het Franstalig onderwijs naar een gezond niveau te brengen 2 miljard nodig zou zijn. De extra middelen zijn niets in vergelijking met de noden. De Vrije Universiteit van Brussel (VUB) zal van de voorziene acht miljoen voor energiebesparende maatregelen in het hoger onderwijs 450.000 euro krijgen, maar heeft 30,5 miljoen euro nodig. De factuur voor gas en elektriciteit op de VUB verdubbelde in 2022 tegenover 2021. In 2023 zal de VUB meer dan 12 miljoen euro extra moeten uitgeven aan gas en elektriciteit. Dat is meer dan de personeelsuitgaven van één grote of twee kleine faculteiten! Door de enveloppefinanciering in het hoger onderwijs zal de energiecrisis waarschijnlijk tot jobverlies leiden bij onderwijzend en ondersteunend personeel.
Het is niet alleen de energiefactuur
De energiecrisis benadrukt opnieuw de pijnpunten van de onderwijsinfrastructuur. Een directrice van een kleuterschool uit Kapellen zei dat ze al voor de energiecrisis moeite had om de facturen te betalen. De reden? Oude, slecht geïsoleerde gebouwen met enkel glas en metalen raamframes.
Slechte infrastructuur zorgt steeds opnieuw voor extra problemen. Uit een enquête van iVox bleek dat 7 op 10 leerlingen wel eens hun behoefte ophouden om de schooltoiletten te vermijden. Eén op de drie ouders is bezorgd om het sanitair. Het aantal toiletten is daarin niet zozeer het probleem, wel de ouderdom ervan, het onderhoud en het gebrek aan privacy.
In een interview zei een kinderarts dat hij dagelijks infecties ziet van urinewegen, verstopping, spijsverteringsproblemen en vulvitis. Hij zegt dat de klachten in twee derde van de gevallen verband houden met het ophouden, wat bovendien ook tot concentratieproblemen leidt. In het bijzonder bij non-binaire jongeren of leerkrachten komen dergelijke problemen vaak voor.
Massale publieke investeringen zijn een pure noodzaak.
Voor gratis, ecologisch en degelijk onderwijs!
Vooral in het Franstalig onderwijs werd het voorbije jaar geprotesteerd door het personeel. Ze hebben groot gelijk! Scholieren en studenten moeten die acties steunen en in de andere regio’s moeten de acties uitgebouwd worden. We mogen scholen niet laten kiezen tussen energiefacturen en pedagogische middelen, laat staan de jobs van personeel in het hoger onderwijs. Een massaal investeringsplan voor energiezuinige onderwijsinfrastructuur, zowel om energiekosten te drukken als minder CO2 uit te stoten en de luchtkwaliteit van de gebouwen op te tillen, is het minste dat we vandaag moeten eisen.
Leerkrachten en personeelsleden uit het onderwijs die lid zijn van LSP bouwen aan strijdbare onderwijsvakbonden en verdere acties voor massale publieke investeringen in hun sector. Ook met de Actief Linkse Studenten en Scholieren voeren we acties voor gratis onderwijs, sociale klimaatmaatregelen en een einde aan de winsthonger van de energiekapitalisten. Werk je ook in het onderwijs of studeer je? Twijfel niet om contact met ons op te nemen en meer te weten te komen over de strijd die we voeren en de rol die jij daarin kan spelen!
LSP
by admin | jan 5, 2023 | Antipestteam
Sinds 2017 telt de blog ‘Stop feminicide’ de feminicides in België. Dat gebeurt op basis van krantenartikels. De afgelopen zes jaar werden minstens 173 vrouwenmoorden gepleegd. Eind oktober kwam Sarah Schlitz, staatssecretaris voor Gelijke Kansen, met een wetsvoorstel tegen vrouwenmoorden. Kunnen we opgelucht adem halen?
Artikel door Marisa (Brussel) uit maandblad De Linkse Socialist
De nieuwe wet geeft een wettelijke definitie van vrouwenmoord en verdeelt deze in vier categorieën. Het doel is om statistieken en een officiële telling te ontwikkelen, iets wat tot nu toe enkel door het maatschappelijk middenveld is gedaan. Bovendien voorziet de wet in opleiding voor politie en magistraten en in protocollen voor risicobeoordeling. Wanneer een slachtoffer naar de politie gaat, heeft die het recht het geslacht te kiezen van de ondervragende politieagent. De politie worstelt echter met de vraag hoe ze deze norm kan uitvoeren, slechts een kwart van de agenten is vrouw.
Het is duidelijk dat deze maatregelen niet in verhouding staan tot de urgentie en de ernst van het probleem. Deze maatregelen zijn niet alleen ontoereikend, maar zelfs de uitvoering ervan zal in de praktijk problematisch zijn gezien de enorme onderfinanciering van politie en justitie.
Vorig jaar kondigde de regering een groot project aan om het aantal zorgcentra voor seksueel geweld uit te breiden van 3 naar 10. Volgens een verslag uit 2021 ontvingen 5 centra in de loop van het jaar 1.662 slachtoffers. Zodra alle 10 zorgcentra voor seksueel geweld open zijn, kan die capaciteit naar verwachting verdubbelen tot 3.342 slachtoffers per jaar.
Dit betekent dat deze centra niet in staat zullen zijn om nog maar de helft van de 8000 slachtoffers per jaar die een klacht indienen te begeleiden. Bovendien is geweten dat slechts één op de tien slachtoffers effectief een klacht indient. Om aan de behoeften te voldoen, zou het aantal zorgcentra voor seksueel geweld minstens moeten verdrie- of verviervoudigen. We zullen nooit het 14-jarige meisje vergeten dat vorig jaar zelfmoord pleegde nadat ze om hulp vroeg na een groepsverkrachting en op een wachtlijst kwam te staan. We roepen dan ook op tot strijd voor meer publieke middelen voor slachtofferhulp, voldoende opvang en sociale huisvesting.
De Covid-crisis heeft duidelijk gemaakt hoe armoede seksueel geweld in de hand werkt en doet toenemen. Volgens een rapport van de Brusselse Raad voor Gendergelijkheid vermindert de geringere economische en financiële autonomie van vrouwen hun middelen om het tegen agressors op te nemen. De Raad merkt op dat “bepaalde bevolkingsgroepen door het plan ter bestrijding van geweld tegen vrouwen worden vergeten, waaronder jongeren, ouderen en werknemers in onzeker dienstverband.” We zijn het eens met deze vaststelling. Campagne ROSA en LSP hebben steeds benadrukt dat de strijd tegen precariteit moet opgevoerd worden om seksistisch en LGBTQIA+foob geweld te bestrijden.
De regering stelt zich voor als een groot verdediger van vrouwenrechten, maar haar hypocrisie ontgaat ons niet. De recente hervormingen over pensioenen en tijdskrediet raken vooral wie deeltijds werkt, waarvan 80% vrouwen.
Deeltijds werkenden zullen niet langer een tijdskrediet kunnen aanvragen; zij moeten ten minste één jaar voltijds hebben gewerkt om het te krijgen. De toegang tot het minimumpensioen wordt moeilijker nu een nieuwe voorwaarde wordt ingevoerd, namelijk 20 jaar daadwerkelijke arbeid. Het gevolg is dat deeltijdwerkers lagere pensioenen krijgen en dat perioden van werkloosheid en andere loopbaanonderbrekingen niet langer in aanmerking worden genomen voor de berekening van het pensioen. Vrouwen verdienen gemiddeld 23,1% minder per jaar dan mannen. Bij hun pensionering loopt het verschil in pensioen op tot 30%. Dat zal met deze hervorming nog toenemen.
Dit is een regering die vrouwelijke werknemers aanvalt die hun carrière hebben onderbroken om voor hun naasten te zorgen, die deeltijds en laagbetaalde werkneemsters aanvalt. Het is een regering die gepensioneerden, zieken en jongeren aanvalt. Dit zijn juist de mensen die het meest kwetsbaar zijn voor geweld. We kunnen dan ook geen illusies hebben in het beleid van Sarah Schlitz en haar regering.
We hebben maatregelen nodig die het leven van werkende vrouwen en de werkende klasse als geheel concreet verbeteren. Dat zijn feministisch socialistische maatregelen zoals:
- Massale overheidsinvesteringen in gezondheidszorg, kinderopvang en zorg voor afhankelijke personen
- Een verhoging van het minimumloon tot 15 euro/uur
- Een verhoging van alle lonen met 2 euro per uur
- Collectieve arbeidstijdverkorting zonder loonverlies en met compenserende aanwerving
- Degelijke pensioenen voor iedereen, en een minimumpensioen van 1700 euro
LSP